Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dungHoạt động 1: GV hướng dẫn đọc văn bản: giọng nhẹ nhàng, tha thiết thể hiện được tình bà cháu sâu nặng.. - Viết trong thời kì đầu c
Trang 1TIẾNG GÀ TRƯA
Bài 13:
(Xuân Quỳnh)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức : Qua giờ học, học sinh bước đầu cảm nhận về tình cảm của người chiến sĩ -nhân vật trữ tình với gia đình, với quê hương và Tổ Quốc
2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng đọc thơ trữ tình.
3 Thái đơ ̣: Giáo dục tình cảm yêu quê hương đất nước và gia đình.
II CHUẨN BỊ:
Giáo viên: giáo án, tranh ảnh, bảng phụ
Học sinh: vở bài soạn, tranh vẽ.
III CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc lòng bài thơ “Rằm
tháng giêng” và hãy nêu rõ
phong thái ung dung lạc quan
của Bác để thể hiện ở chi tiết
nào?
3 Tiến trình bài dạy:
Giới thiệu bài: “Tiếng gà
trưa” âm thanh mộc mạc,
bình dị của làng quê Việt
Nam vang lên, khơi gợi trong
lòng người đọc bao điều suy
nghĩ Theo âm thanh ấy, Xuân
Quỳnh đã dẫn dắt người đọc
trở về với những kỉ niệm tuổi
thơ với tình bà cháu thắm
thiết Để cảm nhận được trái
tim chân thành tha thiết chân
thành của Xuân Quỳnh, chúng
ta cùng tìm hiểu bài thơ
“Tiếng gà trưa”
Trang 2
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
Hoạt động 1:
GV hướng dẫn đọc văn bản:
giọng nhẹ nhàng, tha thiết thể
hiện được tình bà cháu sâu
nặng
H Hãy cho biết đôi nét về tác
giả Xuân Quỳnh?
H Em hãy cho biết bài thơ
được làm bằng thể thơ gì?
H Bài thơ được sáng tác trong
hoàn cảnh nào?
H Em hãy nêu đại ý của bài
thơ?
H Em hãy chia bố cục của bài
thơ?
Hoạt động 2: Tìm hiểu văn
bản
GV yêu cầu HS đọc lại khổ 1
? Tiếng gà vọng vào tâm trí
tác giả trong thời điểm cụ thể
nào?
HS đọc văn bản
- HS trả lời phần chú thích trong (SGK) nhưng cần chú ý các đặc điểm sau:
- Nguyễn Thị Xuân Quỳnh (1942 - 1988), là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt Nam
- Thơ bà bình dị, mộc mạc, gần gũi với đời sống
- Viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, trích trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào” ( 1968)
- Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ miệm tuổi thơ thơ mộng và tình bà cháu đậm đà thắm thiết
- 3 đoạn:
Đoạn 1:- Khổ 1 (7 câu đầu):
Tiếng gà cất lên trên đường hành quân
Đoạn 2: - Khổ 2 -> khổ 6:
Tiếng gà gọi về tuổi thơ Đoạn 3: Khổ 7-> khổ 8: Tiếng gà giục giã tinh thần chiến đấu
HS đọc khổ 1 Tìm chi tiết ->
I Đo ̣c - tiếp xúc văn bản
1 Tác giả:
-Nguyễn Thị Xuân Quỳnh (1942 - 1988), là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại Việt Nam
- Thơ bà bình dị, mộc mạc, gần gũi với đời sống
2 Tác phẩm :
a) Thể thơ: Ngũ ngôn
b) Hoàn cảnh sáng tác:
Viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, trích trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào” (1968)
c) Đại ý: Tiếng gà trưa đã
gọi về những kỉ miệm tuổi thơ thơ mộng và tình bà cháu đậm đà thắm thiết
d) Bố cục: 3 phần
- Khổ thơ đầu:
- 5 khổ thơ tiếp:
- 2 khổ cuối:
II Nội dung văn bản:
1 Âm thanh tiếng gà trưa:
- Buổi trưa nắng, trong xóm nhỏ, trên đường hành quân
Trang 3? Tại sao trong vô vàn âm
thanh của làng quê, tâm trí
con người lại bị ám ảnh bởi
tiếng gà trưa?
? Với người ra trận, tiếng gà
trưa gợi những cảm giác nào?
? Từ nghe nhắc lại nhiều lần
trong các câu thơ có tác dụng
gì?
? Tại sao âm thanh tiếng gà
trưa lại có thể gợi cảm giác đó
ở con người?
- Buổi trưa ở làng quê là thời
điểm yên tĩnh, do đó tiếng gà
có thể khua động cả không
gian
- Tiếng gà đem lại niềm vui
cho con người, có thể giúp con
người quên đi nỗi vất vả
- Tiếng gà còn gọi về những
kỉ niệm tốt lành thuở ấu thơ
và tình bà cháu thân thương
- Chính thức tiếng gà trưa sẽ
là nút khởi động, để kí ức tuổi
thơ và về trong nỗi nhớ của
người chiến sĩ
4 Cđng cè
- Đọc diễn cảm bài thơ? Nêu
ý nghĩa…
5.Hướng dẫn về nhà: - Học bài, nắm vững nội dung - Soạn tiếp tiết 2 Phân tích Thảo luận tự do Điệp từ “nghe” ở vị trí đầu câu đem lại cảm giác tiếng gà vừa như mở ra (theo hướng từ gần đến xa: buổi trưa trong xóm nhỏ – những chặng đường hành quân đã qua – tuổi thơ xa) Vừa như ngưng lại: Nghe gọi về tuổi thơ - Tiếng gà là âm thanh của làng quê… tạo thành kỷ niệm khó quên … Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ → Điệp từ: nhấn mạnh nỗi nhớ quê hương, gia đình, người thân, tạo ra những liên tưởng nghệ thuật khác nhau Người chiến sĩ không chỉ lắng tai nghe bằng tai mà còn nghe bằng mắt, bằng tâm tưởng, bằng sự nhớ lại, bằng hồi ức tràn về RÚT KINH NGHIỆM
Tuần 14 Ngày soạn: ……/… /……
Trang 4TIẾNG GÀ TRƯA (tt)
Bài 13:
(Xuân Quỳnh)
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức :
−Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỷ niệm về tuổi thơ và tình cảm bà cháu
−Thấy được nghệ thuât biểu hiện tình cảm cảm xúc của tác giả qua những chi tiết tự nhiên bình dị
2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng đọc – phân tích thơ.
3 Thái đơ ̣: Giáo dục tình cảm yêu quê hương đất nước và gia đình.
II CHUẨN BỊ:
Giáo viên: giáo án, tranh ảnh, bảng phụ
Học sinh: vở bài soạn, tranh vẽ.
III CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
Hãy nêu những hiểu biết của
em về tác giả Xuân Quỳnh và
bài thơ Tiếng gà trưa?
- Phân tích tình cảm trỗi dậy
trong lòng cháu khi nghe tiếng
gà trưa?
3 Tiến trình bài dạy:
Hoạt động 2: Tìm hiểu văn
bản
Đọc khổ thơ 2, 6
? Tiếng gà trưa đã khơi dậy
những hình ảnh thân thương
nào trong đoạn thơ thứ hai?
? Những con gà mái và những
quả trứng hồng hiện lên như
thế nào?
? Tác giả sử dụng biện pháp
nghệ thuật gì trong khổ thơ?
Theo dõi văn bản
Tìm chi tiết trong bài
Nhận xét
II Nội dung văn bản:
2 Tiếng gà trưa và những
kỉ niệm ấu thơ:
Này con gà mài mơ Này con gà mái vàng Lông óng như màu nắng
→Điệp ngữ, tính từ chỉ màu sắc
Trang 5? Tác dụng biện pháp nghệ
thuật ấy?
? Trong âm thanh tiếng gà
trưa người cháu – người chiến
sĩ còn hồi tưởng gì?
? Em có nhận xét gì về cách
sử dụng ngôn từ trong lời thơ
trên?
? Tại sao bà lại mắng cháu?
? Qua lời bà mắng em cảm
nhận gì về tình cảm bà dành
cho cháu?
? Cách bà chăm chút những
quả trứng được kể như thế
nào?
? Em hiểu thế nào là chắt
chiu?
? Hình ảnh cụ thể ấy cho em
cảm nhận gì về cuộc sống của
bà?
? Bức tranh trong sgk minh
họa cho hình ảnh nào?
? Hàng năm, khi gió lạnh tràn
về tâm trạng bà như thế nào?
? Vì sao bà lo, mong như vậy?
? Em có nhận xét gì về những
mong ước của bà?
? Qua đó em có cảm nhận gì
về tình cảm của bà với cháu?
Phân tích
- Lời bà mắng:
Có tiếng bà vẫn mắng
Rồi sau này lang mặt
Nhận xét
Bà muốn sau này cháu đượn xinh đẹp, hạnh phúc
Giải nghĩa từ
Nhận xét Tìm chi tiết trong bài
Phân tích
Cảm nhận
Kết luận
⇒ bàn tay bà cháu nâng niu, giới thiệu đàn gà
- Lời bà mắng:
Có tiếng bà vẫn mắng Rồi sau này lang mặt
→Lời thơ bình dị, mộc mạc
⇒Bà luôn lo lắng, quan tâm khuyên bảo cháu, tình yêu bà dành cho cháu giản dị mà sâu sắc
→Cách bà chăm chút từng quả trứng:
Tay bà khum soi trứng Dành từng quả chắt chiu Cho con gà mái ấp
→Người bà thôn quê chịu thương, chịu khó, chắt chiu từng niềm vui nho nhỏ trong cuộc sống còn nhiều vất vả lo toan
- Bức tranh minh họa: Hình ảnh con gà, ổ trứng, động tác soi trứng
→Nỗi lo của bà:
Khi gió mùa đông tới Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
→Là nỗi lo chân thật và
vì niềm vui của cháu (được quần áo mới): mong ước giản dị, chân thật
⇒Biểu hiện tình yêu thương giản dị mà thầm lặng của những người bà
Trang 6Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
? Trong kí ức của cháu bà
hiện lên với những đức tính
cao quí nào?
Đọc khổ thơ 6
Giải thích: vải chéo go, trúc
bâu?
- GV giới thiệu thêm để học
sinh nắm được hoàn cảnh đất
nước ta lúc bây giờ.
? Em có nhận xét gì về hình
ảnh thơ được sử dụng?
? Tâm trạng của cháu được
diễn tả qua từ ngữ nào?
? Chi tiết niềm vui được quần
áo mới cho em cảm nghĩ gì về
tuổi thơ và tình bà cháu?
? Hãy nêu ý nghĩa của những
chi tiết này?
Đọc khổ thơ 7 – 8
? Theo em tiếng gà trưa (khổ
7) gợi ra những niềm hạnh
phúc nào sau đây:
1 Tình bà cháu
2 Hạnh phúc tuổi thơ
3 Âm thanh cuộc sống
4 Cả 3 ý kiến trên
Giải nghĩa từ
Nghe Phân tích
Thảo luận tự do
Kết luận
Đọc bài Phân tích
quê hương
*Bà nghèo nhưng hết lòng
vì con cháu, chịu đựng, nhẫn nại và giàu đức hi sinh
- Niềm vui của cháu:
Ôi cái quần chéo go ống rộng dài quét đất Cái áo cánh … sột soạt
→ Hình ảnh thơ chân thực, từ biểu cảm trực tiếp
- HS thảo luận:
+ Tuổi thơ gắn với niềm vui bé nhỏ ở làng quê, + Vui vì có quần áo mới nhưng vui hơn vì tình cảm ấm áp bà dành cho cháu + Aó quần bà sắm cho thật bình thường nhưng nó thể hiện tình yêu thương của bà
+ Đó là niềm vui được tạo
ra từ những chắt chiu, cần kiệm của bà
⇒ Diễn tả niềm hạnh phúc tuổi thơ: thiêng liêng và không dễ gì quên được Cháu vô cùng yêu thương và kính trọng bà
3 Những suy tư của người chiến sĩ:
– Tiếng gà trưa: gợi tình
bà cháu, hạnh phúc tuổi thơ, âm thanh cuộc sống thanh bình→Suy tư về hạnh phúc
Trang 7? Người cháu chiến đấu vì ai?
Vì mục đích gì?
? Biện pháp nghệ thuật trong
khổ thơ này? Tác dụng?
? Vì sao con người có thể nghĩ
rằng: Tiếng gà trưa
Mang bao điều hạnh phúc?
? Vì sao người chiến sĩ có thể
nghĩ rằng cuộc chiến đấu hôm
nay của mình còn là Vì tiếng
gà cục tác Ổ trứng hồng tuổi
thơ?
? Khi chiến đấu vì Tổ quốc, vì
xóm làng, vì tiếng gà và vì ổ
trứng hồng, con người sẽ
mạng một tình cảm như thế
nào?
? Có thể kể bài thơ thành câu
chuyện được không? vì sao?
? Nêu ý nghĩa của văn bản?
HS đọc ghi nhớ
Phân tích
Thảo luận theo nhóm
Đại diện các nhóm trình bày
Thảo luận tự do
→Mục đích cháu chiến
đấu:
+ vì yêu Tổ Quốc + vì yêu xóm làng + vì tiếng gà … ổ trứng hồng
→ điệp từ
→nhấn mạnh, khẳng định, tình cảm đẹp đẽ lớn lao của người chiến sĩ
HS thảo luận
- Tiếng gà trưa và những
ổ trứng hồng là hình ảnh của cuộc sống chân thật, bình yên, no ấm Tiếng gà trưa thức dậy bào tình cảm quê hương trong lòng cháu
-Mơ nhưng điều tốt lành hạnh phúc
- Khẳng định niềm tin chân thật và chắc chắn của con người về mục đích chiến đấu hết sức cao cả
- Ổ trứng và tiếng gà là những điều chân thật quí giá, là biểu tượng của hạnh phúc ở mỗi miền quê Vì thế cuộc chiến đấu của cháu hôm nay còn có thêm ý nghĩa bảo vệ cho những điều chân thật và quí giá
III Tổng kết:
Ghi nhớ: Sgk/151
IV Luyện tập
Trang 8Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
? Bài thơ được làm theo thể
thơ nào?
? Hình ảnh nổi bật trong bài
thơ là gì?
4 Cđng cè
- Đọc diễn cảm bài thơ?
5.Hướng dẫn về nhà:
Học bài, Nắm vững nội dung
Soạn bài: Một thứ quà của
lúa non: Cốm
- Thể thơ 5 chữ
- Tiếng gà trưa…
RÚT KINH NGHIỆM
Tuần 14 Ngày soạn: ……/… /……
Tiết 55 Ngày dạy: … /… /……
Trang 9ĐIỆP NGỮ
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức :
−Giúp học sinh hiểu được thế nào là điệp ngữ và tgí trị của điệp ngữ
−Biết sử dụng điệp ngữ khi cần thiết
2 Kỹ năng:
3 Thái đơ ̣:
II CHUẨN BỊ:
Giáo viên:Giáo án, sách tham khảo, bảng phụ
Học sinh: Bài soạn, SGK.
III CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
Em hãy giải thích thành ngữ sau:
“đàn gảy tai trâu” Thành ngữ là
gì? Thành ngữ có thể được hiểu
theo những nghĩa nào? Hãy nêu
một thành ngữ có nghĩa được
hiểu theo nghĩa đen
3 Tiến trình bài dạy:
Giới thiệu bài: “Quân đi điệp
điệp trùng trùng Aùnh sao đầu
súng bạn cùng mũ nan” Em có
nhận xét gì về giọng điệu của
hai câu thơ trên? Vì sao?
Trong thơ, đây là một hình thức
nghệ thuật thường được sử dụng
nhằm nhấn mạnh ý, bộc lộ cảm
xúc – gọi là điệp ngữ Vậy, có
những loại điệp ngữ nào và ta sử
dụng chúng như thế nào – tiết
học hôm nay chúng ta sẽ tìm
hiểu
Hoạt động 1: Tìm hiểu khái
niệm điệp ngữ và tác dụng của I Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ :
Trang 10Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
điệp ngữ.
GV sử dụng bảng phụ
GV gọi HS đọc lại khổ thơ đầu
và khổ thơ cuối của bài thơ
“Tiếng gà trưa”
(?) Em hãy cho biết những từ
ngữ nào được lặp đi lặp lại
nhiều lần? Nêu tác dụng?
(?) Em hãy tìm ví dụ có từ ngữ
được lặp đi lặp lại nhiều lần
trong văn xuôi?
(?) Những từ ngữ đó gọi là điệp
ngữ Vậy em hãy cho biết thế
nào là điệp ngữ?
Điệp ngữ được dùng dưới các
dạng nào, chúng ta sang phần 2:
Các dạng điệp ngữ
Hoạt động 2: Tìm hiểu các
dạng điệp ngữ
GV gọi HS đọc vd sgk/152
(?) Em hãy xác định điệp ngữ ở
vd a?
(?) Em có nhận xét gì về vị trí
của điệp ngữ ở đây?
(?) Hãy xác định điệp ngữ ở vd
b?
(?) Cách điệp lại ở đây có điều
gì đặc biệt?
(?) Em có nhận xét gì về điệp
ngữ ở khổ thơ cuối của bài thơ
“Tiếng gà trưa”?
(?) Tóm lại có mấy dạng điệp
HS đọc lại khổ thơ đầu và khổ thơ cuối của bài
“Tiếng gà trưa”
“nghe” : gợi lên cảm xúc cho người đọc như là sự thay đổi không gian và thời gian trong tình cảm của tác giả
“vì” : khẳng định tình cảm, nguyên nhân chiến đấu của người chiến sĩ
Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín…
HS trả lời phần ghi nhớ 1 SGK trang 152
HS đọc vd sgk/152 Điệp ngữ: “rất lâu”, “khăn xanh”, “ thương em”
Vị trí gần kề nhau : lặp lại một cách liên tiếp
Điệp ngữ nối tiếp
Điệp ngữ: “thấy – thấy”;
“ngàn dâu – ngàn dâu”
Tiếng cuối cùng của câu trên được lặp lại ở đầu câu dưới
Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)
Từ “vì” được lặp lại trong mỗi câu thơ
Điệp ngữ cách quãng
Ví dụ:
Nghe xao động nắng trưa Nghe bàn chân đỡ mỏi Nghe gọi về tuổi thơ
→ Điệp từ
→ Gây cảm xúc và nhấn mạnh ý
Ghi nhớ 1 : SGK/152
II Các dạng điệp ngữ:
Ví dụ: sgk/152
- “rất lâu”, “rất lâu”
-“khăn xanh”, “khăn xanh” -“thương em”, “thương em”, “thương em”
→ điệp ngữ nối tiếp
- Cùng trông… thấy Thấy… ngàn dâu Ngàn dâu…
→ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)
- Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc… → Điệp ngữ cách quãng
Ghi nhớ 2 : SGK / 152.
Trang 11ngữ thường gặp?
Hoạt động 3 : Luyện tập.
? Qua các ví dụ trên, em biết có
những dạng điệp ngữ nào?
? Xác định các điệp ngữ trong
bài tập, nêu tác dụng?
Gọi học sinh đọc bài tập 3 sgk
? Việc lặp từ trong rtường hợp
này có hiệu quả nghệ thuật
không?
? Em hãy sửa lại
4 Cđng cè
Nhắc lại khái niệm điệp ngữ,
các dạng điệp ngữ
5 Hướng dẫn về nhà:
- Học bài, làm bài tập 4 SGK
HS trả lời phần ghi nhớ 2
Bài tập 1: SGK/153
- Một dân tộc… dân tộc đó:
→nhấn mạnh quyền tự do, độc lập của dân tộc
- Trông, … đi cấy:
→nhấn mạnh nỗi lo âu trông mong nưa thuận, gió hòa
Bài tập 2: SGK/153:
Điệp ngữ : một giấc mơ
→ Điệp ngữ nối tiếp
Nhấn mạnh: Tình cảm lưu
luyến, không muốn chia tay của hai anh em
Bài tập 3: SGK/153
- Việc lặp từ gây rườm rà, khó hiểu
→Sửa: bỏ bớt một số từ, gộp một số câu
RÚT KINH NGHIỆM
Tuần 14 Ngày soạn: ……/… /……
Tiết 56 Ngày dạy: … /… /……