LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC DÂN VẬN

Hồ Chí Minh đã vạch rõ nguyên nhân của căn bệnh quan liêu,mệnh lệnh và đề ra phương thuốc để cứu chữa những ai mắc căn bệnh này, đó là theođường lối nhân dân, phải thực hiện tốt 6 điều:

LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC DÂN VẬN

CHỦ NGHĨA MÁC - LÊ-NIN VÀ TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH VỀ DÂN VẬN VÀ CÔNG TÁC DÂN VẬN

I- CHỦ NGHĨA MÁC – LÊ-NIN VỀ NHÂN DÂN VÀ CÔNG TÁC DÂN VẬN

1 Vị trí, vai trò của nhân dân

Trong lịch sử nhân loại, quan niệm về dân (nhân dân) và về vị trí, vai trò của dân khôngthuần nhất, mang tính giai cấp, tính lịch sử Hiểu theo nghĩa thông thường, dân là dân cư,người dân, bao gồm toàn bộ những người sống ở một khu vực địa lý nhất định Dân cũng

là những người cùng hoàn cảnh, nghề nghiệp, như dân thợ, dân cày Dân là người bìnhthường, thuộc tầng lớp đông đảo nhất trong xã hội

Chủ nghĩa Mác - Lê-nin xác định vị trí, vai trò của nhân dân ở một tầm cao mới khikhẳng định nhân dân là người sáng tạo ra mọi của cải vật chất và những giá trị tinh thần -nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội Nhân dân là lực lượng cơ bản củamọi cuộc cách mạng xã hội Động lực của những cuộc cải biến, những cuộc cách mạng

ấy lại là các lợi ích Theo C Mác, tất cả cái gì mà con người đấu tranh để giành lấy đềudính liền với lợi ích của họ V.I Lê-nin nhấn mạnh: Lợi ích thiết thân của cá nhân ngườilao động là cơ sở để xây dựng nền kinh tế

Sức mạnh của quần chúng nhân dân khi họ được tổ chức lại là vô địch Muốn có sứcmạnh, nhân dân phải thống nhất ý chí, phải đoàn kết, phải có tổ chức

2 Công tác dân vận

Nghiên cứu lịch sử đấu tranh giai cấp từ năm 1848, đặc biệt là thời kỳ công xã Pa-ri vàphong trào đấu tranh của công nhân cho chủ nghĩa xã hội vào những năm cuối thế kỷ

XIX, trong lời nói đầu tác phẩm Đấu tranh giai cấp ở Pháp từ năm 1848 đến năm 1850,

C Mác viết: "Đã qua rồi, thời kỳ cuộc đột kích, thời kỳ những cuộc cách mạng do nhữngnhóm thiểu số tự giác cầm đầu, những quần chúng không tự giác tiến hành Ở nơi nàovấn đề đặt ra là phải cải tạo hoàn toàn chế độ xã hội, thì bản thân quần chúng phải thamgia công cuộc cải tạo ấy, phải tự mình biết rõ vì sao phải tiến hành cuộc đấu tranh, vì saophải đổ máu và hy sinh tính mạng"1 Quan điểm nêu trên cho thấy, các cuộc cách mạng

1 C Mác và Ph Ăng-ghen: Toàn tập, Nxb CTQG, H, 1995, t.22, tr 175.

xã hội không phải do những cá nhân, những nhóm người nhỏ bé cầm đầu, những quầnchúng không tự giác tiến hành mà những cuộc cách mạng này muốn thắng lợi phải docác chính đảng có lý luận tiên phong lãnh đạo Các đảng đó phải biết thuyết phục, giácngộ, tập hợp đông đảo quần chúng, huấn luyện quần chúng sẵn sàng đấu tranh giành độclập.

Phát triển tư tưởng của C Mác trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, V.I Lê-nin nhấn mạnh:Phải biết động viên và phát huy mọi lực lượng của quần chúng nhân dân; coi trọngphương pháp thuyết phục, giáo dục và nêu gương đối với quần chúng nhân dân, đem lạilợi ích thiết thân cho người lao động Người viết: "Những lý tưởng cao cả nhất cũngkhông đáng một xu nhỏ, chừng nào người ta không biết kết hợp những lý tưởng đó vớilợi ích của chính ngay những người đang tham gia cuộc đấu tranh kinh tế, chừng nào màngười ta không biết kết hợp những lý tưởng đó với những vấn đề "chật hẹp" và nhỏ nhặttrong cuộc sống hàng ngày của giai cấp ấy như vấn đề trả công lao động một cách côngbằng"2 Người còn căn dặn, phải lấy lợi ích kinh tế thiết thân của người lao động làm cơ

sở để xây dựng nền kinh tế: " Chúng ta nói rằng phải xây dựng mọi ngành kinh tế quốcdân quan trọng, trên cơ sở sự quan tâm thiết thân của cá nhân"3; "sự quan tâm thiết thâncủa cá nhân có tác dụng nâng cao sản xuất"4 Đặc biệt, đối với những nước tiểu nông nhưnước Nga, V.I Lê-nin còn căn dặn: tiến lên chủ nghĩa xã hội không phải bằng cách trựctiếp dựa vào nhiệt tình mà do cuộc cách mạng vĩ đại sinh ra, bằng cách khuyến khích lợiích cá nhân, như vậy lợi ích là cái gắn bó người ta lại với nhau Lợi ích gắn liền với cáccuộc đấu tranh, trong đó lợi ích kinh tế thiết thân của cá nhân là động lực trực tiếp rấtmạnh mẽ Công tác dân vận trong cách mạng vô sản là một cuộc đấu tranh; hơn nữa, đó

là cuộc đấu tranh giai cấp lâu dài, gian khổ Cuộc đấu tranh ấy chưa kết thúc ngay cả khigiai cấp vô sản đã giành được chính quyền, phải tiếp tục trong quá trình xây dựng chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản vì lợi ích thiết thân của tuyệt đại đa số nhân dân, củatoàn xã hội, nhưng với những hình thức khác Vì vậy, muốn vận động quần chúng phảiquan tâm lợi ích thiết thân của họ Sau cách mạng tháng mười Nga 1917, giai cấp vô sảnnắm chính quyền, V.I Lê-nin khẳng định: "chúng ta không chấp chính bằng cách chia rẽ

mà bằng cách tạo ra giữa những người lao động những mối liên hệ keo sơn về những

2 V.I.Lênin: Toàn tập, t.36, Nxb Tiến bộ, M., tr.208.

3 Sđd, t.36, tr.208.

4 Sđd, t.36, tr.208.

quyền lợi thiết thân và ý thức giai cấp"5 Trong xây dưng chủ nghĩa xã hội, việc độngviên và phát huy mọi lực lượng của quần chúng nhân dân chính là làm tốt công tác dânvận Người nhắc nhở: những ai chí trông vào bàn tay của những người cộng sản để xâydựng xã hội cộng sản là những kẻ có tư tưởng hết sức ngây thơ V.I Lê-nin rất coi trọngphương pháp giáo dục, thuyết phục và nêu gương đối với quần chúng nhân dân Người

đề ra nhiệm vụ hàng đầu cho các đảng cộng sản là phải "thuyết phục cho đa số nhân dânthấy được sự đúng đắn của cương lĩnh và sách lược của mình"6 V.I Lê-nin cho đây lànhiệm vụ chiến lược quan trọng cả trong thời kỳ chưa giành được chính quyền và thời kỳ

đã giành được chính quyền, xây dựng chủ nghĩa xã hội Người cũng cho rằng: việc giáodục và rèn luyện quần chúng lao động "là nhiệm vụ cơ bản của công tác giáo dục củađảng cộng sản và của mọi cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa"7

V.I Lê-nin khuyến khích mở rộng dân chủ, công khai, làm cho mọi người biết công việccủa Đảng, của Nhà nước V.I Lê-nin phê phán những đảng viên, tổ chức đảng khônggương mẫu, không dũng cảm hoặc "rất ít dùng những điển hình, những tấm gương cụthể, sinh động, lấy trong mọi lĩnh vực của đời sống để giáo dục quần chúng"8 Người yêucầu lấy kinh nghiệm lâu dài, lấy ví dụ thực tế để chứng minh cho quần chúng thấy rõ sựcần thiết của công việc là một biện pháp có hiệu quả không nhỏ Người khuyến khích mởrộng dân chủ, công khai làm cho mọi người dân biết công việc của Đảng, của Nhà nước

Đó là một phương pháp công tác dân vận có tác dụng nâng cao tính chủ động, tính tích

cực sáng tạo cách mạng của quần chúng Người viết: “một nước mạnh là nhờ ở sự giác

ngộ của quần chúng Nước mạnh là khi nào quần chúng biết rõ tất cả mọi cái, quầnchúng có thể phán đoán được về mọi cái và đi vào hành động một cách có ý thức"9

V.I Lê-nin rất coi trọng ý kiến của quần chúng nhân dân Người coi tâm tư, nguyện vọngcủa quần chúng nhân dân là những nguồn thông tin cực kỳ quý báu để hình thành chínhsách; vì vậy, Người yêu cầu phải tập hợp, tổng kết những ý kiến của quần chúng, tìm mọicách để duy trì, phát triển và mở rộng những hội nghị công nhân, nông dân ngoài Đảng,

để thông qua những hội nghị như thế Đảng có thể nhận xét tâm trạng của quần chúng,gần gũi họ, giải quyết những nhu cầu của họ, giao cho những phần tử tốt nhất trong số họ

đảm nhiệm những chức vụ trong bộ máy nhà nước Đó là phương thức công tác quầnchúng rất tốt.

II- TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÂN DÂN VÀ CÔNG TÁC DÂN VẬN

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân dân

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quán triệt, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin vềcông tác quần chúng, Người cho rằng: “cách mệnh là việc chung cả dân chúng chứkhông phải của một hai người" Đây là một tư tưởng lớn xuyên suốt cuộc đời Hồ ChíMinh kế thừa và phát triển những tinh hoa của triết học phương Đông, phương Tây cũngnhư những tư tưởng tiến bộ của ông cha ta về nhân dân, đưa ra những quan điểm về dânrất độc đáo: Dân là quý nhất, là quan trọng hơn hết, là “tối thượng” “Trong bầu trờikhông có gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không có gì mạnh bằng lực lượng đoànkết của nhân dân” “Ở trong xã hội, muốn thành công phải có ba điều kiện là: Thiên thời,địa lợi và nhân hòa

Ba điều kiện ấy đều quan trọng cả Nhưng thiên thời không quan trọng bằng địa lợi, màđịa lợi không quan trọng bằng nhân hòa.Nhân hòa là thế nào? Nhân hòa là tất cả mọi ngườiđều nhất trí một công việc, một quan điểm, một cách nhìn nhận Đều đồng lòng, cùng một ý chí.Nhân hòa quan trọng hơn hết”10

Dân là gốc của nước, của cách mạng

“Dân chúng đồng lòng, việc gì cũng là được

Dân chúng không ủng hộ, việc gì làm cũng không nên”11

“Nước lấy dân làm gốc

Gốc có vững cây mới bền,

Xây lầu thắng lợi trên nền nhân dân”12

Dân là chủ, mọi quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân:

Trong bài Dân vận đăng trên Báo Sự thật (ngày 15-10-1949), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”13 Nhưng, Người cũng nhấn

mạnh: “Nhân dân có quyền lợi làm chủ, thì phải có nghĩa vụ làm tròn bổn phận công dân, giữ đúng đạo đức công dân”14

Quan niệm về dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh rất rộng, người trong Đảng cũng nhưngười ngoài Đảng đều có thể chấp nhận Nhưng, ở nhiều bài viết, bài nói khi xác địnhlực lượng cách mạng, Người đều khẳng định công nông là nòng cốt và Đảng phải tậphợp những phần tử ưu tú của công nhân, nông dân, trí thức.

Khi nói về nguyên nhân thắng lợi của cuộc cách mạng Việt Nam do Đảng ta lãnh đạo,

Hồ Chí Minh khẳng định: "Tất cả những thắng lợi đó không phải là công lao riêng củaĐảng ta Đó là công lao chung của toàn thể đồng bào ta trong cả nước Cách mạng là sựnghiệp của quần chúng, chứ không phải là sự nghiệp của một cá nhân anh hùng nào.Thành công của Đảng ta là ở nơi Đảng ta đã tổ chức và phát huy lực lượng cách mạng vôtận của nhân dân"15 Người khẳng định: "Làm việc gì cũng phải có quần chúng Không

có quần chúng thì không thể làm được "16

Hồ Chí Minh luôn luôn tin ở dân Khi nói về người dân trong thời kỳ thực dân phápthống trị ở Đông Dương, Người viết: "Bị đầu độc cả về tinh thần lẫn thể xác, bị bịt mồm

và bị giam hãm, người ta có thể tưởng rằng cái bầy người ấy cứ mãi mãi bị dùng làm đồ

để tế cái ông thần tư bản, rằng bầy người đó không sống nữa, không suy nghĩ nữa và là

vô dụng trong việc cải tạo xã hội Không: Người Đông dương không chết, người ĐôngDương vẫn sống, sống mãi mãi Sự đầu độc có hệ thống của bọn tư bản thực dân khôngthể làm tê liệt sức sống, càng không thể làm tê liệt tư tưởng cách mạng của người ĐôngDương Đằng sau sự phục tùng tiêu cực, người Đông Dương dấu một cái gì đang sôisục, đang gào thét và sẽ bùng nổ một cách ghê gớm, khi thời cơ đến"17

Hồ Chí Minh luôn nhìn nhận và đánh giá đúng lực lượng to lớn của nhân dân Người chorằng, dù việc lớn hay nhỏ đều phải dựa vào lực lượng nhân dân để làm Vì vậy, Ngườicăn dặn: "Trong mọi việc đều phải dựa vào quần chúng lấy sức quần chúng mà vượtqua khó khăn"18, dù trong chiến đấu giải phóng đất nước, bảo vệ đất nước hay trong côngcuộc xây dựng đất nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Khi vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê-nin vào Việt Nam, Hồ Chí Minh khôngchỉ tin tưởng, đánh giá đúng đắn lực lượng cách mạng to lớn của nhân dân nói chung, màcòn nhìn nhận, xác định những lực lượng cách mạng nhất trong quần chúng nhân dân, đó

15 Sđd.

16 Sđd.

17 Sđd.

18 Sđd.

là giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Trong Sách lược vắn tắt của

Đảng, Hồ Chí Minh viết: "1 Đảng là đội tiền phong của vô sản giai cấp, phải thu phụccho được đại bộ phận giai cấp mình, phải làm cho giai cấp mình lãnh đạo được quầnchúng 2 Đảng phải thu phục cho được đại bộ phận dân cày và phải dựa vào dân càynghèo làm thổ địa cách mạng đánh trúc bọn đại địa chủ và phong kiến Đảng phải hết sứcliên lạc với tiểu tư sản, trí thức, trung nông, Thanh niên, Tân Việt để kéo họ đi vào phe

vô sản giai cấp"19 Người cho rằng, trí thức Việt Nam có đầu óc dân tộc và đầu óc cáchmạng, cách mạng rất cần trí thức và chính ra chỉ cách mạng mới biết trọng trí thức,nhưng không phải bất cứ trí thức nào cũng đều phải trọng, "trí thức đáng trọng là trí thứchết lòng phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân"20

Sự nghiệp cách mạng là của nhân dân Nhân dân cần Đảng dẫn đường Đảng Cộng sảnViệt Nam phải là tổ chức chính trị có mối quan hệ gắn bó máu thịt với nhân dân, đượcnhân dân tin yêu, kính trọng Nhân dân cần Đảng dẫn đường; để nhân dân biết làm cáchmạng thì trước hết phải “làm cho dân giác ngộ”, “phải giảng giải lý luận và chủ nghĩacho dân hiểu”; phải tập trung sức mạnh của nhân dân thành khối thống nhất - muốn làmđược những điều đó thì phải có đảng cách mệnh”21

Hồ Chí Minh thường nhắc nhở Đảng phải “biết ý kiến dân chúng”, “học dân chúng”,

“nâng cao dân chúng” Trong Di chúc, Người nhấn mạnh: “Phải giữ gìn Đảng ta thật

xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân”22

2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận

b) Mục tiêu công tác dân vận là mục tiêu chung của cách mạng

Quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mac - Lê-nin về công tác quần chúng, Hồ Chí Minhcho rằng: "cách mệnh là việc chung của cả dân chúng chứ không phải của một hoặc hai

người"24 Đây là một tư tưởng lớn xuyên suốt cuộc đời Hồ Chí Minh Người đã tỏ rõquyết tâm của mình trong thư để lại cho các đồng chí ở Hội Liên hiệp thuộc địa trước khingười rời Pháp để đến đất nước Nga năm 1923: "Đối với tôi câu trả lời đã rõ ràng: trở vềnước, đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luyện họ đưa họ rađấu tranh giành tự do, độc lập"25

Hồ Chí Minh cho rằng, trong công tác vận động nhân dân phải đặc biệt quan tâm vấn đềlợi ích trên tinh thần tất cả vì lợi ích nhân dân Người nói: "Ngoài lợi ích của giai cấpcông nhân, nhân dân lao động Đảng ta không có lợi ích gì khác"26 Lợi ích lớn nhất, baotrùm nhất của nhân dân là nước nhà độc lập, nhân dân được tự do, hạnh phúc Hồ ChíMinh nói rằng: "Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lậpcũng chẳng có nghĩa lý gì"27 Hồ Chí Minh luôn dăn dạy cán bộ, đảng viên "việc gì lợicho dân ta phải hết sức làm, việc gì hại đến dân ta phải hết sức tránh"28 "Chính phủ vàĐảng chỉ mưu giải phóng cho nhân dân, vì thế bất kỳ việc gì cũng vì lợi ích của nhân dân

mà làm và chịu trách nhiệm trước nhân dân"29 Lợi ích của nhân dân phải được thể hiệntrong đường lối, chinh sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến vấn đề nhân dân đóng góp ý kiến xây dựng đườnglối, chủ trương, chính sách và pháp luật Người chỉ thị: Nghị quyết nào mà dân chúngcho là không hợp thì để họ đề nghị sửa chữa Phải dựa vào ý kiến dân chúng mà sửa chữađường lối, chủ trương, chính sách cán bộ và tổ chức của ta

Đối với Hồ Chí Minh, lợi ích chung luôn luôn gắn với lợi ích cụ thể Người cho rằng,việc quan tâm tới lợi ích quần chúng phải rất thiết thực, cụ thể, không thể chung chungđược, vì "nhân dân cần trông thấy lợi ích thiết thực (lợi ích gần và lợi ích xa, lợi ích riêng

và lợi ích chung, lợi ích bộ phận và lợi ích toàn cục) Đối với nhân dân không thể lý luậnsuông, chính trị suông"30

Quan tâm tới lợi ích của nhân dân trong tư tưởng Hồ Chí Minh cũng có nghĩa là phảiluôn luôn chăm lo, hướng dẫn, giúp đỡ nhân dân về mọi mặt để nhân dân đẩy mạnh sảnxuất, phát triển kinh tế, văn hóa nhằm cải thiện và nâng cao đời sống Người nói: "Lâu

nay, chúng ta đòi hỏi nhân dân phải đóng góp Từ đây chúng ta phải ra sức hướng dẫn vàgiúp đỡ nhân dân hơn nữa trong việc sản xuất và tiết kiệm, để cải thiện đời sống của bộđội và nhân dân, để làm cho dân giàu, nước mạnh Có như thế nhân dân mới càng thấy

chính phủ hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân" Trước khi đi xa, trong Di chúc của mình,

Hồ Chí Minh dặn lại: "Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và vănhoá, nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân"31

Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công chưa được bao lâu, Hồ Chí Minh đã gửi thưphê bình cán bộ trong các cơ quan chính quyền của các bộ tỉnh, huyện và làng về nhữnglỗi lầm mà họ phạm phải Hồ Chí Minh đã vạch rõ nguyên nhân của căn bệnh quan liêu,mệnh lệnh và đề ra phương thuốc để cứu chữa những ai mắc căn bệnh này, đó là theođường lối nhân dân, phải thực hiện tốt 6 điều:

"Đặt lợi ích nhân dân lên trên hết;

Liên hệ chặt chẽ với nhân dân

Việc gì cũng bàn với nhân dân, giải thích cho nhân dân hiểu rõ;

Có khuyết điểm thì thật thà phê bình trước nhân dân và hoan nghênh nhân dân phê bìnhmình;

Sẵn sàng học hỏi nhân dân;

Tự mình phải làm gương mẫu cần, kiệm, liêm chính để nhân dân noi theo"32

Một trong những nội dung cơ bản của công tác dân vận là tổ chức lực lượng nhân dân,đoàn kết toàn dân để thực hiện các nhiệm vụ của cách mạng Hồ Chí Minh luôn luônquan tâm tới vấn đề đoàn kết, vì theo Người, đoàn kết là sức mạnh Ngay từ năm 1927,

trong tác phẩm Đường cách mệnh, Hồ Chí Minh đã viết: "Cách mệnh thì phải đoàn kết

dân chúng bị áp bức để đánh đổ cả cái giai cấp áp bức mình, chứ không phải chỉ nhờ có 5

- 7 người giết 2 - 3 anh vua; 9-10 anh quan mà được"33.

Đoàn kết, vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân để thi hành những công việcnên làm, những công việc Đảng và Chính phủ giao cho là nội dung cơ bản của công tácdân vận

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết,

31 Sđd.

32 Sđd.

33 Sđd.

Thành công, thành công, đại thành công”34.

Tư tưởng đoàn kết của Chủ tịch Hồ Chí Minh rất triệt để, được thể hiện rất rõ ràng: đoànkết góp thành lực lượng; đoàn kết trong tổ chức, trong phong trào cách mạng của quần chúng,trong khi thực hiện một khẩu hiệu cách mạng Hồ Chí Minh đoàn kết giai cấp vô sản,đoàn kết các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới phải thể hiện thành đoàn kết nội bộdân tộc Việt Nam, đoàn kết trong từng giai cấp, từng giới, các giai cấp, đoàn kết cácgiai cấp, các giới, đoàn kết trên dưới, đoàn kết quân dân, đoàn kết cán bộ Tư tưởngđoàn kết của Hồ Chí Minh có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc là: muốn đoàn kếtthì giữa họ phải có lợi ích chung - độc lập, tự do, thoát khỏi cảnh áp bức, nô lệ về kinh

tế, chính trị, xã hội, dân tộc

c) Phương thức công tác dân vận

- Phải tiến hành trước hết từ cơ sở, nắm chắc và vận động nhân dân từ cơ sở Hồ ChíMinh thường xuyên giáo dục, nhắc nhở cán bộ, đảng viên, công chức nhà nước phải đisâu, đi sát quần chúng; "phải làm kiểu mẫu: cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư"35;tiếp thu sự phê bình của quần chúng, nhưng không được theo đuôi quần chúng Đặc biệt,Người nhấn mạnh cán bộ, đảng viên, công chức phải tự mình làm gương để quần chúngnoi theo; phải nâng cao tinh thần phụ trách trước Đảng và trước quần chúng, hết lòng, hếtsức phục vụ nhân dân; thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân; tuyệt đối không

được lên mặt "quan cách mạng" ra lệnh, ra oai; phải gần gũi quần chúng, kiên trì giải

thích cho quần chúng hiểu rõ đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước

- Phải học hỏi dân, sâu sát với nhân dân, giải thích cặn kẽ cho dân, động viên và hướngdẫn nhân dân Hồ Chí Minh căn dặn: "Chúng ta phải ghi tạc vào đầu cái chân lý này: dânrất tốt Lúc họ đã hiểu thì việc gì khó khăn đến mấy họ cũng làm được, hy sinh mấy

họ cũng không sợ Nhưng trước hết cần phải chịu khó tìm đủ cách giải thích cho họhiểu rõ rằng: những việc đó là vì lợi ích của họ mà phải làm"36: Người cũng dạy:

"Muốn thật sự gần gũi quần chúng thì phải cùng ăn, cùng ở, cùng làm, mới biết đượcsinh hoạt của quần chúng như thế nào, mới biết khó khăn, biết chí khí của quần chúng

34 Sđd, t 10, tr 607.

35 Sđd.

36 Sđd.

như thế nào, mới biết nguyện vọng của quần chúng như thế nào"37 “Dân vận khôngthể chỉ dùng báo chương, sách vở, mít-tinh, khẩu hiệu, truyền đơn, chỉ thị mà đủ.

Trước hết, phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ rằng: việc đó là lợi

ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kỳ được

Điểm thứ hai là bất cứ việc gì đều phải bàn bạc với dân, hỏi ý kiến và kinh nghiệm củadân, cùng với dân đặt kế hoạch cho thiết thực với hoàn cảnh địa phương, rồi động viên

và tổ chức toàn dân ra thi hành

Trong lúc thi hành phải theo dõi, giúp đỡ, đôn đốc, khuyến khích dân

Khi thi hành xong phải cùng với dân kiểm thảo lại công việc, rút kinh nghiệm, phê bình,khen thưởng”38

- Cách tổ chức và cách làm việc phải phù hợp với quần chúng Hồ Chí Minh khẳngđịnh: “cách làm việc, cách tổ chức, nói chuyện, tuyên truyền khẩu hiệu, viết báo củachúng ta đều phải lấy câu này làm khuôn phép: Từ trong quần chúng mà ra về sâu trongquần chúng"39 Cụ thể hơn, Người nói: "bao nhiêu cách tổ chức và cách làm việc đều vìlợi ích của quần chúng, vì cần cho quần chúng Vì vậy cách tổ chức và cách làm việc nàokhông phù hợp với quần chúng ta phải có gan đề nghị lên cấp trên bỏ đi hoặc sửa lại.Cách nào hợp với quần chúng, quần chúng cần, thì dù chưa có sẵn, ta phải đề nghị lêncấp trên mà đặt ra, rồi báo sau miễn là được việc"40

d) Về lực lượng tiến hành công tác dân vận

Từ năm 1949, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng, tất cả cán bộ và tổ chức đảng, chính quyền,đoàn thể, nhân dân đều phải làm công tác dân vận theo phương thức riêng phù hợp vớitừng tổ chức Theo Hồ Chí Minh, khi Đảng cầm quyền thì tất cả cán bộ, đảng viên, các tổchức trong hệ thống chính trị - trước hết là cán bộ, công chức của chính quyền - đều phảilàm công tác dân vận Người nói: "Tất cả cán bộ, chính quyền, tất cả cán bộ, đoàn thể vàcác hội viên của các tổ chức nhân dân đều phải phụ trách dân vận"41 Hồ Chí Minh chỉ rõ:

"Cán bộ chính quyền và cán bộ đoàn thể địa phương phải cùng nhau bàn tính kỹ càng,cùng nhau chia công rõ rệt, rồi cùng nhau đi giải thích cho dân hiểu, cổ động dân, giúp

dân đặt kế hoạch, tổ chức nhân công, sắp xếp việc làm, khuyến khích, đôn đốc, theo dõi,giúp đỡ dân giải quyết những điều khó khăn Cán bộ canh nông thì hợp tác mật thiết vớicán bộ địa phương, đi sát với dân, thiết thực bày vẽ cho dân cách trồng trọt, chăn nuôi,cách chọn giống, ủ phân, làm cỏ Những hội viên các đoàn thể thì phải xung phong thiđua làm để làm kiểu mẫu cho dân, giúp dân làm.

Như vậy, lực lượng làm công tác dân vận bao gồm:

- Các tổ chức đảng từ Trung ương đến chi bộ phải lấy công tác dân vận và chăm lo lợiích của quần chúng làm một nội dung chủ yếu trong hoạt động của mình Mọi cán bộ,đảng viên đều phải làm công tác quần chúng, tuyên truyền, chủ trương, chính sách củaĐảng, Nhà nước và làm công tác dân vận theo chức trách của mình; khắc phục hiệntượng không muốn làm, hoặc không biết làm công tác quần chúng

- Tất cả các cơ quan trong bộ máy nhà nước các cấp và các cán bộ, công chức nhà nước

có vai trò quan trọng và trách nhiệm to lớn đối công tác dân vận Quốc hội và Hội đồngnhân dân các cấp, Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp phải thể chế hóa các quanđiểm, chủ trương của Đảng thành chính sách, pháp luật, tạo môi trường thuận lợi chonhân dân làm ăn, sinh sống Cán bộ, công chức trong bộ máy nhà nước - từ cơ quan lậppháp, hành pháp đến tư pháp - đều phải nêu cao tinh thần phục vụ nhân dân và ý thứctrách nhiệm trước dân, gắn bó chặt chẽ với nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhândân Mọi cán bộ, công chức nhà nước đều phải trực tiếp làm công tác dân vận theo chứctrách của mình, cải cách hành chính, giảm phiền hà cho dân, góp phần khắc phục tệ háchdịch, mệnh lệnh, cửa quyền Nhà nước còn phải phối hợp và tạo điều kiện để phát huyvai trò của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân, quyền giám sát của Quốc hội, Hội đồngnhân dân, Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể với hoạt động của cơ quan Nhà nước

- Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân phải nâng cao trách nhiệm công dân của hộiviên, đoàn viên, giữ gìn kỷ cương, phép nước, thúc đẩy công cuộc đổi mới, thắt chặt mốiliên hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước Để nâng cao hiệu quả của Mặt trận Tổquốc và các đoàn thể nhân dân cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng;củng cố tổ chức bộ máy, đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và cácđoàn thể, nhất là ở cơ sở; chăm lo xây dựng lực lượng cốt cán, tạo điều kiện thuận lợicho Mặt trận và các đoàn thể thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ Thực hiện nghiêm túc,

có hiệu quả quy chế dân chủ ở cơ sở, có sự phối hợp chặt chẽ giữa đoàn thể, chính quyềndưới sự lãnh đạo của Đảng.

CÔNG TÁC DÂN VẬN CỦA ĐẢNG TRONG THỜI KỲ

ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA ĐẤT NƯỚC VÀ

HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

I- NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC DÂN VẬN CỦA ĐẢNG TA HIỆNNAY

1 Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Hơn 20 năm qua, Việt Nam đã đổi mới một cách toàn diện, khá đồng bộ, có kế

thừa, có bước đi, hình thức và cách làm phù hợp và hiện đang trong quá trình đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa VII đã nêu ra quan điểm về côngnghiệp hóa như sau: "Công nhiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàndiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế, xã hội từ sử dụnglao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với côngnghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển của côngnghiệp và tiến bộ khoa học kỹ thuật - công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao".Công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện của nước ta hiện nay là công nghiệp hóa,hiện đại hóa ở một nước công nghiệp lạc hậu, tuyệt đại bộ phận dân cư còn sống ở nôngthôn và làm nông nghiệp, thu nhập hạn hẹp, sức mua thấp Do đó, công nghiệp hóa, hiệnđại hóa phải là quá trình phấn đấu lâu dài, gian khổ Đại hội IX của Đảng đã khẳng định:

công tác dân vận của Đảng là phải “phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, đưa

Đại hội X của Đảng khẳng định: “Tranh thủ cơ hội thuận lợi do bối cảnh quốc tế tạo ra

và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước theo định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế trithức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và công nghiệp hóa, hiện đại hóa”44

Xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là việc mới mẻ Điều đó đặt ra

có sự quản lý chặt chẽ, kịp thời, không có giải pháp điều tiết hữu hiệu thì nền kinh tế cóthể bị chệch hướng, một bộ phận nhân dân giàu lên nhanh chóng, khiến cho sự phân hóagiàu nghèo ngày càng lớn giữa các giai tầng trong xã hội Tình hình đó đòi hỏi công tácdân vận của Đảng phải góp phần duy trì và phát triển các thành phần kinh tế trong cơ chếthị trường, song không làm mất đi tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội, không dẫn tới đảolộn về chính trị, không làm xói mòn, biến dạng phẩm giá, đạo đức, lối sống, bản sắc văn

42 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb.CTQG, H., 2001, tr 165-166.

43 Sđd, tr.158.

44 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H., 2006, tr 87.

hóa và con người Việt Nam Đảng ta chỉ rõ: “Thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngaytrong từng bước và từng chính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triểnvăn hóa, y tế, giáo dục , giải quyết tốt các vấn đề xã hội vì mục tiêu phát triển conngười”45.

1 Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đi đôi với mở rộng và phát huy dân chủ

Nhà nước pháp quyền của nước ta từng bước định hình và hoàn thiện, lấy mục tiêuphục vụ nhân dân, thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhândân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của nhân dân, chịu sựgiám sát của nhân dân, bảo vệ quyền con người, các quyền công dân đưa đất nước pháttriển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Trong Nhà nước pháp quyền của nước ta, mọimặt của đời sống xã hội, mọi hành vi của con người được điều tiết bằng pháp luật Dovậy, công tác dân vận của Đảng phải không ngừng nâng cao trình độ của mọi người dân

để mọi người sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật; phải tôn trọng quyền làmchủ của nhân dân; phát huy vai trò của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân; xây dựng hệthống chính quyền trong sạch, vững mạnh đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới

Nhà nước ta là Nhà nước của giai cấp công nhân, Nhà nước thể hiện ý chí, nguyệnvọng và phương thức của giai cấp công nhân để tổ chức một xã hội công bằng, dân chủ,văn minh Nhà nước cũng đại diện cho lợi ích, nguyện vọng của nhân dân lao động, củatoàn dân tộc Việt Nam Nhà nước là Nhà nước của dân, do dân và vì dân

Xuất phát từ chức trách bao quát nhất của Nhà nước, điều 3 Hiến pháp năm 1992(sửa đổi) quy định: "Nhà nước bảo đảm không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọimặt của nhân dân, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủvăm minh, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàndiện; nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của tổ quốc và của nhân dân"(1) Đểthực hiện chức trách nói trên Nhà nước phải tiến hành công tác vận động quần chúng

Nhà nước ta do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Hệ thống chính trị nước ta vềmặt tổ chức gồm: Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhândân, trong đó Nhà nước là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

45 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H., 2006, tr 77.

Nhân dân là người thực hiện luật pháp, chính sách của Nhà nước dưới sự lãnh đạo củaĐảng.

2 Mở rộng quan hệ đối ngoại và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế

Trong điều kiện thế giới đang có sự bùng nổ thông tin; khoa học và công nghệ có bướctiến nhảy vọt; kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển kinh

tế, toàn cầu hóa là một xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia Thếgiới đứng trước nhiều vấn đề toàn cầu mà không quốc gia riêng lẻ nào có thể tự giảiquyết nếu không có sự hợp tác đa phương như bảo vệ môi trường, hạn chế sự bùng nổ vềdân số, đẩy lùi những dịch bệnh hiểm nghèo, chống tội phạm quốc tế Do đó, Đảng tachủ trương mở rộng quan hệ đối ngoại, chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế đểthu hút vốn, kỹ thuật, khai thác trí tuệ và kinh nghiệm tiên tiến của thế giới, phục vụ chocông cuộc phát triển đất nước là hoàn toàn cần thiết và đúng đắn

Với chính sách mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế, cán bộ, đảng viên và nhân dân ta cóđiều kiện tiếp xúc với thế giới bên ngoài, do đó dễ bị tác động cả mặt tích cực lẫn mặttiêu cực Để phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của thế giới tác động vào cán

bộ, đảng viên và nhân dân ta, đòi hỏi công tác dân vận của Đảng phải góp phần nâng caogiác ngộ và bản lĩnh chính trị, nâng cao trình độ tri thức cho cán bộ, đảng viên và nhândân, giúp cho cán bộ, đảng viên và nhân dân ta chủ động tham gia và thực hiện có hiệuquả việc phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng, xây dựng đất nước

4 Nắm bắt cơ hội và vượt qua những thách thức lớn

Đảng ta đã khẳng định: “Ngày nay, thế và lực của nước ta đã lớn mạnh lên nhiều Cơ sỏvật chất - kỹ thuật của nền kinh tế được tăng cường Đất nước còn nhiều tiềm năng lớn

về tài nguyên, lao động Nhân dân ta có phẩm chất tốt đẹp Tình hình chính trị - xã hội cơbản ổn định Môi trường hòa bình, sự hợp tác, liên kết quốc tế và những xu thế tích cựctrên thế giới tạo điều kiện để chúng ta tiếp tục phát huy nội lực và lợi thế so sánh, tranhthủ ngoại lực, đó là cơ hội lớn Đồng thời, đất nước ta phải đối mặt với nhiều thách thức.Bốn nguy cơ mà Đảng ta từng chỉ rõ - tụt hậu xa hơn về kinh tế so với nhiều nước trongkhu vực và trên thế giới, chệch hướng xã hội chủ nghĩa, nạn tham nhũng và tệ quan liêu,

“diễn biến hòa bình” do các thế lực thù địch gây ra - đến nay vẫn tồn tại và diễn biếnphức tạp, đan xen, tác động lẫn nhau, không thể xem nhẹ nguy cơ nào Điều cần nhấnmạnh là: tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống

của một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên, đang cản trở việc thực hiện đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, gây bất bình và giảm lòng tin trong nhân dân”46.

Đứng trước cơ hội lớn và thách thức lớn, công tác dân vận của Đảng phải phát huy quyềnlàm chủ của nhân dân, đẩy mạnh phong trào cách mạng của quần chúng trên các lĩnh vựccủa đời sống xã hội, thực hiện mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn minh, vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội Suy cho cùng, chính sức mạnh củanhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng mới có thể nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thứclớn, đưa cách mạng Việt Nam tiến lên

II- NHỮNG QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO ĐỔI MỚI CÔNG TÁC DÂN VẬN CỦA ĐẢNGTrong quá trình đổi mới, những quan điểm đổi mới của Đảng do Nghị quyết Hội nghị lầnthứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI nêu ra ngày càng tỏ rõ sự đúng đắn,

có giá trị chỉ đạo công tác quần chúng trong tình hình mới

Từ sau nghị quyết Hội nghị Trung ương tám khóa VI đến nay, Đảng ta có nhiều nghịquyết về công tác quần chúng trên từng lĩnh vực cụ thể, với những đối tượng khác nhau,ngày càng hoàn chỉnh hơn việc nhận thức quan điểm của Đảng về quần chúng và côngtác quần chúng

1 Quan điểm cách mạng là sự nghiệp của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân cần được quán triệt sâu sắc hơn nữa trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Để hiểu đúng và vận dụng tốt quan điểm cách mạng là sự nghiệp của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa cần chú ý mấy điểm sauđây:

Một là: Phải luôn luôn lấy mục tiêu vì hạnh phúc của nhân dân làm cơ sở cho việc giáo

dục, thuyết phục, tổ chức, hướng dẫn nhân dân tiến hành sự nghiệp cách mạng Bởi vì,cách mạng xã hội chủ nghĩa không có mục tiêu nào khác ngoài việc thực hiện dân giàu,nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa; vìdân tộc độc lập, nhân dân tự do, ấm no, hạnh phúc

46 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H., 2001, tr 14-15.

Hai là: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự nghiệp của toàn dân Nhân dân là lực lượng

tiến hành mọi nhiệm vụ, con người là nhân tố quyết định quá trình đẩy mạnh côngnghiệp hóa, hiện đại hóa do Đảng lãnh đạo

Ba là: Chế độ ta là chế độ do nhân dân làm chủ dưới sự lãnh đạo của Đảng, do đó phải thật

sự tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hiện dân biết, dân bàn, dân làm,dân kiểm tra Cần khắc phục tệ quan liêu, xa dân, không tin dân, tham nhũng, chuyên quyềnđộc đoán, vi phạm quyền làm chủ của dân

Bốn là: Đảng ta luôn thực hiện tư tưởng chiến lược đại đoàn kết toàn dân và phát huy sức

mạnh đại đoàn kết toàn dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

2 Động lực thúc đẩy phong trào quần chúng là đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân và kết hợp hài hòa các lợi ích, thống nhất quyền lợi với nghĩa vụ công dân

Lợi ích chính là động lực thúc đẩy phong trào cách mạng của nhân dân, đồng thời cũng

là mục tiêu của Đảng, của cách mạng

Lợi ích bao gồm lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần

Dân chủ cũng là một loại lợi ích Do vậy, cùng với việc chăm lo lợi ích thiết thực, nângcao tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường cho nhân dân, công tác dân vận phải hếtsức coi trọng vấn đề dân chủ Quan tâm chăm lo lợi ích cho nhân dân phải đi đôi vớichống tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí

3 Các hình thức tập hợp nhân dân phải đa dạng

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các đoàn thểnhân dân và các cá nhân tiêu biểu của các giai cấp và các tầng lớp xã hội, các dân tộc,các tôn giáo, là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn nhất, là tổ chức liên hiệp và thống nhấthành động của hàng trăm tổ chức thành viên Mặt trận đã mở nhiều hình thức hoạt độngphong phú, nhất là ở địa bàn dân cư để tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân vào cácphong trào thi đua yêu nước

Các đoàn thể chính trị - xã hội ( Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niêncộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, HộiCựu chiến binh Việt Nam) phải đa dạng hóa về hình thức tập hợp quần chúng Nhữnghình thức tập hợp này bao gồm cả những người trong đoàn thể tự nguyện tham gia, cóthể cố định, cũng có thể lập ra từng lúc, từng nơi

Các tổ chức xã hội bao gồm các hội mang tính chất nghề nghiệp, nhân đạo, từ thiện được tổ chức thật sự linh hoạt, có hội chỉ có ở địa phương, cơ sở; có hội bốn cấp, nhưngcũng có hội chỉ chủ yếu hoạt động tại địa phương, cơ sở.

Các đoàn thể nhân dân bao gồm đoàn thể chính trị - xã hội và các tổ chức xã hội - nghềnghiệp đều thực hiện nguyên tắc tự nguyện, tự quản có thể là dân chủ tự quản hoặchiệp thương và thống nhất hành dộng, hoạt động theo hướng ích nước, lợi nhà, tươngthân, tương ái Xu hướng của xã hội phát triển là sẽ có nhiều tổ chức mới ra đời Do đó, ởđâu có sự tập hợp của quần chúng ở đó phải có Đảng lãnh đạo và sự quản lý của Nhànước, tuyệt đối không được buông lỏng Nhà nước cần có chính sách cụ thể tạo điều kiệnvật chất và pháp lý cho hoạt động của các đoàn thể nhân dân

4 Công tác dân vận là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân dân

Công tác dân vận trước hết là trách nhiệm của Đảng, là nhiệm vụ chiến lược của Đảng.Đảng vừa là người lãnh đạo cả hệ thống chính trị và cộng đồng xã hội tiến hành công tácdân vận, vừa là lực lượng trực tiếp vận động, lôi cuốn, tổ chức nhân dân Các tổ chứcđảng từ Trung ương đến chi bộ phải lấy công tác vận động và chăm lo lợi ích của quầnchúng làm nội dung chủ yếu trong hoạt động của mình Mọi cán bộ, đảng viên đều phải làmcông tác dân vận, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và vận độngquần chúng thực hiện theo chức trách của mình; khắc phục hiện tượng không muốn làmhoặc không biết làm công tác dân vận

Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân, vì dân, do đó liên hệ chặt chẽ với dân thuộc vềbản chất của Nhà nước Nhà nước phải làm công tác dân vận Trong điều kiện Đảng cầmquyền thì mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân không chỉ thông qua tổ chức đảng, độingũ đảng viên, mà còn thông qua Nhà nước, chủ yếu được tiến hành thông qua bộ máynhà nước Do đó, bộ máy nhà nước có vai trò quan trọng và trách nhiệm to lớn đối vớicông tác dân vận

Để Nhà nước thực sự là của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, Quốc hội và Hội đồngnhân dân các cấp, Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp phải thể chế hóa các quanđiểm, chủ trương của Đảng thành chính sách, pháp luật; tạo môi trường thuận lợi chonhân dân làm ăn Bộ máy nhà nước từ cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp đều phảinâng cao tinh thần phục vụ nhân dân và ý thức trách nhiệm trước dân, gắn bó chặt chẽ

với nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân Mọi cán bộ, công chức nhà nướcđều phải trực tiếp làm công tác dân vận theo chức trách của mình

Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại

đoàn kết toàn dân, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước; phát huy dân chủ, nâng cao trách nhiệm công dân của hội viên, đoàn viên, giữgìn kỷ cương phép nước, thúc đẩy công cuộc đổi mới, thắt chặt mối liên hệ mật thiết giữanhân dân với Đảng và Nhà nước

Nhân dân vừa thực hiện quyền dân chủ trực tiếp vừa thực hiện quyền dân chủ thông quađại diện là các cơ quan nhà nước, các đại biểu nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các đoànthể nhân dân

Để nâng cao hiệu quả của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân cần tiếp tục củng cố

tổ chức bộ máy, đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhândân, nhất là ở cơ sở; chăm lo xây dựng lực lượng cốt cán; tạo điều kiện thuận lợi cho Mặttrận và các đoàn thể thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình trong việc triển khai kịpthời các chủ trương của Đảng và Nhà nước tới người dân, phản ánh được nguyện vọng củadân tới các cấp bộ đảng, chính quyền; nâng cao hiệu quả hoạt động, làm cho Mặt trận và cácđoàn thể thực sự đại diện cho tiếng nói, quyền lợi và nguyện vọng của quần chúng, làm tốtcông tác vận động và tổ chức các tầng lớp nhân dân tích cực tham gia công cuộc đổi mới,xây dựng Đảng và chính quyền trong sạch, vững mạnh

III- NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG THỨC LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG VỀ CÔNG TÁC DÂNVẬN TRONG THỜI KỲ MỚI

1 Nội dung công tác dân vận của Đảng

Công tác dân vận của đảng bao gồm các nội dung chủ yếu sau:

Một là: Việc hàng đầu là tổ chức và cấp ủy đảng có quyết định đúng đắn về công tác dân

vận nói chung hoặc các quyết định vận động từng đối tượng: công nhân, nông dân, tríthức, thanh niên, phụ nữ, dân tộc, tôn giáo, hoặc các quyết định thực hiện các nghịquyết của Trung ương và cấp ủy đảng cấp trên về công tác dân vận

Hai là: Tuyên truyền, giáo dục, nâng cao trình độ mọi mặt của nhân dân như giáo dục

chính trị tư tưởng, giáo dục đạo đức và nếp sống; nâng cao trình độ văn hóa, khoa học

-kỹ thuật, v.v của nhân dân

Ba là: Tập hợp nhân dân vào các loại hình tổ chức khác nhau - bao gồm: các đoàn thể

chính trị - xã hội; các tổ chức xã hội nghề nghiệp, nhu cầu, sở thích, nhân đạo từ thiện,hữu nghị - có các hình thức tổ chức và hoạt động đa dạng khác như câu lạc bộ, các loạihình tự quản ở cơ sở

Tạo tiền đề vật chất và pháp lý để động viên, vận động nhân dân tổ chức thành phong tràothi đua yêu nước nhằm thực hiện thắng lợi mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhànước về phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng

Bốn là: Cấp ủy đảng tăng cường và kiện toàn, đổi mới đội ngũ cán bộ làm công tác dân

vận Bố trí cán bộ chủ chốt của Mặt trận và các đoàn thể ở các cấp là cấp ủy viên hoặcđảng viên có phẩm chất tốt, có năng lực, có uy tín và trưởng thành từ phong trào quầnchúng

Các tổ chức và cấp ủy đảng cần có kế hoạch tổng thể về tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng,

sử dụng cán bộ dân vận; có chế độ đãi ngộ thỏa đáng đối với đội ngũ làm công tác dânvận Cần có chính sách chăm lo để có đông đảo cán bộ vận động quần chúng gần dân, sát

cơ sở, phát huy người có uy tín trong cộng đồng (già làng, trưởng bản, trưởng tộc ) làmcông tác dân vận

Chăm lo xây dựng, kiện toàn ban dân vận các cấp Ban dân vận là một ban tham mưu củacấp ủy, có hệ thống từ Trung ương đến cơ sở Ở mỗi cấp ủy, nên bố trí ủy viên thường vụcấp ủy trực tiếp làm trưởng ban (ở cơ sở là trưởng khối) dân vận

Năm là: Trong công tác xây dựng Đảng, chi bộ, đảng viên đều phải làm công tác dân vận

theo chức trách của mình Chi bộ phải giáo dục nâng cao năng lực, đạo đức và tínhgương mẫu, tác phong gần gũi quần chúng của cán bộ, đảng viên, trong đó coi trọng việcbồi dưỡng về mọi mặt văn hóa, chính trị, nghiệp vụ, về công tác dân vận và chế độ chínhsách đối với những cán bộ, đảng viên chuyên trách công tác dân vận của Đảng Chi bộ cótrách nhiệm phân công, đôn đốc và kiểm tra đảng viên làm công tác dân vận

Sáu là: Đảng dựa vào nhân dân tiến hành cuộc vận động đổi mới và chỉnh đốn Đảng, tổ

chức cho nhân dân tham gia ý kiến nhận xét, phê bình cán bộ, đảng viên, nhận xét người màĐảng dự định kết nạp và lựa chọn làm cán bộ lãnh đạo đảng, nhà nước

Bảy là: Chăm lo lợi ích chính đáng, hợp pháp của nhân dân

Cải thiện dân sinh, tức là chăm lo nâng cao đời sống vật chất của mọi người dân và cảcộng đồng dân cư, bao gồm ăn, ở, mặc, điều kiện học hành, đi lại, bảo vệ sức khỏe, nghỉngơi, môi trường sống

Nâng cao dân trí: làm sao cho nhân dân ai cũng được học hành, được nâng cao trình độvăn hóa, khoa học - kỹ thuật, được hưởng thụ văn hóa, nghệ thuật, thông tin, được chăm

lo lợi ích xã hội; y tế, thể thao, du lịch; chăm lo lợi ích tâm linh: thực hiện tự do tínngưỡng; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Phát huy dân chủ, bản đảm quyền làm chủ thực sự của nhân dân thông qua Nhà nước,các đoàn thể nhân dân và làm chủ trực tiếp

2 Phương thức lãnh đạo của Đảng về công tác dân vận

a)) Phương thức Đảng lãnh đạo hệ thống nhà nước tiến hành công tác dân vận

Thông qua Đảng đoàn Quốc hội, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, Ban cán sự đảng chínhquyền các cấp, các ngành và thông qua đảng viên hoạt động trong các cơ quan chínhquyền mà các cấp ủy đảng lãnh đạo hệ thống chính quyền làm công tác dân vận trênnhững mặt cơ bản sau đây:

- Nhanh chóng thể chế hóa và cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng về công tác dân vậnhoặc liên quan đến nhân dân thành luật, các văn bản pháp quy, tạo điều kiện thuận lợimọi mặt (vật chất, văn hóa, pháp lý ) cho nhân dân làm ăn, sinh sống, học hành, nângcao đời sống vật chất và tinh thần

- Lãnh đạo việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân tham gia và kiểm tra công việcnhà nước, thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở theo quy trình “dân biết, dân bàn, dân làm,dân kiểm tra” Các cấp chính quyền cần có chế độ tiếp dân, giải quyết kịp thời đơn thưkhiếu nại, tố cáo của công dân

- Đảng lãnh đạo chính quyền tăng cường mối quan hệ với Mặt trận Tổ quốc và các đoànthể nhân dân, xây dựng và hoàn thiện quy chế phối hợp giữa chính quyền với Mặt trận vàcác đoàn thể từ Chính phủ đến chính quyền cơ sở trong việc thực hiện các nhiệm vụ kinh

tế - xã hội, an ninh, quốc phòng và giải quyết các vấn đề mà nhân dân quan tâm Chínhquyền các cấp phải tạo điều kiện về cơ sở vật chất, tài chính và pháp lý để Mặt trận vàcác đoàn thể phát huy vai trò chính trị và xã hội của mình

- Đảng kiểm tra các cấp chính quyền nâng cao năng lực, trình độ văn hóa, nghiệp vụ, nângcao đạo đức phục vụ nhân dân của nhân viên và bộ máy chính quyền; xây dựng và hoànthiện quy chế phục vụ nhân dân của viên chức và bộ máy chính quyền; tiến hành cải cáchnền hành chính nhà nước, kiên quyết bài trừ tệ nạn quan liêu, tham nhũng, cửa quyền, ứchiếp dân.

Phương thức lónh đạo của Đảng đối với Nhà nước nhằm nâng cao hiệu lực quản lý, điềuhành của Nhà nước Đảng kiểm tra hoạt động của cán bộ, đảng viên trong cơ quan nhànước Đổi mới hoạt động của các cơ quan chuyên môn của Đảng để làm tốt công táctham mưu là một nội dung mới trong đổi mới phương thức lónh đạo của Đảng Cần xâydựng và hoàn thiện quy chế về sự lónh đạo của Đảng trên các lĩnh vực, nhằm vừa nângcao chất lượng và hiệu quả lónh đạo của Đảng, vừa phát huy hiệu lực và quyền lực quản

lý Nhà nước của các cơ quan chính quyền Tinh thần kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm cánhân, tăng cường công tác kiểm tra… nhằm đẩy mạnh phương thức lónh đạo của Đảngđối với Nhà nước về công tác dân vận

b) Phương thức Đảng lãnh đạo tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân tiến hành công tác dân vận

Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, đó lànguyên tắc Song, Đảng tôn trọng tính độc lập về tổ chức và phát huy vai trò, chức năngcủa Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong hệ thống chính trị, giúp đỡ và ủng hộ cácsáng kiến hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể, tôn trọng các nguyên tắc của các tổchức quần chúng Các tổ chức đảng cần khắc phục hai khuynh hướng không đúng: buônglỏng lãnh đạo, “khoán trắng”, hoặc bao biện, làm thay

Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân trước hết làđịnh hướng chính trị, giúp các tổ chức này xác định mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ, xâydựng các nguyên tắc tổ chức, định ra các chương trình hoạt động trong mỗi thời kỳ.Đảng lãnh đạo Mặt trận và các đoàn thể thông qua Đảng đoàn (cấp Trung ương và cáctỉnh, thành); thông qua cấp ủy viên, đảng viên được Đảng phân công hoạt động trongMặt trận và các đoàn thể (ở các cấp) Riêng Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh có

vị trí đặc biệt, là đội hậu bị của Đảng, gắn chặt với công tác xây dựng Đảng, do đó Đoàn

do Đảng trực tiếp lãnh đạo

Trong việc lãnh đạo nhân sự đại hội Mặt trận và các đoàn thể, việc giới thiệu cấp ủy viênhoặc đảng viên vào chức vụ chủ chốt của Mặt trận và các đoàn thể cần thực sự tôn trọngviệc dân chủ bầu cử, tuyệt đối không gò ép Cần quan tâm lãnh đạo để có cơ cấu với tỷ lệthích đáng là người ngoài Đảng.

Cần thực hiện tốt chế độ làm việc giữa cấp ủy đảng với lãnh đạo Mặt trận và các đoànthể: định kỳ nghe báo cáo và cho ý kiến về chương trình họat động, về tiếp thu những kiếnnghị của các đoàn thể, giúp Mặt trận và các đoàn thể giải quyết những khó khăn vướng mắc vềmặt tổ chức và điều kiện hoạt động

Đối với Mặt trận Tổ quốc, thực hiện thành nền nếp việc Đảng và Nhà nước cùng bàn vàtham khảo ý kiến của Mặt trận về những quyết định, chủ trương lớn Qua sinh hoạt củaMặt trận, Đảng tiếp thu đầy đủ những ý kiến đóng góp của nhân dân đối với sự lãnh đạocủa mình

Công tác quần chúng có vai trò đặc biệt quan trọng, trực tiếp tổ chức và vận động nhândân ta vượt qua khó khăn và thử thách, tạo nên bước tiến nhanh và vững chắc, đẩy mạnhcụng nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Cần quán triệt sâu sắc "phát triển kinh tế cụngnghiệp hóaá, hiện đại hóa là nhiệm vụ trung tâm"; xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt;vận động và tổ chức nhân dân biến đường lối, chủ trương của Đảng thành hiện thực có ýnghĩa quyết định công cuộc đổi mới của cách mạng Việt Nam

CÔNG TÁC DÂN VẬN CỦA CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC

TRONG THỜI KỲ HIỆN NAY

I- NHỮNG CĂN CỨ ĐỂ TIẾP CẬN VẤN ĐỀ

Công tác vận động nhân dân của chính quyền nhà nước là một trong những nội dungquan trọng của việc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa củanhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Do tính chất và tầm quan trọng của vấn đề, việc nghiêncứu để làm rõ nội dung, phương thức công tác dân vận của chính quyền nhà nước cần có sựtiếp cận một cách khoa học

1 Những lý do chính quyền cơ sở phải làm công tác dân vận

Thứ nhất, chính quyền nhà nước là một hệ thống chính trị của nước ta, có vai trò rất quan trọng trong hệ thống chính trị Trong bài báo Dân vận" viết từ tháng 10-1949 Hồ Chí

Minh khẳng định: "tất cả cán bộ chính quyền, cán bộ đoàn thể và tất cả hội viên của các

tổ chức nhân dân (Liên Việt, Việt Minh ) đều phải phụ trách dân vận" Nghị quyếtTrung ương 8b của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI, Đảng đã chỉ rõ: " Côngtác quần chúng của Đảng là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các đoàn thể"

Thứ hai, Nhà nước ta là Nhà nước của giai cấp công nhân, đại diện cho lợi ích, nguyện

vọng của nhân dân lao động, của toàn dân tộc Việt Nam Vì vậy, trong toàn bộ hoạt độngcủa mình các ngành lập pháp, hành pháp, tư pháp phải làm công tác dân vận

Thứ ba, xuất phát từ chức trách bao quát nhất của Nhà nước mà điều 3 Hiến pháp năm

1992 đã quy định: "Nhà nước bảo đảm không ngừng phát huy mọi mặt quyền làm chủcủa nhân dân, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh theo định hướng xã hội chủ nghĩa Bảo đảm mọi người có cuộc sống ấm no, tự do,hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi íchcủa Tổ quốc và của nhân dân" Để thực hiện chức trách nói trên, Nhà nước phải tiến hànhcông tác dân vận

Thứ tư, Nhà nước ta do Đảng Cộng sản Vịêt Nam lãnh đạo, là công cụ chủ yếu để thực

hiện quyền làm chủ của nhân dân Nhân dân là người thực hiện luật pháp, chính sách củaNhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Do vậy, không chỉ có Đảng, Mặt trận và các đoànthể nhân dân làm công tác dân vận theo chức năng và nhiệm vụ của mình, mà chínhquyền nhà nước từ Trung ương đến cơ sở cũng phải làm công tác dân vận Trong quátrình hoạt động của các cơ quan chính quyền, cán bộ, công chức nhà nước phải vì nhân

dân, lấy việc phục vụ nhân dân làm trước hết, giải quyết nhanh chóng mọi công việc cóquan hệ trực tiếp đến đời sống nhân dân đúng chính sách, pháp luật.

Bản chất của Nhà nước ta là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân “Baonhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân, công việc đổi mới, xây dựng

là trách nhiệm của dân Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”47 Cán bộ,công chức chính quyền là công bộc, là đầy tớ của nhân dân, cán bộ phải học hỏi nhândân, phải xem trọng ý kiến nhân dân, tự phê bình trước nhân dân

Nhân dân là nguồn của sức mạnh, là chỗ dựa tin cậy, vững chắc của chính quyền, có dân

là có tất cả; ngược lại, để mất dân là mất tất cả

2 Quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về Nhà nước làm công tác dân vận

Vận dụng những tư tưởng của Hồ Chí Minh và các bài học kinh nghiệm của cáchmạng Việt Nam do Đại hội VI của Đảng tổng kết vào thời kỳ đổi mới, Hội nghị lần thứtám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI đã ra Nghị quyết số 08B/NQ-HNTW

“Về đổi mới công tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng vànhân dân” với bốn quan điểm chỉ đạo đổi mới công tác quần chúng trong thời kỳ mới,trong đó có những nội dung đề cập trực tiếp đến công tác dân vận của Nhà nước:

Một là, cách mạng là sự nghiệp của dân, do dân, vì dân.

Đưa quan điểm này lên hàng đầu Nghị quyết khẳng định lại nguyên lý cũng là lý tưởngphục vụ nhân dân của Đảng Đồng thời, phê phán một xu hướng lệch lạc đã trở nêntrầm trọng, một thứ ''giặc nội xâm'' là quan liêu, mệnh lệnh, xa rời quần chúng, khôngtôn trọng nhân dân trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, ccong chức nhà nước

Để hiểu đúng và thực hiện tốt quan điểm này, các cơ quan và công chức nhà nước cầnchú ý những điểm sau:

Phải luôn luôn lấy mục tiêu vì hạnh phúc của nhân dân làm trọng Nhân dân là lựclượng, là người tiến hành mọi nhiệm vụ, mọi công việc của Nhà nước và đất nước Nhànước phải tạo điều kiện, sức mạnh để nhân dân phát huy hết vai trò và thực hiện tốttrách nhiệm của mình; phải thực sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân

47 Trích bài Dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đăng trên trên báo Sự thật tháng 10-1949

Nhân dân ta bao gồm nhiều giai cấp, tầng lớp, các giới, các dân tộc Vì vậy, tư tưởngđại đoàn kết phải được thể hiện trong mọi chủ trương, chính sách, luật pháp của Nhànước, trong tổ chức điều hành, chỉ đạo thực hiện của chính quyền nhà nước các cấp mộtcách đúng đắn Chú trọng các chính sách cụ thể nhằm tăng cường và củng cố khối liênminh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức làm nền tảng chokhối đại đoàn kết toàn dân tộc Có các chính sách dân tộc nhằm cải thiện, nâng cao đờisống đồng bào về mặt vật chất, nâng cao dân trí, bảo lồn và phát triển văn hóa của từngdân tộc anh em trong thời kỳ mới Tôn trọng và thực hiện tốt chính sách tụ do tínngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào Phát huy tinh thần yêu nướccủa các nhà doanh nghiệp tư nhân, tiểu thương, tiểu chủ, của cộng đồng người ViệtNam ở nước ngoài

Đấu tranh mạnh mẽ, nghiêm khắc với tệ quan liêu, mệnh lệnh, xa rời quần chúng,không tôn trọng dân, thiếu trách nhiệm với dân, tham nhũng, chuyên quyền, độc đoán

Hai là, động lực thúc đẩy phong trào quần chúng là đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân

dân và kết hợp hài hoà các lợi ích, thống nhất quyền lợi với nghĩa vụ công dân

Nghị quyết Trung ương tám khóa VI đề ra nguyên tắc chỉ đạo: ''Trong xã hội do nhândân làm chủ, lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể và lợi ích xã hội gắn chặt và thông nhấtvới nhau, trong dó lợi ích cá nhân là động lực trực tiếp'' Công tác vận động và tổchức nhân dân của Nhà nước chỉ có thể thành công nếu trước hết bảo vệ và đáp ứngđược trên thực tê lợi ích thiết thân của người dân, từ đó kết hợp hài hòa các lợi ích,gắn chặt quyền và nghĩa vụ công dân Để có phong trào quần chúng, động viên đượctính tích cực chính trị, xã hội của nhân dân trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, cáccấp, các ngành từ Trung ương đến cơ sở phải sâu sát nhân dân, hiểu biết nhân dân, nắmchắc yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của họ, đặc biệt là những vấn đề mới nảy sinh,kịp thời giải quyết về mặt chính sách, cơ chế quản lý và có biện pháp cụ thể nhằm chăm

lo và bảo vệ lợi ích thiết thân của nhân dân Cần khắc phục những lệch lạc trong huyđộng sức dân, nhất là lạm dụng chủ trương xã hội hóa mà coi nhẹ việc bồi dưỡng sứcdân; đồng thời, cũng cần khắc phục tư tưởng mị dân, cục bộ, bản vị, làm hại lợi íchchung, chỉ chú ý lợi ích kinh tế đơn thuần mà quên mất lợi ích tinh thần, chính sách xãhội, văn hóa, giáo dục, đào tạo v.v: Phải uốn nắn những lệch lạc trong nhân dân như:

chỉ thấy quyền lợi mà quên nghĩa vụ, chỉ thấy lợi ích cá nhân và gia đình mà coi nhẹ lợiích xã hội, lợi ích cộng đồng

Ba là, các hình thức tập hợp nhân dân phải đa dạng

Trong giai đoạn mới, cơ cấu xã hội - giai cấp, xã hội - dân cư, xã hội - nghề nghiệp có

sự phát triển mới cùng với sự phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Do đó, nhu cầu lợi ích của xã hội, nhu cầu về tổ chức hết sức đa dạng, phong phú Đểnhân lên sức mạnh của quần chúng nhân dân, để xây dựng cuộc sống mới, Nhà nướccần có nhiều hình thức và hoạt động thích ứng

Trình độ của các tầng lớp quần chúng không đồng nhất, do đó phải có cấp độ khácnhau về hình thức tập hợp để thực hiện và phát huy dân chủ, phát huy được khả năngsáng tạo phong phú của nhân dân để giải quyết những lợi ích, nguyện vọng chính đáng,hợp pháp của các giai cấp, tầng lớp nhân dân

Bốn là, công tác quần chúng là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các đoàn thể nhân

và các tổ chức đoàn thể Mỗi tổ chức - tùy theo chức năng, nhiệm vụ của mình - có nộidung, phương thức làm dân vận riêng

Đối với Đảng, công tác quần chúng trước hết là trách nhiệm của Đảng Đảng làm côngtác dân vận bằng cả hệ thống tổ chức đảng, thông qua Nhà nước và hệ thống mặt trận vàcác đoàn thể nhân dân Đảng có bộ máy tham mưu giúp cấp ủy trong việc lãnh đạo côngtác vận động nhân dân là Ban Dân vận các cấp; đồng thời, cử cán bộ, đảng viên có uytín, được tín nhiệm làm nòng cốt lãnh các cơ quan chính quyền, các đoàn thể nhân dân Đối với Nhà nước, trong điều kiện Đảng cầm quyền, mối quan hệ giữa Đảng với nhândân chủ yếu thông qua Nhà nước, cụ thể là thông qua hệ thống luật pháp, chính sách vàcác cơ quan nhà nước tổ chức điều hành, thực thi luật pháp, chính sách; thông qua mốiquan hệ phối hợp với Mặt trận và các đoàn thể nhân dân để thực hiện các chương trình,

kế hoạch phát triển, luật pháp và chính sách; thông qua các phương tiện thông tin đạichúng; thông qua cán bộ, công chức nhà nước

Tháng 3-1996, Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá VIIII đã tổng kết sáu năm thực hiệnNghị quyết 08B/NQ-HNTW, các nghị quyết về công tác Mặt trận, các đoàn thể nhân dân

và ban hành Chỉ thị số 69-CT/TW ngày 20-6-1996 về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghịquyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI về ''Đổi mới côngtác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan giữa Đảng và nhân dân” Chỉ thị nhấnmạnh các nội dung của công tác vận động nhân dân trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiệnđại hóa:

- Mục tiêu của công tác dân vận trong những năm tới là động viên mọi tiềm năng

sáng tạo, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân nhằm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiệnđại hóa Chăm lo, tạo điều kiện cho mọi vùng sớm xóa đói giảm nghèo, mọi nhà noấm; sớm xóa mù chữ, phổ cập tiểu học, không ngừng nâng cao dân trí; bảo đảmquyền làm chủ của nhân dân, xóm làng đoàn kết, yên vui, gia đình hòa thuận, hạnhphúc, xã hội công bằng, đất nước ổn định

- Đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân, năng cao tinh thần yêu nước, ý trí tựlực, tự cường, làm chủ cuộc sống bản thân và xã hội, nhằm tạo ra động lực thúc đẩyphong trào cách mạng trong nhân dân

- Các hình thức tập hợp nhân dân phải đa dạng

- Đảng lãnh đạo trực tiếp, thường xuyên công tác dân vận Mỗi cán bộ, đảng viên,mỗi công chức, viên chức nhà nước đều phải làm tốt công tác dân vận, giữ môí quan

hệ tốt với nhân dân trong khi thi hành công vụ Cần phối hợp chặt chẽ giữa các tổchức chính trị - xã hội với các cấp, các ngành của chính quyền, gắn công tác dân vậnvới công tác xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước

II- VAI TRÒ, NỘI DUNG, NHIỆM VỤ CÔNG TÁC DÂN VẬN CỦA CHÍNH QUYỀNNHÀ NƯỚC

1 Vai trò của chính quyền nhà nước trong công tác dân vận

Trong điều kiện Đảng cầm quyền, mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân được thực hiệnchủ yếu thông qua quan hệ giữa chính quyền với nhân dân; phong cách, thái độ làm việc

của cơ quan, cán bộ, công chức chính quyền có quan hệ trực tiếp đến xây dựng, củng cốmối quan hệ máu thịt giữa Đảng và nhân dân.

Thông qua hoạt động quản lý điều hành, các cơ quan chính quyền nhà nước có điều kiệnphát hiện những thiếu sót, bất cập trong chủ trương, chớnh sỏch, đồng thời nắm vững vàhiểu rõ nguyện vọng của nhân dân, những nhân tố mới từ phong trào quần chúng đểtham mưu, đề xuất với Đảng, Nhà nước bổ sung, hoàn thiện chủ trương, đường lối, chínhsách

2 Nội dung, nhiệm vụ công tác dân vận của cơ quan chính quyền nhà nước

Hệ thống tổ chức nhà nước của nước ta gồm bốn cấp Tất các các cơ quan nhà nước ởtừng cấp đều có trách nhiệm và điều kiện tiên hành công tác dân vân

a) Đối với các cơ quan chính quyền cấp Trung ương đến cấp huyện và tương đương

Quốc hội, Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ có chức năng chính là nghiên cứu, đềxuất, ban hành chính sách, luật pháp Các cơ quan này có trách nhiệm quán triệt đầy đủ,đúng đắn và kịp thời các chủ trương, nghị quyết của Đảng để cụ thể hóa thành cácchương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nhằm không ngừng nâng cao đời sốngvật chất và tinh thần của nhân dân; luật hóa thành các luật, pháp lệnh và văn bản quyphạm pháp luật để bảo đảm, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, quản lý xã hội, bảo

vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân; ban hành các chính sách khuyến khích,tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp và người dân sản xuất kinh doanh Đồngthời, các cơ quan này kiểm tra, giám sát đối với chính quyền cấp dưới, tạo điều kiện đểnhân dân tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước Chính phủ có tráchnhiệm chỉ đạo các cơ quan thông tin đại chúng tích cực tuyên truyền, phổ biến các chủtrương, chính sách và pháp luật cho nhân dân; biểu dương các điển hình tiên tiến, cácgương "người tốt, việc tốt" trong nhân dân; phê phán, đấu tranh với các hành vi vi phạmquyền và lợi ích chính đáng của nhân dân

Trong các chức năng của chính quyền nhà nước thì chức năng quản lý hành chính nhànước là chức năng cơ bản nhất Đặc trưng quản lý hành chính của chính quyền là ápdụng pháp luật, sử dụng quyền lực nhà nước tổ chức thực hiện chớnh sỏch thông quacác quyết định, các biện pháp hành chính để tác động đến đối tượng quản lý Tuy nhiên,điều đó không có nghĩa là tất cả mọi trường hợp dùng biện pháp hành chính đều có tác

dụng Thực tế chỉ rõ rằng, các biện pháp hành chính cũng chỉ có giới hạn trong nhữnghoàn cảnh và điều kiện nhất định Muốn nâng cao hiệu quả của các biện pháp hànhchính, phải kết hợp nhiều biện pháp khác mà một trong các biện pháp đó là công tácdân vận Công tác dân vận phải được thể hiện cụ thể trên từng lĩnh vực công tác cụ thểcủa chính quyền cơ sở như về phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa - giáo dục, an ninh -quốc phòng, thi hành pháp luật

b) Đối với chính quyền cấp cơ sở

Chính quyền xã, phường, thị trấn là cấp thấp nhất của hệ thống tổ chức chính quyền.Chính quyền cơ sở gồm: Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn(gọi chung là cấp xã) Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương;

Uỷ ban nhân dân xã là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chínhnhà nước ở địa phương Chính quyền cơ sở làm công tác dân vận chính là phải thựchiện tốt các công việc thuộc chức năng, nhiệm vụ theo quy định

Đối với Hội đồng nhân dân cấp xã

Để làm tốt công tác dân vận, Hội đồng nhân dân cấp xã cần thực hiện việc đổi mới tổchức và hoạt động theo hướng:

- Hội đồng nhân dân bàn bạc và quyết định mục tiêu kinh tế - xã hội, an ninh - quốcphòng tại cơ sở, những công việc mà xã, phường, thị trấn được phân cấp và nhữngviệc đáp ứng yêu cầu tự quản của cộng đồng dân cư ở cơ sở; bầu và phê duyệt cácchức danh hành chính theo luật định; giám sát hoạt động của cơ quan hành chính vànhững công việc do cấp trên thực hiện trên địa bàn, nhất là việc sử dụng đất đai, quỹcông, tài sản công, kể cả các quỹ do dân đóng góp; bỏ phiếu tín nhiệm đối với cácchức danh do Hội đồng nhân dân bầu hoặc phê chuẩn

- Đổi mới cơ chế bầu cử, ứng cử, lựa chọn các đại biểu Hội đồng nhân dân thực sự làngười đại diện cho dân; tăng thêm số lượng đại biểu Hội đồng nhân dân so với hiện nay;tăng thích đáng tỷ lệ đại biểu Hội đồng nhân dân là người ngoài Đảng

- Tăng số kỳ họp và nâng cao chất lượng các kỳ họp Hội đồng nhân dân

- Các đại biểu Hội đồng nhân dân, ngoài việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn trong các

kỳ họp Hội đồng, còn được phân công tham gia các hoạt động thường xuyên, gắn bó