tiểu luận môi trường và con người

Ô nhiễm môi trường nước là sự biến đổi theo chiều tiêu cực của các tínhchất vật lý – hóa học – sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thểlỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên đ

MỤC LỤC

Phần I Khái niệm môi trường 2

1 Ô nhiễm môi trường là gì? 2

2 Các dạng ô nhiễm 2

Phần II Đặc điểm, nguồn hình thành, cơ chế ô nhiễm môi trường 5

1 Các nhân tố chính gây ra ô nhiễm môi trường 5

2 Hiện trạng môi trường việt nam 9

Phần III Ảnh hưởng của môi trường đối với con người trên thế giới và Việt Nam 11

1 Tích cực 11

2 Tiêu cực 11

Phần IV Chính sách, biên pháp sử dụng các lợi và phương pháp xử lý ô nhiễm 15

1 Chính sách, biên pháp 15

2 Phương pháp xử lý ô nhiễm 17

3 Các nhiệm vụ cụ thể trước mắt 19

4 Các giải pháp lâu dài: 21

Phần V Kết luận 23

Phần VI Kiến Nghị 23

1

Phần I Khái niệm môi trường

1 Ô nhiễm môi trường là gì?

Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, đồng thời cáctính chất Vật lý, hóa học , sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khỏe con người và các sinh vật khác Ô nhiễm môi trường chủ yếu do hoạt độngcủa con người gây ra Ngoài ra, ô nhiễm còn do một số hoạt động của tự nhiênkhác có tác động tới môi trường

Ô nhiễm môi trường là một chủ đề hết sức quen thuộc với chúng ta qua cácphương tiện thông tin đại chúng Là vấn đề của mọi thời đại và sẽ luôn nóng bởi

nó gắn liền với sự gia tăng nhanh về dân số,phát triển kinh tế Trong khi khôngphải một quốc gia nào cũng có một hệ thống pháp lý,cũng như quản lí tốt về môitrường và cũng không phải quốc gia nào cũng nhiệt tình cắt giảm sản xuất đểhạn chế ô nhiễm Và mỗi chúng ta không phải ai cũng là những người có ý thức

2 Các dạng ô nhiễm

Hiện nay, vấn đề ô nhiễm môi trường đang là chủ đề nóng trên các mặt báo

và nhận được rất nhiều sự quan tâm của người dân Trong đó, đặc biệt là vấn đề

ô nhiễm nguồn nước ở Việt Nam đã và đang ngày càng trở nên nghiêm trọnghơn Thông qua các phương tiện truyền thông, chúng ta có thể dễ dàng thấyđược các hình ảnh, cũng như các bài báo phản ánh về thực trạng môi trường hiệnnay Mặc dù các ban ngành, đoàn thể ra sức kêu gọi bảo vệ môi trường, bảo vệnguồn nước, nhưng có vẻ là chưa đủ để cải thiện tình trạng ô nhiễm ngày càngtrở nên trầm trọng hơn Hiện nay, vấn đề ô nhiễm môi trường đang là chủ đềnóng trên các mặt báo và nhận được rất nhiều sự quan tâm của người dân Trong đó, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm nguồn nước ở Việt Nam đã và đangngày càng trở nên nghiêm trọng hơn Thông qua các phương tiện truyền thông,chúng ta có thể dễ dàng thấy được các hình ảnh, cũng như các bài báo phản ánh

về thực trạng môi trường hiện nay Mặc dù các ban ngành, đoàn thể ra sức kêugọi bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn nước, nhưng có vẻ là chưa đủ để cảithiện tình trạng ô nhiễm ngày càng trở nên trầm trọng hơn.

a) Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường đất là hậu quả các hoạt động của con người làm thayđổi các nhân tố sinh thái vượt qua những giới hạn sinh thái của các quần xã sốngtrong đất

Môi trường đất là nơi trú ngụ của con người và hầu hết các sinh vật cạn, lànền móng cho các công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp và văn hóa củacon người Đất là một nguồn tài nguyên quý giá, con người sử dụng tài nguyên

2

đất vào hoạt động sản xuất nông nghiệp để đảm bảo nguồn cung cấp lương thựcthực phẩm cho con người Nhưng với nhịp độ gia tăng dân số và tốc độ pháttriển công nghiệp và hoạt động đô thị hoá như hiện nay thì diện tích đất canh tácngày càng bị thu hẹp, chất lượng đất ngày càng bị suy thoái, diện tích đất bìnhquân đầu người giảm Riêng chỉ với ở Việt Nam, thực tế suy thoái tài nguyên đất

là rất đáng lo ngại và nghiêm trọng

b) Ô nhiễm môi trường nước

Ô nhiễm môi trường nước là sự biến đổi theo chiều tiêu cực của các tínhchất vật lý – hóa học – sinh học của nước, với sự xuất hiện các chất lạ ở thểlỏng, rắn làm cho nguồn nước trở nên độc hại với con người và sinh vật Làmgiảm độ đa dạng các sinh vật trong nước Xét về tốc độ lan truyền và quy môảnh hưởng thì ô nhiễm nước là vấn đề đáng lo ngại hơn ô nhiễm đất

Nước bị ô nhiễm là do sự phú dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu vực nướcngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín Do lượng muối khoáng và hàmlượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nướckhông thể đồng hoá được Kết quả làm cho hàm lượng ôxy trong nước giảm độtngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nước, gây suy thoái thủy vực Ở cácđại dương là nguyên nhân chính gây ô nhiễm đó là các sự cố tràn dầu

Ô nhiễm nước có nguyên nhân từ các loại hóa chất, chất thải từ các nhàmáy, xí nghiệp thải ra sông, ra biển mà chưa qua xử lý; các loại phân bón hoáhọc và thuốc trừ sâu dư thừa trên đồng ruộng ngấm vào nguồn nước ngầm vànước ao hồ; nước thải sinh hoạt được thải ra từ các khu dân cư ven sông gây ônhiễm trầm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân, sinh vật trong khuvực Các loại chất độc hại đó lại bị đưa ra biển và là nguyên nhân xảy ra hiệntượng "thủy triều đỏ", gây ô nhiễm nặng nề và làm chết các sinh vật sống ở môitrường nước

c) Ô nhiễm môi trường không khí

Ô nhiễm môi trường không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biếnđổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặcgây mùi khó chịu, giảm thị lực khi nhìn xa do bụi

Hiện nay, ô nhiễm khí quyển là vấn đề thời sự nóng bỏng của cả thế giớichứ không phải riêng của một quốc gia nào Môi trường khí quyển đang cónhiều biến đổi rõ rệt và có ảnh hưởng xấu đến con người và các sinh vật Ônhiễm khí đến từ con người lẫn tự nhiên.[2] Hàng năm con người khai thác và sửdụng hàng tỉ tấn than đá, dầu mỏ, khí đốt Đồng thời cũng thải vào môi trườngmột khối lượng lớn các chất thải khác nhau như: chất thải sinh hoạt, chất thải từ

3

các nhà máy và xí nghiệp làm cho hàm lượng các loại khí độc hại tăng lên nhanhchóng

Ô nhiễm từ xe gắn máy cũng là một loại ô nhiễm khí đáng lo ngại

Ô nhiễm môi trường khí quyển tạo nên sự ngột ngạt và "sương mù", gâynhiều bệnh cho con người Nó còn tạo ra các cơn mưa axít làm huỷ diệt các khurừng và các cánh đồng Điều đáng lo ngại nhất là con người thải vào không khícác loại khí độc như: CO2, đã gây hiệu ứng nhà kính Theo nghiên cứu thì chất.khí quan trọng gây hiệu ứng nhà kính là cacbonic (CO2), nó đóng góp 50% vàoviệc gây hiệu ứng nhà kính, mêtan (CH4) là 13%, nitơ 5%, CFC là 22%, hơinước ở tầng bình lưu là 3%

Nếu không ngăn chặn được hiện tượng hiệu ứng nhà kính thì trong vòng 30năm tới mặt nước biển sẽ dâng lên từ 1,5 – 3,5 m (Stepplan Keckes) Có nhiềukhả năng lượng CO2 sẽ tăng gấp đôi vào nửa đầu thế kỷ sau Điều này sẽ thúcđẩy quá trình nóng lên của Trái Đất diễn ra nhanh chóng Nhiệt độ trung bìnhcủa Trái Đất sẽ tăng khoảng 3,60 °C (G.I.Plass), và mỗi thập kỷ sẽ tăng 0,30 °C.Theo các tài liệu khí hậu quốc tế, trong vòng hơn 130 năm qua nhiệt độ Trái Đấttăng 0,40 °C Tại hội nghị khí hậu tại châu Âu được tổ chức gần đây, các nhà khíhậu học trên thế giới đã đưa ra dự báo rằng đến năm 2050 nhiệt độ của Trái Đất

sẽ tăng thêm 1,5 – 4,50 °C nếu như con người không có biện pháp hữu hiệu đểkhắc phục hiện tượng hiệu ứng nhà kính.

Một hậu quả nữa của ô nhiễm khí quyển là hiện tượng lỗ thủng tầng ôzôn. CFC là "kẻ phá hoại" chính của tầng ôzôn Sau khi chịu tác động của khí CFC

và một số loại chất độc hại khác thì tầng ôzôn sẽ bị mỏng dần rồi thủng

cơ thể con người chịu nhiều tác động khác do ảnh hưởng bởi các loại sóng này

• Ô nhiễm ánh sáng,hiện nay con người đã sử dụng các thiết bị chiếu sángmột cách lãng phí ảnh hưởng lớn tới môi trường như ảnh hưởng tới quá trìnhphát triển của động thực vật

• Ô nhiễm phóng xạ

Điều đáng lo ngại nhất là con người thải vào không khí các loại khí độcnhư: CO2, đã gây hiệu ứng nhà kính Theo nghiên cứu thì chất khí quan trọnggây hiệu ứng nhà kính là CO2, nó đóng góp 50% vào việc gây hiệu ứng nhàkính, CH4 là 13%,, nitơ 5%, CFC là 22%, hơi nước ở tầng bình lưu là 3% Nếunhư chúng ta không ngăn chặn được hiện tượng hiệu ứng nhà kính thì trong

4

vòng 30 năm tới mặt nước biển sẽ dâng lên từ 1,5 – 3,5 m (Stepplan Keckes) Cónhiều khả năng lượng CO2 sẽ tăng gấp đôi vào nửa đầu thế kỷ sau Điều này sẽthúc đẩy quá trình nóng lên của Trái Đất diễn ra nhanh chóng Nhiệt độ trungbình của Trái Đất sẽ tăng khoảng 3,60 °C (G.I.Plass), và mỗi thập kỷ sẽ tăng0,30 °C.Theo các tài liệu khí hậu quốc tế, trong vòng hơn 130 năm qua nhiệt độTrái Đất tăng 0,40 °C

Tại hội nghị khí hậu tại Châu Âu được tổ chức gần đây, các nhà khí hậuhọc trên thế giới đã đưa ra dự báo rằng đến năm 2050 nhiệt độ của Trái Đất sẽtăng thêm 1,5 – 4,50 °C nếu như con người không có biện pháp hữu hiệu đểkhắc phục hiện tượng hiệu ứng nhà kính.Một hậu quả nữa của ô nhiễm khíquyển là hiện tượng lỗ thủng tầng ôzôn CFC là "kẻ phá hoại" chính của tầngôzôn Sau khi chịu tác động của khí CFC và một số loại chất độc hại khác thìtầng ôzôn sẽ bị mỏng dần rồi thủng

Phần II Đặc điểm, nguồn hình thành, cơ chế ô nhiễm môi trường

Mức độ tác động từ các nguồn gây ô nhiễm nói trên còn tùy thuộc vào 3nhóm yếu tố: quy mô dân số, mức tiêu thụ tính theo đầu người, tác động của môitrường, trong đó quy mô dân số là yếu tố quan trọng nhất

Ô nhiễm môi trường có thể do nhiều nguồn khác nhau Nguồn gây ô nhiễm

là nguồn thải ra các chất gây ô nhiễm Có nhiều cách chia các nguồn gây ônhiễm:

• Theo tính chất hoạt động, gồm 4 nhóm: quá trình sản xuất (nông nghiệp,công nghiệp, du lịch, tiểu thủ công nghiệp); quá trình giao thông vận tải; sinhhoạt; và tự nhiên

• Theo phân bố không gian, gồm 3 nhóm: điểm ô nhiễm, cố định (khói nhàmáy gây ô nhiễm cố định); đường ô nhiễm, di động (xe cộ gây ô nhiễm trênđường); vùng ô nhiễm, lan tỏa: vùng thành thị, khu công nghiệp gây ô nhiễm vàlan tỏa trong thành phố đến vùng nông thôn

• Theo nguồn phát sinh, gồm nguồn ô nhiễm sơ cấp và nguồn ô nhiễm thứcấp: Nguồn ô nhiễm sơ cấp là chất ô nhiễm từ nguồn thải trực tiếp vào môitrường; nguồn ô nhiễm thứ cấp là chất ô nhiễm được tạo thành từ nguồn sơ cấp

và đã biến đổi qua trung gian rồi mới tới môi trường gây ô nhiễm

1 Các nhân tố chính gây ra ô nhiễm môi trường

❖ Do con người

5

Con người đang hằng ngày tàn phá môi trường sống của chính mình theonhiều cách, vô tình hoặc cố ý Từ các công trình xây dựng sai lầm, quá trìnhcanh tác trồng trọt, khai thác mỏ, hay chỉ đơn giản như thói quen sinh hoạt hàngngày… đều đã và đang làm biến dạng bề mặt hành tinh Chính lòng tham củacon người sẽ hủy diệt tất cả một số việc làm dẫn tới ô nhiễm môi trường

− Mặt trái của những đập thủy điện : các công trình công cộng không phảilúc nào cũng hữu ích đối với công chúng Điển hình như các dự án đập thủy điệncủa Trung Quốc Với mục tiêu sản xuất năng lượng sạch, các con đập đồ sộ lạigây lụt lội ở các vùng xung quanh, hủy hoại môi trường sinh thái…Năm 2007,Trung Quốc hoàn thành công trình đập thủy điện lớn nhất thế giới – đập TamHiệp Công trình này đã choán nơi sinh sống của 1,2 triệu người, làm ngập lụt

13 thành phố chính, 140 thị trấn và 1.350 ngôi làng Hàng trăm nhà máy, hầm

mỏ, bãi rác và khu công nghiệp bị nhấn chìm trong nước, làm cho nước trong 1

hồ chứa nước dự trữ gần đó bị ô nhiễm nặng nề Công trình này đã làm biến đổimột con sông hùng vĩ một thời trở thành một cái ao tĩnh lặng và bức tử hàngngàn loài thủy sinh vật nơi đây.Các nhà khoa học cũng liên hệ các con đập vớinhững trận động đất Đập Tam Hiệp được xây dựng phía trên 2 đường đứt gãychính, và kể từ khi nó được xây dựng đã có có hàng trăm cơn chấn động nhẹ xảy

ra Họ còn cho rằng trận động đất thảm khốc ở Tứ Xuyên hồi năm 2008 làm80.000 người chết cũng một phần là do lượng nước dồn về đập Zipingpu nằm ởrất gần đường đứt gãy gây ra trận động đất

− Đánh bắt thủy hải sản quá mức: Các món hải sản ngon miệng được nhiềungười yêu thích đang ngày một rút ruột các đại dương Theo Quỹ Bảo vệ độngvật hoang dã thế giới (WWF), nhu cầu về hải sản của con người cao hơn gấp 2,5lần so với khả năng cung ứng của biển Các loài hải sản càng được ưa thích thìcàng bị đánh bắt cạn kiệt Các tàu đánh bắt cá hiện đại là thủ phạm chính Chúng

là những nhà máy chế biến hải sản di động, được trang bị các thiết bị dò tìm hiệnđại Khi phát hiện mục tiêu, một tấm lưới khổng lồ có kích thước bằng 3 sânbóng sẽ được thả xuống, tóm gọn cả bầy cá lớn chỉ trong vài phút Các chuyêngia dự đoán rằng, nếu không có biện pháp can thiệp, nhiều loài hải sản quenthuộc trong thực đơn hàng ngày của con người sẽ biến mất khỏi đại dương trong

40 năm tới

− Những cuộc di dân và những kẻ xâm chiếm Khi con người di chuyển đếnnơi sinh sống mới, họ thường đem theo những con vật hoặc cây cỏ ở quê mìnhđến trồng ở vùng đất mới Việc làm này đã vô tình làm xáo trộn quần thể độngthực vật bản địa, là một trong những nguyên nhân gây tàn phá môi trường khốcliệt nhất.Những kẻ xâm chiếm mới này sẽ tranh giành môi trường sống và thức

ăn, đẩy “dân địa phương” đến bước đường diệt vong Một ví dụ điển hình là loàichim cưu (sống ở đảo quốc Mauritius nằm phía Tây Nam Ấn Độ Dương), nay đã

6

bị tuyệt chủng do những sinh vật “ngoại lai” như mèo, chuột … được nhữngthủy thủ Châu Âu mang đến đã phá hoại tổ và ăn trứng của chúng

− Các hoạt động khai thác than và khoáng sản Than đá là nguồn cung cấpnăng lượng dồi dào, nhưng kèm theo quá trình sản xuất điện từ than đá là lượngkhí thải CO2 khổng lồ đang phá hủy bầu khí quyển Hậu quả của nó là sự biếnđổi khí hậu đang diễn biến phức tạp trên phạm vi toàn cầu.Thêm một vấn nạncủa ngành công nghiệp khai thác than là rác thải như đất đá, cây cối bị đào lêntrong quá trình khai thác sẽ bị đổ đống xuống các thung lũng lân cận, bóp nghẹtcác dòng suối, phá hủy môi trường sống của các sinh vật, làm kiệt quệ dòngnước chảy ra các con sông; thêm vào đó, chất thải công nghiệp bị rửa trôi vàocác dòng sông, gây ô nhiễm nghiêm trọng

− Tai họa từ sơ suất của con người Đôi khi, chỉ một sơ suất nhỏ của conngười cũng gây ra hậu quả thảm khốc khó lường.Thảm họa tràn dầu từng làmchấn động nước Mỹ của công ty Exxon Valdez năm 1989, ngoài việc cướp đi kếmưu sinh của hàng chục ngàn ngư dân, còn bức tử hàng triệu sinh vậtbiển khác ở vùng biển Alaska.Mới đây nhất là vụ tràn dầu của công ty BPxảy ra ở vịnh Mexico hồi tháng 4/2010 thậm chí gây hậu quả còn nghiêm trọnghơn vụ Exxo, được đánh giá là thảm họa tràn dầu kinh hoàng nhất lịch sử Chođến hiện tại, vẫn còn quá sớm để ước lượng mức độ ảnh hưởng cũng như thiệthại do sự cố này gây ra, nhưng chắc chắn người dân và hệ sinh thái trong khuvực này sẽ chịu thiệt hại hết sức nặng nề

− Các hoạt động nông nghiệp không bền vững Các hoạt động nông nghiệpkhông an toàn là nguyên chính gây ô nhiễm đất và các nguồn nước Lấy ví dụ, ở

Mỹ, 70% nguồn nước như sông suối bị nhiễm hóa chất do phân bón hóa học vàthuốc bảo vệ thực vật bị rửa trôi từ các cánh đồng.Ngoài ra, ngành công nghiệpchăn nuôi quy mô lớn với hàng trăm ngàn con gia súc đang thải ra một lượngkhổng lồ các loại khí thải chưa qua xử lý từ phân của chúng Các khí này cũng

“góp công” trong việc làm Trái đất nóng lên

− Phương tiện giao thông Mỗi năm 1 chiếc xe hơi hoạt động sẽ thải rakhoảng 5,4 tấn CO2 dưới dạng khí thải Ngoài tác hại lâu dài đến tầng ozone,gây hiệu ứng nhà kính khiến trái đất nóng lên, các loại khí thải này cũng gây táchại tức thời đến con người thông qua các bệnh về đường hô hấp ngày càng phổbiến Hơn nữa, ngành công nghiệp khai thác và cung cấp nhiên liệu (xăng dầu)cho các loại phương tiện giao thông hoạt động cũng để lại nhiều hậu quả xấucho môi trường

− Nạn phá rừng Các khu rừng đang bị teo nhỏ hoặc biến mất hàng ngày, đặcbiệt là các khu rừng mưa nhiệt đới Với đà phá rừng như hiện tại, các nhà khoahọc ước tính khoảng 100 năm nữa, toàn bộ rừng trên trái đất sẽ biến mất.Mấtrừng cũng như mất đi lá phổi; không còn đủ cây xanh để chuyển hấp thụ và

7

chuyển hóa các khí nhà kính Không còn rừng cũng đồng nghĩa với việt mất đihàng rào che chắn và bảo vệ, dẫn đến các thảm họa xói mòn và lũ lụt ngày mộtnghiêm trọng

− Bùng nổ dân số: Các nhà nghiên cứu dân số nói rằng, nếu chúng ta không

tự kiềm chế dân số một cách ôn hòa thông qua các chương trình kế hoạch hóagia đình, thì thiên nhiên sẽ làm giúp việc này nhưng với các biện pháp hết sứctàn khốc như bệnh dịch và đói kém.Chỉ trong vòng 40 năm, dân số thế giới đãtăng từ 3 tỷ lên gần 7 tỷ người Mỗi năm lại có thêm 75 triệu người – tươngđương dân số của nước Đức – được sinh ra trên hành tinh Ước tính đến năm

2050, dân số trái đất sẽ vượt mốc 9 tỷ người.Dân số tăng đồng nghĩa với nhu cầu

về thực phẩm tăng, lượng rác thải cũng theo đó tăng lên Các ngành công nghiệphoạt động hết công suất để phục vụ con người Tài nguyên bị rút cạn Trái đấtdần kiệt quệ

− Chiến tranh: Trong chiến tranh xâm lược Việt Nam, tổng cộng đế quốc

Mĩ đã rải 72 triệu lít chất diệt cỏ trong đó có 44 triệu lít chất độc màu da cam lên1,7 triệu ha đất trồng và rừng ở miền nam Việt Nam Hậu quả để lại cho conngười cũng như môi trường sống cho đến nay vấn chưa tình toán được hết vì sựtàn phá khủng khiếp của nó Ngay khi bị rải thuôc diệt cỏ lần thứ nhất, 30% câyrừng bị chết ngay sau đó Cây rừng bị trụi lá, nước bị ô nhiễm, động vật chết vìnhiễm độc, nhiều thảm rừng đến nay vấn không có loại cây nào có thể mọc được

… minh chứng tiêu biểu cho sức tàn phá của chiến tranh lên môi trường tựnhiên.Thế giới của chúng ta đã phải chứng kiến biết bao cuộc chiến tranh có sứchuỷ diệt lớn, và từng ngày từng giờ vẫn xảy ra những cuộc chiến tranh xung độtsắc tộc, tôn giáo… Bên cạnh những thiệt hạỉ khủng khiếp về người và của thìhậu quả tác động đến ô nhiễm môi trường đang là một lời cảnh bảo

❖ Do thiên nhiên, những quy luật thiên nhiên

Là do mưa, tuyết tan, lũ lụt, gió bão… hoặc do các sản phẩm hoạt độngsống của sinh vậtchúng Cây cối, sinh vật chết đi , chúng bị vi sinh vật phân hủythành chất hữu cơ Một phần sẽ ngấm vào lòng đất, sau đó ăn sâu vào nướcngầm, gây ô nhiễm.hoặc theo dòng nước ngầm hòavào dòng lớn Lụt lội có thểlàm nước mất sự trong sạch, khuấy động những chất dơ trong hệ thống cốngrãnh, mang theo nhiều chất thải độc hại từ nơi đổ rác, và cuốn theo các loại hoáchất trước đây đã được cất giữ.Nước lụt có thể bị ô nhiễm do hoá chất dùngtrong nông nghiệp,kỹ nghệ hoặc do các tác nhân độc hại ở các khu phế thải.Công nhân thu dọn lân cận các công trường kỹ nghệ bị lụt có thể bị tác hại bởinước ô nhiễm hoá chất

Ô nhiễm do các yếu tố tự nhiên có thể rất nghiêm trọng, nhưng khôngthường xuyên, và không phải là nguyên nhân chính gây suy thoái chất lượng môitrường toàn cầu

8

Thực Trạng chúng ta đang phải đối mặt với 3 vấn đề phổ biến đó là sự nónglên của Trái Đất, sự ô nhiễm biển và đại dương cùng với sự hoang mạc hóa Sựnóng lên của Trái Đất: nhiệt độ trung bình của Trái Đất hiện nay nóng hơn gần40oC so với nhiệt độ trong kỷ băng hà gần nhất, khoảng 13.000 năm trước Tuynhiên trong vòng 100 năm qua, nhiệt độ trung bình bề mặt Trái Đất tăng khoảng0.6 o – 0,7o C và dự báo sẽ tăng 1,4o –5o C trong năm tới Ấm lên toàn cầu cónhững tác động sâu sắc đến môi trường và xã hội Một trong những hệ quả tấtyếu của sự gia tăng nhiệt độ của trái đất là sự gia tăng mực nước biển, cường độcác cơn bão và các thời tiết cực đoan, suy giảm tần ozon, thay đổi ngành côngnghiệp,và làm suy giảm oxy trong đại dương.Tốc độ ấm lên nhanh hơn so với sựthích ứng của các loài sinh vật, vì vậy một số loài có khả năng tuyệt chủng

Sự ô nhiễm biển và đại dương: Biển và đại dương ngày đêm kêu cứu vì ônhiễm Hàng năm có khoảng 50 triệu tấn chất thải đổ ra biển Bên cạnh đó các

sự cố rò rỉ dầu, tràn dầu của các tàu trưởng chiếm 50% nguồn ô nhiễm dầu trênbiển.Thông qua những con số biết nói sau đây, ta có thể thấy được phần nào hậuquả của sự ô nhiễm:1.000.000 chim biển, 100.000 thú biển và rùa biển bị chết dobịvướng hay bị nghẹt thở bởi các loại rác plastic 30 - 50% lượng CO2 thải ra từquá trình đốt các nhiên liệu hóa thạch bị đại dương hấp thụ, việc thay đổi nhiệt

độ sẽ làm ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ CO2 của các phiêu sinh vật sau đólàm ảnh hưởng đến hệ sinh thái.60% các rạn san hô đang bị đe dọa bởi việc ônhiễm

Sự hoang mạc hóa: Mỗi năm, sa mạc Sahara tiến dần về phía Nam với tốc

độ 45 km/năm.cao nguyên madagasca nơi được xem là khoa báu về đa dạng sinhhọc nhưng giờ đây 7% đất đai là đồi trọc Đa dạng sinh thái suy giảm đất đai trởnên bạc màu không thể canh tác là hai ảnh hưởng chủ yếu của quá trình hoangmạc hóa Tình Trạng này đang đe dọa cuộc sống của gần 1 tỉ người trên TráiĐất Châu phi chỉ nuôi được 25% dân số vào năm 2025 nếu tốc độ hoang mạc ởlục địa Đen tiếp tục như hiện nay Ô nhiễm môi trường ở Việt Nam ngày nay,vấn đề ô nhiễm môi trường đã và đang ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn ởViệt Nam Trên các phương tiện thông tin đại chúng hằng ngày, chúng ta có thể

dễ dàng bắt gặp những hình ảnh, những thông tin về việc môi trường bị ô nhiễm.Bất chấp những lời kêu gọi bảo vệ môi trường, tình trạng ô nhiễm càng lúc càngtrở nên trầm trọng Điều này khiến ta phải suy nghĩ…

Về nồng độ bụi, hai thành phố lớn nhất Việt Nam này chỉ đứng sau BắcKinh, Thượng Hải, New Delhi và Dhaka Mối đe doạ tiềm tàng này chắc chắn sẽcản trở quá trình phát triển hơn nữa của các thành phố này Cũng theo mộtnghiên cứu về các chỉ số môi trường ổn định do Trường Đại học Yale (Mỹ) thựchiện, Việt Nam đứng thứ hạng thấp nhất trong số 8 nước Đông Nam Á

9

Tình trạng quy hoạch các khu đô thị chưa gắn với vấn đề xử lý chất thải,nước thải nên ô nhiễm môi trường các thành phố lớn, các khu công nghiệp, khu

đô thị đang ở mức báo động Trong tổng số 183 khu công nghiệp trong cả nước,

có trên 60% khu công nghiệp chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung Các đôthị chỉ có khoảng 60% - 70% chất thải rắn được thu gom, cơ sở hạ tầng thoátnước và xử lý nước thải, chất thải nên chưa đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môitrường Hầu hết lượng nước thải chưa được xử lý đều đổ thẳng ra sông, hồ và

dự báo đến năm 2010 là 510.000m3/ngày Một ví dụ đau lòng của việc xả nướcthải, hẳn không ai không biết, là trường hợp của con sông Thị Vải bị ô nhiễmbởi hoá chất thải ra từ nhà máy của công ti bột ngọt Vê Đan suốt 14 năm liền.Điều này khiến cho con sông bị ô nhiễm nghiêm trọng ảnh hưởng tới cuộc sốngcủa nhiều người dân ở xung quanh Một ví dụ khác chính là việc ô nhiễm hồHoàn Kiếm, một biểu tượng của nền văn hoá dân tộc Không chỉ có môi trườngnước mà môi trường không khí và môi trường đất cũng bị ô nhiễm nghiêmtrọng Môi trường không khí ở hầu hết các đô thị Việt Nam đều vượt quá tiêuchuẩn cho phép

Riêng tại thành phố Hồ Chí Minh, kết quả đo đạc tại 6 trạm quan trắckhông khí cho thấy 89% mẫu kiểm tra không khí không đạt tiêu chuẩn cho phép,luôn ở mức nguy hại cao cho sức khỏe, trong đó lượng bụi lơ lửng đang là nhân

tố gây ô nhiễm nghiêm trọng hàng đầu trên địa bàn Bên cạnh đó, tình trạng ô

nhiễm không khí do chì cũng gia tăng nhanh chóng, cụ thể nồng độ chì đo đượ

cừ đầu năm 2009 đến nay thường dao động ở ngưỡng 0,22 0,38g/m³, quá chuẩncho phép khoảng

1,5 lần

Về môi trường đất, kết quả của một số khảo sát cho thấy hàm lượng kimloại nặng trong đất gần các khu công nghiệp đã tăng lên trong những năm gầnđây Như tại cụm công nghiệp Phước Long (Bình Phước) hàm lượng Cr cao gấp

15 lần so với tiêu chuẩn, Cd cao từ 1,5 đến 5 lần, As cao hơn tiêu chuẩn 1,3 lần.(Cr,Cd,As: các chất hoá học độc hại) Thuốc bảo vệ thực vật cũng gây ảnh hưởngđến đất Mặc dù khối lượng thuốc bảo vệ thực vật được sử dụng ở Việt nam còn

ít, trung bình từ 0,5-1,0 kg/ha/năm, tuy nhiên, ở nhiều nơi đã phát hiện dư lượngthuốc bảo vệ thực vật trong đất

2 Hiện trạng môi trường việt nam

Môi trường đất

Môi trường đất tại Việt Nam hiện nay, từ miền đồng bằng đến miền trung

du, đang bị thoái hóa mạnh Miền trung du và vùng núi, mặt đất bị xói mònmạnh, dẫn đến mặt đất bị rửa trôi, mất chất hữu cơ làm cho nhiều vùng đất bị

10

cằn cỗi, không còn khả năng canh tác, dẫn đến việc diện tích đất bị hoang mạchóa gia tăng Trong khi đó, những vùng đồng bằng trồng lúa và hoa màu lại liêntục bị ngập úng, mặn hóa hay nhiễm phèn… tác động mạnh đến mùa màng Nguyên nhân chính dẫn đến việc đất bị thoái hoá là do hiện tượng thiên taiđang ngày càng khốc liệt tại Việt Nam chúng ta Hiện tượng thiên tai gia tăng đã

và đang làm cho nhiều vùng đất liên tục bị lũ quét, trượt và sạt lở đất… làm ảnhhưởng nghiêm trọng đến đất đai trồng trọt và đời sống của người dân Việt Theokhảo sát của Cục Khí Tượng Thủy Văn, cường độ mưa, lũ lụt và bão tố thườngxuyên gia tăng tại Việt Nam trong hơn nửa thế kỷ qua Hiện tượng thiên tai giatăng được xác định là có nguyên nhân từ việc phá rừng một cách bừa bãi

Ngoài ra, môi trường đất còn bị ô nhiễm nặng do việc lạm dụng thuốc bảo

vệ thực vật Kết quả xét nghiệm môi trường cho thấy, một số vùng đất nôngnghiệp bị ô nhiễm rất nặng Chẳng hạn, vùng trồng rau tại thành phố Hồ ChíMinh, hàm lương CO trên tầng mặt đất dao động từ 9,9-15mg/k Vùng rau HócMôn có hàm lượng chì trong đất từ 23-59mg/kg Vùng Thanh Trì, Từ Liêm (HàNội) hàm lượng nitơ trong đất từ 30-102mg/kg Vùng đất gần nhà máy phân lânVăn Điển còn bị nhiễm các kim loại nặng như Cd, Cu, Pb và Zn Tất cả những

số liệu trên đây đều vượt quá ngưỡng cho phép về an toàn

Môi trường nước

Nhìn chung, chất lượng nước ở thượng lưu các con sông còn khá tốt, nhưngvùng hạ lưu thì phần lớn lại bị ô nhiễm rất nặng, đặc biệt là sông Đồng Nai, sôngSài Gòn, sông Cầu, sông Đáy… Nguyên nhân là do nước thải của các nhà máysản xuất, cùng với nước thải sinh hoạt không được xử lý mà đổ trực tiếp ra cáccon sông Tại những nơi vừa nêu, nhiều chỉ tiêu như BOD, COD, NH4, N và Pcao hơn tiêu chuẩn cho phép rất nhiều lần

Không chỉ nước sông, mà ngay cả nước ngầm cũng đang có nguy cơ bị cạnkiệt và có dấu hiệu ô nhiễm Nguyên nhân là do khai thác bừa bãi và không đúng

kỹ thuật, cộng thêm nước thải và rác thải không xử lý tốt đang thấm dần vàotrong lòng đất

Môi trường không khí

Môi trường không khí ở Việt Nam tại các vùng nông thôn và miền núi cònkhá tốt Tuy nhiên, ở các thành phố lớn, các khu đô thị và khu công nghiệp thìđang bị ô nhiễm nặng do nồng độ khói và bụi rất cao

Nguyên nhân do quá trình đô thị hoá tại Việt Nam đang diễn ra khá nhanh

đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng không khí Khói bụi tại những nơi nàyđang trở thành một vấn đề cấp bách Nồng độ bụi trong các khu dân cư bên cạnhcác nhà máy, xí nghiệp hoặc gần các đường giao thông lớn vượt chỉ số cho phép

từ 1,5-3 lần; tại những nơi đang xây dựng nhà cửa, đường xá vượt mức cho phép

11

từ 10-20 lần Việc gia tăng các phương tiện giao thông cũng đang gây ô nhiễmkhông khí ở rất nhiều nơi Tại các nút giao thông lớn, nồng độ chì, khí CO khá cao

Phần III Ảnh hưởng của môi trường đối với con người trên thế giới và Việt Nam

Tổ chức Y tế Thế giới WHO hôm nay vừa công bố bảng phân tích đầu tiên

về ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đối với sức khoẻ con người tại từngquốc gia trên toàn cầu Qua đó, cơ quan y tế này khẳng định sức khoẻ con người

có thể đựơc cải thiện rất nhiều nếu giảm thiểu đựơc các nguy cơ về ô nhiễm môitrường

Theo số liệu của WHO, mỗi năm thế giới có 13 triệu người tử vong liênquan đến vấn đề môi trường Tại nhiều quốc gia trên toàn cầu, trung bình cứ 100ngừơi chết thì có hơn 10 người thiệt mạng vì các yếu tố môi trừơng, tiêu biểunhư nguồn nứơc thiếu vệ sinh hay ô nhiễm không khí trong gia đình do dùngnhiên liệu rắn nấu ăn

Những nạn nhân chính của “tử thần môi trường” là trẻ em dưới 5 tuổi, đa

số các ca tử vong thường gặp là do tiêu chảy hoặc nhiễm trùng đừơng hô hấp dưới Thống kê còn cho thấy ở một số nước, trên 1/3 các loại bệnh tật có thể được ngăn ngừa được bằng cách cải thiện môi trừơng sống

Vẫn theo khảo sát của Tổ chức y tế thế giới, tuy các quốc gia có thu nhậpthấp chịu ảnh hửơng nặng nề nhất từ các yếu tố môi trường, nhưng không mộtđất nứơc nào, kể cả những nước có điều kiện môi trường tương đối tốt, có khảnăng miễn dịch trước các tác hại của môi trừơng lên sức khoẻ con người

Các nhà khoa học khẳng định con số này lớn gấp 3 lần so với số người chết

do AIDS, lao và sốt rét cộng lại; gấp 15 lần so với do chiến tranh và các hình

12

thức bạo lực khác Cũng theo các nhà nghiên cứu, chất lượng sinh thái tồi tệ giếtnhiều người hơn thuốc lá, nghèo đói và thiên tai Ô nhiễm trầm trọng là nguyênnhân 1/4 các trường hợp tử vong ở một số nước

Môi trường sống ở Việt Nam?

Quả thật, tình trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam đang càng ngày càngtrở nên nghiêm trọng, đe doạ đến sức khoẻ con ngừơi và lan rộng trong mọi khíacạnh sinh hoạt đời sống, từ nguồn nứơc, khói bụi, không khí, rác thải, nhiên liệuxăng dầu v v giữa lúc nhà chức trách vẫn chưa tìm ra giải pháp đối phó hữuhiệu

Về tình trạng môi trừơng ở Việt Nam, Tổ chức y tế thế giới ghi nhận trungbình cứ mỗi năm có trên 9 ngàn ca tử vong vì nguồn nứơc và điều kiện vệ sinhkém Số người chết vì nguyên do ô nhiễm không khí trong nhà là hơn 10 ngàn,

và hơn 6 ngàn ngừơi thiệt mạng hằng năm vì bầu không khí bên ngoài bị ônhiễm

Một người dân bức xúc: “Môi trường giờ rất là ô nhiễm, ra đường phải độinón, đeo khẩu trang, nhà mặt đường lúc nào cũng phải đóng cửa sợ bụi bayvào”

Trong một cuộc phỏng vấn trước đây với đài RFA, chính Bộ trửơng tàinguyên môi trường Mai Ái Trực đã từng khẳng định ô nhiễm môi trường tại ViệtNam là một vấn đề quan trọng: “Đây là một vấn đề quan trọng và chính phủcũng đã bố trí nguồn lực thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường Người dân ngàycàng quan tâm và thấy rõ đến cái lợi ích của môi trường, tuy nhiên mới chỉ dừnglại ở đó, chứ chưa ý thức đựơc bản thân mình cần phải làm gì để đóng góp choviệc bảo vệ môi trường Chúng tôi luôn quan tâm đến việc nâng cao ý thứcngười dân trong công tác này.”

Trong khi đó thì người dân lại than rằng: “Hiện gìơ tình trạng môi trườngrất khó kiểm soát Họ cũng bè phái này kia cho nên họ làm cũng để lấy lệ thôi.Nếu chính phủ Việt Nam mà khắc phục được thì đỡ cho dân chúng lắm.”

Một số biện pháp WHO đề nghị nhằm giúp giảm thiểu các tác hại từ môitrường và hạ tỷ lệ bệnh tật, tử vong chẳng hạn như sử dụng nhiên liệu sạch nhưgas hay điện trong nấu nứơng, cải thiện hệ thống thông khí, thông gió trong nhà,

và điều chỉnh hành vi của con người Ngoài ra, WHO cũng yêu cầu các chínhphủ phải lưu ý hơn nữa đến công tác xử lý nứơc sinh hoạt, tiêu huỷ rác thải đúngcách, và giảm thiểu mức độ ô nhiễm không khí để bảo vệ sức khoẻ cho ngườidân

Chuyên gia thuộc WHO, bà Susanne Weber-Mosdorf, nhấn mạnh khảo sát

về tình hình môi trừơng và sức khoẻ ngừơi dân tại từng quốc gia là bứơc đầutrong việc giúp các nhà hoạch định chính sách về y tế và môi trường của từngnứơc thấy rõ thực trạng để từ đó có thể đề ra những biện pháp can thiệp, phòng

13