- Nghệ thuật tả cảnh đặc sắc, sử dụng từ ngữ, hình ảnh giàu nhạc điệu 7 Kiều ở lầu Ngưng Bích Truyện Kiều 1765-1820Nguyễn Du - Tâm trạng nhân vật Thúy Kiều: + Đau đớn, xót xa nhớ về Kin
Trang 1Tuần : 10 Ngày soạn: 05/10/2010 Tiết PPCT: 46 Ngày dạy: 11/10/2010
ÔN TẬP KIỂM TRA TRUYỆN TRUNG ĐẠI
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hệ thống hóa kiến thức về phần văn học trung đại
- Biết vận dụng kiến thức đã học để tạo lập đoạn văn cụ thể
B.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1 Kiến thức:
- Nắm vững chắc hơn các kiến thức về văn học trung đại Việt Nam: những thể loại chủ yếu, giá trị nội dung và nghệ thuật của những tác phẩm tiêu biểu
2 Kỹ năng:
- Rèn cho HS kỹ năng hệ thống, phân tích và so sánh, trình bày vấn đề dưới nhiều hình thức khác nhau, trả lời câu hỏi, viết bài tự luận ngắn, trắc nghiệm…
3 Thái độ:
- Giáo dục HS ý thức tích cực tự giác ôn tập củng cố kiến thức về văn học trung đại
C.PHƯƠNG PHÁP:
- Phát vấn, đàm thoại, giải thích, khái quát hóa, thảo luận nhóm
D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp: Kiểm diện HS: (9A1:……… 9A2:………)
2 Kiểm tra bài cũ: KT sự chuẩn bị bài của HS
3.Bài mới: Tiết trước chúng ta đã tìm hiểu rất nhiều tác giả - tác phẩm văn học trung đại Tiết học này
là điều kiện để các em hệ thống lại những kiến thức đã học và để chuẩn bị cho tiết kiểm tra sắp tới đạt kết quả cao Chúng ta đi vào bài ôn tập
BẢNG THỐNG KÊ CÁC TÁC
GIẢ - TÁC PHẨM VĂN HỌC
TRUNG ĐẠI ĐÃ HỌC
I.LẬP BẢNG THỐNG KÊ CÁC TÁC GIẢ - TÁC PHẨM VĂN HỌC TRUNG ĐẠI ĐÃ HỌC:
Bảng thống kê các tác giả - tác phẩm văn học trung đại đã học:
1 Chuyện người con gái
Nam Xương
( Truyền kỳ mạn lục)
Nguyễn Dữ
( Thế kỷ 16)
- Khẳng định vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam Cảm thương trước số phận bi kịch của
họ dưới chế độ Phong kiến
- Thái độ của tác giả
- Viết bằng chữ Hán
- Khai thác vốn văn học dân gian
- Kết hợp giữa yếu tố hiện thực và yếu tố truyền kì
2 Chuyện cũ trong phủ
chúa Trịnh
( Vũ trung tùy bú t - Tùy
bút viết trong những ngày
mưa)
Phạm Đình Hổ
( Thế kỷ 18)
- Cuộc sống xa hoa, vô độ của bọn vua Lê - Chúa Trịnh
- Thái độ bất bình của tác giả
- Tùy bút bằng chữ Hán,
kể chuyện, miêu tả sinh động, cụ thể, lựa chọn sự việc tiêu biểu , có ý nghĩa phản ánh bản chất
sự việc – con người
3 Hồi thứ 14: Đánh Ngọc
Hồi , quân Thanh bị
thua trận, bỏ Thăng
Ngô Gia Văn Phái( Ngô - Hình ảnh người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ
- Tiểu thuyết lịch sử chương hồi viết bằng chữ Hán, cách kể nhanh
Trang 2Long, Chiêu Thống trốn
ra ngoài
( Hoàng Lê nhất thống
chí)
Thì Nhậm, Ngô Thì Chí, Ngô Thì Du)
(Thế kỷ 18)
- Sự thất bại thảm hại của quân Thanh và bè lũ bán nước
gọn, khắc họa nhân vật qua hành động
(Nửa cuối thế
kỷ 18 đầu 19)
- Cuộc đời và sự nghiệp
- Vai trò, vị trí trong lịch sử văn học dân tộc
- Tóm tắt truyện Kiều
- Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật trong truyện Kiều
- Giới thiệu về tác giả - Tác phẩm truyện thơ Nôm lục bát
- Tóm tắt nội dung, cốt truyện
5 Chị em Thúy Kiều
( Truyện Kiều) Nguyễn Du - Ca ngợi vẻ đẹp chị em Thúy Kiều+ Thúy Vân: vẻ đẹp đoan trang,
phúc hậu, dự báo cuộc đời êm đềm, trôi chảy
+ Thúy Kiều: vẻ đẹp sắc sảo, mặn
mà, dự báo cuộc đời lênh đênh, sóng gió
- Ước lệ, tượng trưng, điển cố - điển tích…
- Lấy thiên nhiên làm chuẩn mực để tả vẻ đẹp của con người
- Giá trị nhân đạo sâu sắc
6 Cảnh ngày xuân
(Truyện Kiều)
Nguyễn Du - Bức tranh thiên nhiên và quang
cảnh lễ hội mùa xuân
- Cảnh chị em Thúy Kiều du xuân trở về
- Nghệ thuật tả cảnh đặc sắc, sử dụng từ ngữ, hình ảnh giàu nhạc điệu
7 Kiều ở lầu Ngưng Bích
(Truyện Kiều) (1765-1820)Nguyễn Du - Tâm trạng nhân vật Thúy Kiều: + Đau đớn, xót xa nhớ về Kin
Trọng->Tấm lòng chung thủy + Day dứt, thương nhớ gia đình->
hiếu thảo với cha mẹ
- Hai bức tranh thiên nhiên trước lầu Ngưng Bích:
+ Bức tranh thứ nhất phản chiếu tâm trạng, suy nghĩ của Kiều
+ Bức tranh thứ hai: phản chiếu tâm trạng nhân vật với thực tại phủ phàng
- Tả cảnh ngụ tình đặc sắc
- Ngôn ngữ độc thoại
- Giá trị nhân đạo sâu sắc
8 Mã Giám Sinh mua
Kiều
(Truyện Kiều)
Nguyễn Du - Vạch trần bản chất con buôn của
Mã Giám Sinh trong cuộc mua bán Kiều
- Hoàn cảnh đáng thương, tội nghiệp của Kiều Tấm lòng nhân đạo của tác giả
- Nghệ thuật kể chuyện kết hợp với miêu tả chân dung nhân vật sắc sảo
- Giá trị nhân đạo và giá trị hiện thực
9 Lục Vân Tiên cứu Kiều
Nguyệt Nga
(Truyện Lục Vân
Tiên)
Nguyễn Đình Chiểu
(1822-1888)
- Sơ giản về tác giả Nguyễn Đình Chiểu
- Đạo lí nhân nghĩa thể hiện qua nhân vật Lục Vân Tiên.và Kiều Nguyệt Nga
- Giới thiệu tác giả - tác phẩm, truyện thơ Nôm
- Miêu tả nhân vật thông qua cử chỉ, hành động, ngôn ngữ, lời nói
- Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị mang màu sắc Nam Bộ
10 Lục Vân Tiên gặp nạn
(Truyện Lục Vân
Nguyễn Đình Chiểu
- Sự đối lập giữa thiện và ác; giữa nhân cách cao cả và hành động
- Khắc họa kết cấu nhân vật đối lập
Trang 3Tiên) (Thế kỷ 19) thấp hèn qua nhân vật Trịnh Hâm
và tội ác của hắn cùng việc làm nhân đức của Ngư Ông
- Lời thơ giản dị, giàu sắc màu Nam Bộ
LUYỆN TẬP
GV: Sự xấu xa, bộ mặt
của xã hội Phong kiến
được thể hiện qua
những đoạn trích nào?
Nội dung?
GV: Nét đẹp thể hiện
qua hình ảnh người anh
hùng Quang Trung -
Nguyễn Huệ?
GV: Vẻ đẹp của người
anh hùng Lục Vân
Tiên?
HS tự nhắc lại kiên
thức cũ
GV ôn lại để khắc sâu
kiến thức cho HS
HS Thảo luận 5 phút- 4
nhóm
GV nhận xét, đánh giá
GV: Giá trị nhân đạo
thể hiện như thế nào
qua đoạn trích “Chị em
Thúy Kiều” – Nguyễn
Du ?
GV: Qua đoạn trích
Mã Giám Sinh mua
Kiều, tác giả muốn nói
lên điều gì ?
GV: Qua đoạn trích
“Kiều ở lầu Ngưng
Bích”, “Mã Giám Sinh
mua Kiều”, tác giả
muốn nói lên điều gì ?
II LUYỆN TẬP:
1 Vẻ đẹp và số phận, bi kịch của người phụ nữ qua Chuyện người con gái Nam Xương và các đoạn trích Truyện Kiều:
Vẻ đẹp Số phận bi kịch
Tài sức vẹn toàn, chung thủy, sắc son (Vũ Thị Thiết- Vũ Nương)
Đau khổ, bất hạnh, oan khuất, tài hoa, bạc mệnh: số phận và nỗi oan của Vũ Nương
Hiếu thảo, nhân hậu, khát vọng tự do, công lý và chính nghĩa ( Thúy Kiều)
Bi kịch tình yêu, tan vỡ tình đầu, trả hiếu, lưu lạc, phong trần giữa cuộc đời)
2 Phản ánh hiện thực xã hội Phong kiến:
-Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh: thói ăn chơ, xa hoa, lãng phí tiền bạc, công sức của nhân dân
- Hoàng Lê nhất thống chí: Phản ánh bọn vua Lê - chúa Trịnh hèn nhát, bán nước cầu vinh
- Truyện Kiều, Mã Giám Sinh mua Kiều: Sự giả dối, bất nhân vì tiền mà táng tận lương tâm
3 Phân tích hình tượng nhân vật anh hùng:
a Quang Trung - Nguyễn Huệ:
- Yêu nước nồng nàn Tài trí song toàn, nhân cách cao đẹp
Anh hùng dân tộc vĩ đại
b Lục Vân Tiên
- Người anh hùng với lý tưởng đạo đức cao đẹp Quan niệm, tư tưởng của tác giả
- Quan niệm: phò đời, cứu nước, giúp dân Trừng trị kẻ ác, cứu đời Không mong đền đáp
4 Những nét chính về cuộc đời Nguyễn Du, thời đại, tóm tắt tác phẩm Truyện Kiều:
- Tóm tắc tác phẩm Truyện Kiều
5 Phân tích giá trị nhân đạo của Truyện Kiều:
- Đề cao, khẳng định vẻ đẹp con người( Chị em Thúy Kiều)
- Lên án, tố cáo thế lực tàn bạo chà đạp lên quyền sống của con người ( Mã Giám Sinh mua Kiều)
- Thương xót, đồng cảm trước những cảnh khổ của con người ( Kiều ở lầu Ngưng Bích)
- Đề cao tấm lòng bao dung, nhân hậu và ước mơ công lý, chính nghĩa ( Kiều báo ân, báo oán)
6 Phân tích giá trị tiêu biểu của Truyện Kiều:
- Kể chuyện , miêu tả, bộc lộ tâm trạng cảm xúc
- Tả thiên nhiên, giàu chất gợi hình
- Xây dựng chân dung nhân vật bằng bút pháp ước lệ
- Khắc họa nhân vật qua miêu tả ngoại hình, cử chỉ, hành động
Trang 4HƯỚNG DẪN TỰ
HỌC
GV gợi ý: Thứ 6 làm
bài kiểm tra 1 tiết , chú
ý đề có 2 phần trắc
nghiệm(6 câu) và tự
luận
- Miêu tả nhân vật bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, độc thoại nội tâm , đối thoại
III.HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Ôn lại nội dung theo câu hỏi trong SGK Bảng thống kê các tác giả - tác phẩm văn học trung đại đã học
- Chuẩn bị “Đồng chí” – Chính Hữu
E RÚT KINH NGHIỆM:
………
………
************************************
Tuần : 10 Ngày soạn: 05/10/2010 Tiết PPCT: 47 Ngày dạy: 13/10/2010
ĐỒNG CHÍ Chính Hữu
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Cảm nhận được vẻ đẹp và hình tượng anh bộ đội được khắc họa trong bài thơ – những người đã viết nên những trang sử Việt Nam thời kháng chiến chống thực dân Pháp
- Thấy được những đặc điểm nghệ thuật nổi bật được thể hiện qua bài thơ này
B.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1 Kiến thức:
- Một số hiểu biết về hiện thực những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc ta
- Lí tưởng cao đẹp và tình cảm keo sơn gắn bó làm nên sức mạnh tinh thần của những người chiến sĩ trong bài thơ
- Đặc điểm nghệ thuật của bài thơ: ngôn ngữ thơ bình dị, biểu cảm, hình ảnh tự nhiên chân thực
2 Kỹ năng:
- Đọc diễn cảm một bài thơ hiện đại
- Bao quát toàn bộ tác phẩm, thấy được mạch cảm xúc trong bài thơ
- Tìm hiểu một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu, từ đó thấy được giá trị nghệ thuật của chúng trong bài thơ
3 Thái độ:
- Giáo dục HS lòng yêu quê hương, đất nước, trân trọng tình cảm thiêng liêng của những người lính trong chiến đấu
C.PHƯƠNG PHÁP:
- Vấn đáp giải thích minh họa, phân tích, bình giảng, trực quan, thảo luận theo cặp
D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp: Kiểm diện HS: (9A1:……… 9A2:………)
2 Kiểm tra bài cũ: KT sự chuẩn bị bài của HS
3.Bài mới: GV cho HS nghe bài hát “ Đồng chí” rồi vào bài Từ sau cách mạng tháng Tám 1945, trong
văn học hiện đại Việt Nam xuất hiện một đề tài mới : Tình đồng chí - đồng đội của người chiến sỹ cách
Trang 5mạng - anh bộ đội Cụ Hồ Chính Hữu đã là một trong những nhà thơ đầu tiên đóng góp vào đề tài ấy bằng bài thơ đặc sắc : Đồng chí
GIỚI THIỆU CHUNG
GV: Hãy giới thiệu về tác giả Chính Hữu? Những sáng tác
chính của ông? Hoàn cảnh ra đời, thể thơ?
HS dựa vào chú thích suy nghĩ và thảo luận theo cặp 3 phút
GV bổ sung thêm :Ông 20 tuổi tòng quân, là lính chiến sĩ
trung đoàn thủ đô Là nhà thơ quân đội, trưởng thành trong
cuộc kháng chiến chống Pháp Thơ ông giàu hình ảnh, ngôn
ngữ và cảm xúc Là một trong những nhà thơ ít nói nhất, viết ít
nhất, hiền lành, nho nhã, điềm đạm nhất của thi ca Việt Nam
đương đại, một số bài thơ đã được phổ nhạc nhạc: “Ngọn đèn
đứng gác”, “Đồng chí” Ngày 27/11/2007 “Đã tắt một ngọn
đèn đứng gác”ông đã mất tại nhà riêng ở Hà Nội
GV: Bài thơ được sáng tác vào thời điểm nào? Thể thơ? So
sánh với thể của văn học thời kì trước
HS suy nghĩ và trả lời (Thơ tự do - không gò bó niêm luật)
GV: Bài thơ Đồng chí ra đời năm 1948 (sau khi tác giả cùng
đồng đội tham gia chiến dịch Việt Bắc-1947), rút trong tập
"Đầu súng trăng treo"
GV: Đây là thời kì mà cách mạng của ta gặp rất nhiều khó
khăn Ông đã kể : “Vào cuối 1947 tôi tham gia chiến dịch Việt
Bắc – Thu đông Pháp nhảy dù ở Việt Bắc, hành quân từ Bắc
Cạn đến Thái Nguyên.Chúng tôi phục kích giặc từng chặng để
đánh, khi đó tôi là chính trị viên đại đội, chiến dịch vô cùng
gian khổ, bản thân người lính chỉ có phong phanh trên mình áo
cánh nâu, đầu không mũ, chân không giày, đêm ngủ lấy lá khô
trải, không chăn màn, ăn uống hết sức kham khổ, vì trên
đường truy kích địch tôi nhận nhiệm vụ chăm sóc thương binh
và chôn cất tử sĩ Sau đó tôi bị ốm nằm lại trong một nhà sàn
heo hút gió, tôi đã sáng tác bài thơ “Đồng chí”
->bài thơ ra đời là kết quả của những trải nghiệm thực và cảm
xúc sâu xa của tác giả về tình đồng đội
ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
GV hướng dẫn HS cách đọc (đọc nhịp thơ chậm., diễn tả tình
cảm, cảm xúc lắng lại, dồn nén ) và tìm hiểu từ khó 2 HS đọc
-> Nhận xét
GV:Bài thơ có thể chia làm mấy phần ? Nêu nội dung chính
từng phần ?
* HS đọc lại 7 câu thơ đầu là cơ sở tạo nên tình đồng chí
cao đẹp
GV: Trong cảm nhận của nhà thơ, những người đồng chí có
xuất thân từ đâu ?
I.GIỚI THIỆU CHUNG:
1.Tác giả: Chính Hữu tên thật là
Trần Đình Đắc (1926-2007) ,quê ở Can Lộc - Hà Tĩnh
- Sáng tác chủ yếu về những người chiến sĩ quân đội - những người đồng đội trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ
2.Tác phẩm:
a Xuất xứ: Bài thơ Đồng chí ra đời
năm 1948 rút trong tập "Đầu súng trăng treo "
b Thể thơ: tự do (các câu với số
tiếng khác nhau, chủ yếu là vần chân, nhịp thơ không cố định theo mạch cảm xúc)
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1.Đọc – Tìm hiểu từ khó:
2.Tìm hiểu văn bản:
a.Bố cục: 2 phần:
- Phần 1 : 7 dòng thơ đầu -> Cơ sở tạo nên tình đồng chí cao đẹp
- Phần 2 : Còn lại -> Những biểu hiện
cụ thể của tình đồng chí trong chiến đấu gian khổ
b Phân tích:
b1 Cơ sở tạo nên tình đồng chí
Trang 6GV giải nghĩa thành ngữ “ Nước mặn đồng chua”
HS: Suy nghĩ Họ đều là những người nông dân trên các miền
quê nghèo khó Tình đồng chí có cội nguồn cùng chung giai
cấp xuất thân)
GV: Vì sao những người xa lạ ở khắp mọi miền tổ quốc, họ
lại quen nhau và trở nên thân thiết?
HS: Vì họ cùng chung mục đích, chung lí tưởng cao đẹp.
GV: Hãy khái quát lại cơ sở hình thành tình đồng chí? Nhận
xét cách dung từ ngữ của tác giả khi nói về tình đồng chí ?
GV: Câu thơ “Đồng chí” ở giữa bài thơ có gì đặc biệt?
(Câu thơ chỉ có hai tiếng và dấu chấm than -> nốt nhấn, vang
lên như một sự phát hiện, một lời khẳng định, đồng thời như
một bản lề gắn kết đoạn đầu với đoạn sau)
GV bình: “Đồng chí !” được lấy làm nhan đề cho bài, là tiếng
gọi thiêng liêng, là biểu hiện chủ đề, linh hồn của bài, tạo sự
độc đáo, đồng chí ở đây bật lên từ đáy lòng, từ tình cảm của
những con người gắn bó với nhau Hai tiếng đồng chí đứng
riêng làm một câu thơ tạo sự liền mạch cho cả bài thơ
* HS đọc tiếp …nhớ người trai làng ra lính
GV:Những người lính cách mạng khi ra đi chiến đấu họ nhớ
về điều gì ?
HS: Họ nhớ về ruộng nương, nhà cửa, giếng nước, gốc đa…
hình ảnh quen thuộc của quê hương
GV: Từ "mặc kệ" giúp em hiểu thái độ của người ra đi như
thế nào?
HS: Thái độ ra đi dứt khoát, không vướng bận, là sự biểu hiện
của sự hy sinh lớn, trách nhiệm lớn với non sông đất nước
Gv liên hệ thái độ dứt khoát ra đi của những người lính trong
Đất nước của Nguyễn Đình Thi: “Người ra đi đầu không
ngoảnh lại Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy”
GV: Biện pháp nghệ thuật gì được sử dụng khi nói đến hình
ảnh giếng nước, gốc đa?
HS:Là hình ảnh nhân hoá, ẩn dụ, chỉ quê hương, người thân
nhớ về các anh, nỗi nhớ của người hậu phương
GV: Qua hình ảnh ruộng nương, gian nhà, giếng nước, gốc đa
…những người lính có chung điều gì về quê hương?
* HS đọc những câu thơ tiếp
GV: Em cảm nhận được gì qua những câu thơ trên? (Những
người lính có được đầy đủ về vật chất khi ra chiến trường
không?) Nghệ thuật, ngôn ngữ sử dụng?
GV nói thêm về căn bệnh sốt rét thường gặp ở những người
đã sống ở rừng
HS: Tình đồng chí, đồng đội còn được thể hiện ở sự chia sẻ
những khó khăn, thiếu thốn của cuộc đời lính
cao đẹp:
Anh Tôi Nước mặn Đất cày sỏi đá đồng chua
< Quê nghèo >
Ra trận quen nhau
Chung cảnh ngộ, chung lí tưởng, cùng chiến đấu
Đồng chí
Thành ngữ, ngôn ngữ bình dị: những người lính có chung cảnh ngộ,chung lí tưởng và mục đích chiến đấu
b2.Những biểu hiện của tình đồng chí:
- Ruộng nương: gửi bạn
- Gian nhà : mặc kệ
- Giếng nước, gốc đa: nhớ (ẩn dụ, nhân hoá)
-> Chung một nỗi niềm nhớ về quê hương
- Áo anh rách >< quần tôi vá
- Miệng cười >< chân không giầy
Trang 7GV: Phân tích hình ảnh " Thương nhau tay nắm lấy bàn tay"
Hình ảnh thơ mộc mạc, giản dị vừa nói lên tình cảm gắn bó
sâu nặng giữa những người lính vừa gián tiếp thể hiện sức
mạnh của tình cảm ấy
GV liên hệ: Trong bài thơ “Gía từng thước đất” nhà thơ đã
viết: “Đồng đội ta
Là hớp nước uống chung, bát cơm sẻ nửa
Là chia nhau một mảnh tin nhà,
Chia nhau cuộc đời
Chia nhau cái chết ”
* HS Đọc 3 câu thơ cuối
GV treo tranh vẽ – các em quan sát tranh
GV: Những người lính chiến đấu trong hoàn cảnh như thế
nào?(thời gian, không gian, thời tiết ) Họ đang làm gì?
HS: trả lời
đêm đông gió rét các anh đang phục kích chờ giặc vào đêm
trăng sáng, vầng trăng lên cao xuống thấp - đến thời điểm nào
đó nhìn từ 1 góc độ vầng trăng như treo trên đầu mũi súng)
GV: Hình ảnh Đầu súng trăng treo là hình ảnh có thực
không ?
HS suy nghĩ và trả lời
GV: Ngoài chất tả thực, hình ảnh Đầu súng trăng treo còn
mang ý nghĩa gì?
HS suy nghĩ và trả lời
GV: Đây là bức tranh đẹp Trên nền cảnh rừng đêm giá rét là
3 hình ảnh gắn kết : người lính, khẩu súng và vầng trăng Họ
đứng cạnh nhau, truyền hơi ấm cho nhau, giúp nhau vượt qua
khó khăn Hình ảnh " Đầu súng trăng treo" là hình ảnh mang ý
nghĩa biểu tượng Súng (chiến đấu) và trăng (sự hòa bình) gần
và xa, thực tại và mơ mộng, chất chiến đấu và chất trữ tình,
chiến sĩ và thi sĩ…
GV bình: Chiến tranh rồi sẽ qua đi năm tháng đầy gian khổ hi
sinh, mất mát rồi sẽ lùi dần vào dĩ vãng nhưng còn đọng lại
mãi một hồn thơ Chính Hữu, một tình đồng chí gắn bó keo
sơn, đẹp mãi những năm tháng không thể nào quên của dân
tộc ta
GV: Khái quát lại nghệ thuật chính của bài thơ và rút ra ý
nghĩa văn bản ?
HS: suy nghĩ và trả lời
GV: Nhà thơ Huy Cận đã có lời tặng Chính Hữu : “Một
đời đầu súng trăng treo/Hồn thơ đeo đẳng bay theo chiến
trường/Tiếng lòng trong đọng hạt sương/Cành hoa chiến địa
mà gương tâm tình/Cho hay thơ ở lòng mình/Trăng hay súng
vẫn bóng hình người thơ”
GV: Qua bài thơ, em có cảm nhận gì về hình ảnh anh bộ đội
thời kháng chiến chống Pháp ? Liên hệ thực tế bản thân HS…(
-> Bút pháp tả thực, hình ảnh đối xứng: họ chia sẻ những khó khăn, thiếu thốn của cuộc đời lính
3 câu thơ cuối:
- Hoàn cảnh khắc nghiệt
- Đứng cạnh nhau chờ giặc: cùng làm nhiệm vụ
- Đầu súng trăng treo (hiện thực và lãng mạn)
-> Sát cánh bên nhau bất chấp gian khổ, thiếu thốn
Tình cảm gắn bó sâu nặng, tình đồng chí - đồng đội thiêng liêng, là biểu tượng đẹp về cuộc đời người chiến sĩ
3.Tổng kết:
* Nghệ thuật:
- Sử dụng ngôn ngữ bình dị, thấm đượm chất dân gian, thể hiện tình cảm chân thành
- Sử dụng bút pháp tả thực kết hợp với lãng mạng một cách hài hòa, tạo nên hình ảnh thơ đẹp, mang ý nghĩa biểu tượng
* Ý nghĩa văn bản:
Trang 8học tập, phấn đấu xây dựng tổ quốc…)
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
GV gợi ý: HS viết bài cảm nhận khoảng một trang giấy về chi
tiết nghệ thuật tâm đắc trong bài ví dụ như hình ảnh Đầu súng
trăng treo - vừa là hình ảnh có thực, vừa mang tính lãng mạn,
là hình ảnh đẹp về người lính…
Bài thơ ca ngợi tình cảm đồng cí cao đẹp giữa những người chiến sĩ trong thời kỳ đầu kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ
III.HƯỚNG DẪN TỰ HỌC:
- Học thuộc lòng, đọc diễn cảm bài thơ Nắm nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa văn bản
- Trình bày cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật tâm đắc nhất
- Chuẩn bị: Bài thơ về tiểu đội xe không kính
E RÚT KINH NGHIỆM:
………
………
………
************************************
Tuần : 10 Ngày soạn: 05/10/2010 Tiết PPCT: 48 Ngày dạy: 13/10/2010
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Thấy được vẻ đẹp của hình tượng người chiến sĩ lái xe Trường Sơn những năm tháng đánh Mĩ ác liệt
và chất giọng hóm hỉnh, trẻ trung trong một bài thơ của Phạm Tiến Duật
B.TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1 Kiến thức:
- Những hiểu biết bước đầu về nhà thơ Phạm Tiến Duật
- Đặc điểm thơ Phạm Tiến Duật qua một sáng tác cụ thể: giàu chất hiện thực và tràn đầy cảm hứng lãng mạn
- Hiện thực cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước được phản ánh trong tác phẩm; vẻ đẹp hiên ngang, dũng cảm, tràn đầy niềm lạc quan cách mạng…của những con người đã làm nên con đường Trường Sơn huyền thoại được khắc họa trong bài thơ
2 Kỹ năng:
- Đọc – hiểu một bài thơ hiện đại
- Phân tích được vẻ đẹp hình tượng người chiến sĩ lái xe Trường Sơn trong bài thơ
- Cảm nhận được giá trị ngôn ngữ, hình ảnh độc đáo trong bài thơ
3 Thái độ: - Giáo dục HS tình cảm trân trọng hình ảnh những người lính trong chiến đấu.
C.PHƯƠNG PHÁP:
- Vấn đáp giải thích minh họa, phân tích, bình giảng, trực quan
D.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.Ổn định lớp: Kiểm diện HS: (9A1:……… 9A2:………)
Trang 92 Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng bài thơ Đồng chí của Chính Hữu? Nêu nghệ thuật và ý nghĩa văn
bản? Cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật tâm đắc nhất?
3.Bài mới: GV cho HS nghe bài hát Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây và vào bài “Cùng mắc võng
trên rừng Trường Sơn Hai đứa ở hai đầu xa thẳm…”Nghe những câu thơ này của nhà thơ Phạm Tiến Duật chắc hẳn không ai có thể quên được những tháng năm hào hùng cả nước ta tham gia đánh Mỹ Những cánh rừng Trường Sơn khốc liệt phải hứng chịu hàng ngàn, hàng vạn tấn bom…lớp lớp thế hệ thanh niên lên đường tòng quân trong đó Phạm Tiến Duật nổi lên như một nhà thơ - chiến sĩ của những chàng lái xe dũng cảm, những cô thanh niên xung phong xinh xắn, tươi trẻ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”đã góp một tiếng nói nghệ thuật mới mẻ về đề tài thế hệ trẻ chống Mỹ cứu nước
GIỚI THIỆU CHUNG
GV: Hãy giới thiệu về tác giả Phạm Tiến Duật? Hoàn
cảnh ra đời, thể thơ?
HS suy nghĩ và trả lời
GV:Thời điểm này cuộc kháng chiến chống Mỹ đang
bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, trên tuyến đường mòn
Hồ Chí Minh có hệ thống những con đường chằng chịt
phần lớn sức vóc vật chất tinh thần của hậu phương Miền
Bắc chuyên chở vận hành vào miền Nam đều trên con
đường naỳ mà lực lượng chủ yếu là ô tô trong đó tiểu
đoàn vận tải 61 là đơn vị đã 2 lần đoạt danh hiệu Anh
hùng lực lượng vũ trang Phạm Tiến Duật là một chiến sĩ
trong tiểu đoàn đó đã từng ngồi trên những chiếc xe chở
hàng và bài thơ ra đời trong một chuyến đi
* Bài thơ được tặng giải nhất cuộc thi thơ do Báo Văn
nghệ (1969 – 1970) tổ chức
ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
GV hướng dẫn HS cách đọc và tìm hiểu từ khó 2 HS
đọc -> Nhận xét
GV: Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào? Bố cục bài
thơ?
HS: Thể thơ câu dài, nhịp điệu linh hoạt như văn xuôi, ít
vần
GV: Giải thích ý nghĩa nhan đề của bài thơ?
HS: suy nghĩ và trả lời
GV: Hiện thực khốc liệt của chiến tranh được thể hiện
qua những chi tiết, hình ảnh độc đáo nào?
GV: Nguyên nhân nào khiến xe không có kính?
HS: Vì bom đạn của chiến tranh
GV: Nhận xét gì về những từ ngữ được tác giả sử dụng
trong những câu thơ trên?
I.GIỚI THIỆU CHUNG:
1.Tác giả:
Phạm Tiến Duật (1941- 2007)
- Quê: Thanh Ba- Phú Thọ
- Là gương mặt tiêu biểu của thế hệ nhà thơ trẻ thời kháng chiến chống Mĩ cứu nước Sáng tác trong thời kỳ này tập trung viết về thế hệ trẻ trong thời chống Mĩ
2.Tác phẩm:
a Xuất xứ: Bài thơ được viết vào năm
1969, in trong tập “Vầng trăng quầng lửa”
b Thể thơ: tự do
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1.Đọc – Tìm hiểu từ khó:
2.Tìm hiểu văn bản:
a.Bố cục:
- 7 khổ thơ: xoay quanh và làm nổi bật chủ đề: hiện thực khốc liệt của chiến tranh và sức mạnh của những người chiến sĩ lái xe trên Trường Sơn thời chống Mĩ
b Phân tích:
b1 Nhan đề bài thơ:
Bài thơ về tiểu đội xe không kính -> Thể hiện chất thơ vút lên từ trong cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh
b2.Hiện thực khốc liệt của chiến tranh
- Bom giật, bom rung
- Hình ảnh những chiếc xe không kính + Kính vỡ - xe không kính
+ Không có đèn + Không có mui xe + Thùng xe xước
Trang 10GV: Những chiếc xe này là bình thường hay bất bình
thường? Không có kính, rồi xe không có đèn
Không có mui, thùng xe có xước
HS: Liên tiếp một loạt các từ phủ định ,diễn tả sự không
bình thường trong chiến tranh, nhưng là bình thường
trong hình ảnh ác liệt của chiến tranh
GV bình: Xưa nay hình ảnh thơ thường được miêu tả mĩ
lệ hoá mang ý nghĩa tượng trưng hơn tả thực như cỗ xe
tam mã, chiếc xe trong “bài ca lái xe đêm’ của Tố Hữu,
Tiếng hát Con tàu của Chế Lan Viên, đoàn thuyền đánh
cá của Huy Cận Hình ảnh những chiếc xe không kính
vốn không hiếm trong chiến tranh, nhưng phải có hồn thơ
nhạy cảm với nét ngang tàng, tinh nghịch như Phạm Tiến
Duật mới nhận ra được và đưa nó vào thành hình tượng
thơ độc đáo của chiến tranh chống Mĩ ác liệt trên tuyến
đường Trường Sơn đầy bom đạn
GV Những chiến sĩ lái xe được miêu tả qua những hình
ảnh nào ?
GV Nhận xét về nhịp điệu, được sử dụng trong hai câu
thơ ? HS: Ngắt nhịp 2/2, thanh bằng nhiều hơn thanh
trắc, nhịp thơ cân đối nhịp nhàng, đảo ngữ, điệp từ
GV: Từ trong những chiếc xe không kính ấy người chiến
sĩ đã cảm nhận được điều gì ?
GV Tìm những câu thơ thể hiện sức chịu đựng phi
thư-ờng của người lính lái xe? Nhận xét cách dùng từ?
HS: Dùng khẩu ngữ: ừ thì, cười ha ha, phì phèo…
Giọng điệu : ngang tàng, hài hước, phớt đời, hồn nhiên
GV Qua những hình ảnh thơ trên, em nêu cảm nhận của
mình về người lính ?bộc lộ p/c nào của họ?
Hãy đọc lại 2 khổ 5,6
GV Em cảm nhận được điều gì qua hai khổ thơ đó?
GV Quan hệ của họ như thế nào?Từ đó hình ảnh người
lính có thêm nét đẹp nào?
GV bình: Đọc câu thơ này ta thấy không có gì khác câu
thơ nói về t/c đ/c của Chính Hữu 20 năm về trước “Đêm
rét chung chăn…”t/c đ/c đồng đội đã gắn kết họ lại thành
1 khối ngân lên câu hát nâng bước chân người chiến sĩ đi
tiếp chặng đường mới “Lại đi ,lại đi,trời xanh thêm”
GV Câu kết bài thơ có gì đặc sắc ? Hình ảnh được sắp
xếp như thế nào? Phân tích hình ảnh “trái tim” (HS thảo
luận nhóm 3 phút – 4 nhóm)
GV bình: Biện pháp hoán dụ, đối lập để khẳng định : ý
chí nghị lực phi thường là yếu tố hoàn thiện chân dung
của họ Kết thúc bài thơ là hình ảnh trái tim, có trái tim
Hình tượng thơ mới lạ và độc đáo
Bút pháp tả thực, giải thích lý do của những chiếc xe không có kính, nói lên hiện thực khốc liệt của chiến tranh
b3.Sức mạnh tinh thần của những người
chiến sĩ lái xe:
- "Ung dung buồng lái ta ngồi Nhìn đất nhìn trời nhìn thẳng"
- "Nhìn thấy gió xoa vào mắt đắng
…như sa như ùa vào buồng lái"
-> Điệp từ, so sánh: tư thế ung dung, hiên ngang, coi thường hiểm nguy
- "Không có kính ừ thì có bụi
…chưa cần rửa châm điếu thuốc
…không có kính, ừ thì ướt áo
…chưa cần lái trăm cây số nữa"
-> Cấu trúc câu thơ được lặp lại: thái độ ngang tàng, bất chấp khó khăn, gian khổ, hiểm nguy
- "Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha
…gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi"
-> Tác phong sống nhanh nhẹn, hoạt bát, sôi nổi, tinh nghịch, ấm áp tình đồng đội
- "Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước Chỉ cần có một trái tim"
- Hình ảnh hoán dụ “trái tim”-> Trái tim yêu nước, lòng dũng cảm, ý chí vì sự thống nhất của dân tộc
-> Khẳng định quyết tâm giải phóng miền Nam không lay chuyển
