Giáo án Tôi yêu em lớp 11

HS : Phát hiện - Được khơi gợi cảm xúc từ mối tình không thành của tác giả với Ô – lê – nhi – na con gái vị Chủ tịch Viện Hàn lâm Nghệ thuật Nga – người mà mùa hè năm 1828 Puskin đã cầu

Người soạn: Vũ Thị Vân Anh

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Tiết 87 Đọc văn :

TÔI YÊU EM (Puskin)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng của một tâm hồn Nga, một tâm hồn thơ.

- Nắm được đặc sắc nghệ thuật thơ cổ điển của Puskin: giản dị, tinh tế mà hàm súc

2 Kĩ năng

- Rèn kĩ năng đọc – hiểu tác phẩm theo đặc trưng thi pháp thơ hiện đại

- Phân tích, bình giảng thơ, phát triển kĩ năng tư duy (hình tượng, so sánh, tổng hợp, khái quát)

3 Thái độ

- Có ý thức thể hiện lòng yêu mến và trân trọng tài năng thơ ca Puskin

- Giáo dục văn hóa tình yêu, niềm tin và nghị lực trong cuộc sống

=> Phẩm chất, năng lực: Hình thành ở học sinh năng lực phân tích tác phẩm thơ, năng lực cảm thụ một tác phẩm văn chương Nâng cao năng lực giao tiếp,

năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực sáng tạo

II CHUẨN BỊ BÀI HỌC

1 Phương pháp: Phương pháp phân tích nêu vấn đề, giảng bình, phương pháp

vấn đáp….và một số kĩ thuật dạy học tích cực

2 Phương tiện

- Giáo viên: SGV, SGK Ngữ văn 11 tập 2 (cơ bản), giáo trình, giáo án, máy chiếu,…

- Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn…

- Trước lớp học:

+ Nhiệm vụ học tập cho hoạt động hình thành kiến thức: HS đọc phần

tiểu dẫn về tác giả, đọc bài thơ “Tôi yêu em” và soạn bài vào vở.

+ Nhiệm vụ học tập cho hoat động khởi động, luyện tập, vận dụng: HS

tham gia vào hoạt động khởi động, luyện tập, vận dụng

3 Hình thức: Theo lớp, theo nhóm, hoạt động cá nhân.

II TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

- Mục đích: thu hút sự tập trung chú ý, tư duy, nhận thức, gợi hứng thú,

chuẩn bị tâm thế; huy động kiến thức cũ, kiến thức liên quan làm hành trang để tiếp nhận kiến thức mới

- Phương pháp: trực quan; trải nghiệm.

- Thời gian: 5 phút

Hoạt động của GV và HS Kiến thức cơ bản

GV: Cho HS xem clip về tình yêu và

hỏi học sinh clip nói về chủ đề gì?

HS: Trả lời.

GV: Từ câu trả lời của HS dẫn dắt

vào bài Tình yêu luôn là đề tài bất

diệt đối với thi ca Mỗi thi sĩ đều có

một cái nhìn riêng, đặc biệt về những

cung bậc khi yêu Chúng ta biết

đến Xuân Diệu là “ông hoàng thơ

tình” với những vần thơ nồng nàn,

cháy bỏng, mãnh liệt Đối với nền

văn học Nga thì Puskin được xem là

“mặt trời thi ca Nga” với những áng

thơ bất hủ về tình yêu Bài học ngày

hôm nay thầy với các em đi tìm hiểu

Bài thơ “Tôi yêu em” là một điệp

khúc tình yêu với những cung bậc

thương nhớ da diết khi yêu Một bài

thơ tình gieo vào lòng người nhiều

thổn thức, nhiều mong nhớ và nhiều

nuối tiếc cho câu chuyện tình đơn

phương của tác giả

- Trong lớp học:

2 HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

- Mục đích: hình thành, giúp học sinh được những nét cơ bản về nhà thơ Puskin, giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Tôi yêu em.

- Phương pháp: tái hiện, gợi mở, phân tích nêu vấn đề, giảng bình…

- Thời gian: 25 phút

Hoạt động của GV và HS Kiến thức cơ bản

*Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu

khái quát về tác giả, tác phẩm

- Dựa vào việc chuẩn bị bài ở nhà và

những hiểu biết cá nhân của HS

-> Nêu những nét chính về cuộc đời,

văn nghiệp của Puskin?

HS: Trình bày suy nghĩ.

GV: Ông sinh ra và lớn lên trong thời

đại cả nước Nga đang bị đè nặng bởi

ách thống trị của chế độ nông nô

chuyên chế Mặc dù xuất thân trong

môi trường giáo dục quý tộc nhưng cả

cuộc đời ông gắn bó với số phận của

nhân dân, đất nước, dũng cảm đấu

tranh chống chế độ độc đoán Nga

hoàng

- Ông thành công trên nhiều thể loại

văn chương nhưng cống hiến vĩ đại

nhất của ông vẫn là thơ trữ tình, ông

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- A X Puskin (1799- 1837)

- Cuộc đời ngắn ngủi nhưng tài năng và sức sáng tạo của Puskin hết sức mạnh mẽ

- Các tác phẩm chính:

+ Tiểu thuyết thơ Epghênhi Ônhêghin.

+ Truyện ngắn: Con đầm pích, cô tiểu thư nông dân,

+ Thơ: Tôi yêu em, Ngài và anh, cô và em, Con đường mùa đông,

- Thơ Puskin thể hiện tâm hồn Nga, khao khát tự do và tình yêu qua một tiếng nói Nga trong sáng, thuần khiết

để lại hơn 800 bài thơ trữ tình có giá

trị

- Gô gôn - nhà văn nổi tiếng đương

thời cho rằng: Qua thơ Puskin “thiên

nhiên, lịch sử Nga, con người Nga,

tâm hồn Nga hiện lên thuần khiết, đẹp

tới mức như được soi qua một thấu

kính diệu kì”.

GV : Theo em, bài thơ Tôi yêu em ra

đời trong hoàn cảnh như thế nào ?

được viết theo đề tài nào?

HS : Phát hiện

- Được khơi gợi cảm xúc từ mối

tình không thành của tác giả với Ô –

lê – nhi – na (con gái vị Chủ tịch

Viện Hàn lâm Nghệ thuật Nga) –

người mà mùa hè năm 1828 Puskin

đã cầu hôn nhưng không được chấp

nhận và đến 1829 thì bài thơ ra đời

GV: Bài thơ mang âm hưởng trầm

lắng, suy tư vì vậy cách đọc cần thể

hiện được các cung bậc cảm xúc của

tác giả

GV: Bằng việc tìm hiểu bài ở nhà, em

hãy giúp thầy xác định bố cục của bài

thơ?

HS: Suy nghĩ và phát hiện.

2 Tác phẩm

a Hoàn cảnh sáng tác : Được khơi gợi cảm

xúc từ mối tình không thành của tác giả với

Ô – lê – nhi – na

- Đề tài : tình yêu

c Bố cục: 2 phần.

- Khổ 1: Những mâu thuẫn giằng xé trong tâm trạng của nhân vật trữ tình

GV: Em hãy đọc bài thơ Tôi yêu em

cho cả lớp cùng nghe?

HS: Đọc thơ.

GV: Em có nhận xét gì về cách thổ lộ

tình cảm của nhân vật tôi ?

- Tác giả thổ lộ tôi yêu em Tình yêu

mà tỏ tình bằng thứ tiếng nước nào

cũng hay, bằng thứ tiếng nước nào

cũng ngọt ngào nhưng cách thổ lộ của

Puskin rất mộc mạc, chân phương

nhưng thấm thía chân tình và sâu sắc

sự chân thành Bởi đó là cách bộc lộ

tình cảm trực tiếp nhất, giản dị nhất

với những cảm xúc dồn nén từ bên

trong

GV: Từ đến nay chừng có thể gợi cho

em điều gì? Em có xác định được

chừng có thể là chừng nào không?

HS: Suy nghĩ và trả lời.

Đây không phải là sự bắt đầu cho một

lời tỏ tình, mà đã xác định một tình

yêu có từ quá khứ kéo dài đến hiện

tại Đến nay chừng có thể rất khó xác

định chừng có thể là chừng nào

Chúng ta không định hình được,

- Khổ 2: Tình yêu cao thượng, chân thành của nhân vật trữ tình

II Đọc – hiểu văn bản.

1 Đọc.

2 Tìm hiểu văn bản.

a Khổ 1: Những mâu thuẫn giằng xé trong tâm trạng nhân vật trữ tình.

 Câu 1,2:

- Tôi yêu em: Bộc lộ tình cảm trực tiếp, giản

dị

- Đến nay chừng có thể: Biểu hiện tính chất

khó xác định của tâm hồn, tình cảm trong nhân vật trữ tình

không định lượng được, không định

chất được nhưng chắc chắn, đó phải là

một tình yêu sâu đậm và có độ bền

của thời gian

GV: Tình yêu của nhân vật trữ tình

được thể hiện qua hình ảnh nào ?

- Minh chứng cho độ bền của tình

yêu là hình ảnh ngọn lửa tình, ẩn dụ

cho tình yêu vừa ấm ap, vừa sôi nổi,

vừa rực cháy mãnh liệt Cho dù tình

yêu đó, có bắt đầu từ bao lâu, có kéo

dài từ bao lâu thì ngọn lửa đó vẫn

cháy mãi trong lòng tác giả

GV: Từ chưa hẳn là cách nói phủ

định rằng tình yêu đó chưa lụi tắt,

nhưng cũng để khẳng định tôi đã,

đang và vẫn yêu em

Như vậy, chỉ với hai câu thơ đầu

chúng ta thấy tác giả bày tỏ một tình

yêu, Nó không phải là tiếng lòng mê

say, phấp phỏng, bồn chồn của tiếng

gọi trái tim ngay từ phút đầu gặp gỡ

Mà, đó là lời yêu của một trái tim yêu

đơn phương, âm thầm đến mức không

thể không thốt ra thành lời

GV: Mâu thuẫn giữa tình cảm và lí trí

thể hiện qua từ nào?

HS:

- Ngọn lửa tình: Là hình ảnh ẩn dụ của một

tình yêu ấm áp, sôi nổi, rực cháy mãnh liệt

- Chưa hẳn: Cách nói phủ định nhưng để

khẳng định tôi đã, đang và vẫn yêu em

Hai câu thơ đầu bày tỏ một tình yêu, Nó không phải là tiếng lòng mê say, phấp phỏng, bồn chồn của tiếng gọi trái tim ngay từ phút đầu gặp gỡ Mà, đó là lời yêu của một trái tim yêu đơn phương, âm thầm đến mức không thể không thốt ra thành lời

 Câu 3,4:

GV : Mạch thơ chuyển đổi đột ngột

Từ “nhưng” như một chiếc bản lề

khép, mở hai tâm trạng: khép lại tình

cảm chân thành, đằm thắm ở hai câu

đầu, mở ra một thế giới của lí trí, suy

tư ở câu 3,4

Bộc lộ tình yêu, nvtt không phải buộc

em phải chấp nhận tình yêu của mình,

mà sợ rằng, lời nói ấy sẽ làm em

buồn, khiến em phải bận lòng suy

nghĩ

Từ “không” giống như một quyết định

dứt khoát Nvtt tự nguyện dứt bỏ tình

yêu của mình mà không hề than trách,

không hề nhắc về nỗi giày vò, đau

đớn khứa vào trái tim để dành cho

người mình yêu một niềm vui, niềm

hạnh phúc được lựa chọn

GV: Vì lí do nào mà tác giả lại có

những mâu thuẫn như vậy?

HS: Phát hiện.

- Trong nguyên tác bài thơ: không

muốn em phiền lòng vì bất kì điều gì

nữa Thơ không mới nhưng thơ trở

thành mới bởi cảm xúc mới, tình mới

Câu thơ xác định một tình yêu cao

thượng, xác định một chân lí của tình

yêu: yêu là biết chấp nhận, biết hi

sinh, biết vì hạnh phúc của người

- Nhưng: hư từ chỉ sự mâu thuẫn giữa tình

cảm và lí trí : yêu thiết tha >< muốn bỏ cuộc Đó là sự kìm nén, dằn lòng, tự vượt mình và đấu tranh với mình

- Không để em bận lòng, u hoài: sự éo le

trong quan hệ tình cảm

 Nói lời chối bỏ tình yêu nhưng vẫn khẳng định một tình yêu chân thành,

mình yêu Câu thơ thể hiện được cả

nhân cách của nhân vật trữ tình Câu

thơ nâng tầm con người lên cũng

chính vì như thế Vì không được yêu

thương mà vẫn biến tình yêu thành

một tình yêu say đắm hơn, thì Puskin

đã mang đến cho nhân loại này một

tình yêu thật đẹp, thật thánh thiện và

vô cùng chân thành

 Như vậy, từ mâu thuẫn trong tình

cảm và lí trí, nhà thơ đã cho thấy sự

éo le trong quan hệ tình cảm giữa tác

giả và cô gái mà mình đang yêu Thật

là lạ phải không các em, nói lời chối

bỏ say mê nhưng vẫn khẳng định một

tình yêu chân thành, đằm thắm, pha

chút chua xót, đắng cay

GV: Câu thứ năm lại mở đầu bằng ba

tiếng: Tôi yêu em Nó không chỉ có

tác dụng nối liền mạch cảm xúc, tâm

trạng với bốn câu đầu mà còn tiếp tục

khẳng định và giãi bày tâm trạng, tình

yêu đơn phương của chủ thể trữ tình

sang những biểu hiện khác:

GV: Tình yêu âm thầm không hi vọng

là tình yêu như thế nào?

Dẫu biết tình yêu dành cho em là tình

yêu đơn phương, tuyệt vọng bởi em sẽ

đằm thắm, pha chút chua xót, đắng cay

Tiểu kết: Ở khổ thơ đầu, Puskin đã nói rất

giản đơn nhưng đã khẳng định được tình yêu bất diệt Lời giã từ tình yêu cũng là lời giãi bày tình cảm Lí do nhà thơ hi sinh tình yêu cũng là cách nhà thơ thể hiện tình yêu

b Khổ 2: tình yêu cao thượng, chân thành của nhân vật trữ tình

 Câu 5,6:

- Tôi yêu em âm thầm, không hi vọng :

Dẫu biết tình yêu dành cho em là tình yêu đơn phương, tuyệt vọng bởi em sẽ chẳng bao giờ là một nửa cuộc đời anh

+ âm thầm nhưng mãnh liệt như những con

sóng ngầm dưới đại dương

chẳng bao giờ là một nửa cuộc đời

anh Vậy nhưng, tình yêu trong trái

tim em vẫn luôn tồn tại những sắc thái

muôn đời của nó:

Ông nhấn mạnh sự vô hiệu quả của

tình yêu đơn phương Âm thầm như

lửa cháy, như than nấu vẫn rừng rực

sôi nhưng ông hiểu rõ đó là tình yêu

không hi vọng Nhưng trong tình yêu,

càng âm thầm, càng ủ kín trong lòng

thì tâm trạng càng mãnh liệt, sâu sắc

Mặc dù không hi vọng nhưng vẫn chờ

đợi, vẫn hướng tới, vẫn khao khát

trong tâm trạng của nhân vật tôi,

người đang ấp ủ mối tình đơn

phương

GV: Sự vị kỉ trong tình yêu được thể

hiện qua những từ ngữ nào?

- Đây chính là biểu hiện của nỗi

tuyệt vọng Yêu thường đi đôi với

ghen Đây là hai trạng thái đối lập

nhưng thống nhất Ghen thực ra cũng

là một biểu hiện của tình yêu Nhưng

xét về bản chất, ghen là biểu hiện của

thứ tình yêu ích kỉ Đối với Pu-skin,

ghen tuông gợi nỗi buồn đen tối.

Nhấn mạnh lòng ghen, câu thơ gợi

tâm trạng nặng nề, u ám trong nhân

vật trữ tình Đến đây có cảm tưởng

+ rụt rè: thật thà, đáng yêu, mê đắm.

+ hậm hực lòng ghen: ghen tuông, hờn giận.

như nhân vật trữ tình rơi vào đáy sâu

của nỗi khổ đau giày vò, hành hạ Tất

cả những tính từ chỉ trạng thái cảm

xúc đứng sau từ tôi yêu em đều thể

hiện những trạng thái tình yêu biến

đổi với nhiều sắc thái đối ngược nhau

Những cung bậc khác nhau đó làm

nên một tình yêu mãnh liệt mà Puskin

giành cho người yêu của mình

GV: Điệp ngữ tôi yêu em được lặp lại

lần nữa nhằm mục đích gì?

HS: Phát hiện, tổng hợp.

Điệp ngữ: Tôi yêu em vang lên lần

thứ ba nghiêng về nhấn mạnh, khẳng

định tình cảm và chuyển hướng cảm

xúc: Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm

thắm

Chân thành, đằm thắm đều là những

phẩm chất lí tưởng của tình yêu Nếu

thiếu hai điều này thì tình yêu không

còn là tình yêu nữa, tình yêu ấy sẽ trở

nên vị kỉ, tình yêu ấy chỉ dành riêng

cho sự chiếm hữu mà không phải là

tình yêu của vị tha

GV: Lời chúc của nhân vật trữ tình

nói lên điều gì ?

HS: Phát hiện.

Câu thơ cuối, hình thức là một lời cầu

chúc tới người mình yêu, nhưng mang

→ Đó là những cung bậc tình yêu vừa thuận

lí, vừa nghịch lí, vừa giằng xé, cùng đan chéo trong những trái tim yêu Đó là những biến động, sóng gió của tình yêu, là phép biện chứng của tâm hồn, cũng giống như biển khơi: sóng biển khi lặng lẽ, êm đềm, lúc cồn cào, bão tố

 Câu 7,8:

- Tôi yêu em: Tiếp tục khẳng định, nhấn

mạnh tình yêu mãnh liệt, say đắm, cao thượng

- Chân thành, đằm thắm: Phẩm chất của

tình yêu

nhiều ý nghĩa:

+ Lời khẳng định tình yêu của một

trái tim vẫn hướng về nơi em “tôi đã

yêu em”

+ Lời giã biệt khép lại một mối tình

vừa hạnh phúc, vừa khổ đau

+ Lời nhắn nhủ, em hãy sáng suốt để

phân biệt vàng – thau, “yêu chân

thành, đằm thắm” hay chỉ là những lời

trót lưỡi đầu môi, như ý vị của lời ca

quan họ:

Người về em dặn câu này

Đâu hơn người lấy, đâu bằng đợi em.

- Câu thơ cuối là sự thăng hoa của

tình yêu chân thành, đằm thắm Vượt

lên nỗi buồn u ám và lòng ghen tuông

ích kỉ, nhân vật trữ tình cầu chúc Lời

cầu chúc giản dị của nhân vật trữ tình

đã thể hiện được nhân cách, đó là lời

cầu chúc tuyệt vời nhất của nhân loại

Thói thường tình yêu thường kèm

theo sự ích kỉ, ai đã yêu mà không

hậm hực lòng ghen Nhân vật tôi cũng

vậy nhưng sự ích kỉ không thể chiến

thắng được sự cao thượng của một

trái tim biết yêu thương Puskin nói

những lời yêu ấy lúc trái tim ông đang

rỉ máu Nhà thơ vẫn đứng vững và

chiến thắng trên lâu đài của kẻ chiến

bại Đó chính là biểu hiện của một trái

- Cầu cho em được người tình như tôi đã yêu em:

+ Lời khẳng định tình yêu của một trái tim vẫn hướng về nơi em “tôi đã yêu em”

+ Lời giã biệt khép lại một mối tình vừa hạnh phúc, vừa khổ đau

+ Lời nhắn nhủ, em hãy sáng suốt để phân biệt vàng – thau

→ Puskin nói những lời yêu ấy lúc trái tim ông đang rỉ máu Nhà thơ vẫn đứng vững và

tim nhân hậu, một tấm lòng vị tha cao

đẹp

GV: Như vậy từ việc phân tích trên,

em hãy khái quát giá trị nội dung và

nghệ thuật của tác phẩm ?

HS : Phân tích, tổng hợp.

1 Giá trị nội dung

- Bài thơ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn

trong tình yêu chân thành, vị tha của

Puskin

- Quan niệm tình yêu của tác giả:

tình yêu chân thành, đằm thắm, đức hi

sinh cao thượng vì hạnh phúc của

người mà mình yêu thương

2 Giá trị nghệ thuật

Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, hầu

như không dùng một biện pháp tu từ

nào ngoài điệp ngữ Tôi yêu em mà

vẫn toát được những xúc cảm chân

thành

GV : Yêu cầu HS đọc ghi nhớ

HS : Đọc ghi nhớ

chiến thắng trên lâu đài của kẻ chiến bại Đó chính là biểu hiện của một trái tim nhân hậu, một tấm lòng vị tha cao đẹp

Tiểu kết :

Khổ thơ cuối đã đưa tình yêu lên ngôi, làm sáng chói nhân cách của nhân vật trữ tình: tình yêu chân thành, cao thượng, luôn cầu chúc cho người mình yêu được hạnh phúc

III Tổng kết

1 Giá trị nội dung

- Bài thơ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn trong tình yêu chân thành, vị tha của Puskin

- Quan niệm tình yêu của tác giả: tình yêu chân thành, đằm thắm, đức hi sinh cao thượng vì hạnh phúc của người mà mình yêu thương

2 Giá trị nghệ thuật Ngôn ngữ giản dị, trong sáng, hầu như không dùng một biện pháp tu từ nào ngoài

điệp ngữ Tôi yêu em mà vẫn toát được

những xúc cảm chân thành