tiết 48. Thành ngữ

Hãy xác định nghĩa của từ “đồng” trong các trường hợp sau: a?. -Đồng ở trường hợp a – là khoảng đất rộng, bằng phẳng để cày cấy trồng trọt -Đồng ở trường hợp b - là tên của kim loại - Đồ

TRƯỜNG THCS VÂN CÔN

Gi¸o viªn : Nguyễn Thị Ánh Tuyết

? Thế nào là từ đồng âm? Hãy xác định nghĩa của từ

“đồng” trong các trường hợp sau:

a Cánh đồng rộng mênh mông.

b Tượng đồng , bia đá.

c Đồng sức đồng lòng.

-Đồng ở trường hợp a – là khoảng đất rộng, bằng phẳng để cày cấy trồng trọt

-Đồng ở trường hợp b - là tên của kim loại

- Đồng ở trường hợp c - có nghĩa là cùng như nhau không có gì khác nhau

KIỂM TRA BÀI CŨ

*Ví dụ

*Nhận xét:

- Cụm từ lên thác xuống ghềnh:

+Có cấu tạo cố định

+ Nghĩa: Trải qua nhiều gian nan, nguy

hiểm, thử thách gay go.

? Cụm từ lên thác xuống ghềnh có nghĩa là gì?

Bài tập nhanh

? Tìm những biến thể của các thành ngữ sau?

Đứng núi này trông núi khác Đứng núi này trông núi kia

Đứng núi này trông núi nọ

*Lưu ý:

Tuy thành ngữ có cấu tạo cố định nhưng một số

thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định.

*VD1: Thành ngữ lên thác xuống ghềnh

*Xét ví dụ:

-Lên thác xuống ghềnh

ẩn dụ trải qua nhiều phen gian nan,

nguy hiểm, thử thách gay go

Tiết 48 THÀNH NGỮ

- Mưa to gió lớn chỉ hiện

tượng thời tiết mưa to có kèm theo

gió lớn.

nghĩa đen

? Từ việc tìm hiểu nghĩa của 3 thành ngữ trên em thấy nghĩa của thành ngữ được xác định trên những cơ sở nào?

BÀI TẬP NHANH

- Có chức năng tương đương với

chức năng của một từ hoặc một cụm

từ dùng để tạo nên câu.

- Chức năng tương đương với một mệnh đề hoặc câu

- Dùng để biểu thị một khái niệm,

một sự vật, hiện tượng nào đó

trong thực tế.

- Nêu lên một nhận định , một kinh nghiệm về thực tiễn, lời khuyên bảo về cách sống, lối sống.

? Trong những trường hợp sau trường hợp nào là thành

- Tục ngữ: Uống nước nhớ nguồn; tấc đất tấc vàng

a/ Lời ăn tiếng nói phải đúng mực.

b/ Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

II/ SỬ DỤNG THÀNH NGỮ

1.Vai trò ngữ pháp của thành ngữ

2.Tác dụng của thành ngữ

*Xét ví dụ:

Câu Nhóm 1 Nhóm 2

a Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bẩy nổi ba chìm với nước non

( Hồ Xuân Hương)

Thân em vừa trắng lại vừa tròn Long đong, chìm nổi với nước non b Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang

( Tô Hoài ) Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh, phòng khi khó khăn, hoạn nạn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang

*Kết luận: Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính gợi hình, gợi cảm cao  dùng trong lời ăn tiếng nói hàng ngày và trong văn chương.

* Ghi nhớ 2 /SGK

? Em hãy so sánh cách diễn đạt trong hai nhóm trên cách diễn đạt nào hay hơn? Tại sao?

Hay hơn vì dùng thành ngữ làm cho câu

văn, câu thơ ngắn gọn giàu hình ảnh

*Nhận xét

Tiết 48 THÀNH NGỮ

III/ LUYỆN TẬP

1 Bµi tËp 1 (SGK/145)

Tìm và giải thích nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau:

a Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.

( Bánh chưng, bánh giầy)

b Một hôm có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “Người này khỏe như voi Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu” Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi

gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ

nhận lời.

(Thạch Sanh)

Tiết 48 THÀNH NGỮ

(nhóm 1 +2) Bài tập 1 a (nhóm 3+4) Bài tập 1 b

0 10

THẢO LUẬN NHÓM

Tiết 48 THÀNH NGỮ

2 Bµi tËp 2 (SGK/145)

Kể vắn tắt các truyền thuyết và ngụ ngôn tương ứng để thấy rõ lai lịch của

các thành ngữ con Rồng cháu Tiên, ếch ngồi đáy giếng, thầy bói xem voi.

Chỉ sự nhận thức đánh giá sự việc một cách phiến diện, lấy cái bộ phận để đánh giá cái toàn thể nên dẫn đến sai lầm

áo chiến

cơ

3 Chó ăn đá gà ăn sỏi

4 Chó chê mèo lắm lông

5 Chó cắn áo rách

1 Khoẻ như voi

2 Được voi đòi tiên

3 Lên voi xuống chó

4 Đầu voi đuôi chuột

5 Voi giày ngựa xéo

Mèo

Gà

Chó

Voi

BÀI TẬP VẬN DỤNG

Viết đoạn văn từ 3 đến 5 câu chủ đề tự chọn có

sử dụng ít nhất hai thành ngữ.

 Lời chúc phúc sinh nở dễ dàng, an toàn , thuận lợi,

mẹ con đều khoẻ mạnh.

tròn

vuông

TRß CH¥I

Nước mắt cá sấu

Rừng vàng biển bạc

 Rừng và biển đem lại nguồn tài nguyên thiên nhiên vô

SJC

9999

Ăn cháo đá bát.

 Sự bội bạc, phản bội, vong ơn.

 Lòng tham không có giới hạn,

ngày càng quá đáng

được

đòi

Tiết 48 : THÀNH NGỮ

1/ Khái niệm:

- Về cấu tạo : Có tính cố định.

- Về nghĩa: Biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.

2/ Cách hiểu nghĩa của thành ngữ:

- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ

tạo nên nó nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như