+ Từ việc hiểu đầy đủ, đúng với nguyên bản như vậy, em cảm nhận được điều gì về tình cảm của nhân vật trữ tình trong hai câu thơ đầu tiên?. Trong tâm hồn của nhân vật trữ tình có một cái
Trang 1Ngày soạn: 7/3/2013
Ngày dạy: 12/3/2013
Phân môn: Giảng văn
A MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU:
Giúp học sinh:
- Kiến thức:
+ Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng của một tâm hồn Nga, một tâm hồn thơ
+ Nắm bắt được những đặc sắc nghệ thuật thơ cổ điển Pu-skin: giản
dị, tinh tế, hàm súc
- Kĩ năng:
+ Đọc - hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại
+ Phân tích theo những đặc trưng cơ bản của thơ: cảm hứng nghệ thuật, hình ảnh, ngôn từ
- Thái độ: Cách ứng xử cao thượng trong cuộc sống
- SGK Ngữ văn 11 tập 2 (chuẩn)
- Thiết kế bài học Ngữ văn 11 tập 2
C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ
3 Giới thiệu bài mới:
D NỘI DUNG BÀI GIẢNG:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Kết quả cần đạt Hoạt động 1: Tìm
hiểu chung về tác giả,
tác phẩm.
- GV đặt câu hỏi:
+ Thông qua sự
- HS suy nghĩ trả lời
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Pu-skin (1799-1837), ông được mệh danh là “Mặt trời của thi
Trang 2chuẩn bị bài ở nhà em
hãy nêu đôi nét tóm tắt
về Pu-skin?
- Em hãy cho cô
biết hoàn cảnh ra đời
của bài thơ?
Hoạt động 2: Đọc và
cảm nhận chung bài
thơ.
- GV giới thiệu
- HS suy nghĩ trả lời: Bài thơ là lời giãi bày trực tiếp, bộc bạch nồng nàn, tha thiết, lúc
ca Nga”
- Ông là một thi sĩ lừng danh (hơn 800 bài thơ tình) Ngoài ra Pu-skin còn ghi dấu ấn với tiểu thuyết, trường ca, truyện ngắn, ngụ ngôn
- Các tác phẩm của Pu-skin thể hiện tuyệt đẹp tâm hồn Nga khao khát TỰ DO, TÌNH YÊU Văn chương Pu-skin là tiếng nói Nga trong sáng, thuần khiết, cuộc sống giản dị
- Một số tác phẩm tiêu biểu của ông là: Ép-ghê-nhi Ô-nhê-ghin, Người tù Cáp-ca-dơ, Cô tiểu thư nông dân, Con đầm bích…
2 Bài thơ “Tôi yêu em”
- Là bài thơ trữ tình nổi tiếng của Pu-skin và thế giới
- Ra đời vào mùa
hè năm 1829, khơi nguồn từ mối tình đơn phương của Pu-skin với A.A Ô-lê-nhi-na
- Bài thơ không có nhan đề, nhan đề “Tôi yêu em” do người biên soạn đặt
II Đọc, hiểu văn bản
Trang 3cho học sinh bản dịch
nghĩa và cho HS đọc
thầm bản dịch nghĩa,
dịch thơ
- GV gọi một HS
đọc diễn cảm bản dịch
thơ và đặt câu hỏi:
+ Sau khi đọc
diễn cảm bài thơ, em
cảm nhận âm hưởng,
cảm xúc bao trùm bài
thơ là gì? (Âm hưởng,
cảm xúc bài thơ như thế
nào? Cụm từ nào được
lặp lại nhiều nhất? Sự
lặp lại đó mang đến
cảm xúc như thế nào?)
GV dẫn bài: Có
thể thấy sự lặp lại ba
lần của cụm từ “Tôi yêu
em” không chỉ nhấn
mạnh âm hưởng, cảm
xúc chủ yếu của tác
phẩm mà còn là “thông
điệp tình yêu” của
chàng trai, là “mã
khoá” mở cánh cửa để
người đọc bước vào thế
giới nghệ thuật của thi
phẩm
- Em hãy xác định
bố cục bài thơ dựa trên
điệp khúc tình yêu đó?
Hoạt động 3:
Phân tích văn bản
- GV đặt câu hỏi
gợi mở, đặt câu hỏi:
sôi nổi, mạnh mẽ, lúc dịu nhẹ, lắng sâu của một trái tim yêu đơn phương, vô vọng Cảm xúc chủ đạo được thể hiện qua cụm từ “Tôi yêu em” lặp lại ba lần như một điệp khúc tình yêu
- HS suy nghĩ trả lời: Theo điệp khúc
“Tôi yêu em” , bài thơ
tổ chức thành ba đoạn:
+ Đoạn 1: bốn câu đầu
+ Đoạn 2: bốn câu cuối
- HS trả lời:
+ Cụm từ “Tôi yêu em” mở đầu bản dịch thơ chưa thể hiện hết tinh thần của nguyên tác là “Tôi đã yêu em”
Người dịch đã bỏ qua
từ “đã” chỉ thời quá
1 Bốn câu đầu: lời
giãi bày tình yêu của nhân vật trữ tình
- “Tôi yêu em”: lời bày tỏ trực tiếp giản dị tính chất một chiều trong tình yêu của nhân vật trữ tình Đây cũng là cụm từ được nhắc nhiều
Trang 4+ Bài thơ mở đầu
bằng cụm từ “Tôi yêu
em” So với bản dịch
nghĩa, bản dịch thơ cụm
từ này đã chuyển dịch
hết nghĩa chưa? Vì sao?
+ Từ việc hiểu đầy
đủ, đúng với nguyên
bản như vậy, em cảm
nhận được điều gì về
tình cảm của nhân vật
trữ tình trong hai câu
thơ đầu tiên?
+ Ngay từ đầu
bài thơ nhân vật trữ tình
đã thú nhận tình yêu
một cách trực tiếp, ngắn
gọn, giản dị Tuy nhiên
có người cho rằng lời
bộc bạch ấy chính là
khởi đầu của những
mâu thuẫn giằng xé
trong tâm hồn nhân vật
trữ tình, có một cuộc
đấu tranh giữa trái tim
và lí trí trong con người
nhà thơ Em nghĩ như
thế nào về ý kiến này?
+ Tại sao lại có
sự mâu thuẫn này? Qua
khứ + Hai câu đầu giống như lời giãi bày, thổ lộ tình yêu của chàng trai: Anh đã yêu
em và bây giờ vẫn yêu, trái tim trong anh vẫn tiếp tục ngân rung theo năm tháng, vẫn đập những nhịp đập của tình yêu anh dành cho em
+ Ta có thể thấy từ hai câu đầu đến hai câu 3-4 mạch thơ chuyển hướng đột ngột Hai câu đầu nhân vật trữ tình thành thật bộc lộ tình cảm của mình, khẳng định tình yêu dành cho “em” vẫn chưa lụi tắt thì hai câu thơ tiếp theo nhân vật
“anh” dứt khoát phải chối bỏ tình yêu, phải dập tắt “ngọn lửa tình”
không để em bận lòng
và buồn thêm nữa Từ
“không” được lặp hai lần tạo nên âm điệu mạnh mẽ, dứt khoát
Trong tâm hồn của nhân vật trữ tình có một cái tôi âm ỉ với tình yêu chưa tắt hẳn nhưng lại có một cái tôi dùng ý chí kiềm chế cảm xúc
+ Nhân vật trữ tình
nhất trong bài thơ
- “Ngọn lửa tình”: tình cảm mãnh liệt của nhân vật trữ tình dành cho người yêu
- “Nhưng” tạo bước ngoặc trong cảm xúc của nhân vật trữ tình mạch thơ chuyển từ chậm, ngập ngừng sang mạnh mẽ dứt khoát
- Không để em
“bận lòng”, “gợn bóng u hoài” nhân vật trữ tình
từ bỏ tình yêu, dùng lí trí chế ngự tình cảm tâm trạng mâu thuẫn, đau khổ, giằng xé
Bốn câu đầu:
Trang 5đây ta thấy quan niệm
về tình yêu của Pu-skin
như thế nào?
- GV dẫn HS đi
vào tìm hiểu bốn câu
cuối:
+ GV gợi mở: Hai
câu 3, 4 khép lại đoạn
thứ nhất bằng sự kiểm
soát mạnh mẽ của lí trí
đối với tình cảm Người
đọc cảm thấy sự giảm
nhiệt đáng kể của cảm
xúc tình yêu thì bất ngờ
điệp khúc “Tôi (đã) yêu
em” lại xuất hiện mở
đầu đoạn thơ tiếp Theo
em có biến động nào
xảy ra trong tâm hồn
nhân vật trữ tình?
+ Như vậy cảm
xúc trong lòng của nhân
vật trữ tình như những
con sóng tràn bờ Yêu
thương say đắm Kìm
nén chế ngựCảm xúc
dâng trào Theo dòng
tình cảm đang trỗi dậy,
muốn người yêu của mình được hạnh phúc, muốn người yêu của mình tìm được tình yêu đích thực của đời mình
Vì thế nhân vật trữ tình
đã tự chối bỏ tình yêu trong đau khổ Qua đó
ta thấy tình yêu đối với Pu-skin là tự nhiên, bắt nguồn từ hai phía, phải biết tôn trọng tình cảm của người mình yêu
- HS suy nghĩ trả lời:
+ Đoạn hai của bài thơ được bắt đầu bởi cụm từ “Tôi (đã) yêu em” Theo bản dịch nghĩa, câu 6 được hiểu là: (Tôi) “Bị dày vò khi bởi sự rụt rè, khi bởi nỗi ghen tuông” Cấu trúc câu theo thể bị động Nhân vật trữ tình chịu sự tác động của tình yêu Cái tôi lí trí không thể kiểm soát, đè nén tình yêu đang dâng trào mạnh mẽ như những con sóng tràn bờ
+ Bằng một thái độ thành thực, nhân vật trữ tình đã bộc bạch một tình cảm yêu đương cháy bỏng trong âm thầm; cuồng nhiệt trong
vô vọng; đắm đuối đến
nhân vật trữ tình – tôi khẳng định tình yêu vẫn còn nhưng đành lòng kìm lại mâu thuẫn giữa tình cảm và lí trí vì không muốn gây phiền muộn cho người yêu
2 Bốn câu cuối: các
cung bậc cảm xúc của nhân vật trữ tình và lời chúc phúc chân thành , cao thượng
- Cụm từ “ tôi yêu em” nhắc lại lần thứ hai
nhấn mạnh tình yêu của nhân vật trữ tình
“không hi vọng” mối tình đơn phương, trầm lặng
- “Rụt rè”, “lòng ghen”: cung bậc cảm xúc, nỗi đau khắc khoải,
sự tuyệt vọng trong mối tình đơn phương
Trang 6nhân vật trữ tình đã bộc
bạch nỗi lòng của mình
như thế nào? Qua đó
em cảm nhận thêm
được gì về con người
Pu-skin trong tình yêu
- Trong câu thơ
thứ 6, nhà thơ có nói
đến lòng ghen Nguyên
văn dịch nghĩa là : “Bị
dày vò khi bởi sự rụt rè,
khi bởi nỗi ghen tuông”
Em hãy đọc lĩ câu dịch
bối rối, lo âu thấp thỏm; rụt rè lẫn trong hậm hực, ghen tuông
Sự xuất hiện liên tiếp của các cụm từ miêu tả tâm trạng, nhịp điệu của các dòng thơ(…âm thầm/không hi vọng// Lúc rụt rè/khi hậm hực/ lòng ghen) kết hợp với cấu trúc câu “lúc…khi”
đã diễn tả một cách tinh
tế những biến động dồn dập, sôi nổi nhưng cũng đầy sóng gió trong tâm hồn chàng trai đang yêu
+ Qua hai câu thơ, những lớp song tình cảm ẩn chìm dưới đáy sâu tâm hồn nhân vật trữ tình đã phơi mở -> cho thấy trái tim nồng nàn, tràn trề sinh lực, một tâm hồn thành thật với tình yêu, một Puskin giàu tình cảm và rất chân thành, không
né tránh mà đi thẳng vào những yếu đuối, bất lực, những góc khuất trong tâm hồn
- Đối với Pu-skin ghen cũng là một biểu hiện của tình yêu Nhưng trong giọng điệu của câu thơ ta cảm nhận được tâm trạng nặng nề, u ám, cảm
Trang 7nghĩa này để cảm nhận
cái đúng hơn giọng
điệu của nguyên tác Từ
đó, em có cảm nhận gì
về cái ghen của nhân
vật trữ tình và sự hờn
ghen trong tình yêu nói
chung?
- GV dẫn dắt HS
tới hai câu thơ cuối:
Điệp khúc thứ ba gắn
liền với hai câu cuối
Tại sao nói hai câu cuối
lại bất ngờ ẩn chứa
nhiều ý vị?
giác ghen tuông có phần tiêu cực Nhìn chung yêu và ghen là hai trạng thái đối lập nhưng thống nhất trong tình yêu Ghen cũng là một biểu hiện của tình yêu Tuy nhiên nếu đi quá giới hạn, nó sẽ khiên con người rơi vào
sự thấp hèn, thậm chí biến con người thành quỷ dữ
- Hai câu cuối cho thấy sự bất ngờ biểu hiện: mạch cảm xúc của bài thơ bị thay đổi đột ngột Cảm xúc bị dồn nén ở “hậm hực”,
“ghen tuông” được giải toả, nâng lên thành tình yêu “chân thành đằm thắm” Tiết tấu câu thơ nhanh hơn, tươi sáng hơn Câu này ẩn chứa nhiều ý vị vì đó là sự thăng hoa trong tình yêu Nhân vật trữ tình vượt lên nỗi u buồn, lòng ích kỉ, ghen tuông
để vươn tới cái cao cả trong tình yêu “Cầu em được người tình như tôi
đã yêu em” Lời chúc là lòng cao thượng của nhân vật trữ tình đã quên đi cái tôi của
- Cụm từ “tôi yêu em” nhắc lại lần thứ 3 khẳng định tình yêu tôi dành cho em là “chân thành”, “đằm thắm”
- “Cầu em được người tình như tôi đã yêu em” lời chúc phúc cao thượng, vị tha của nhân vật trữ tình dù không được đáp lại nhưng vẫn cầu mong người yêu của mình được hạnh phúc
Trang 8- GV cho HS biết
thêm: Thái độ cao
thượng và trân trọng
người tình cũng được
thể hiện trong nhiều bài
thơ của Pu-skin Nhà
thơ viết trong bản thảo
bài “Trên đồi Gru-di-a
đêm xuống:
“Vẫn thuộc về em,
anh lại yêu em
Không hy vọng và
không mong ước
Như ngọn lửa hiến
dâng, tình yêu anh
thanh khiết
Và dịu hiền như mơ
ước gái đồng trinh”
Ngắm nhìn cô gái
đẹp, nhà thơ giãy bày
tình cảm trong sáng,
cao thượng:
“Chân thành chúc cô
cuộc đời hạnh phúc,
mình để nghĩ đến người yêu, ước mong nàng hạnh phúc -> Trong tình yêu, hạnh phúc không thuộc về một người mà thuộc về cả hai Câu thơ cho thấy một thái độ ứng xử trong tình yêu nói riêng
và trong cuộc sống nói chung Trong chiều sâu của câu thơ dường như
ta còn thấy ánh lên một
sự khẳng định: Sẽ chẳng ai trên cõi đời này yêu em chân thành, mãnh liệt như anh
Trang 9Hồn tươi vui thoải
mái vô tư,
Tất cả -cả hạnh phúc
của người cô lựa chọn,
Người sẽ gọi cô là vợ
của mình”
(Gởi K…,1832)
Hoạt động 4: Tổng
kết
- GV định hướng:
Bài thơ gợi cho em
những cảm nhận gì về
tâm hồn Pu-skin và tình
yêu thi sĩ?
- GV gợi mở giúp
HS liên hệ rút ra bài
học cuộc sống: Đánh
giá bài thơ “Tôi yêu
em” có người cho rằng
bài thơ chỉ là sản phẩm
của một tình yêu đơn
phương, vô vọng của
người nghệ sĩ nhạy cảm
với cái đẹp còn ngoài ra
không có gì nữa cả Em
suy nghĩ thế nào về ý
kiến này?
- GV hướng dẫn
HS đánh giá đặc điểm
nghệ thuật thơ Pu-skin:
Ngoài đề tài tình yêu dễ
thu hút mọi người thì
thơ Pu-skin nói chung
và “Tôi yêu em” nói
riêng được bạn đọc thế
- HS trả lời: “Tôi yêu em” thấm đượm nỗi buồn của một mối tình đơn phương, nhưng là nỗi buồn trong sáng của một tâm hồn liệt, nhân hậu và vị tha
- Bài thơ là lời bộc bạch của mối tình đơn phương nhưng ngoài ra
nó còn là quan niệm đúng đắn về tình yêu và thái độ ứng xử văn hoá trong tình yêu
- Đó là bởi ngôn ngữ Pu-skin trong sáng, giản di, giàu nhạc
III Tổng kết:
- Nội dung: một tình yêu say đắm, mãnh liệt dù biết là đơn phương Tuy rất yêu nhưng biết tự kìm chế
vì người mình yêu Một tình yêu nhiều cung bậc nhưng tỉnh táo, ứng xử một cách cao thượng
- Nghệ thuật: ngôn ngữ thơ giản dị, trong sáng, hàm súc Giọng điệu thơ chân thực, sinh động, lúc phân vân ngập ngừng, khi kiên
Trang 10giới yêu mến, thuộc
lòng bởi lí do gì?
Hoạt động 5: GV giao bài tập về nhà và
hướng dẫn chuẩn bị
bài mới.
- HS học thuộc phần dịch thơ, nắm
được ý chính của bản
dịch nghĩa
- Nắm được kiến thức trọng tâm của bài
- Chuẩn bị soạn bài “Bài thơ số 28”
điệu và trên hết là nhạc điệu của tâm hồn
-HS thực hiện theo yêu cầu của GV
quyết, day dứt…
E NHẬN XÉT CỦA GV HƯỚNG DẪN
Phú Yên, ngày 7 tháng 3 năm 2013