giáo án chuyên đề sinh học 10

Giới thiệu các cấp tổ chức sống cơ bản: - Hình thành khái niệm về các cấp tổ chức sống.. - Đặc điểm chỉnh của các giới sinh vật phân bố, đại diện, cấu tạo cơ thể, phương thức sống, hình

CHỦ ĐỀ 1:

“ GIỚI THIỆU CHUNG VỀ CÁC CẤP TỔ CHỨC CỦA THẾ GIỚI SỐNG ”

I Mục tiêu dạy học của chủ đề

- Phát biểu được các khái niệm của các cấp độ tổ chức sống [SH1.1]

- Trình bày được những đặc điểm chung của các cấp độ tổ chức sống [SH1.2]

- Dựa vào sơ đồ, phân biệt được cấp độ tổ chức sống [SH1.2]

- Giải thích được mối quan hệ giữa các cấp độ tổ chức sống [SH3.1]

II Nội dung chính chủ đề

1 Giới thiệu các cấp tổ chức sống cơ bản:

- Hình thành khái niệm về các cấp tổ chức sống

- Đặc điểm riêng của các cấp tổ chức sống

- Trình tự sắp xếp các cấp tổ chức sống

- Các cấp cơ bản của thế giới sống

- Đơn vị cơ bản của thế giới sống

2 Đặc điểm chung của các cấp tổ chức sống.

- Nguyên tắc thứ bậc

- Hệ thống mở và tự điều chỉnh

- Thế giới sống liên tục tiến hóa

3 Giới

- Khái niệm về giới

- Đơn vị phân loại thế giới sinh vật

- Quan điểm phân chia sinh giới

- Đặc điểm chỉnh của các giới sinh vật ( phân bố, đại diện, cấu tạo cơ thể, phương thức sống, hình thức sinh sản)

III Thời lượng chủ đề

Theo chương trình môn Sinh học hiện hành (Chương trình giáo dục phổ thông -những vẫn đề chung - Môn Sinh học - Bộ giáo dục và Đào tạo năm 2006), toàn bộ kiến

thức phần được bố trí trong 3 tiết Theo chương trình GDPT 2018, môn Sinh học nội dung kiến thức Các cấp tổ chức của thế giới sống được bố trí 3% trên tổng số 70 tiết tương ứng khoảng 2 tiết

Bảng ma trận hoạt động cho chủ đề

Hoạt động 1 Giới thiệu các cấp tổ chức sống cơ bản: 15 phút

- Hình thành khái niệm về các cấp tổ chức

sống

- Đặc điểm riêng của các cấp tổ chức sống

- Trình tự sắp xếp các cấp tổ chức sống

- Các cấp cơ bản của thế giới sống

- Đơn vị cơ bản của thế giới sống

- SH1.1

- SH1.1

- SH1.1

- SH1.1

- SH1.2

- Trao đổi chất và năng lượng

- Cảm ứng và vận động

- Sinh trưởng

và phát triển

- Sinh sản

- Di truyền và tiến hóa

Hoạt động 2 Đặc điểm chung của các cấp tổ chức sống 15 phút

- Nguyên tắc thứ bậc

- Hệ thống mở và tự điều chỉnh

- Thế giới sống liên tục tiến hóa

- SH3.1

- SH3.1

- SH3.1

10 phút cuối của tiết tổ chức củng cố luyện tập mở rộng kiến

thức cho học sinh

10 phút

Hoạt động 3: Tìm hiểu về Giới sinh vật 7 phút

- Khái niệm về giới

- Đơn vị phân loại thế giới sinh vật

- Quan điểm phân chia sinh giới

- SH1.1

- SH1.1

- SH1.1

Hoạt động 4: Đặc điểm chỉnh của các giới sinh vật 25 phút

( phân bố, đại diện, cấu tạo cơ thể, phương

thức sống, hình thức sinh sản)

- SH3.3

10 phút cuối của tiết tổ chức củng cố luyện tập mở rộng kiến

B Chuẩn bị của GV và HS

1 Chuẩn bị của giáo viên

- Kế hoạch dạy học

- Tư liệu tham khảo liên quan đến chủ đề

- Sơ đồ: các cấp tổ chức của thế giới sống, sơ đồ phân loại sinh giới, sơ đồ phân loại 5 giới của whitetaker

- Bảng: hệ thống kiến thức:

+ Bảng 1: Các cấp tổ chức của thế giới sống,

+ Bảng 2: Các giới sinh vật

- Hệ thống câu hỏi ( trắc nghiệm và tự luận)

- Tranh ảnh, bảng số liệu, phiếu học tập

- Bút dạ, nam châm, bút mầu, giấy A0

- Máy chiếu

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Nghiên cứu kiến thức của chủ đề trước ở nhà trong SGK, enternet

- Dự trù câu hỏi phần kiến thức chưa chắc chắn

- Hoàn thành các nội dung giáo viên yêu cầu chuẩn bị

C Các hoạt động học

TIẾT 1:

Ngày soạn:

Ngày dạy: Tiết Lớp Sĩ số Vắng

Ngày dạy: Tiết Lớp Sĩ số Vắng

Ngày dạy: Tiết Lớp Sĩ số Vắng

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

1 Mục tiêu.

- Giới thiệu chương trình sinh học THPT

- Tạo sự tò mò và muốn biết sự sống được bắt đầu từ đâu?

2 Nội dung.

3 Kĩ thuật tổ chức

* Phương pháp - Kĩ thuật: Quan sát và pháp vấn gợi mở vấn đề.

* Phương tiện: Video sự hình thành trái đất.

- Tổ chức hoạt động:

GV: chiếu đoạn video về sự hình thành trái đất

HS: Xem đoạn video

GV: Kết thúc video GV đưa câu hỏi - Video trên nói về quá

trình gì?

HS: Sự hình thành trái đất.

GV: Vậy trong quá trình xem đoạn video em thấy sự sống trên

trái đất bắt đầu từ đâu?

HS: Bắt đầu từ các HCHC, bắt đầu khi xuất hiện mặt trời

GV: Dựa vào câu trả lời của học sinh để tạo vấn đề cần giải

quyết

- Nếu học sinh trả lời được giáo viên cần đưa ra câu hỏi có vấn

đề luôn: hợp chất hữu cơ đầu tiên xuất hiện đó là hchc nào?

- Nếu học sinh không trả lời được GV dẫn dắt theo đoạn video

chỉ ra vấn đề cần giải quyết

4 Sản phẩm:

- GV nêu được vấn đề khiến học sinh có nhu cầu tìm hiểu về vấn đề đó

HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

Hoạt động 1 Giới thiệu các cấp tổ chức sống cơ bản

1 Mục tiêu

- [SH1.1]: Hình thành khái niệm về các cấp tổ chức sống

- [SH1.1]: Đặc điểm riêng của các cấp tổ chức sống

- [SH1.1]: Trình tự sắp xếp các cấp tổ chức sống

- [SH1.1]: Các cấp cơ bản của thế giới sống

- [SH1.2]: Đơn vị cơ bản của thế giới sống

2 Nội dung

+ Nhận biết được các cấp tổ chức của thế giới sống theo trình tự từ nhỏ đến lớn + Xác định được các cấp cơ bản của thế giới sống

+ Xác định được cấp tổ chức nào là đơn vị cơ bản cấu tạo nên thế giới sống + Giải thích được vì sao tế bào lại là đơn vị cơ bản của thế giới sống

+ Nêu được và lấy được ví dụ chứng minh những đặc trưng của thế giới sống

3 Kĩ thuật tổ chức

* Phương pháp- Kĩ thuật: Phòng tranh kết hợp vấn đáp.

* Phương tiện:

- Bộ tranh nói về các cấp tổ chức của thế giới sống

- Phiếu học tập số 1:

* Tổ chức hoạt động:

GV: Yêu cầu lớp xếp thành 4 hàng và cầm theo phiếu học tập tự nghiên cứu ở nhà

video tóm tắt lịch

sử hình thành trái

đất

GV: Bây giờ các em sẽ đi thăm quan phòng tranh và hoàn thiện, bổ sung nội dung câu

hỏi trong phiếu học tập trong 5 phút

HS: Tự do đi lại trong phong tranh hoàn thiện phiếu học tập lĩnh hội kiến thức bổ sung.

GV: Sau 5 phút cho học sinh tập hợp 4 hàng như ban đầu sau đó chia nhóm

HS: Di chuyển về vị trí nhóm được phân công.

- Pháp vấn chuẩn hóa kiến thức cho học sinh

GV: Chuẩn hóa kiến thức sau mỗi phần cầu hỏi

HS: Lĩnh hội kiến thức

4, Sản phẩm

- Học sinh hoàn thành phiếu học tập đã được giao trước về nhà

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

“ Các cấp tổ chức của thế giới sống”

câu hỏi nội dụng tự nghiên cứu của

HS điều chỉnh sau khi GV chuẩn hóa trên lớp

1 Lấy 1 ví dụ về vật

vô sinh và 1 ví dụ về

vật hữu sinh?

2 phân tích vid dụ và chỉ ra điểm khác nhau

giữa vật vô sinh và vật

hữu sinh?

3 Quan sát hình 1 trang 7 SGK sinh học 10 hãy kể tên các cấp tổ chức sống theo thứ tự từ nhỏ đến lớn?

4 Trong hệ thống các cấp tổ chức của thế giới sống thì những cấp nào là cấp cơ bản của thế giới sống?

5 Cấp tổ chức nào được coi là đơn vị cơ bản của thế giới sống? tại soa lại được coi là đơn vị cơ bản hình thành nên thế giới sống?

Hoạt động 2 Đặc điểm chung của các cấp tổ chức sống 1 Mục tiêu - [SH3.1]: Nguyên tắc thứ bậc - [SH3.1]: Hệ thống mở và tự điều chỉnh - [SH3.1]: Thế giới sống liên tục tiến hóa 2 Nội dung - Nhận biết và hiểu được nguyên tắc thứ bậc , đặc tính nổi trội, lấy ví dụ phân tích - Hệ thống mở và tự điều chỉnh, lấy ví dụ chứng minh nhận định - Thế giới sống liên tục tiến hóa lấy ví dụ chứng minh nhận định 3 Kĩ thuật tổ chức * Phương pháp- Kĩ thuật: Pháp vấn kết hợp diễn giảng * Phương tiện: - Các ví dụ thực tế * Tổ chức hoạt động: GV: Pháp vấn học sinh trực tiệp và học sinh trả lời độc lập HS: Nêu ý hiểu và đưa ra các ví dụ minh chứng, phân tích và chứng minh nhận định. 4, Sản phẩm * Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc: - Các tổ chức sống cấp dưới làm nền tảng để xây dựng nên tổ chức sống cấp trên Bào quan tế bào mô cơ quancơ thể

-Tính nổi trội: Được hình thành do sự tương tác của các bộ phận cấu thành mà mỗi bộ

phận cấu thành không thể có được

* Hệ thống mở và tự điều chỉnh:

- Hệ thống mở: Giữa cơ thể và môi trường sống luôn có tác động qua lại qua quá trình trao đổi chất và năng lượng

- Tự điều chỉnh: Các cơ thể sống luôn có khả năng tự điều chỉnh duy trì cân bằng động trong hệ thống (cân bằng nội môi) để giúp nó tồn tại, sinh trưởng, phát triển…

* Thế giới sống liên tục tiến hoá:

-Thế giới sống có chung một nguồn gốc trải qua hàng triệu triệu năm tiến hoá tạo nên sự

đa dạng và phong phú ngày nay của sinh giới- Sinh giới vẫn tiếp tục tiến hoá

HOẠT ĐỘNG CỦNG CỐ VÀ LUYỆN TẬP

1 Mục tiêu

- mục tiêu củng cố lại kiến thức cho học sinh khắc sâu những kiến thức vừa tìm hiểu kiểm tra lượng kiến thức và nhận thức của học sinh về vấn đề tìm hiểu

2 Nội dung

- Kiến thức về thế giới sống và thes giới không sống

- Tên và trình tự các cấp tổ chức của thế giới sống

- Cấp đơn vị cơ bản của thế giới sống

- 4 đặc điểm chung của thế giới sống

3 Kĩ thuật tổ chức

* Phương pháp- Kĩ thuật: Thi đua giữa các nhóm thông qua trò chơi

* Phương tiện: - Bảng hoạt động

- Sơ đồ câm

* Tổ chức hoạt động:

GV: Hướng dẫn học sinh thực hiện các trò chơi nhằm tái hiện kiến thức khắc sâu kiến thức và mở rộng kiến thức

GV: Cho 3 nhóm thực hiện nội dung thứ nhất trò chơi đánh dấu

Trò chơi 1: Đánh dấu và viết

Mỗi nhóm được phát một phiếu học tập như sau nội dung yêu cầu hãy đánh dấu xác định đâu là vật vô sinh đâu là vật hữu sinh? nếu các dấu hiệu để phân loại vật vô sinh

và vật hữu sinh mỗi nhóm cứ 3 bạn lên thực hiện nhiệm vụ trong 1 phút

cây xanh

cái bàn

con vật

cái ô tô

Đất

Nước

con người

GV: Chấm điểm và công bố kết quả hoạt động của các nhóm

Trò chơi 2: Ghép hình vào sơ đồ câm ( 2 phút)

HS: Mỗi nhóm cử 2 bạn tiếp theo lên thực hiện nhiệm vụ.

GV: Phát cho các nhóm 1 giấy có ghi nội dung trên giấy nhiệm vụ là chọn lọc các cấp tổ

chức của thế giới sống? và sắp xếp theo trình tự từ nhỏ đến lớn vào sơ đồ câm sau:

* Các thành viên còn lại của nhóm sẽ nghiên cứu để hỗ trợ 2 bạn thi đấu

- Xác định các cấp cơ bản của thế giới sống ? ( Đánh sao xanh bên cạnh cấp tổ chức được xác định là cấp cơ bản của thế giới sống)

- Đánh sao đỏ vào cấp được coi là đơn vị cơ bản của thế giới sống

GV: Đánh giá kết quả hỗ trợ của các thành viên trong nhóm và cho điểm công bố đội

thắng cuộc

Trò chơi 3: Tiếp sức đồng đội (1 phút)

Đội chia 3 nhóm nhỏ: nhóm 1 chạy lên dán miếng ghép đặc điểm, nhóm 2 tìm minh chứng cho đặc điểm tương ứng và dán lên , nhóm 3 dùng bút dạ hoặc phấn nối lại nếu các miếng ghép được xác định là sai ( ở phần thi này chấm độ chính xác và nhanh của các đội)

Thế giới sống được thực hiện

theo nguyên tắc thứ bậc Khi nóng thì toát mồ hôi.

thế giới sống là một hệ thống

mở

Môi trường Con người

Trao đổi vật chất

Thế giới sống có khả năng tự

điều chỉnh

Khi xưa chỉ có lúa nước lúa nương nhưng ngày này hàng triệu giống lúa khác nhau nhờ vào sự tiến bộ khkt lai tạo

thế giới sống liên tục tiến hóa Tập hợp các tế bào tạo thành mô

Phiếu kiểm tra kiến thức lĩnh hội của học sinh- 1 phút

Câu 1: Vật chất sống trong tế bào được xắp xếp theo trình tự nào ?

A Phân tử vô cơ - đại phân tử - phân tử hữu cơ – siêu phân tử - bào quan

B Phân tử hữu cơ - phân tử vô cơ - đại phân tử - siêu phân tử - bào quan

C Phân tử vô cơ - phân tử hữu cơ - đại phân tử - siêu phân tử - bào quan x

D Phân tử vô cơ - đại phân tử - phân tử hữu cơ - siêu phân tử - bào quan

Câu 2: Thế giới sống được sắp xếp theo các cấp tổ chức chính như thế nào ?

A Tế bào - cơ thể - quần xã - quần thể - hệ sinh thái - sinh quyển

B Tế bào - cơ thể - quần thể - quần xã - hệ sinh thái - sinh quyển x

C Tế bào - bào quan - cơ thể - quần xã - hệ sinh thái - sinh quyển

D Tế bào - cơ thể - quần thể - loài - hệ sinh thái - sinh quyển

Câu 3: Đặc điểm của thế giới sống ?

A Không ngừng trao đổi chất va bnăng lượng với môi trường

B Là hệ mở có khả năng tự điều chỉnh

C Là hệ thống duy nhất trên hành tinh

D Cả a và b x

GV: Đánh giá và công bố điểm cho các đội.

4, Sản phẩm của học sinh:

HOẠT ĐỘNG MỞ RỘNG VÀ VẬN DỤNG

1 Mục tiêu

- Mở rộng kiến thức và vận dụng kiến thức vào thực tiễn để giải quyết vấn đề

2 Nội dung

- Tế bào là đơn vị cơ bản của thế giới sống

- Thế giới sống liên tục tiến hóa

3 Kĩ thuật tổ chức

* Phương pháp- Kĩ thuật: pháp vấn và cho điểm thưởng cao.

* Phương tiện: Câu hỏi tự luận

* Tổ chức hoạt động:

GV: Đưa ra câu hỏi cho học sinh 2 phút thảo luận suy nghĩ

Câu 1: Tại sao nói tế bào là đơn vị cơ bản của thế giới sống? chứng minh nhận định trên Câu 2: hãy đưa ra một số dẫn chứng hiện tại để chứng minh thế giới sống vẫn đang tiếp tục phát triển và liên tục tiến hóa?

HS: Trả lời câu hỏi lấy điểm thưởng

4, Sản phẩm

-Trả lời được ít nhất 50% yêu cầu

HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIAO NHIỆM VỤ HỌC TẬP

- Bài tập: Làm các bài tập trong sách bài tập sinh học 10

- Học bài và trả lời các câu hỏi SGK

- Đọc trước bài tiết sau

TIẾT 2

Ngày soạn:

Ngày dạy: Tiết Lớp Sĩ số Vắng

Ngày dạy: Tiết Lớp Sĩ số Vắng

Ngày dạy: Tiết Lớp Sĩ số Vắng

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

1 Mục tiêu.

- Tạo tình huống có vấn đề khiến học sinh tò mò thắc mắc tại sao động vật và thực vật không gọi chung là động vật hay thực vật mà phải chia ra thành 2 giới khác nhau Tiêu chí nào để phân chia sinh giới

2 Nội dung.

- Giải thích tại sao lại phân nhóm sinh vật như vậy? dựa vào những tiêu chí nào?

3 Kĩ thuật tổ chức

* Phương pháp - Kĩ thuật: chơi trò chơi phân loại tranh theo nhóm đối tượng.

* Phương tiện: Bộ ảnh sưu tầm hỗ trợ giảng

- Tổ chức hoạt động:

GV: Cho học sinh quan sát các bức tranh gehps yêu cầu học sinh phân nhóm và hỏi dựa

vào đâu để phân nhóm như vậy?

HS: Trả lời gần như không bao giờ đủ.

4, Sản phẩm

- Học sinh nêu được 2-3 ý về tiêu chí phân nhóm

HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

Hoạt động 3: Tìm hiểu về Giới sinh vật và quan điểm phân chia sinh giới

1 Mục tiêu

- [SH1.1]: Khái niệm về giới

- [SH1.1]: Đơn vị phân loại thế giới sinh vật

- [SH1.1]: Quan điểm phân chia sinh giới

2 Nội dung.

- Hình thành khái niệm về giới

- Sắp xếp được trình tự đơn vị phân loại sinh giới

- Biết được một số quan điểm phân chia sinh giới hiện nay

3 Kĩ thuật tổ chức

* Phương pháp - Kĩ thuật: Trực quan kết hợp vấn đáp.

* Phương tiện: video- máy chiếu- loa.

GV: Yêu cầu học sinh quan sát đoạn video nghe và ghi nhớ nội dung đề cập trong video

HS: Lắng nghe và hoàn thiện nội dung yêu cầu trong phiếu học tập.

HS: Hoàn thành các phần chưa hoàn thiện (2 phút )

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

“ Các cấp tổ chức của thế giới sống”

câu hỏi nội dụng tự nghiên cứu của

HS điều chỉnh sau khi GV chuẩn hóa trên lớp

1 Viết sơ đồ phân loại

sinh giới từ lớn đến

nhỏ

2 - Giới? - Tiêu chí phân chia sinh giới?

3 Em có nhận xét gì về quan điểm phân chia sinh giới hiện nay? Quan điểm nào được đông đảo các nhà khoa học ủng hộ nhất? Quan điểm đó là của ai?

4 Biểu diễn quan điểm

của whitetaker và

Maguris dưới dạng sơ

đồ tư duy?

4, Sản phẩm

- Nêu được khái niệm giới

- Trình bày được hệ thống phân loại sinh giới ( hệ thống 5 giới).

- Nêu được đặc điểm chính của mỗi giới sinh vật

PHIẾU HỌC SINH CHUẨN BỊ Ở NHÀ

1, Viết sơ đồ phân loại sinh giới từ lớn đến nhỏ?

Giới - Ngành - Lớp - Bộ - Họ - Chi - loài

2, Thông qua sơ đồ hãy nói khái quát về giới là gì?

- Là đơn vị phân loại lớn nhất

- Gồm các ngành sinh vật có chung những đặc điểm nhất định

3, Em có nhận xét gì về quan điểm phân chia sinh giới hiện nay? quan điểm nào được đông đảo các nhà khoa học ủng hộ nhất? quan điểm đó là của ai?

- Nhiều quan điểm khác nhau, quan điểm phân chia sinh giới làm 5 giới của whitetaker và Maguris: Khởi sinh, Nguyên sinh, Nấm, Động vật, Thực vật.

Hoạt động 4: Tìm hiểu đặc điểm của các giới sinh vật

1 Mục tiêu

- [SH3.3]: Đặc điểm của các giới sinh vật.

2 Nội dung

- Biết đượcPhân bố, đại diện, cấu tạo cơ thể, phương thức sống, hình thức sinh sản của từng giới sinh vật

3 Kĩ thuật tổ chức

* Phương pháp - Kĩ thuật: Phòng tranh.

* Phương tiện: Bộ tranh về các giới sinh vật

* Tổ chức hoạt động:

GV: Yêu cầu lớp xếp thành 4 hàng và cầm theo phiếu học tập tự nghiên cứu ở nhà

GV: Bây giờ các em sẽ đi thăm quan phòng tranh và hoàn thiện, bổ sung nội dung câu

hỏi trong phiếu học tập trong 5 phút

HS: Tự do đi lại trong phong tranh hoàn thiện phiếu học tập lĩnh hội kiến thức bổ sung GV: Sau 5 phút cho học sinh tập hợp 4 hàng như ban đầu sau đó chia nhóm

HS: Di chuyển về vị trí nhóm được phân công.

- Pháp vấn chuẩn hóa kiến thức cho học sinh

GV: Chuẩn hóa kiến thức sau mỗi phần cầu hỏi

HS: Lĩnh hội kiến thức

4, Sản phẩm

Khởi sinh

( Monera) - Gồm nhữngloài vi khuẩn - TBNS là những sv nhân sơ có kích thước nhỏ (1-5m)

- Phương thức sống đa dạng: sống hoại sinh, kí sinh; 1 số

có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ

Nguyên

sinh

(Protista)

-Tảo, Nấm nhày, ĐVNS

- Tảo: Sinh vật nhân thực, đơn bào hay đa bào Là sv quang tự dưỡng(cơ thể có diệp lục), sống trong nước

- Nấm nhày: Sinh vật nhân thực, cơ thể tồn tại 2 pha đơn bào và hợp bào Là sv dị dưỡng, sống hoại sinh

- ĐVNS: Svật nhân thực, đơn bào Là sv dị dưỡng

Nấm

(Fungi) Gồm những svnhân thực - Cơ thể đơn bào hoặc đa bào, cấu trúc dạng sợi, thành tếbào chứa kitin, không có lục lạp, không có lông và roi

- Sinh sản hữu tính và vô tính(nhờ bào tử)

- Là sv dị dưỡng: Hoại sinh, ký sinh, cộng sinh

Động vật

(Animalia)

Thân lỗ, Ruột khoang, Giun dẹp, Giun đốt, Thân mềm,

- Sinh vật nhân thực, đa bào, có cấu trúc phức tạp với các

cơ quan và hệ cơ quan chuyên hoá cao - Sống dị dưỡng

- Có khả năng di chuyển, có knăng phản ứng nhanh