Tiết 48 - Thành ngữ

Đầu voi đuôi chuột Đuôi chuột đầu voi Tai voi ria chuột Đầu sư tử đuôi thằn lằn To như đầu voi, bé như đuôi chuột Không thể thay đổi thêm bớt, đảo vị trí các từ Cụm từ có cấu tạo cố

NGỮ VĂN 7

PHềNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ỨNG HOÀ

NGỮ VĂN 7

Trường thcs sơn công

Đầu - đuôi

nhắm – mở

Khóc – cười

Ng¾n - dµi

Đầu voi đuôi chuột

Mắt nhắm mắt mở

Kẻ khóc người cười

Nước mắt ngắn nước mắt dài

Đầu voi đuôi chuột Mắt nhắm mắt mở

Kẻ khóc người cười

Nước mắt ngắn nước mắt dài

Trải qua nhiều vất vả, gian nan, nguy hiểm

Đầu

voi

đuôi

chuột

Đuôi chuột đầu voi

Tai voi ria chuột Đầu sư tử đuôi thằn lằn

To như đầu voi, bé như đuôi chuột

Không thể thay đổi thêm bớt, đảo vị trí các từ

Cụm từ có cấu tạo

cố định

Sự việc lúc khởi đầu có vẻ to tát quy mô nhưng khi kết thúc lại không ra gì

Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh

Thành ngữ

Đứng núi này trông núi nọ

Ba chìm bảy nổi

Tìm những biến thể của thành ngữ sau ?

Đứng núi nọ trông núi kia Đứng núi này trông núi khác

Bảy nổi ba chìm

Thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng tính cố

định của thành ngữ cũng chỉ là tương đối.

 Lưu ý:

Sông cạn đá mòn

Sông có thể cạn, đá có thể mòn

Trời mưa rất to kèm theo gió lớn và sấm

chớp

Được hiểu thông qua phép chuyển nghĩa (Ẩn dụ)

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ

tạo nên nó

Bắt nguồn

từ nghĩa đen của các từ

tạo nên nó

-Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ so sánh …

Trên đe dưới búa

3 Đen như cột nhà cháy

Hiểu theo nghĩa đen Hiểu theo nghĩa chuyển

0 10

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

* Ghi nhớ



+ Mưa to,gió lớn

-Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa

trọn vẹn.

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh…

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

b.Lá lành đùm lá rách là truyền thống quý báu của dân tộc ta

V í dụ : a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

chủ ngữ

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối

đèn thì em chạy sang … phụ ngữ

 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…

* Ghi nhớ SGK/144

1 Ví dụ



+ Mưa to,gió lớn

So sánh hai cách nói sau:

Câu có sử dụng thành ngữ Câu không sử dụng thành ngữ

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

với nước non Bảy nổi ba chìm

Thân em vừa trắng lại vừa tròn Vất vả lận đận với nước non

Câu hỏi thảo luận Phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong

hai câu trên?

=>Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có

tính hình tượng, tính biểu cảm cao.

0 10

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

chủ ngữ

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối

đèn thì em chạy sang … phụ ngữ

 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…

Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh

từ,cụm động từ…

- Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.

 Nghĩa được bắt nguồn từ nghĩa đen

hoặc thông qua các phép chuyển nghĩa

chủ ngữ

c Anh đã nghĩ… phòng khi tắt lửa,tối

đèn thì em chạy sang … phụ ngữ

 làm chủ ngữ, vị ngữ hoặc làm phụ ngữ trong cụm danh từ,cụm động từ…

T×m thµnh ng÷ trong c¸c vÝ dô sau :

6 Tấc đất cắm dùi

5 Tấc đất, tấc vàng 4.Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa

Bài tập 1

-> Những món ăn ngon quý hiếm được lấy từ trên rừng,dưới biển

-> Những món ăn ngon, quý được trình bày đẹp

( Những món ăn của vua chúa ngày xưa )

a Sơn hào hải vị

Nem công chả phượng

b Khoẻ như voi:

Tứ cố vô thân:

Rất khoẻ

Mồ côi, không anh em họ hàng, nghèo khổ

c Da mồi tóc sương: Chỉ người già, tóc đã b ạ c, da đã nổi đồi mồi

- Lời tiếng nói

chiến cơ

Điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn vẹn

văn tự ruột

cửa sổ ao Bài tập 3

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

1 Đầu xuôi đuôi lọt lẽ thường

Đầu sóng ngọn gió bước đường chông gai Đầu tắt mặt tối gian nan

Đầu trâu mặt ngựa bạo tàn vô lương Đầu Ngô mình Sở dở dang

Đầu đường xó chợ lang thang bụi đời …

2 Bách niên giai lão từng mong Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn

Bỏ thói an phận thủ thường Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …

2. Bách niên giai lão từng mong Vinh quy bái tổ - thoả lòng kẻ thi Xin đừng bán tín bán nghi

Bán thân bất toại còn gì buồn hơn

Bỏ thói an phận thủ thường Tuỳ cơ ứng biến trăm đường nghĩ suy …

0

10

Chuét ch¹y cïng sµo

Lâm vào tình thế đặc biệt khó khăn,

đã đến bước đường cùng, khó lòng xoay xở, tìm ra lối thoát

Ném tiền qua cửa sổ

Tiêu pha lãng phí,hoang tàn, ngông cuồng

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược

 Không ă n khớp, không kết hợp

nhịp nhàng,thống nhất…

Lên voi xuống chó

Lúc vinh hiển, lúc thất thế.

- Sinh nở dễ dàng, an toàn, thuận lợi,

mẹ con đều khoẻ mạnh

- Học thuộc phần ghi nhớ, học kĩ bài giảng

- Chuẩn bị bài “Cách làm

bài văn biểu cảm về tác phẩm văn học ”

Kể vắn tắt các truyền

thuyết và ngụ ngôn tương ứng để thấy rõ lai lịch của các thành ngữ: Con Rồng cháu Tiên, Thầy bói xem voi, Ếch ngồi đấy giếng.

Bài tập 2

CHÂN THÀNH CẢM ƠN CÁC THẦY CÔ GIÁO VÀ CÁC EM HỌC SINH