giáo án ngữ văn 9 tuần 15

Mục tiêu: - Học sinh cảm nhận đợc tình cảm cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh của cha con ông Sáu tfrong chuyện - Nắm đợc nghệ thuật miêu tả tâm li nhân vật đặc biệt

Tuần 15

Ngày soạn: 1-12-09 Số tiết: 2

Ngày dạy: Tiết số: 71- 72

Văn bản

Chiếc lợc ngà Nguyễn quang Sáng

I Mục tiêu:

- Học sinh cảm nhận đợc tình cảm cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh của cha con ông Sáu tfrong chuyện

- Nắm đợc nghệ thuật miêu tả tâm li nhân vật đặc biệt là nhân vật bé Thu, nghệ thuật xây dựng tình huống truyện bất ngờ và tn nhiên của tác giả

- Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm biết phát hiện những chi tiết nghệ thuật đáng chú ý trong truyện ngắn

I Chuẩn bị

Giáo viên: Nghiên cứ soạn bài

Học sinh: Học và soạn bài

II Tiến trình lên lớp

1.ổn định tổ chức

2.Kiểm tra bài cũ: tóm tắt Lặng lẽ sa Pa của Nguyễn Thành Long

3.Bài mới:

Học sinh đọc chú thích sgk

? Nêu một vài nét chính về tác giả

HS trả lời

? Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào?

HS trả lời

GV khái quát

HS ghi

GV nêu yêu cầu đọc

-Rõ ràng diễn cảm thể hiện rõ tâm lí nhân vật

chú ý đoạn đối thoại

GV đọc mẫu 1 đoạn

HS đọc

GV nhận xét

GV tóm tắt đoạn lợc bỏ ở phần đầu truyện

? Tóm tắt cốt truyện của đoạn trích

-Yêu cầu: Ngắn gọn đảm bảo những tình tiết

chính và đúng mạch lạc câu chuyện

- Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến Mãi đến

khicon bé Thu lên 8 tuổi, ông mới có dịp về

thăm nhà thăm con Bé Thu không nhận ra cha

vì sẹo trên mặt làm ba không giống với ngời

chụp trong bức hình mà em đã biết Em đối xử

với ba nh ngời xa lạ Đến lúc Thu nhận ra cha,

tình cha con thức dậy mãnh liệt trong em thì lúc

ông Sáu phải ra đi ậ khu căn cứ, ngời cha dồn

hết tình cảm yêu quí nhớ thơng con vào việc làm

I.Giới thiệu tác giả tác phẩm 1.Tác giả

-Sinh 1932 -Quê:Huyện chợ mới- An giang -Tham gia hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ

-tác phẩm của ông hầu hết viết về những con ngời Nam Bộ

2.Tác phẩm

Ra đời 1966 tại chiến tr

–Ra đời 1966 tại chiến tr ờng Nam

Bộ trong thời kì cuộc kháng chiến chống Mĩ diễn ra ác liệt

-Đọc hiểu văn bản -Đọc hiểu chú thích

Giáo viên giảng dạy: Trần Thị Việt Hà

một chiéc lợc bằng ngà voi để tăng con Rong

một trận càn, ông hi sinh Trớc lúc nhắm mắt

ông còn kịp trao cây lợc cho ngời bạn

? Văn bản này sử dụng phơng thức biểu đạt

nào? có sự tham gia của phơng thức biểu

đạt nào khác không

-Phơng thức chính: Tự sự+ miêu tả+ lập luận

? Nhân vật chính của truyện

-Ông Sáu và bé Thu

? truyện đợc kể theo trình tự nào

-Ngày ông Sáu về thăm nhà

-Những ngày ông Sáu ở chiến khu và trớc lúc hi

sinh

? Ngôi kể trong truyện là ngôi mấy? Ngời kể có

vai trò nh thế nào?

-Ngôi 3, nhân vật xng tôi

-là ngời chứng kiến câu chuyện

Tác dụng: Tạo giọng điệu kể chuyện thủ thỉ gợi

cảm giác chân thành gần gũi với ngời

đọc Bày tỏ thái độ cảm xúc trực tiếp của

tác giả

HS xem chú thích sgk

HS theo dõi sgk

? bé Thu có những phản ứng nào khi nghe ông

Sáu gọi mình là con và xng ba

-giật mình tròn mắt nhìn, ngơ ngác lạ lùng

-Con bé thấy là quá, mặt nó bỗng tái đi, rồi vụt

chạy và kêu thét lên: Má, Má“Má, Má” ”

? Tâm trạng của bé Thu lúc đó ra sao?

? Trong ba ngày ông Sáu ở nhà bé Thu bày tỏ

thái độ nh thế nào đối với ông?

-Nói trống không

-Không chịu nhờ ông Sáu chắt nớc hộ

-Bị đánh bỏ về nhà bà ngoại

-xuống xuồng cố khua dây cột xuồng kêu rổn

rảng thật to

? Tại sao bé Thu lại tỏ thái đọ nh thế

? Đánh giá nh thế nào về nhân vật này

? Phản ứng cự tuyệt của bé Thu có phải là dấu

hiệu của đứa trẻ h không? Vì sao?

-Không vì bé Thu không thể chấp nhận một ngời

khác với cha mình trong tấm ảnh

-Nó cha hiểu nguyên do của vết thẹo dữ dằn

trên má

-Phản ứng hoàn toàn tự nhiên nó còn chứng tỏ

cá tính của em

? Phản ứng ấy còn khẳng định tình cảm của em

nh thế nào

I.Phân tích 1.Nhân vật bé Thu +Những ngày ông Sáu về thăm nhà

và trớc khi bé nhận ông Sáu là cha

-Gặp ông Sáu sợ hãi và lo lắng, ngờ vực

-Không chấp nhận ông Sáu là cha -Cự tuyệt một cách quyết liệt trớc tình cảm của ông sáu

-Là đứa trẻ ơng ngạnh

-Tình cảm sâu sắc chân thật chỉ tin yêu ba khi là đúng

-Trong cái cứng đầu ẩn chứa cả sự

HS theo dõi

? Vẻ mặt của bế Thu đợc miêu tả nh thế nào?

-Với đôi mi dài cong … sâu sa Vẻ mặt hơi khac, sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

không nhăn mày cau có.

Vẻ mặt nh sầm lại buồn rầu

? đoán xem tâm trạng bé Thu lúc đó ra sao?

Không lo lắng, không sợ hãi Nó nh nghĩ ngợi về

một điu\ều gì đó

? Con có nhạn xét gì về hai từ lay: mênh mông,

xôn xao?

H: đó là hai từ đợc ding để miêu tả đôi mặt của

bé Thu.Đó là một đôi mặt chứa đựng biết

bao cảm xúc mà bé Thu không thể diễn tả

bằng lời.Đôi mắt nh biết nói, nói lên sự

xôn xao của tình cha con đợc ấp ủ bấy

lâu nay trong lòng của bé

? Khi nghe tiếng ông Sáu thôi !Ba đi nghe”

con của ông Sáu bé Thu đã phản ứng nh”

thế nào?

-Kêu thét lên: Ba … sâu sa Vẻ mặt hơi khac, … sâu sa Vẻ mặt hơi khac, a a

-Nhanh nh một con sóc nó chạy thót lên, dang

hai tay, nói trong tiếng khóc … sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

-hôn ba nó cùng khắp

-Ôm chầm lấy ba mếu máo: ba về !Ba mua cho

con một cây lợc nghe ba

? lần này bé Thu cũng kêu thét lên nhng không

phải là gọi má mà là gọi ba Cảm nhận

nh thế nào về hai tiếng kêu này

-Không còn là tiếng kêu bộc lộ sự sợ hãi mà là

tiếng nói của tình yêu thơng ruột thịt

? Đọc lại tiếng kêu suy nghĩ gì về lời bình luận

của ngời kể chuyện: Tiềng kêu nh“Má, Má” … sâu sa Vẻ mặt hơi khac,… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

nó”

-nói đúng tâm trạng của bé Thu

-đau đớn khi phải chia tay cha khi va nhận ra

cha

? Những cử chỉ :nhanh nh một con sóc, nó chạy

thót lên và giang hai tay ôm chặt lấy cổ

ba nó: nó hôn ba nó cùng khắp … sâu sa Vẻ mặt hơi khac, thể

hiện tình cảm giành cho ba nh thế nào?

? Tại sao khi hôn ba, bé Thu lại hôn cả vết thẹo

dài bên má?

H: Lúc đầu bé sợ vết thẹo vè bé cha nhận ra ông

sáu là cha Nhng cũng chính vết thẹo ấy,

bé Thu đã nhận ra ngời cha yêu quý của

mình.

Bé muốn chia sẻ nỗi đau ấy với cha và cũng là

một cách bộc lộ tình yêu của mình với

ng-ời cha trong giây phút xúc động đó.Cái

hôn của bế Thu phải chăng cũng là một

lời xin lỗi muôn màng mà em muốn dành

cho ba.

? Đa chi tiết vết thẹo, tác giả có dụngý nghệ

thuật gì?

Tố cáo cuộc chiến tranh tàn khốc.

?Em có nhận xét gì về hành đôngvà tâm trạng

kiêu hãnh của trẻ thơ về tình yêu dành cho ngời cha ng“Má, Má” ời trong tấm hình với má”

a Khi nhận ra cha -Không lo lắng sợ hãi -Suy nghĩ một điều gì đó

-Tình yêu giành cho cha thật mãnh liệt và cháy bỏng

-Đau đớn khi vừa nhận ra cha đã phải chia tay

-Mong muốn đợc ba chăm sóc và che chở Mong đợc ở bên ba để cảm nhận đợc tình yêu thơng của ba

Giáo viên giảng dạy: Trần Thị Việt Hà

của bé Thu khi nhân ra cha?

H: Mạnh mẽ, quyết liệt, ngây thơ, hồn nhiên

Vô cùng hạnh phúc sung sớng

? Lí do nào khiến Thu nhận ra ba của mình?

Nhờ bà ngoại giải thích mà Thu đã hiểu ra

? Tai sao tác giả lại để bà ngoại giải thích?

H:Vì: Bé thu không nói với má ( má là ngời

đồng tình với ba)

Không nói với bác Ba vì bác Ba là khách.

? Những lời nói: Không cho ba đi nữa; ba về!Ba

mua cho con một cây lợc nghe ba thể hiện

mong ớc gì của bé

GV:đó là mong ớc chính đáng của một đứa con

yêu quí cha tin tởng tình yêu thơng của

cha

? Trong đêm trở về bà ngoại, Thu đợc bà giải

thích về vết thẹo làm thay đổi khuôn mặt

ba nó Sự nghi ngờ bấy lâu nay đợc giải

toả và ở Thu nảy sinh một trạng thái nh là

ân hận hối tiếc Cử chỉ nào thể hiện điều

ấy

-Nghe bà kể nó nằm yen rồi thở dài nh ngời lớn

? Rõ ràng trong tâm t của cô bé có sự giằng xé.

Tâm trạng của cô bé lúc này nh thế nào

-Ân hận hối tiếc

GV: Chính vì thế trong giờ phút chia tay vời

ng-ời cha, tình yêu và nỗi mong nhớ ngng-ời cha

xa cách bị dồn nén bấy lâu nay bung ra

thật mạnh mẽ và hối hả, cuống quýt có

xen lẫn sự hối hận Tác giả là ngời chứng

kiến giờ phút chia tay là ngời sớm nhận

ra tình yêu thơng của cô bé: Tôi thấy đôi

mắt mênh mông của con bé bỗng xôn

xao”

? Cái hay trong cách diễn đạt

-Hai từ láy: Mênh mông, xôn xao dùng chỉ đôi

mắt

-Đôi mắt là cửa sổ tâm hồn đôi mắt ấy nhìn

ng-ời cha có bao điều muốn nói

-Là cái xôn xao cuả tình cha con ấp ủ bấy lâu

nay

? Bé Thu không nhận ra cha vì vết thẹo trên mặt

ông Sáu, nhng cũng từ vết thẹo ấy Thu đã

nhận ra ngời cha yêu quí của mình Theo

con có thể hiểu nhue thế đợc không Vì

sao?

Hs thảo luận

-Có thể hiểu nh vậy đợc

-Thu sợ vết thẹo do cha biết ông sáu là cha

mình Khi biết ,Thu đã hôn lên vết thẹo

trên mặt ba nó Đó là tình cảm yêu thơng

ruột thịt

HS theo dỗi SGK

GV: Tình yêu thơng cha in sâu trong tâm hồn bé

và sau này em trở thành cô giao liên mu

trí dũng cảm nối nghiệp cha Cây lợc ngà

hình ảnh ngời cha sẽ theo cô suốt cuộc

2.Nhân vật ông Sáu

-Luôn khao khát muốn đợc gặp con

-Vội vã muốn đợc ôm con vào lòng

-Vô cùng xúc độngkhi tận mắt nhìn

đứa con yêu -Buồn bã thất vọng đau đớn

kháng chiến suốt cuộc đời

HS theo dõi SGK

? Đợc về thăm nhà niềm mong mỏi lớn nhất của

ông Sáu là gì

-Khao khát muốn đợc gặp con

? Tình ngời cha cứ nôn nao trong anh Hiểu nh

thé naò trớc lời nhận xét này

-ngời viết vừa kể vừa tả vừa đọc đợc suy nghĩ

của nhân vật

-Nôn nao: nôn nóng, phấp phổng mau chóng

muốn đợc gắp con

? Xuồng vào bến, đoán biết là con, anh Sáu đã

thể hiện tình cảm đó nh thế nào?

-nhún chân nhảy thót lên

-bớc vội vàng những bớc dài

-Vừa bớc vừa khom ngời đa tay chờ đón con

-Kêu to: Thu con, giọng lặp bặp run run

? Nhận xét gì về cử chỉ đầu tiên khi ông Sáu gặp

con

? Khi bị đứa con từ chối hình ảnh ông đợc miêu

tả nh thế nào

-Anh đứng sững lại … sâu sa Vẻ mặt hơi khac, bị gãy

? Tâm trạng ông Sáu ra sao

? Tác giả miêu tả nội tâm bằng cách nào

-Miêu tả ngoại hình: Đứng sững, haitay buông

thõng, mặt sầm lại

? Thế nhng ông sáu không hề nản lòng- ông

không đi đâu xa suốt ngày ở nhà vỗ về

con Nghe con nói trổng ông chỉ lắc ầu

c-ời Ông để ý đợc tâm lí trẻ, muốn tạo cơ

hội gần con- bị phản ứng ông có biểu hiện

gì

-Đánh mắng con

? Vì sao ông Sáu lại đánh con

-Vì nóng giận

-Vì trẻ h

-Tình yêu thơng cha dành cho con trở nên bất

lực

? Từ những biểu hiện đó nỗi lòng nào của ông

sáu đợc biểu hiện

HS đọc đoạn cuối

? Chia tay con, anh nhìn với đôi mắt trìu mến

lẫn buồn rầu Con có suy nghĩ gì trớc hình ảnh

đôi mắt ấy

-Đôi mắt ngời cha giàu tình yêu thơng và độ

l-ợng

? Khi bé Thu nhận ra ông, ôm chặt lấy ông tình

cảm của ngời cha lúc này đợc biểu hiện nh thế

nào

-Đợc biểu hiện qua những giọt nớc mắt

- Hôn lên mái tóc con

? Tâm trạng của ông lúc này ntn?(tại sao ông

Sáu lại khóc)

-Buồn vì tình yêu thơng của ngời cha cha đợc đền đáp

- Khóc vì sung sớng, hạnh phúc Tình cảm của ông đợc đền đáp

- Trân trọng tình cảm cha con

- Hiền lành, nhân hậu

- Luôn thơng nhớ con da diết, giữ lời hứa với con Cây lợc với ông là tình yêu thơng của ngời con vô hạn.

Giáo viên giảng dạy: Trần Thị Việt Hà

? ở chiến khu, lúc nhớ con ông Sáu cứ ân hận

sao mình lại đánh con Nỗi khổ đó cứ giày vò

ông Những chi tiét này cho con hiểu đợc điều

gì?

? Ông Sáu tự mình ca từng chiếc răng lợc thận

trọng, tỉ mỉ và cố công nh ngời thợ bạc … sâu sa Vẻ mặt hơi khac, việc

làm ấy nói hộ ông tình cảm gì?

? Ông Sáu đã tạo cho con chiéc lợc từ ngà voi

hay còn từ một điều gì khác?

- Từ tình yêu thơng và hi vọng ở con Làm đợc

l-ợc cho con ông tạo ra đl-ợc niềm vui, xoá bớt nỗi

ân hận khi trót nóng giận đánh con

? Hình ảnh cuối cùng của ông Sáu khi bị đạn

giắc trúng ngực Anh đa tay vào túi móc cây lợc

đa cho tôi và nhìn tôi 1 hồi lâu có ý nghĩa gì?

- Cái nhìn cuối cùng của ông là điều ông nhắn

gửi đồng dội thay mình thực hiện mong ớc của

con.

- Đó là tình yêu thơng con sâu sắc và cảm động

GV: Chiếc lợc ngà với dòng chữ yêu nhớ tặng

Thu con của ba mang bao tình cảm sâu nặng

của ngời cha đối với con gái bé bỏng Chiếc lợc

ngà nh một vật kí thác thiêng liêng của ngời lính

về tình phụ tử mà bom đạn quân thù không thể

nào tàn phá đợc Chiéc lợc ngà với dòng chữ

mãi mãi là kỉ vật, là nhân chững về nỗi đau về

bi kịch đầy máu và nớc mắt đã để lại những ám

ảnh bi thơng trong lòng taq Ông Sáu là ngờig

lính của một thế hệ anh hùng đi trớc mở đờng đã

nếm trải những thử thách gian khổ và hi sinh.

H/s đọc ghi nhớ SGK

GV: Truyện chiếc lợc ngà và hình ảnh ông Sáu

đã khơi gợi trong lòng ta bao ý nghĩa về sự hi

sinh và hạnh phúc ở đời do các thế hệ cha anh

đã đổ xơng máu làm nên và bài học về uống nớc

nhớ nguồn càng thấm thía

4.Củng cố

5.Hớng dẫn

- Học thuộc phần ghi nhớ

- Tóm tắt tác phẩm

- Soạn Cố hơng

Tổng kết

a Nội dung

b Nghệ thuật

4 Luyện tập: Phát biểu cảm nghĩ vè nhan vật ông Sáu trong chuyện

D Rút kinh nghiệm:

Ngày soạn ;21-11-09 Tiết số 73

Ngày dạy Số tiết 1

ôn tập tiếng việt.(GA.1) 2.Kiểm tra

I Mục tiêu:

- Ôn tập , hệ thống lại các kiến thức đã học về các phơng châm hội thoại, xng hô trong hội thoại, thuật ngữ, sự phát triển của từ vựng tiếng việt, cách daanx trực tiếp và cách dẫn gián tiếp

- Rèn luyệ kĩ năng vận dụng ngôn ngữ trong giao tiếp, trong việc thực hành xây dựng văn bản

II.Chuẩn bị:

GIáo viên: Nghiên cứu soạn bài

Học sinh: Ôn tập

III.Tiến trình lên lớp

1 ổn định tổ chức

Kiểm tra:Hãy nhắc lại những kiến thức tiếng việt dã học ở chơng trình ngữ văn lớp 9?

Vào bài:Trong những kiến thức mà chúng ta đã họccác bài phát triển từ vựng và trau dồi vốn

từ đã đợc ôn tập và củng cố trong các tiết tổng kết từ vựng.Còn trong phạm vi bài học ngày hôm nay, chúng ta sẽ đI ôn tập lại những kiến thức về hội thoại và cách dẫn.

?Con nào hãy nhắc lại những phơng châm hội thoại mà

chúng ta đã đợc học?

H:

G đa bài tập trên vi ô lét để nhắc lại kiến thức về khảI niệm

PCHT( bài tập kẻo thả)

BT: Điền những nội dung thích hợp vào chỗ trống để hoàn

thiện những kháI niệm về các PCHT?

PCVC:

PCVL:

PCQH:

PCCT:

PCLS:

H lên bảng làm,

H nhận xét.G kiểm tra kết quả bài làm cho điểm học sinh.

-Đa sơ đồ các PCHT và lu ý:

Trong 5 PC này, 4 PC đầu chi phối nội dung của cuộc hội

thoại.cong Pv lịch sự chi phối quan hệ giữa các cá nhân

tham gia giao tiếp.

Nội dung của các PC hội thoại đôI khi chồng chéo nhau

Chẳng hạn PC về lợng có phần trùng với PC quan hệ và

PCcách thức Ví dụ khi nói dài dòng thì ngời nói có thể vừa

không tuân thủ PC về lợng: nói nhiều hơn yêu cầu giao tiếp

vừa không tuân thủ PC quan hệ: nói không đúng vào đề tài

giao tiếp và PC cách thức: nói không ngắn gọn, rành mạch.

Để khắc ssâu hơn kiển thức , H làm bài tập sau:

BT(Máy chiếu): Dựa vào kiến thức đã học, hãy giảI nghĩa

các thành ngữ sau và cho biết chúng liên quan đến PCHT

nào?

Thành ngữ Nghĩa của TN PCHT liên quan

Nói băm nói bổ

Nửa úp nửa mở

Đánh trống lảng

ăn ốc nói mò

Lắm mồm lắm

miệng.

H làm việc với Phiếu học tập cá nhân vàG thu bài, nhận

xét bài.

Trong khi tìm hiểu các PCHT, ta đã phân tích rất nhiều

tình huống giao tiếp Hãy lấy ví dụ về tình huống giao tiếp

trong đó có một hay nhiều PCHT bị vi phạm?

H: Hỏi tên rằng MGS

Hỏi quê răng huyện Lâm Thanh cũng gần.

H phân tích lỗi vi phạm PCHT:

-PC lịch sự: Trả lơI trống không, không tha gửi, cộc lốc,

nhát gong, thiếu tôn trọng ngời đối thoại.

-Pc về chất: Căn cứ vào câu thơ trớc đó, theo lời của tác

I.Phơng châm hội thoại

1 Phơng châm hội thoại

Giáo viên giảng dạy: Trần Thị Việt Hà

giả MGS là một viễn khách, vậy mà hắn lại tự giới thiệu là

cũng gânf,quê hắn ơe Lâm tri mà hắn lại nói là Lâm

Thanh-> Nh vậy là hắn nói không đúng sự thật.

-PC cách thức: Tên MGs là một cáI tên không rõ ràng Đó

có thể là một ngời học trò của trờng QTG những cũng có

thể là một choc quan mà hắn đã mua đợc của triều đình-:

hắn đã nói không rõ ràng, mấp mờ để che giấu danh tính

của mình.

G: Tất cả ý kiến trên đều đúng.Nh vậy trong 1 tình huống

giao tiếp, MGS đã vi phạm tới 3 PCHT.Vậy PCHT có quan

hệ nh thế nào với tình huống giao tiếp.?

? Hãy chỉ rõ trong tình huống này, MGS đã nói với ai? Nói

ở đấu? Nói khi nào? nói để làm gì?

H:MGS nói với ngời bề trên, nói ở nhà Kiều, nói trong lẽ

vấn danh, và để giới thiệu về mình cho gia đình Kiều biét.

Từ đó, ta nhận they câu trả lời của MGS có phù hợp với

tình huống giao thiếp không?

H: Không phù hợp.

G: Có nhận xét gì về MQH giữa PCHT với tình huống giao

tiếp?

H: Quan hệ khăng khít chặt chẽ Việc sử dụng các PCHT

cần phảI phù hợp với tình huống giao tiếpđã nói với ai?

Nói ở đấu? Nói khi nào? nói để làm gì?

G: Để giao tiếp thành công, ngời nói không những cần nắm

vững các PCHT mà còn phảI vận dụng chúng cho phù hợp

vớicác đặc điểm của tình huống giao tiếp.

G: Đa ra sơ đồ MQH giữa PCHT với tình huống giao tiếp:

Đối tợng giao tiếp ( nói với ai?)

Thời gian giao tiếp( nói khi nào)

Địa điểm giao tiếp ( nói ở đấu? )

Mục đích giao tiếp ( nói để làm gì?)

 nói nh thế nào?

Khi giao tiếp, thông qua những câu hỏi để xác định đối

t-ơng jthời gian, địa điểm, mục đích giao tiếp , chúng ta cần

vận dụng các PCHT lf nói nh thế nào chỉ khi vận dung các

PCHT phù hợp thì cuộc hội thoại của chúng ta mới thành

công.

? Quay trở lại với Vd trên, cho biết qua lời nói của MGS ta

nhận they MGS là ngời nh thế nào?

H: Thô lỗ, vộ học, giả dối.

Nhq vậy ta còn nhận they ngôn ngữ còn là phơng diện để

các nhà văn khắc hoạ tính cách của nhân vật Qua giao

tiếp, ngời ta có thể đánh giá đơc jphần nào tính cách của

nhân vật đó Đây cũng là một bài học mà chúng ta cần ghi

nhớ để có thể lựa chọn ngôn ngữ cho phù hợp với giao tiếp

trong cuộc sống hàng ngày.

? Theo con, MGS đã vi phạm PC hội thoại một cách vô tình

hay cố ý?

H1: Vô tình vì hắn là một ngời vô học, thiếu hiểu biết.

H2: côys vì hắn nói để có ý che giấu thân phận, danh tính

thật củamình, để đạt đợc mục đích khi đến nhà Kiều.

G chốt: cả 2 ý kiến đều có cớ sở.

Qua đó hãy nhắc lại những nguyên nhân dẫn đến lỗi vi

phạm PCHT?

H nhắclại 3 nguyên nhân.

G lu ý: trong các nguyên nhân trên, Nguyên nhân 1 là

không phảI do chủ ý của ngời nói, còn hai nguyên nhân

cònlại là sự vi phạm có chủ ý để nhằm đạt đến một mục

đích nào đó.

G chuyến sang từ ngữ xng hô.

Các nguyên nhân vi phạm phơng châm hội thoại.

Bằng kiến thức cũ con có nhận xét gì về TNXH trong TV?

H:Tiếng Việt có một hệ thống từ ngữ xng hô rất phong phú.

? Hãy lấy Ví dụ để CM từ ngữ xng hô trong TV rất phong

phú?

H: Có thể ding đại từ : TôI, ta, tớ… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

Có thể ding tên riêng: An, Ba… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

Có thể ding từ chỉ nghề nghiệp: bác sĩ, y ta, giáo viên… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

G:Đó mơí chỉ là một số TNXH mà bạn chỉ ra.Hãy cùng

nhau theo dõi lại hệ thống từ ngữ xng hô trên bảng.

(MChiếu)

Hệ thống từ ngữ xng hộ

Dùng đại từ:

NgôI 1 TôI, tao, tớ,

mình Chúng tôI, chúng mình,

chúng ta

em, cô, bác… sâu sa Vẻ mặt hơi khac, Các em, các cậu, các bạn… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

bà ấy Chúng nó, bọn ấy, Dùng danh từ:

Chỉ tên riêng:

Chỉ nghề nghiệp:

Chỉ chúcvụ:

Chỉ tuổi tác:

… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

Cho VD:

A, Dừng chân đứng lại trời non nớc

Một mảnh tình riêng ta với ta

B,Bác đến chơI đây ta với ta

? hãy xác định từ ngữ xng hô trong hai VD trên?

H:

G chú ý chỉ vào từ ta.

? Hãy chỉ ra s khác biệt trong viếcử dung jtừ ta ở hai VD

trên?

H: So sánh

Ta(a) Số ít:là chỉ sự cô đơn, lẻ loi một mìnhtác giả khi đứng

giữa không gian rợn ngợp của thiên nhiên đèo Ngang

Ta(B) Số nhiều,chỉ sự đồngnhất gắn bó tuy hai mà một của

nhà thơ với ngời bạn Thể hiện tình càm thân thiếtcủa nhà

thơ.

Qua Vd trên con có nhận xét gì về từ ngữ xng hô trong TV?

H: Tinh tế,Giàu sắc tháI biểu cảm.

Bài tập

tình huống : Trong giờ văn cô giáo đang giảng văn bản “Má, Má”

Mã Giám Sinh mua Kiều , cô hỏi 1 học sinh đang nhìn ra”

ngoài sổ:

-Em cho biết tót Có nghĩa là gì?“Má, Má” “Má, Má”

Bài tập

-Cho bài ca dao:

Mình nóivới ta mình vẫn còn son

Ta đi qua ngõ thấy con mình bò

Con mình những đất cùng tro

Ta đi gánh nớc rửa cho con mình.

Đã vi phạm phơng châm hội thoại nào? Vì sao?

? Phơng châm về chất, tuân thủ phơng châm lịch sự

Bài tập

Thoắt trông nàng đã chào tha

Tiểu th cũng có bây giờ đến đây

2.Từ ngữ xng hô trong hội thoại.

Giáo viên giảng dạy: Trần Thị Việt Hà

Đàn bà dễ có mấy tay

Đời kia mấy mặt đời này mấy gan

Dễ dàng là thói hồng nhan

Càng cay nghiệt lắm, càng oan trái nhiều.

? Chỉ ra từ xng hô và giá trị biiêủ đạt của từ xng hô trong ví

dụ trên?

Bài tập

(Bài tập 1.78SGK.)

?Trong đoạn trích trên phơng châm hội thoại nào đã bị vi

phạm?

? Xác định từ ngữ xng hô trong đoạn trích?

Trong giao tiếp ngời ta vẫn thờn tuân thủ phơng châm xng

khiệm hô tôn Con hãy giảI thích ý nghĩa của cách diễn đạt

này?

H: Khiêm tốn khi nói về mình và tôn trong ,đề cao khi gọi

ngời đối thoại.

? hãy lấy VD đê CM trong giao tiếp, ngời Việt thờng tuân

thủ phơng châm này?

H:

-Quý ông, quý bà… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

-Bệ hạ, bần tăng… sâu sa Vẻ mặt hơi khac,

? trong Văn chơng?

-Trớc xe quân tử tạm ngội

Xin cho tiện thiếp lạy rỗi sẽ tha.

H: Phân tích cách xng hộ trong câu thơ.

G chuyển ý sang phần 3:

? Vì sao trong tiếng Việt,khi giao tiếp, ngời nói phảI hết sức

lựa chọnn từ ngữ sng hô?

H:

-Vid trong tiếng Việt, từ ngữ xng hô phong phú.

-Trong giao tiếp, các đối tợng giao tiếp có mối quan hệ

khácnhau.

Trong giao tiếp, cónhiều tình huóng giao tiếp khác nhau

? ý kiến khác?

G: Chốt ý?

Cầnlựa chọn từ ngữ xng hô vì từ ngữ xng hô rất phong

phú,các đối tợng giao tiếp có mối quan hệ khác nhau,và có

nhiều tình huống giao tiếp khác nhau.

Ta phảI lựa chọn từ ngữ xng hô cho phù hợp với tính chất

của tình huống giao tiếp và mối quan hệ gia ngời nói với

ngời nghe.

G: Chuyển ý: Trong thực tế đời sống cũng nh trong văn

ch-ơng đối khi để làm tăng tính thuyết phục cho ngời đọc, ngời

nghe, ngời ta luôn phảI dẫn một cách trực tiếp hay gián

gián tiếp lời nói hay ý nghĩ của nhân vật hoặc của ngời.

? Thay cho việc nhắc lại kháI niệm lời dẫn, chúng ta cùng

đI trả lời câu hỏi sau:

Phân biệt cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp bằng

cách hoàn thành bảng so sánh sau:

STT Các đặc

điểm Cách dẫn trực tiếp Cách dẫn gián tiếp

1 Đối tợng

dung

thức

4 Vị trí

H thảo luận nhóm và đa đáp án G kiểm tra bài của H qua

Phơng châm xng khiêm hô tôn.

Việc lựa chọn từ ngữ

x-ng hô.

Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp