- Thấy được vẻ đẹp của nhân vật Ngô Tử Văn – đại diện cho người trí thức nước Việt dũng cảm, kiên cường, yêu chính nghĩa, trọng công lí và có tinh thần dân tộc mạnh mẽ.. Cái lõi sự thật
Trang 1Người soạn: Vũ Thị Vân Anh
Ngày soạn:
Ngày giảng:
Tiết 70
Đọc văn:
Chuyện chức phán sự đền Tản Viên
( Trích Truyền kì mạn lục)
- Nguyễn Dữ -
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp HS:
1.Kiến thức:
- Biết một số đặc trưng cơ bản của thể loại truyền kì
- Thấy được vẻ đẹp của nhân vật Ngô Tử Văn – đại diện cho người trí thức nước Việt dũng cảm, kiên cường, yêu chính nghĩa, trọng công lí và có tinh thần dân tộc mạnh mẽ
- Niềm tin chiến thắng gian tà
- Thấy được cốt truyện giàu kịch tính; kết cấu chặt chẽ, logic; cách dẫn chuyện khéo léo, kể chuyện linh hoạt…của truyện truyền kì
2 Kĩ năng:
- Đọc, tóm tắt một tác phẩm tự sự trung đại
- Phân tích nhân vật trong truyện truyền kì
3 Về thái độ:
- Tự nhận thức, xác định giá trị chân chính của con người trong cuộc sống và sống có bản lĩnh, cứng cỏi, dám đương đầu trước thử thách
=> Phẩm chất, năng lực: năng lực đọc hiểu văn bản, năng lực giải quyết vấn
đề, ;
II CHUẨN BỊ BÀI HỌC
1 Phương tiện:
- GV: Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách chuẩn kiến thức kĩ năng, thiết kế bài học, giáo án., máy tính
- HS: Sách giáo khoa, vở ghi, vở soạn
2 Phương pháp:
Sử dụng phối hợp các phương pháp: đọc – hiểu, bình giảng, gợi mở, nêu vấn đề
- Trước lớp học:
+ Nhiệm vụ học tập cho hoạt động hình thành kiến thức: HS đọc văn bản
Chuyện chức phán sự đền Tản Viên, soạn bài ở nhà
Trang 2+ Nhiệm vụ học tập cho hoạt động khởi động: HS tham gia hoạt động khởi động
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Phân tích những tình tiết liên quan đến Trần Thủ Độ, qua đó nhận xét chung về nhân cách của ông
3 Bài mới:
1 Hoạt động khởi động:
- Mục đích: Giúp học sinh ôn lại kiến thức cũ, tạo tâm thế và hứng thú bước vào
bài mới
- Phương pháp: Trả lời câu hỏi, vấn đáp.
- Thời gian: 5 phút.
Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt
GV: Cho HS quan sát video về núi
Tản Viên
GV dẫn dắt vào bài mới
- Trong lớp học:
1 Hoạt động hình thành kiến thức
Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cần đạt
- GV: yêu cầu HS đọc phần tiểu dẫn
? Trình bày hiểu biết của em về tác
giả Nguyễn Dữ?
HS: Trả lời
- Gv chốt ý và giới thiệu thêm một số
tác phẩm của Nguyễn Dữ?
GV bổ sung: Nguyễn Dữ từng đỗ
Hương tiến (cử nhân) và ra làm quan
nhưng chưa đầy một năm thì lui về ở
ẩn với lí do phụng dưỡng mẹ già
“chân không hề bước tới thành thị”
Ông là học trò giỏi của trạng Trình
Nguyễn Bỉnh Khiêm, và là bạn học
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả Nguyễn Dữ
- Sống vào khoảng thế kỉ XVI
- Quê quán: xã Đỗ Tùng, huyện Trường Tân (nay thuộc huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương)
- Xuất thân trong một gia đình khoa bảng
Từng đi thi và làm quan nhưng không bao lâu thì lui về ở ẩn
Trang 3của Phùng Khắc Khoan Ông được
Bùi Kỉ khen “Nguyễn Dữ học rất
rộng lại có tài viết văn, văn dùng
nhiều điển tích, lối nào viết cũng hay,
về phần uyên bác có thể ngang với
Tùng Linh, về phần vận dụng đủ các
văn thể vượt hơn Đặng Trần Côn”.
Nguyễn Dữ là người đầu tiên ở nước
ta dùng thuật ngữ “truyền kì” Sau
ông có nhiều tác phẩm cùng loại như
“Truyền kì tân phả”(Đoàn Thị
Điểm), Tân truyền kì lục (Phạm Quý
Thích), Bối cảnh các truyện trong
“Truyền kì mạn lục” xảy ra ở thời
Lí, Trần, Hồ, Lê Sơ Cái lõi sự thật
ẩn sau các yếu tố hoang đường, kì ảo
là hiện thực xã hội phong kiến với
các tệ nạn mà tác giả muốn vạch
trần, là số phận của những con
người nhỏ bé, đặc biệt là bi kịch của
người phụ nữ trong tình yêu.Truyện
đề cao tinh thần dân tộc, niềm tự
hào về nhân tài, văn hóa nước Việt;
đề cao đạo đức nhân hậu, thủy
chung, quan điểm sống lánh đục
về trong của tầng lớp trí thức ẩn dật
đương thời.
? GV: Em hãy cho biết về thể loại
truyền kì?
HS: Trả lời
- GV: Nhận xét, chốt ý
2 Tác phẩm.
a) Truyền kì: Là một thể văn xuôi tự
sự thời trung đại, có thể xen thơ ca, các lời bình luận của tác giả hoặc người khác ở cuối truyện
- Phản ánh hiện thực qua những yếu
tố hoang đường, kì ảo
b) Vị trí
- Tác phẩm được rút từ Truyền kì mạn
lục, gồm 20 câu chuyện
- Được viết bằng chữ Hán
- Ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVI
Trang 4? GV: Em hãy nêu vị trí của đoạn
trích?
HS: Trả lời
- GV: Nhận xét, chốt ý
? GV: Em hãy đọc văn bản SGK cho
cả lớp cùng nghe
HS: Đọc văn bản
- GV: Nhận xét
? GV: Em hãy tóm tắt Chuyện chức
phán sự đền Tản Viên?
HS: Trả lời
- GV: Nhận xét, chốt ý
II Đọc – hiểu văn bản
1 Đọc – hiểu khái quát
a Đọc (SGK)
b Tóm tắt:
Ngô Tử Văn, một kẻ sĩ nổi tiếng khẳng khái, chính trực vốn không chịu được sự tác yêu quái của hồn một tên tướng bại trận nên đã đốt đền của hắn, trừ hại cho dân Tên hung thần đe dọa Tử Văn và kiện chàng ở
âm phủ Tử Văn được thổ thần mách bảo về tung tích và tội ác của tên tướng giặc, đồng thời bày cho chàng cách đối phó với hắn Tử Văn bị bắt giải xuống âm phủ Đứng trước Diêm Vương, chàng đã không hề run sợ mà dũng cảm vạch trần mọi tội ác của tên hung thần Có bằng chứng của thổ
Trang 5? GV: Em hãy nêu bố cục của bài?
HS: Trả lời
- GV: Nhận xét, chốt ý
thần, mọi lời nói của Tử Văn được minh xác là sự thật Cuối cùng công
lý được thực thi: tên tướng giặc và bọn phán sự vô trách nhiệm bị trừng trị, thổ thần được phục chức, Tử Văn được sống lại Tiếp sau đó nhờ thổ thần tiến cử Tử Văn được nhận chức phán sự đền Tản Viên chuyên trông coi việc xử án
c Bố cục: gồm 4 phần
Phần 1: “Ngô Tử Văn – không cần gì cả?”
Giới thiệu nhân vật và hành động đốt đền trừ tà
Phần 2: “Đốt đền xong…khó lòng thoát nạn”
Tử Văn gặp viên Bách Hộ họ Thôi và thổ thần
Phần 3: “Tử Văn vàng lời…mất”
Ngô Tử Văn bị bắt, đối chất ở Minh
ti, được tha, nhận lời tiến cử làm quan phán sự
Phần 4: Còn lại Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa phán sự đền Tản Viên và người quen cũ, lời bình của tác giả
2 Đọc- hiểu chi tiết
Trang 6? GV: Nhân vật ngô Tử Văn được
giới thiệu ở đầu truyện như thế nào?
HS: Tìm ý, trả lời
-GV (Giải thích): Đây là cách mở
truyện giới thiệu nhân vật theo cách
truyền thống, chưa thoát khỏi cách kể
chuyện dân gian Nhưng cách giới
thiệu này giúp người đọc có được cái
nhìn cụ thể nhất, hiểu được tính tình
nhân vật Đây là điểm mới so với
nhân vật trong văn học dân gian, vì
con người không chỉ là con người
hành động mà đã có quá trình tâm lí.
? GV: Tại sao Tử Văn lại quyết tâm
châm lửa đốt đền? Chàng thực hiện
công việc ấy như thế nào?
HS: Trả lời
a Nhân vật Ngô Tử Văn
- Tên chữ Ngô Tử Văn, tên tục: Soạn
- Quê quán: Người huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang
- Tính tình: Khảng khái, nóng nảy, thấy sự gian tà thì không thể chịu được là một người cương trực
-> Cách giới thiệu nhân vật ngắn gọn, xúc tích, gây cho người đọc sự ấn tượng về người tri thức
b Hành động đốt đền của Ngô Tử Văn.
- Nguyên nhân đốt đền Trong làng có ngôi đền rất thiêng, viên Bách hộ chết gần đó, hóa thành yêu tác oai tác quái gần đền do đó Ngô Tử Văn rất tức giận
=> Chàng không chỉ là người cương trực, còn tốt bụng, không hề nao núng trước tà ma
- Cách thức thực hiện hành động đốt đền:
+ Tắm gội sạch sẽ + Khấn trời đất
+ Châm lửa đốt
=> Cẩn trọng, công khai, đàng hoàng, quyết liệt, tự tin vào hành động của mình
- Ý nghĩa
Trang 7Người xưa thường nói đối với quỷ
thần thì “Kinh nhi viễn chi” Ngô Tử
Văn đã đốt đền tà, phá hủy nơi nương
náu của tên hung thần, và đúng như
dự đoán, chàng đã phải gánh chịu
hậu quả, ngay trong buổi chiều hôm
ấy.
? GV: Hồn ma tướng giặc hiện về với
diện mạo, thái độ và hành động như
thế nào? Phản ứng của Tử Văn ra
sao?
HS: Trả lời
- GV ( Giảng giải): Hồn ma tướng
giặc hiện lên với diện mạo khôi ngô,
chững chạc , nói lí lẽ với Tử Văn
Hắn buông lời mắng mỏ chàng, nhân
danh người theo đạo Nho, sao dám
khinh nhờn quỷ thần, hủy tượng, đốt
đền Đưa ra dẫn chứng tấm gương
cổ đời Tam quốc để đe dọa chàng,
quyết kiện chàng ở Phong Đô Rõ
ràng, ở đây tà lại đội lốt chính, ác lại
nhân danh thiện, cao giọng giải đạo
đức Bởi lẽ lúc sốn tên Bách hộ họ
+ Thể hiện sự khảng khái, chính trực, dũng cảm muốn vì dân mà trừ hại + Thể hiện tinh thần dân tộc mạnh mẽ qua việc diệt trừ hồn tên tướng giặc xâm lược hung bạo,
+ Bảo vệ thổ thần nước Việt -> Bảo
vệ người có công với đất nước
c Những tình huống mà Ngô Tử Văn gặp phải sau khi đốt đền
- Sau khi đốt đền:
+ Tử Văn về nhà, thấy trong mình khó chịu, đầu lảo đảo và bụng run run, rồi nổi lên một cơn sốt nóng, sốt rét
* Cuộc gặp gỡ với hồn ma tên tướng giặc
Hình dáng, diện mạo
Lời lẽ, thái độ
Hồn ma
tên tướng
giặc
- khôi ngô, cao lớn, đầu đội mũ trụ
- Tỏ vẻ hiểu biết, trách mắng
=> Dọa nạt
Ngô Tử
Văn
Ngồi ngất ngưởng tự nhiên
Bình tĩnh, điềm nhiên, không run sợ
Trang 8Thôi này đã theo chân Mộc Thanh
xâm lược, tàn sát nhan dân, đất nước
ta Bị bỏ xác ở chiến trường, y lại
tiếp tục cậy mạnh, đánh đuổi, chiếm
đền miếu của Thổ thần, lừa dối huyết
thực của dân mà tác oai, tác quái
Hắn bị đốt đền, bị đuổi đi là đúng,
vậy mà lại làm như mình à người bị
hại, thật là xảo trá, tham lam Qua
đoạn đối thoại giữa hai nhân vật, có
thể thấy hồn ma tướng giặc nói rất
nhiều, phải chăng là để ngụy biện,
che dấu cái xấu, cái ác của hắn?
Tử Văn không hề đáp lại, lộ rõ vẻ
cương quyết Thái độ ngất ngưởng
cho thấy phong thái ung dung, điềm
nhiên của chàng Chàng không sợ
những lời đe dọa, coi thường hồn ma
tướng giặc.-> Bản lính cứng cỏi của
chàng Nho sĩ.
* Cuộc gặp gỡ với thần Thổ công.
- Thổ công:
+Tỏ lời mừng với Ngô Tử Văn
+ Kể lại sự việc bị hại của mình + Căn dặn Ngô Tử Văn những điều cần làm khi đối phó với tên hung thần
và trong cuộc đối chất với Diêm Vương dưới âm phủ
=> Thổ công là nạn nhân đang khiếp
sợ, đã tô đậm sự bạo tàn của tên giặc Thổ công là đồng minh sẽ giúp cho
Tử văn trên con đường đi vạch trần cái ác
- Ngô Tử Văn:
+ Kinh ngạc + Căn vặn Thổ Công xem: “Hắn có thực là tên hung thần, có thể gieo vạ cho tôi không?”
- Giúp Tử Văn thấy rõ bản chất giả mạo, xảo trá của tên tướng giặc
=>Tạo sự phát triển logic cho câu chuyện
- Nghệ thuật: Sử dụng nhiều yếu tố kì ảo: Cuộc gặp gỡ giữa con người và hồn ma, con người và thần thánh, thế giới thực - ảo
=> Làm cho câu chuyện truyền kì
Trang 9? GV: Sau khi gặp hồn ma tướng giặc,
Tử Văn gặp gỡ Thổ công Cuộc gặp
gỡ này đã giúp chàng hiểu thêm điều
gì? Nó có tác dụng gì cho con đường
đấu tranh giành lại công lý của
chàng?
HS: Trả lời
- GV (Giảng giải): Việc Tử Văn đốt
đền không chỉ trừ hại cho dân mà còn
là giúp cho Thổ công có cơ hội quay
trở lại đền miếu của mình Đó là
công việc mà một vị thần như Thổ
thần đã bó tay, chấp nhận số phận
Vậy hành động của chàng ở đây
chẳng phải đã hơn cả thần? Con
người đã làm lu mờ cả thần thánh?
thêm hấp dẫn
d Vụ kiện ở Minh Ti
*Quang cảnh dưới âm phủ:
- Cảnh địa phủ ghê rợn: “gió tanh sông xám, hơi lạnh thấu xương, hai bên cầu có mấy vạn quỷ dạ xoa, ”
- Tác giả đã sử dụng nhiều hình ảnh mang tính chất kì ảo, hoang đường
=> Nhấn mạnh hơn quang cảnh đáng
sợ nơi cõi âm
*Nguyên nhân: Do hồn ma viên
Bách hộ họ Thôi kiện Ngô Tử Văn về tội đốt đền
* Diễn biến
- Nhân vật tướng giặc họ Thôi:
+ Lời lẽ:
.Tố cáo, buộc tội Tử Văn với Diêm Vương
.Tranh cãi với Tử Văn + Hành động - thái độ:
.Tỏ vẻ khúm núm, bị oan ức đáng thương, đáng được bênh vực
Ra vẻ nhún nhường để khép thêm cho Tử Văn tội bướng bỉnh ngoan cố + Tính cách:
Xảo trá, gian ác (sống cướp nước, chết cướp đền)
Trang 10Tiểu nhân, đê tiện
Đạo đức giả
- Nhân vật Diêm Vương
+Lời lẽ:
Nghe lời tố cáo của tên tướng giặc
mà trách măng Tử Văn
Diêm Vương giận dữ trách mắng các phán quan không giữ được chí công
vô tư
Quát lớn tên tướng giặc họ Thôi khi phát hiện ra sự giả dối của hắn
+ Hành động - thái độ:
Giận giữ, lập tức sai người đến đền tản viên lấy chứng thực=> xử cho Tử Văn thắng kiện
Truyền lệnh "lấy lồng sắt chụp vào đầu, khẩu gỗ nhét vào miệng" kẻ lừa đảo gian ác rồi sai bỏ vào ngục Cửu U
+ Tính cách:
Công bằng, chính trực xử phạt anh minh
- Nhân vật Ngô Tử Văn
+ Lời lẽ:
Gan dạ, khẳng khái, quyết liệt kêu oan
Lời lẽ cứng cỏi, không chịu nhún nhường
+ Hành động-thái độ:
Trang 11Tỏ thái độ cứng cỏi trước Diêm Vương đầy uy quyền, đấu tranh vạch mặt tên tướng giặc gian tà
Xin đem tư giấy đến đền Tản Viên chứng thực
+ Tính cách:
Ngô Tử Văn là người cương trực, yêu chính nghĩa, bản lĩnh, kiên cường
và giàu tinh thần dân tộc
* Kết quả và ý nghĩa của vụ xử kiện
- Kết quả:
Ngô Tử Văn nhận chức phán sự Bằng chính nghĩa và sự dũng cảm, cương trực đấu tranh cho chính nghĩa, cuối cùng Ngô Tử Văn đã chiến thắng còn tên tướng gian ác bị bỏ vào ngục Cửu U
-Ý nghĩa:
+ Giải trừ được tai họa, đem lại an lành cho dân
+ Diệt trừ tận gốc thế lực xâm lược tàn ác, làm sáng tỏ nỗi oan khuất và phục hồi danh dự cho Thổ thần nước Việt
+ Niềm tin vào công lí cái thiện chiến thắng cái ác, chính nghĩa thắng gian tà
+ Cuộc gặp gỡ giữa quan phán sự và
Trang 12GV: Như vậy Ngô Tử Văn đã nhận
được chức phán sự lẽ ra câu chuyện
dừng lại ở đó nhưng các em hãy chú ý
đến lời bình ở cuối truyện Theo em
tác giả nhắn nhủ điều gì qua lời bình
này?
HS: Trả lời.
người quen cũ: thể hiện niềm tin của nhân dân vào vị quan phán sự thanh liêm, giúp đỡ nhân dân
e Lời bình cuối truyện
- Nguyễn Dữ bác bỏ tư tưởng “Cứng quá thì gãy” và ông cho rằng làm người thì phải luôn ngay thẳng, chớ
sợ mình bị thiệt thòi mà phải cúi đầu, nhún nhường trước những bất công ngang trái
- Ca ngợi và cho rằng Ngô Tử Văn được giữ chức quan ở Minh Ti là một điều xứng đáng
III Tổng kết
1 Nội dung
- Đây là cuộc đấu tranh sống còn giữa hai thế lực Một bên là con người, đại diện là Ngô Tử Văn Một bên là thần thánh ma quỷ
- Ý nghĩa: Chính nghĩa thắng gian tà, thiện thắng ác Đây cũng là quan niệm của nhân dân qua truyện cổ tích dân gian
- Khẳng định nhân cách cứng cỏi của
kị sĩ đương thời
2 Nghệ thuật
Trang 13GV: Vừa rồi chúng ta đã cùng nhau
đi tìm hiểu xong văn bản Chuyện
chức phán sự đền Tản Viên Một em
hãy khái quát lại nội dung chính của
bài?
HS: Trả lời.
GV nhận xét, chốt lại.
GV: Chuyện chức phán sự đền Tản
viên đã sử dụng yếu tố nghệ thuật
nào?
HS trả lời
GV chốt lại
- Sử dụng các yếu tố kì ảo có tác dụng lôi cuốn và hấp dẫn
C.HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP
- Mục đích: Giúp học sinh củng cố lại những kiến thức liên quan đến bài học.
- Phương pháp: Thực hành.
- Phương tiện: Phiếu học tập
-Thời gian: 5 phút
GV: Phát phiếu học tập cho học sinh Yêu cầu: Hãy
khoanh tròn vào đáp án đúng để hoàn thành các
câu sau:
Câu 1 Nguyễn Dữ quê ở:
A Thái Bình
Đáp án:
Câu 1 B Câu 2 B Câu 3 C Câu 4 D
Trang 14B Hải Dương
C Nam Định
D Bắc Giang
Câu 2 Truyền kì mạn lục bao gồm:
A 10 truyện
B 20 truyện
C 30 truyện
D 40 truyện
Câu 3 Truyền kì là một thể loại văn xuôi tự sự thời
trung đại phản ánh…
A Cuộc sống nghèo khổ của nhân dân
B Những bi kịch trong tình yêu của người phụ nữ
C Hiện thực thông qua những yếu tố kì lạ hoang
đường
D Những bất công trong xã hội phong kiến
Câu 4 Ngô tử văn là con người có các nét tính
cách:
A Khẳng khái
B Cương trực
C Dũng cảm
D Cả ABC
4 HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG.
- Mục đích: Phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình
huống thực tiễn; năng lực tự học; năng lực sáng tạo; tăng cường tính thực tiễn cho bài học
- Phương pháp: Thực hành, học theo nhóm
-Thời gian: 10 phút.