KIỂM TRA BÀI CŨ Hãy tìm từ đồng âm trong các câu sau và giải nghĩa nó?. Đó là thành ngữ, vậy em rút ra được kết luận gì về cấu tạo của nó?. Phương thức ẩn dụ + Nhanh như chớp : Hành độ
Trang 11 TIẾT 48 – THÀNH NGỮ
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ
Hãy tìm từ đồng âm trong các câu sau và giải nghĩa nó?
a/ Kiến bò đĩa thịt bò.
b/ Ruồi đậu mâm xôi đậu.
c/ Bà già đi chợ cầu Đông
Xem một quẻ bói lấy chồng lợi chăng?
Thầy bói gieo quẻ nói phán rằng:
“ Lợi thì có lợi nhưng răng không còn”
bò(1): động từ (con kiến bò);
bò(2): danh từ ( thịt con bò)
đậu(1):động từ (con ruồi hạ cánh) đậu(2): danh từ ( hạt đậu hông cùng với gạo nếp)
1
lợi(1): tính từ (phần thu về cho bản thân: lợi lộc) lợi(2,3): danh từ ( phần thịt bao quanh chân răng)
Trang 3I Thế nào là thành ngữ
GV gọi hs
đọc ngữ
liệu trong
SGK trang
143?
Nước non lận đận một mình,
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Hãy nhận xét
về cấu tạo của
cụm từ “lên
thác xuống
ghềnh” ( có
thể thêm, bớt
từ, hay thay
đổi các từ
khác được
không?
Ví dụ: “ xuống thác lên ghềnh”, “vào ghềnh ra thác”, “ lên thác vào ghềnh”, … => Khó thay đổi
=> Cấu tạo chặt chẽ, cố định.
Đó là thành
ngữ, vậy
em rút ra
được kết
luận gì về
cấu tạo của
nó?
Các cụm từ
“lên thác
xuống ghềnh”,
“ nhanh như
chớp ”, “ ham
sống sợ chết ”
là gì? Dựa vào
đâu mà em
hiểu được
nghĩa của các
cụm từ trên?
+ Lên thác xuống ghềnh : Trôi nổi, lênh đênh, phiêu bạt Phương thức ẩn dụ
+ Nhanh như chớp : Hành động mau lẹ, rất nhanh, chính xác. Phương thức so sánh
+ Ham sống sợ chết : Hèn nhát Nghĩa trực tiếp từ các yếu tố cấu tạo nên
Cách hiểu
nghĩa của
thành ngữ
như thế
nào?
=> *Cách hiểu nghĩa : + Nghĩa đen +Nghĩa hàm súc
Ghi nhớ: SGK trang 144
* Lưu ý: Tuy thành
ngữ có cấu tạo cố
định nhưng một số ít
các thành ngữ vẫn có
những biến đổi nhất
định như “ đứng núi
này trông núi nọ”-> “
đứng núi này trông
núi kia”, “ đứng núi
này trông núi
khác”…
TIẾT 48 – THÀNH NGỮ
Trang 4II Sử dụng thành ngữ
GV gọi
hs đọc
ngữ liệu
sgk
- Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
(Hồ Xuân Hương)
Vai trò ngữ
pháp của
các thành
ngữ bên? -Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh
đào giúp cho em một cái ngách thông sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang… ( Tô Hoài)
- Bảy nổi ba chìm: -> làm Vị ngữ
- Tắt lửa tối đèn: Phụ ngữ cho động từ “ khi ”
Em hãy phân
tích cái hay
của việc dùng
các thành ngữ
trong hai câu
trên?
Việc dùng thành ngữ khiến ý nghĩa cô đọng, hàm súc, có tính hình tượng, biểu cảm cao
=> Ghi nhớ: SGK trang 144
Trang 5TIẾT 48 – THÀNH NGỮ
III Luyện tập
* Bài tập 1:
Gv gọi
hs đọc
bài tập
1
Hãy tìm
các thành
ngữ có
trong hai
đoạn trích đó
và giải
nghĩa nó?
a/ Thành ngữ: Sơn hào hải vị -> Các sản phẩm, món ăn quý trên rừng dưới biển
b/ Thành ngữ: Nem công chả phượng -> Món ăn quý hiếm: nem làm từ thịt chim công, chả làm từ thịt chim phượng hoàng
* Bài tập 3:
Hãy điền
thêm các
yếu tố để
tạo thành
các thành
ngữ trọn
vẹn?
- Lời tiếng nói
- Một nắng hai
- Ngày lành tháng
- No cơm ấm
- Bách bách thắng
- Sinh lập nghiệp
ăn
sương
tốt áo
chiến cơ
Trang 6III Luyện tập
* Bài tập 4:
Hãy sưu
tầm thêm ít
nhất 10
thành ngữ
chưa được
giới thiệu
trong sgk
và giải
nghĩa ?
+ Chó treo mèo đậy: muốn tự bảo vệ mình có hiệu quả thì phải tuỳ cơ úng biến, tuỳ từng đối tượng mà có cách hành xử tương ứng
+ Đánh trống bỏ dùi: làm việc thiếu trách nhiệm, không đến nơi, đến chốn
+ Nước mắt cá sấu: Hành động giả dối được che đậy 1 cách tinh vi, rất
dễ đánh lừa người nhẹ dạ cả tin
+ hồn lạc phách xiêu: Hoảng sợ, mất bình tĩnh đến mức không làm chủ được bản thân
+ giấu đầu hở đuôi: làm việc gì đó xấu, cố giấu nhưng rồi lại vô ý làm lộ ra
+ chuột chạy cùng sào: hết sự lựa chọn, không còn lối thoát
+ thừa gió bẻ măng-thừa nước đục thả câu: hành động trục lợi, lợi dụng
cơ hội, hoàn cảnh để kiếm lời và che giấu việc làm xấu xa của mình
Trang 7+ chở củi về rừng: một việc làm vô ích, đưa thứ nào đó về nơi đã có thừa
TIẾT 48 – THÀNH NGỮ
III Luyện tập
* Bài tập 4:
+ thả hổ về rừng: hành động nguy hiểm, tiếp tay cho kẻ ác có cơ hội tồn tại
+ dậu đổ bìm leo: hành động lợi dụng cơ hội để phát triển trên kẻ khác khi họ vừa gặp nạn
IV Hướng dẫn học bài ở nhà
- Học bài cũ phần Ghi nhớ SGK
- Làm các bài tập còn lại
- Chuẩn bị: Bài viết TLV số 3