TÍN DỤNG CARBON TRONG CHƯƠNG TRÌNH THƯƠNG MẠI PHÁT THẢI CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM

Danh mục các từ viết tắt Tên viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt AAU Assigned Amount Units Đơn vị phát thải được phân bổ CDM Clean Development Mechanism Cơ chế phá

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

-*** -

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TÍN DỤNG CARBON TRONG CHƯƠNG TRÌNH THƯƠNG MẠI PHÁT THẢI CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế

PHẠM THÙY LINH

Hà Nội, năm 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

-*** -

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TÍN DỤNG CARBON TRONG CHƯƠNG TRÌNH THƯƠNG MẠI PHÁT THẢI CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU VÀ ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM

Ngành: Kinh tế học Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế

Mã số: 8310106

Họ và tên học viên: PHẠM THÙY LINH Người hướng dẫn: PGS., TS NGUYỄN THỊ TƯỜNG ANH

Hà Nội, năm 2019

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan trên danh dự của mình về tính trung thực, hợp pháp của luận

văn thạc sĩ cho đề tài:"Tín dụng carbon trong chương trình thương mại phát thải

của liên minh châu Âu và đối sách của Việt Nam" Đây là công trình nghiên cứu

của cá nhân tôi và được sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Nguyễn Thị Tường Anh Các nội dung nghiên cứu, kết quả trong đề tài này chưa từng được sử dụng để bảo vệ một học vị nào trước đây

Hà Nội, ngày 06 tháng 09 năm 2019

Học viên

Phạm Thùy Linh

Lời cảm ơn

Với tất cả sự chân thành, lòng kính trọng và biết ơn vô cùng sâu sắc, tôi xin gửi lời cảm ơn đến PGS, TS Nguyễn Thị Tường Anh đã dành thời gian tận tình hướng dẫn, góp ý cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn, đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi sớm hoàn thành luận văn tốt nghiệp này

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu nhà trường cùng toàn thể các Thầy, Cô giáo Trường Đại học Ngoại Thương Hà Nội đã tâm huyết giảng dạy, định hướng, và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu khoa học

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu thẳm tới những thành viên trong gia đình lớn, những luôn động viên và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn này Đặc biệt gửi tới Chồng – người đã giúp em đi hết con đường trở thành Thạc Sĩ này Và một lời cảm ơn đặc biệt nữa dành cho Con Trai nhỏ, đã biết tự lập và biết động viên mẹ trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn

Dù đã rất cố gắng hoàn thành luận văn bằng tất cả lòng nhiệt tình và tâm huyết, song chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, tôi mong nhận được sự góp ý chân thành từ quý Thầy, Cô giáo

Hà Nội, ngày 06 tháng 09 năm 2019

Phạm Thùy Linh

MỤC LỤC Danh mục hình vẽ và bảng biểu

Danh mục các từ viết tắt

Tóm tắt kết quả nghiên cứu luận văn

LỜI NÓI ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG CARBON 7

VÀ CHƯƠNG TRÌNH THƯƠNG MẠI PHÁT THẢI 7

1.1 Tổng quan về tín dụng carbon 7

1.1.1 Một số khái niệm 7

1.1.2 Thị trường carbon và hình thức giao dịch tín dụng carbon 12

1.2 Tổng quan về chương trình thương mại phát thải (ETS – Emission Trading Scheme) 18

1.2.1 Mối quan hệ giữa tín dụng carbon và thương mại phát thải 18

1.2.2 Cơ sở lý thuyết 21

1.3 ETS trên thế giới và một số bài học kinh nghiệm 29

1.3.1 ETS trên thế giới 29

1.3.2 Một số bài học kinh nghiệm từ các ETS trên thế giới 31

CHƯƠNG 2: TÍN DỤNG CARBON TRONG CHƯƠNG TRÌNH THƯƠNG MẠI PHÁT THẢI CỦA LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU ETS) 36 2.1 Tổng quan về EU ETS 36

2.1.1 Cơ chế hoạt động của EU ETS 36

2.1.2 Cấu trúc và vận hành EU ETS 38

2.1.3 Cơ sở pháp lý và thể chế của EU ETS 47

2.2 Tín dụng carbon qua các giai đoạn hoạt động của EU ETS 50

2.2.1 Giai đoạn I (2005-2007) 50

2.2.2 Giai đoạn II (2008-2012) 54

2.2.3 Giai đoạn III (2013-2020) 59

2.2.4 Giai đoạn IV (2021-2030) 62

2.3 Bài học kinh nghiệm từ EU ETS 65

2.3.1 Đánh giá hành trình của tín dụng carbon trong EU ETS 65

2.3.2 Tác động của EU ETS đến khí hậu và kinh tế 68

2.3.3 Thách thức và triển vọng của EUETS 70

2.3.4 Bài học kinh nghiệm 70

CHƯƠNG 3: ĐỐI SÁCH CỦA VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TÍN DỤNG CARBON VÀ THƯƠNG MẠI PHÁT THẢI TOÀN CẦU 75

3.1 Thực trạng thị trường carbon tại Việt Nam 75

3.1.1 Bối cảnh giảm phát thải carbon ở Việt Nam 75

3.1.2 Một số cơ chế giảm phát thải trên thế giới mà Việt Nam tham gia 85

3.2 Đánh giá và so sánh 91

3.2.1 Đánh giá thị trường carbon ở Việt Nam 91

3.2.2 So sánh EU ETS và ETS đang xem xét ở Việt Nam 92

3.3 Hàm ý chính sách cho Việt Nam 94

3.3.1 Hàm ý chính sách cho Việt Nam về tín dụng carbon 94

3.3.2 Hàm ý chính sách cho Việt Nam về một Chương trình Thương Mại phát thải 95

KẾT LUẬN 100

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

PHỤ LỤC i

Danh mục hình vẽ và bảng biểu

Hình 2.1: Ví dụ minh họa Cơ chế hoạt động của EU ETS 37

Hình 2.2: Trợ cấp và khí thải giai đoạn I của 3 nước Đức, Ba Lan và Anh 52 Hình 2.3: Tín dụng carbon trong Giai đoạn I EU ETS 53

Hình 2.4: Trợ cấp và khí thải giai đoạn I của 3 nước Đức, Ba Lan và Anh 56 Hình 2.5: Tín dụng carbon trong Giai đoạn II EU ETS 57 Hình 2.6: Trợ cấp và khí thải của tất cả quốc gia thành viên năm 2019 và

Hình 2.7: Tín dụng carbon trong EU ETS năm 2019 và Giai đoạn III 62 Hình 2.8: Phân bổ tín dụng carbon trong EU ETS qua các giai đoạn 65 Hình 2.9 Giá EUA từ ngày 26/10/2009 đến ngày 13/05/2019 66 Hình 2.10 Giá EUA trong Giai đoạn II của EU ETS 66 Hình 2.11 Giá EUA trong Giai đoạn III của EU ETS 67 Bảng 3.1: So sánh EU ETS và ETS đang xem xét ở Việt Nam 93

Danh mục các từ viết tắt

Tên viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt

AAU Assigned Amount Units Đơn vị phát thải được phân bổ CDM Clean Development Mechanism Cơ chế phát triển sạch

CER Certified Emissions Reduction Chứng nhận giảm thải

CSCF Cross-Sectoral Correction Factor Hệ số hiệu chỉnh liên ngành EEA European Economic Area Khu vực kinh tế châu Âu

EFTA European Free Trade Association Hiệp hội mậu dịch tự do châu Âu

Liechtenstein và Iceland ERU Emissions Reduction Unit Đơn vị giảm thải

ETS Emission Trading Scheme Chương trình thương mại phát thải

EUA European Union Allowance Trợ cấp phát thải của Liên minh

Đối tác Hành động Carbon quốc tế

JCM Joint Crediting Mechanism Cơ chế tín dụng song phương

GHG Greenhouse Gases Khí thải nhà kính

LRF Linear Reduction Factor Hệ số giảm tuyến tính

MiFID Markets in Financial Instruments

Directive

Chỉ thị về công cụ tài chính

MSR Market Stability Reserve Quỹ dự trữ ổn định thị trường NAMA National Appropriate Mitigation

Actions

Hành động giảm nhẹ biến đổi khí hậu phù hợp với điều kiện quốc gia NAP National Allocation Plan Kế hoạch phân bổ quốc gia

Measures

Biện pháp thực hiện quốc gia

PMR Partnership for Market Readiness Dự án sẵn sàng thị trường carbon tCO2 tonne of carbon dioxide một tấn khí CO2

tCO2e tonne of carbon dioxide

equivalent

một tấn khí CO2 hoặc một tấn khí hoặc tương đương của một loại khí nhà kính khác

UNFCCC United Nations Framework

Convention on Climate Change

Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu

International Development

Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa kỳ

Tóm tắt kết quả nghiên cứu luận văn

“Tín dụng carbon” và “Chương trình thương mại phát thải” là những đề tài khá

mới và khan hiếm ở Việt Nam Đề tài luận văn “Tín dụng carbon trong chương

trình thương mại phát thải của liên minh châu Âu và đối sách của Việt Nam” đã

đạt được những mục tiêu và kết quả đáng chú ý như sau:

 Trình bày được các khái niệm, đặc điểm, phân loại, tính chất liên quan đến tín dụng carbon và thị trường carbon;

 Giải thích được cơ chế hoạt động và cấu trúc của Chương trình thương mại phát thải nói chung Chương trình thương mại phát thải của Liên minh châu Âu (EU ETS) nói riêng;

 Giới thiệu toàn bộ Chương trình thương mại phát thải trên toàn thế giới hiện nay, đồng thời rút ra một vài bài học kinh nghiệm từ các chương trình thương mại phát thải này;

 Phân tích thực trạng hoạt động của tín dụng carbon qua các giai đoạn trong EU ETS;

 Rút ra bài học kinh nghiệm từ quá trình vận hành EU ETS, nêu lên sự tác động, thách thức và triển vọng của EU ETS;

 Làm rõ bối cảnh phát thải và tình hình thương mại phát thải tại Việt Nam;

 Đặc biệt là đưa ra các đối sách về tín dụng carbon và hàm ý chính sách cho Việt Nam về một chương trình thương mại phát thải

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày 21 tháng 3 năm 2019 đánh dấu một ngày đặc biệt trong lịch sử hành động khí hậu toàn cầu: là ngày Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) lần đầu tiên có hiệu lực Trong phát biểu kỷ niệm 25 năm ngày bắt đầu

có hiệu lực, Patricia Espinosa, Thư ký điều hành biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc

nói rằng: “…Tổng cộng có 11.000 sự kiện thời tiết cực đoan đã xảy ra từ năm 1997 đến năm 2016 trên toàn thế giới Chúng đã dẫn đến khoảng 524.000 người chết và thiệt hại tương đương với 3,16 nghìn tỷ đô la (USD) Vì vậy, trong khi chúng ta đã đạt được những tiến bộ to lớn trong 25 năm, thế giới vẫn đang chạy theo biến đổi khí hậu Ngày nay, sự cấp bách để giải quyết biến đổi khí hậu chưa bao giờ lớn hơn…”

Theo báo cáo mới nhất của Khoa học liên chính phủ - Nền tảng chính sách về

đa dạng sinh học và dịch vụ hệ sinh thái (IPBES) công bố ngày 06 tháng 05 năm

2019, thiên nhiên đang suy giảm trên toàn cầu với tốc độ chưa từng có trong lịch sử loài người và cùng với đó là những tác động xấu nhất của biến đổi khí hậu, như bão dữ dội hơn, sóng nhiệt nguy hiểm, hạn hán thường xuyên hơn và kéo dài hơn, biển dâng… Có một vài con số đáng lưu ý như: Kể từ năm 1980, phát thải khí nhà kính đã tăng gấp đôi, làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu ít nhất 0,7 độ C; Tăng 40% lượng khí thải carbon của du lịch (lên 4,5 giga tCO2) từ năm 2009 đến 2013; Trợ cấp toàn cầu cho nhiên liệu hóa thạch lên đến 345 tỷ USD…

Có thể thấy Biến đổi khí hậu là mối đe dọa lớn nhất đối với sự sống, an ninh và thịnh vượng trên Trái đất Ba năm qua là ba năm nóng nhất trong lịch sử Với tình trạng nóng lên toàn cầu và tốc độ gia tăng khí nhà kính nhanh chóng, các quốc gia, tổ chức đều mong muốn giảm phát thải một cách hiệu quả và kinh tế nhất Thế giới không ngừng nỗ lực giảm thiểu ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu bằng các hành động cụ thể như Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô zôn; Nghị định thư Kyoto nhằm cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính (GHG); Công ước khung về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc; Thỏa thuận Paris

Cách đơn giản nhất để kiểm soát khí nhà kính là ngừng sử dụng nhiên liệu hóa thạch Nhưng điều này không khả thi về mặt thực tế cũng như không khả thi về mặt thương mại Các quốc gia không muốn thỏa hiệp về tốc độ tăng trưởng của họ, do đó, việc giảm lượng khí thải carbon là rất khó khăn

Tín dụng carbon và Chương trình thương mại phát thải (ETS) dần hình thành rồi phát triển, như một kim chỉ nam dẫn dắt các quốc gia toàn cầu theo một chương trình giảm thải hiệu quả nhất, như một chìa khóa vàng mở ra con đường kinh tế nhất trong việc đáp ứng các mục tiêu giảm carbon trên toàn cầu

Nổi bật trong số đó là Chương trình thương mại phát thải của Liên minh châu

Âu – EUETS Đây là ETS lâu đời nhất và lớn nhất cho hoạt động giảm thải GHG trên toàn thế giới Chương trình này vận hành thông qua việc phân bổ, mua bán và nộp tín dụng carbon nhằm mục đích giảm phát thải khí nhà kính và đạt các mục tiêu cam kết về khí hậu

Hiện nay Việt Nam, cũng đang trong quá trình xem xét hình thành một chương trình thương mại phát thải Cho đến nay, tại Việt Nam, vẫn chưa có một bài nghiên cứu khoa học nào chuyên sâu, phân tích rõ về ETS nói chung và EU ETS nói riêng

Với sự khẩn cấp của hành động khí hậu ở mức cao nhất mọi thời đại và tính cấp thiết của chương trình thương mại phát thải tại Việt Nam, tôi đã chọn đề tài “Tín

dụng carbon trong chương trình thương mại phát thải của liên minh châu Âu và đối sách của Việt Nam” làm đề tài luận văn Tôi hy vọng bài viết sẽ cung cấp được

phần nào thông tin chuyên sâu về tín dụng carbon trong ETS nói chung và EU ETS nói riêng, đồng thời đưa ra được hàm ý chính sách cho tín dụng carbon và cho ETS Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu

Bài viết “Thương mại phát thải trong ngành hàng không dân dụng: Thực tiễn

trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam”, của ThS Lê Anh Tuấn, Tổng công ty

hàng không Việt Nam, 2012: đã trình bày thực tiễn thế giới, chỉ ra thách thức và cơ hội khi áp dụng thương mại phát thải đối với hàng không dân dụng thông qua hai

chương trình: EU ETS và ETS Thụy Sĩ Bài viết cũng rút ra bài học kinh nghiệm và hoạch định chính sách cho ngành hàng không Việt Nam trong thương mại phát thải

Bài báo “Thị trường carbon và triển vọng tại Việt Nam” trên Tạp chí Khoa học

& Công nghệ, của Vi Thùy Linh và đồng tác giả, 2013: Giới thiệu một số thị trường carbon trong và ngoài khuôn khổ Nghị định thư Kyoto, phân tích dữ liệu thực tế về tín dụng carbon trong các thị trường carbon Bài báo cũng có những con số cụ thể về tín dụng carbon ở Việt Nam, chỉ ra được vị thế và cơ hội của ngành lâm nghiệp Việt Nam trong thị trường carbon, Tuy nhiên, bài báo không giải thích cụ thể thực chất

“carbon” ở đây là gì; phân tích nhưng không rút ra bài học kinh nghiệm; chỉ đưa ra các nhận định mà không có hàm ý chính sách cho thị trường carbon Việt Nam

Bài viết “Một số cơ chế mua bán phát thải carbon (CO2) trên thế giới” của TS

Phạm Thị Nga, Viện Kinh tế Việt Nam, 2014: Giới thiệu sơ lược về hai chương trình thương mại là ETS của EU và ETS thử nghiệm của Trung Quốc Nội dung bài viết chỉ thuần túy mô tả tóm tắt nội dung chương trình qua các giai đoạn, chưa có sự phân tích cụ thể và chi tiết về sự vận hành, cấu trúc của các ETS Đồng thời, bài viết cũng không đề cập đến hoạt động tín dụng carbon trong các ETS này

Bài viết “Một số vấn đề chung về thị trường phát thải”, của ThS Bùi Hoài Nam

và ThS Hàn Trần Việt, Viện Khoa học Môi trường – Tổng cục môi trường, 2015: đã đưa ra những phân tích rất hay và cụ thể về ba khái niệm: thị trường giấy phép xả thải, thị trường tín chỉ giảm phát thải và chi phí giảm thải cận biên Bài viết cũng chỉ

ra đặc điểm và cơ chế hoạt động của hai loại thị trường này Tuy nhiên, bài viết không đưa ví dụ thực tế cho hai loại thị trường này

Bài viết “Thị trường mua bán phát thải: Kinh nghiệm quốc tế và định hướng

cho Việt Nam”, của ThS Đào Gia Phúc, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học

Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, 2018: Đưa ra góc nhìn tổng quan đặc điểm và quá trình hình thành chương trình thương mại phát thải trên thế giới Đặc biệt, bài viết tập trung vào khía cạnh “Luật”, trình bày những yếu tố quan trọng cần lựa chọn khi xây dựng và thực thi thị trường mua bán phát thải Từng yếu tố sẽ đề cập đến những tiêu chí bắt buộc cần phải cân nhắc khi xây dựng cũng như những lợi ích, rủi ro thông qua

thực tiễn áp dụng của các quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, bài viết không đưa ra vị dụ thực tiễn nào cũng như cách áp dụng và đối sách cho Việt Nam

Ấn phẩm “Emmissions trading schemes and their linking: Challenges and

opportunities in Asia and The Pacific, của Asian Development Bank, 2015: chỉ ra các

công định giá carbon cho các nước đang phát triển, trình bày về lý thuyết ETS, chỉ ra các thách thức và bài học kinh nghiệm của ETS, phân tích ETS ở một số nước đang phát triển nhưng không có Việt Nam

Ấn phẩm “EU ETS Handbook”, của European Commission, 2015: trình bày rõ

các khái niệm, đặc điểm của tất cả các thành phần có trong EU ETS

Bài viết “Carbon Prices during the EU ETS Phase II: Dynamics and Volume

Analysis”, của Julien Chevallier, 2010: nói về động lực của giá carbon của thời điểm

đó và khối lượng trao đổi trong EUETS Bài viết cũng nhấn mạnh vấn đề tín dụng CER có thể được sử dụng trong trung hạn để liên kết các ETS

Ngoài ra có rất nhiều báo cáo, tài liệu pháp lý liên quan đến ETS và EU ETS tại hai website: https://ec.europa.eu và https://icapcarbonaction.com/en/ Các văn bản có

số liệu cập nhật, lý giải nguyên nhân, đánh giá tổng quát và nhận định xu hướng Tuy nhiên, không có phân tích hệ thống và liên kết về tín dụng carbon trong ETS cũng

EU ETS

Khoảng trống nghiên cứu:

Như vậy, về tình hình nghiên cứu trong nước, có rất nhiều tài liệu nhắc đến “thị trường carbon”, “tín chỉ carbon”, “mua bán phát thải”,“thương mại phát thải” nhưng:

 Chưa có bất cứ nghiên cứu nào giải thích được “carbon” trong “thị trường carbon” là gì; tín dụng carbon là gì, có những đặc điểm nào Nhiều tài liệu, bài viết còn nhầm lẫn giữa hai khái niệm “thị trường carbon” và “tín dụng carbon” là một;

 “Mua bán phát thải’, “Thương mại phát thải” được nhắc đến nhiều nhưng

“Chương trình thương mại phát thải” thì chưa có nghiên cứu nào đề cập đến, cụ thể bao gồm: nội dung, cơ chế hoạt động, cấu trúc vận hành, cơ sở pháp lý và thể chế;

 EU ETS được đề cập đến nhiều trong bài viết, tuy nhiên chỉ được giới thiệu trong một khía cạnh hoặc nêu nội dung tổng quan, chưa có phân tích cụ thể các giai đoạn hoạt động cũng như tín dụng carbon trong EU ETS, từ đó mà rút ra bài học kinh nghiệm

Về tình hình nghiên cứu nước ngoài, có rất nhiều nghiên cứu về EU ETS nhưng:

 Chưa có nghiên cứu cụ thể nào về tín dụng carbon trong EU ETS cũng như Phân tích hoạt động, hành trình của tín dụng carbon qua các giai đoạn vận hành của EU ETS;

 Các nghiên cứu nước ngoài đều không nhằm rút ra bài học kinh nghiệm

và đề xuất cho Việt Nam trong thời gian tới

Điểm mới trong luận văn

Bài luận văn sẽ chỉ rõ định nghĩa, đặc điểm của các khái niệm “tín dụng carbon”,

“thị trường carbon” và tất cả các khái niệm liên quan Đồng thời, trình bày rõ toàn bộ nội dung và cấu trúc của “Chương trình thương mại phát thải” nói chung và góc độ Tín dụng carbon trong Chương trình thương mại phát thải của liên minh Châu Âu nói riêng Đặc biệt, bài luận văn sẽ rút ra được các bài học kinh nghiệm từ các nước khác

và xây dựng hàm ý chính sách cho Chương trình thương mại phát thải của Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu trong luận văn:

 Tín dụng carbon;

 Chương trình thương mại phát thải

Phạm vi nghiên cứu:

 Về thời gian: Từ năm 2005 đến 2019

 Về không gian: Đề tài nghiên cứu Chương trình thương mại phát thải trong phạm vi quốc tế nhưng tập trung ở EU và Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Chương 1 sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp phân tích; Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết; Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết; Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm; Phương pháp tổng hợp

Chương 2 sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp phân tích; Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết; Phương pháp phân loại và hệ thống hóa lý thuyết; Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm; Phương pháp tổng hợp; Phương pháp so sánh; Phương pháp thu thập số liệu từ tài liệu tham khảo Chương 3 sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp phân tích; Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm; Phương pháp tổng hợp; Phương pháp so sánh; Phương pháp thu thập số liệu từ tài liệu tham khảo

5 Bố cục luận văn

Ngoài Lời cam đoan, lời cảm ơn, danh mục viết tắt, danh mục hình vẽ và bảng biểu, lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có bố cục gồm: CHƯƠNG 1: Tổng quan về tín dụng carbon và chương trình thương mại phát

thải CHƯƠNG 2: Tín dụng carbon trong Chương trình thương mại phát thải của

Liên minh châu Âu CHƯƠNG 3: Đối sách của Việt Nam

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG CARBON

VÀ CHƯƠNG TRÌNH THƯƠNG MẠI PHÁT THẢI

1.1 Tổng quan về tín dụng carbon

1.1.1 Một số khái niệm

1.1.1.1 Tín dụng carbon (Carbon credit)

Tín dụng carbon hay còn được gọi là tín chỉ carbon có rất nhiều cách hiểu Theo Jennifer Cooper (2017): Tín dụng carbon là một thuật ngữ được sử dụng cho một giấy chứng nhận hoặc giấy phép thể hiện quyền hợp pháp để phát ra một tấn CO2 hoặc khí nhà kính tương đương

Theo Will Kenton (2019): Tín dụng carbon là giấy phép hoặc chứng chỉ cho phép chủ sở hữu, chẳng hạn như công ty, phát thải CO2 hoặc GHGs tương đương Từ điển tiếng Anh Oxford có 2 định nghĩa về tín dụng carbon: Thứ nhất “Tín dụng carbon là một yếu tố quan trọng trong hệ thống giao dịch carbon quốc gia và quốc tế Một quốc gia hoặc tổ chức có quyền sản xuất một lượng carbon dioxide cụ thể và các loại khí khác gây ra sự nóng lên toàn cầu, được thể hiện dưới dạng tín dụng carbon, có thể được giao dịch giữa các quốc gia hoặc tổ chức.” Thứ hai “Tín dụng carbon một phần bù carbon, mà một người hoặc công ty có thể chọn mua như một cách để giảm mức độ carbon dioxide mà họ chịu trách nhiệm.”

Theo điển tiếng Anh Collins: Tín dụng carbon là một khoản trợ cấp mà một số công ty nhất định có, cho phép họ đốt một lượng nhiên liệu hóa thạch nhất định

Cơ quan bảo vệ môi trường Victoria (2008) định nghĩa: Tín dụng carbon là một thuật ngữ chung để gán giá trị cho việc giảm hoặc bù lượng khí thải nhà kính Tín dụng carbon thường tương đương với một tấn carbon dioxide tương đương (CO2-e) Tín dụng carbon có thể được sử dụng bởi một doanh nghiệp hoặc cá nhân để giảm lượng khí thải carbon của họ bằng cách đầu tư vào một hoạt động đã giảm hoặc cô lập khí nhà kính tại một địa điểm khác

Như vậy, Tín dụng carbon đại diện cho quyền phát thải hợp pháp một tấn khí

CO2 hoặc một tấn khí nhà kính (GHG) tương đương khác (tCO2e) của chủ sở hữu

Tín dụng carbon là một đơn vị tài chính về đo lường

Có 3 loại tín dụng carbon được mô tả như hình dưới đây:

Hình 1.1: Phân loại tín dụng carbon

Nguồn: Tổng hợp của tác giả 1.1.1.2 Giấy phép phát thải (hay Trợ cấp phát thải)

Giấy phép phát thải (Emission permit) và Trợ cấp phát thải (Emission allowance) đều có cùng nghĩa: là một loại tín dụng carbon được phát hành theo chu

kỳ bởi chính phủ, quốc gia, hoặc tổ chức dành cho các thành viên tham gia vào chương trình thương mại phát thải mà chính phủ, quốc gia, hoặc tổ chức đó làm chủ Giấy phép phát thải/Trợ cấp phát thải là công cụ để thành viên tham gia thực hiện quyền lợi và nghĩa vụ của mình theo chương trình thương mại phát thải

Đặc điểm của Trợ cấp khí thải:

 Thông thường, đại diện cho một tấn carbon dioxide (tCO2) hoặc tấn carbon dioxide tương đương (tCO2e);

 Được phát hành ra thị trường theo 2 cách: miễn phí và tính phí;

 Được giao dịch giữa các thành viên;

 Có giá trị sử dụng 1 lần;

 Có thể dùng trong thị trường carbon khác nhau theo quy định;

1.1.1.3 Chứng nhận giảm thải (hay Chứng chỉ giảm thải)

Chứng nhận giảm thải (hay còn gọi là chứng chỉ giảm thải) là một loại tín dụng carbon, được chứng nhận bởi Liên Hợp Quốc (trên thị trường bắt buộc) hoặc chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế từ các tổ chức có quyền hạn (trên thị trường tự nguyện) Trong Nghị định Kyoto có 2 loại chứng nhận giảm thải:

 Chứng nhận giảm thải CER từ Cơ chế phát triển sạch (CDM)

 Đơn vị giảm thải ERU từ Cơ chế đồng thực hiện (JI)

1.1.1.4 Tín dụng bù đắp carbon (hay bù đắp carbon/tín dụng bù đắp)

Các cụm từ Tín dụng bù đắp carbon (carbon offset credit), Bù đắp carbon (carbon offset), Tín dụng bù đắp (Offset credit), và Bù đắp (Offset) đều có cùng

nghĩa: là một loại tín dụng carbon được tạo ra từ các dự án tự nguyện được thiết kế

với mục đích giảm GHG

Cơ quan bảo vệ môi trường Victoria (2008) định nghĩa: Bù đắp carbon là một khoản đầu tư tiền tệ vào một dự án hoặc hoạt động ở nơi khác làm giảm lượng khí thải nhà kính hoặc cô lập carbon từ khí quyển được sử dụng để bù đắp lượng phát thải khí nhà kính Các khoản bù đắp có thể được mua bởi một doanh nghiệp hoặc cá nhân trong thị trường tự nguyện (hoặc trong một chương trình giao dịch), phần bù carbon thường đại diện cho 1 tCO2e

Bù đắp carbon được công nhận có giá trị khi dự án chủ được kiểm tra, xác minh

và xác nhận một cách nghiêm ngặt Bù đắp carbon bổ sung cho bất kỳ sự giảm phát thải nào có thể đạt được trong việc tuân thủ quy định hoặc tham gia vào chương trình bắt buộc Do đó, bù đắp carbon được phép giao dịch ở bất cứ đâu trên thế giới Các dự án bù đắp carbon có thể đạt được nhiều lợi ích hơn là chỉ cắt giảm khí nhà kính Chúng hỗ trợ chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và cơ hội giáo dục, và mang lại lợi ích xã hội, kinh tế và môi trường cho các cộng đồng trên toàn thế giới Các dự án bù đắp carbon điển hình bao gồm xây dựng tua-bin gió, trang trại năng lượng mặt trời, hỗ trợ các dự án giảm khí mê tan, trồng cây hoặc bảo tồn rừng

1.1.1.5 Giá carbon

Cơ quan bảo vệ môi trường Victoria (2008) định nghĩa: Giá carbon là một giá trị kinh tế được đặt vào việc phát thải GHG từ hoạt động của con người Giá carbon thường ở dạng thuế carbon hoặc chi phí giấy phép trong Chương trình thương mại phát thải Giá carbon được thiết kế để tạo ra động lực để giảm lượng khí thải

Ngân hàng thế giới (World Bank) định nghĩa: Giá carbon là một công cụ nắm bắt các chi phí bên ngoài của GHG, các chi phí phát thải mà công chúng phải trả, như thiệt hại cho mùa màng, chi phí chăm sóc sức khỏe từ sóng nhiệt và hạn hán và mất tài sản do lũ lụt và mực nước biển dâng cao và liên kết chúng với các nguồn phát thông qua một mức giá, thường ở dạng giá trên CO2 phát ra Thay vì ra lệnh ai nên giảm khí thải ở đâu và như thế nào, giá carbon cung cấp tín hiệu kinh tế cho người phát và cho phép họ quyết định chuyển đổi hoạt động và giảm lượng khí thải, hoặc tiếp tục phát ra và trả tiền cho khí thải Theo cách này, mục tiêu môi trường tổng thể đạt được theo cách linh hoạt nhất và chi phí thấp nhất cho xã hội

Đối với các chính phủ, giá carbon là một trong những công cụ của chính sách khí hậu cần thiết để giảm lượng khí thải Trong hầu hết các trường hợp, nó cũng là một nguồn thu, đặc biệt quan trọng trong môi trường kinh tế của những hạn chế về ngân sách Các doanh nghiệp sử dụng giá carbon nội bộ để đánh giá tác động của giá carbon bắt buộc đối với hoạt động của họ và như một công cụ để xác định các rủi ro khí hậu và cơ hội doanh thu tiềm năng Cuối cùng, các nhà đầu tư dài hạn sử dụng giá carbon để phân tích tác động tiềm tàng của các chính sách biến đổi khí hậu đối với danh mục đầu tư của họ, cho phép họ đánh giá lại các chiến lược đầu tư và phân bổ vốn cho các hoạt động có khả năng chống chịu khí hậu hoặc carbon thấp

Có hai loại định giá carbon chính: Chương trình thương mại phát thải (ETS) và thuế carbon

Theo William Nordhaus (2008), Giáo sư kinh tế của Đại học Yale, cho rằng giá carbon cần phải đủ cao để thúc đẩy những thay đổi trong hành vi và thay đổi hệ thống sản xuất kinh tế cần thiết để hạn chế hiệu quả phát thải khí nhà kính Tăng giá carbon

sẽ đạt được bốn mục tiêu Đầu tiên, nó cung cấp tín hiệu cho người tiêu dùng về

những hàng hóa và dịch vụ nào là carbon cao và do đó nên được sử dụng một cách tiết kiệm hơn Thứ hai, nó cung cấp tín hiệu cho các nhà sản xuất về việc đầu vào nào sử dụng nhiều carbon hơn (như than và dầu) và sử dụng ít hơn hoặc không sử dụng (như khí đốt tự nhiên hoặc năng lượng hạt nhân), từ đó tạo ra các công ty thay thế đầu vào carbon thấp Thứ ba, nó sẽ khuyến khích thị trường cho các nhà phát minh phát triển và giới thiệu các sản phẩm cũng như quy trình carbon thấp có thể thay thế thế hệ công nghệ hiện tại Thứ tư, và quan trọng nhất, giá carbon cao sẽ sử dụng hiệu quả nhất thông tin cần thiết để thực hiện cả ba nhiệm vụ này

1.1.1.6 Rò rỉ carbon

Rò rỉ carbon là rủi ro làm tăng chi phí do các chính sách khí hậu trong một khu vực tài phán, chẳng hạn như EU, có thể khiến các công ty chuyển sản xuất sang các nước khác có tiêu chuẩn lỏng lẻo hoặc có các biện pháp để cắt giảm GHG Điều này

có thể dẫn đến sự gia tăng phát thải GHG toàn cầu Chi phí liên quan đến ô nhiễm theo chính sách khí hậu đầy tham vọng hơn có thể khiến các doanh nghiệp ở EU gặp bất lợi cạnh tranh so với các đối thủ không phải đối mặt với chi phí tương tự Các doanh nghiệp này, nói chung là các ngành sử dụng nhiều năng lượng, có thể quyết định di dời sản xuất hoặc đầu tư mới bên ngoài EU Do đó, rò rỉ carbon có thể làm suy yếu tính toàn vẹn môi trường và lợi ích của hành động để giảm lượng khí thải

1.1.1.7 Thị trường carbon – Thương mại phát thải

Thị trường carbon là nơi diễn ra các giao dịch, trao đổi, mua bán tín dụng carbon theo cơ chế cung cầu

Thương mại phát thải là hoạt động giao dịch, trao đổi, mua bán tín dụng carbon giữa các những người tham gia nhằm mục đích giảm phát thải GHG theo một cơ chế cụ thể nhất định tùy theo khu vực, quốc gia, hay liên minh thực hiện quy định Đây

là một thiết bị chính sách môi trường đặt chi phí kinh tế cho lượng khí thải carbon Các công cụ dựa trên thị trường đã được đưa ra trong các tài liệu chính thức vào đầu những năm 1990, trong đó đưa ra việc xem xét nghiêm túc thương mại phát thải như là một phần của chính sách khí hậu ở châu Âu Bốn chương trình thương mại phát thải quan trọng nhất là:

 Kế hoạch Kinh doanh Phát thải Khí Anh (UK ETS)1

 Chương trình thương mại CO2 của Đan Mạch2

 Các chương trình bù đắp của Hà Lan3

 Thử nghiệm nội bộ của BP với hoạt động kinh doanh phát thải.4

Mặc dù tất cả chương trình này khác nhau trên nhiều khía cạnh nhưng vẫn có tác dụng làm rõ khái niệm “Thương mại phát thải” Hai ủy ban cấp cao được thành lập ở Na Uy và Thụy Điển nhằm kiểm tra tính khả thi của Thương mại phát thải, và cuối cùng cả hai ủy ban đều đề nghị đưa “Thương mại phát thải” làm phương tiện chính để đáp ứng các cam kết trong Nghị định thư Kyoto

1.1.2 Thị trường carbon và hình thức giao dịch tín dụng carbon

1.1.2.1 Nghị định thư Kyoto – Nền tảng cho thị trường carbon toàn cầu

Nghị định thư Kyoto là một thỏa thuận quốc tế liên quan đến Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC hoặc 'Công ước'), cam kết với các bên của mình bằng cách đặt ra các mục tiêu giảm phát thải ràng buộc quốc tế

Nhận thấy rằng các nước phát triển chịu trách nhiệm chính đối với mức phát thải GHG cao trong khí quyển hiện nay do kết quả của hơn 150 năm hoạt động công nghiệp, Nghị định thư đặt ra gánh nặng lớn hơn đối với các quốc gia phát triển theo nguyên tắc "trách nhiệm chung nhưng khác biệt"

Nghị định thư Kyoto được thông qua tại Kyoto, Nhật Bản, vào ngày 11/12/1997

và có hiệu lực vào ngày 16/2/2005 Nghị định thư buộc các nước tham gia phải cam kết đạt được các mục tiêu về phát thải GHG được xác định cụ thể cho từng nước

1 UKETS, bắt đầu vào năm 2002, là một hệ thống kết hợp giữa việc lắp đặt chấp nhận mức trần để trả cho một khoản thanh toán khuyến khích với hệ thống cơ bản và tín dụng nhằm đưa sự linh hoạt vào các Hiệp định về Thay đổi Khí hậu đã được đàm phán giữa ngành công nghiệp và chính quyền

2 Hệ thống thương mại CO2 của Đan Mạch bắt đầu từ năm 1999 chỉ giới hạn trong lĩnh vực điện lực

Nó bao gồm một tính năng van an toàn ở mức tương đối thấp (khoảng US $ 7 / tấn CO2) Cách tiếp cận "van

an toàn" đảm bảo rằng chi phí không trở nên quá mức bằng cách giảm chi phí cho mỗi tấn CO2 ở mức tối đa quy định

3 Các chương trình của Hà Lan đã được trưng cầu cho các khoản tín dụng của Cơ chế đồng thực hiện (JI) hoặc Cơ chế Phát triển Sạch (CDM) nhằm thúc đẩy việc thực hiện các nghĩa vụ Kyoto của Hà Lan

4 Chương trình thương mại khí thải của BP, áp đặt giới hạn phát thải khí nhà kính đối với các đơn vị vận hành ở nhiều nơi trên thế giới, nhưng nó là tự nguyện và nội bộ đối với tập đoàn

Theo đó, các nước này đến năm 2012 phải giảm lượng phát thải khí nhà kính, chủ yếu là carbon dioxide, ít nhất 5% so với mức phát thải năm 1990 Thời hạn cam kết đầu tiên là từ 2008 – 2012 Sau đó, vào ngày 8/12/2012, mở rộng giai đoạn cam kết thứ 2 từ 2013 – 2020 Hiện tại có 192 bên (191 quốc gia và 1 tổ chức hội nhập kinh tế khu vực) tham gia vào Nghị định thư Kyoto.

Sự ra đời của tín dụng carbon đã được phê chuẩn trong Nghị định thư Kyoto Đồng thời Nghị định thư Kyoto cũng đã giới thiệu ba cơ chế dựa trên thị trường, bao gồm: Thương mại phát thải (ET), Cơ chế phát triển sạch (CDM) và Cơ chế đồng thực hiện (JI), nhằm mục đích:

 Kích thích phát triển bền vững thông qua chuyển giao công nghệ, đầu tư;

 Giúp các quốc gia có cam kết với Kyoto đạt được mục tiêu của họ bằng cách giảm khí thải hoặc loại bỏ carbon khỏi khí quyển ở các quốc gia khác một cách hiệu quả;

 Khuyến khích khu vực tư nhân và các nước đang phát triển đóng góp cho các nỗ lực giảm phát thải

Nghị định thư Kyoto được cho là một trong những tiền đề hình thành nên khái niệm “ngoại giao khí hậu”, khi các diễn biến phức tạp của khí hậu cùng các hệ quả của nó gây ảnh hưởng không nhỏ đến quan hệ quốc tế Những quốc gia công nghiệp

và các nước phát triển được cho là “thủ phạm” chính gây ra sự biến đổi khí hậu (đứng đầu là Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản), tuy nhiên lại không phải là những nước gánh chịu hậu quả nặng nề nhất, mà lại là các quốc gia đang phát triển

Đây cũng chính là nền tảng tạo ra thị trường carbon

a Thương mại phát thải (Emission Trading)

Các bên có cam kết theo Nghị định thư Kyoto đã chấp nhận các mục tiêu để hạn chế hoặc giảm khí thải Các mục tiêu này đặt ra giới hạn phát thải hoặc số lượng phát thải chỉ định cho từng giai đoạn Lượng khí thải được phép phát thải thể hiện thông qua AAU (Assigned Amount Units)

Thương mại phát thải cho phép các quốc gia có đơn vị phát thải dự phòng để bán cho các quốc gia khác vượt quá mục tiêu phát thải của họ Do đó, một loại hàng

hóa mới đã được tạo ra dưới hình thức giảm hoặc loại bỏ khí thải Loại GHG phát thải chủ yếu là CO2, nên loại hàng hóa mới này thường được gọi tắt là carbon Carbon hiện được theo dõi và giao dịch như bất kỳ hàng hóa khác Từ đó hình thành nên "thị trường carbon"

Đơn vị giao dịch trên thị trường carbon tương đương với một tấn CO2 Ngoài AAU, các đơn vị khác có thể được chuyển giao theo chương trình ở dạng:

 Đơn vị di dời (RMU) trên cơ sở Sự dụng đất, thải đổi sử dụng đất và lâm nghiệp (LULUCF) như trồng rừng;

 Đơn vị giảm thải (ERU) được tạo bởi dự án JI

 Chứng nhận giảm thải (CER) tạo ra từ dự án CDM

Việc chuyển nhượng và mua lại các đơn vị này được theo dõi và ghi lại thông qua các hệ thống đăng ký theo Nghị định thư Kyoto Nhật ký giao dịch quốc tế đảm bảo chuyển giao an toàn các đơn vị giảm phát thải giữa các nước Để giải quyết mối

lo ngại rằng các quốc gia có thể "bán quá mức" các đơn vị giao dịch và sau đó không thể đáp ứng các mục tiêu phát thải của riêng mình, mỗi quốc gia được yêu cầu duy trì dự trữ ERU, CER, AAU và/hoặc RMU trong cơ quan đăng ký quốc gia

Các chương trình thương mại phát thải có thể được thiết lập như các công cụ chính sách khí hậu ở cấp quốc gia và cấp khu vực

b Cơ chế phát triển sạch (CDM)

Cơ chế phát triển sạch (CDM), được định nghĩa trong Điều 12 của Nghị định thư, cho phép một quốc gia có cam kết giảm phát thải hoặc hạn chế phát thải theo Nghị định thư Kyoto (Bên phụ lục B5) để thực hiện dự án giảm phát thải ở các nước đang phát triển Các dự án như vậy có thể kiếm được CER bán được, và có thể được tính vào việc đáp ứng các mục tiêu của Kyoto Các quốc gia được áp hạn ngạch khí thải có thể mua CER này nhằm đạt mục tiêu giảm thải của mình Đây là chương trình

5 là các quốc gia ký kết Nghị định thư Kyoto phải chịu mức phát thải GHG và cam kết giảm các mục tiêu của các quốc gia có nền kinh tế phát triển

tín dụng và đầu tư môi trường và toàn cầu đầu tiên cung cấp một công cụ bù đắp khí thải được tiêu chuẩn hóa, CERs

Một hoạt động của dự án CDM có thể liên quan đến một dự án điện khí hóa nông thôn sử dụng các tấm pin mặt trời hoặc việc lắp đặt các nồi hơi tiết kiệm năng lượng hơn Cơ chế này kích thích phát triển bền vững và giảm phát thải, đồng thời giúp các nước công nghiệp hóa linh hoạt trong cách họ đáp ứng các mục tiêu giảm hoặc hạn chế phát thải

c Cơ chế đồng thực hiện (JI)

Cơ chế đồng thực hiện (JI), được định nghĩa trong Điều 6 của Nghị định thư Kyoto, cho phép một quốc gia có cam kết giảm hoặc hạn chế phát thải theo Nghị định thư Kyoto (Bên phụ lục B) để kiếm các đơn vị giảm phát thải (ERU) từ việc giảm phát thải hoặc dự án loại bỏ khí thải trong một Bên Phụ lục B khác, có thể được tính để đáp ứng mục tiêu ở Kyoto

JI mang lại cho các Bên một phương tiện linh hoạt và tiết kiệm chi phí để thực hiện một phần các cam kết tại Kyoto của họ, trong khi Bên chủ nhà được hưởng lợi từ đầu tư nước ngoài và chuyển giao công nghệ

1.1.2.2 Phân loại thị trường

Thị trường carbon chia thành 2 loại: thị trường bắt buộc và thị trường tự nguyện

a.Thị trường bắt buộc

Thị trường bắt buộc là thị trường được điều tiết bởi những điều luật, nghị định, hiệp ước chính thức ở cấp vùng, quốc gia, khu vực hoặc quốc tế liên quan đến việc giảm thải GHG Các cơ chế của Nghị định thư Kyoto là các cơ chế được thực hiện trên thị trường bắt buộc Một số quốc gia đã không chấp nhận hợp pháp Nghị định thư Kyoto, nhưng các quốc gia này có ràng buộc về mặt pháp lý khác và các chương trình cắt giảm GHG khu vực

Trong thị trường bắt buộc, người mua mua tín dụng carbon nhằm mục đích tuân thủ việc giảm thải GHG theo trách nhiệm của mình Tín dụng carbon trong thị trường

bắt buộc là thường các loại tín dụng carbon được phát hành trong các chương trình

và cơ chế thuộc thị trường bắt buộc

Người bán trên thị trường bắt buộc có thể là chính phủ/cơ quan đứng đầu (cũng

là người phát hành tín dụng carbon), tổ chức/quốc gia (những thành viên dư thừa tín dụng carbon), tư nhân (tạo ra tín dụng carbon từ các dự án tự nguyện)

b.Thị trường tự nguyện

Khác với thị trường bắt buộc, người mua trong thị trường tự nguyện không cần/không có trách nhiệm phải tuân thủ việc giảm GHG theo quy định nào cả Người mua hoàn toàn tự nguyện được điều khiển bởi nhiều cân nhắc liên quan đến trách nhiệm xã hội, đạo đức và rủi ro chuỗi cung ứng hoặc uy tín

Chính phủ, trong thị trường tự nguyện, mua các khoản tín dụng carbon cũng với mục tiêu giảm thải GHG nhưng với động cơ vì môi trường, vì xã hội, không vì động

cơ phải tuân thủ Tín dụng carbon thường dùng trong trường hợp này là tín dụng bù đắp carbon

Tư nhân là khách hàng chính trong thị trường tự nguyện Có rất nhiều lý do tạo động lực cho khách hàng tư nhân mua tín dụng carbon, như: Thực hiện trách nhiệm

xã hội của doanh nghiệp; Thực hiện nghĩa vụ đối với công chúng; Vì áp lực thị trường

và dư luận; Chứng nhận, danh tiếng; Lợi ích môi trường và xã hội Việc mua có thể được thực hiện trực tiếp từ các dự án, công ty hoặc từ các quỹ carbon như Quỹ BioCarbon của Ngân hàng Thế giới Loại tín dụng carbon thường dùng trong trường hợp này là Xác nhận giảm thải (VER - Verified Emission Reductions)

Người bán trong thị trường tự nguyện, có thể là bất kỳ ai có khả năng đầu tư vào các dự án tạo ra được tín dụng carbon hợp pháp

1.1.2.3 Các hình thức giao dịch tín dụng carbon

Tín dụng carbon có nhiều hình thức giao dịch, tùy vào từng loại thị trường mà

có những loại giao dịch khác nhau

Trên thị trường bắt buộc, có 3 hình thức giao dịch tín dụng carbon:

i Phân bổ miễn phí tín dụng carbon: đây là hình thức mà chính phủ/cơ quan đứng đầu một chương trình thương mại phát thải (ETS) phát hành ra tín dụng carbon và phân bổ cho các thành viên tham gia Mỗi thành viên tham gia ETS sẽ được phân bổ miễn phí một lượng tín dụng carbon nhất định

ii Đấu giá tín dụng carbon: đây là hình thức mà chính phủ/cơ quan đứng đầu ETS phân bổ tín dụng có tính phí, thông qua các phiên đấu giá

iii Mua bán tín dụng carbon quốc tế: đây là hình thức mua tín dụng carbon (CER, ERU) từ các dự án quốc tế của các thành viên đang tham gia vào chương trình giảm thải bắt buộc

Trên thị trường tự nguyện, có hình thức giao dịch “chuyển nhượng” tín dụng bù đắp từ các dự án tự nguyện Có nhiều công ty bán tín dụng carbon cho khách hàng thương mại và cá nhân, những người quan tâm đến việc giảm lượng khí thải carbon trên cơ sở tự nguyện Bù đắp carbon có thể được mua từ một quỹ đầu tư hoặc một công ty phát triển carbon đã tổng hợp các khoản tín dụng từ các dự án riêng lẻ

1.1.2.4 Sự cần thiết của tín dụng carbon

Trong Báo cáo thường niên về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc 2017 (2018), Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, ông António Guterres nói rằng:”Biến đổi khí hậu là thách thức xác định của thời đại chúng ta, tuy nhiên nó vẫn đang tăng tốc nhanh hơn những nỗ lực của chúng ta để giải quyết nó Mức độ carbon dioxide trong khí quyển cao hơn so với 800.000 năm trước và chúng đang tăng lên Cùng với đó, là những hậu quả thảm khốc của hành tinh nóng lên của chúng ta - những cơn bão cực đoan, hạn hán, hỏa hoạn, lũ lụt, băng tan và mực nước biển dâng cao.”

Biến đổi khí hậu là mối đe dọa lớn nhất đối với sự sống, an ninh và thịnh vượng trên Trái đất Ba năm qua là ba năm nóng nhất trong lịch sử Với tình trạng nóng lên toàn cầu và tốc độ gia tăng GHG nhanh chóng, các quốc gia, tổ chức đều mong muốn giảm phát thải một cách hiệu quả và kinh tế nhất Cách đơn giản nhất để kiểm soát GHG là ngừng sử dụng nhiên liệu hóa thạch Nhưng điều này không khả thi về mặt thực tế cũng không khả thi về mặt thương mại Các quốc gia không muốn thỏa hiệp về tốc độ tăng trưởng của họ do đó việc giảm lượng khí thải carbon là rất khó khăn

Tín dụng carbon ra đời, như một kim chỉ nam dẫn dắt các quốc gia toàn cầu theo một chương trình giảm thải hiệu quả nhất, như một chìa khóa vàng mở ra con đường kinh tế nhất trong việc đáp ứng các mục tiêu giảm carbon và hỗ trợ chuyển sang nền kinh tế carbon thấp trên toàn cầu

Tín dụng carbon là cơ chế thị trường của việc giảm thiểu phát thải GHG Chính phủ hoặc cơ quan quản lý có thẩm quyền quy định mức phát thải GHG Đối với một

số công ty, việc giảm phát thải ngay lập tức là không khả thi về mặt kinh tế Do đó,

họ có thể mua các khoản tín dụng carbon bổ sung để tuân thủ giới hạn phát thải từ các công ty thặng dư tín dụng carbon khác Việc bán các khoản thặng dư tín dụng carbon đem lại lợi nhuận cho công ty sở hữu Khi lượng khí thải mà một doanh nghiệp nhận ra trở nên bất lợi cho chức năng của tổ chức, chương trình tín dụng carbon sẽ thực hiện để bù cho các mục tiêu giảm được đáp ứng thông qua việc định lượng mức giảm phát thải được tạo ra Do đó, một doanh nghiệp có thể bù đắp cho tác động môi trường cũng như đáp ứng mục tiêu giảm kéo dài

Chính vì vậy sự ra đời và vận hành của tín dụng carbon cũng như thị trường carbon là hết sức cần thiết và cấp bách

1.2 Tổng quan về chương trình thương mại phát thải (ETS – Emission Trading Scheme)

1.2.1 Mối quan hệ giữa tín dụng carbon và thương mại phát thải

Như đã trình bày trong mục 1.1.1 ở trên, ta có thể hiểu rằng: “Tín dụng carbon

là công cụ, là tiền tệ, là hàng hóa để thành viên tham gia thực hiện quyền lợi và nghĩa vụ của mình theo Chương trình thương mại phát thải"

Trong chương trình thương mại phát thải, loại tín dụng carbon chủ yếu được dùng là Trợ cấp phát thải Với mỗi chương trình, ở mỗi quốc gia hay khu vực khác nhau sẽ có một đơn vị riêng cho trợ cấp phát thải, ví dụ: ở Chương trình thương mại phát thải của liên minh châu Âu, đơn vị cho trợ cấp phát thải là EAU Ngoài trợ cấp phát thải, tín dụng carbon trong thương mại phát thải còn là tín dụng quốc tế CER và ERU, đôi khi còn là tín dụng bù đắp carbon

Có thể chia thị trường trong thương mại phát thải thành hai loại: thị trường sơ cấp và thứ cấp (CFTC, 2011) Thị trường sơ cấp thường liên quan đến việc phân phối các khoản trợ cấp từ cơ quan hoặc tổ chức có trách nhiệm cho các bên phải tuân thủ chương trình thương mại phát thải và các trung gian tiềm năng khác Thị trường thứ cấp liên quan đến việc mua và bán các khoản trợ cấp và các hợp đồng khác nhau để bán các khoản trợ cấp trong tương lai

Trợ cấp phát thải có một số điểm tương đồng với hàng hóa, một số điểm tương đồng với thị trường tài chính và một số phẩm chất độc đáo không giống như các đặc điểm được thấy trong cả hai loại thị trường trên

1.2.1.1 Trợ cấp phát thải và hàng hóa

Thị trường carbon có một số phẩm chất của thị trường hàng hóa, hàng hóa được giao dịch (trong trường hợp này là trợ cấp) là một sản phẩm tiêu chuẩn, có thể trở thành một yếu tố sản xuất, giá cả phải được tính đến khi kinh doanh Các khoản trợ cấp trong thương mại phát thải có nguồn cung cố định, giá liên quan đến phát thải GHG từ việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch

Tuy nhiên cũng có sự khác biệt giữa thị trường hàng hóa và trợ cấp Điểm khác biệt thứ nhất là thị trường trợ cấp là nhân tạo, nguồn cung hạn chế được tạo ra do sự khan hiếm từ quy định (CFTC, 2011), chứ không phải do chi phí thăm dò và khai thác tài nguyên thiên nhiên Điều này có nghĩa là nguồn cung thị trường được xác định bởi quyết định chính sách của việc thiết lập giới hạn, thay vì tín hiệu giá trên thị trường Việc cung cấp cố định các khoản trợ cấp và cung cấp thông qua phân bổ miễn phí hoặc đấu giá là điều không thấy ở thị trường hàng hóa thông thường Điểm khác biệt thứ hai là hàng hóa thông thường có cân nặng vật lý, các vấn đề như lưu kho, vận chuyển, dự trữ đều ảnh hưởng đến giá cũng như việc tích lũy Trong khi đó, trợ cấp phát thải về cơ bản chỉ là các số seri nên rất dễ dàng vận chuyển và tích lũy

1.2.1.2 Trợ cấp phát thải và thị trường tài chính

Trợ cấp phát thải cũng có nhiều điểm giống với thị trường tài chính Bởi vì các khoản trợ cấp có giá trị tài chính, chúng tạo thành cơ hội đầu tư, có nghĩa là trong nhiều trường hợp, người tham gia thị trường không giới hạn ở các đơn vị tuân thủ,

mà còn có thể bao gồm nhiều trung gian tài chính như công ty đầu tư, ngân hàng, môi giới và thậm chí có thể là cá nhân những người khác có liên quan đến thị trường tài chính Ở một số thị trường carbon, vì việc tuân thủ chỉ được thực hiện mỗi năm một lần, một số thành viên có thể quyết định không giữ các khoản trợ cấp trong cả năm,

mà là mua hoàn toàn, hoặc ký hợp đồng mua hoặc có tùy chọn để mua các khoản trợ cấp ngay trước khi họ cần nộp các khoản trợ cấp Các hợp đồng như vậy có giá trị tiền tệ riêng, được lấy từ giá trị của tài sản cơ bản, đặt cho cái tên: các công cụ phái sinh Các hợp đồng tương tự tồn tại như một công cụ tài chính cho một số loại tài sản khác nhau và do đó, thị trường phái sinh có thể được xem xét, theo quan điểm pháp

lý, có nhiều điểm chung với các loại thị trường tài chính khác

Các yếu tố ảnh hưởng đến quy mô và hoạt động của thị trường phái sinh bao gồm biến động giá và định nghĩa pháp lý của các khoản trợ cấp Biến động giá là một yếu tố quan trọng bởi vì, khi giá trợ cấp tăng và giảm, các công ty có mối quan tâm đến việc phòng ngừa rủi ro giá, đặc biệt là gần với thời điểm họ cần trợ cấp cho việc tuân thủ Các công cụ phái sinh cho phép các công ty đảm bảo khả năng mua các khoản trợ cấp ở một mức giá nhất định tại hoặc ngay trước khi tuân thủ Tuy nhiên, nếu có ít biến động giá trong giá trợ cấp, thì có rất ít động lực để phòng ngừa rủi ro,

và có khả năng là một thị trường phái sinh nhỏ Hợp đồng phái sinh trong một số trường hợp có thể cho phép một công ty từ bỏ sự biến động như vậy

Ngoài ra còn có một số tính năng đáng chú ý của trợ cấp khiến chúng khác với các thị trường tài chính khác Trợ cấp là một công cụ được tạo ra bởi một biện pháp chính sách Chúng không trao quyền sở hữu tài sản, công ty hoặc bỏ phiếu cho lãnh đạo, họ cũng không đại diện cho nợ của một quốc gia hoặc công ty để được trả lại tiền lãi, cũng không phải là đấu thầu hợp pháp Hơn nữa, các khoản trợ cấp là một sáng tạo của chính phủ và không còn giá trị tài chính sau khi chúng bị nộp theo cách

mà các công cụ tài chính thông thường không làm được Tùy thuộc vào các quy định đặc trưng mà trợ cấp có thể không còn giá trị ngay cả khi chúng không được nộp

1.2.2 Cơ sở lý thuyết

1.2.2.1 Cơ chế hoạt động của ETS

Chương trình thương mại phát thải (ETS) hoạt động theo cơ chế “cap and trade” – tạm dịch “Giới hạn và Thương mại”

“Giới hạn” là lượng GHG tối đa mà một ‘công ty’ được phép thải Giới hạn này được quy định theo từng thời kỳ và có tính chất pháp lý, áp dụng cho tất cả thành viên tham gia ETS Để đảm bảo mục đích giảm phát thải GHG thì giới hạn này sẽ giảm dần theo từng năm “Công ty” ở đây và trong bài luận văn này được hiểu là tất cả các

cơ sở phát thải GHG như nhà máy, dây chuyền sản xuất, doanh nghiệp sử dụng máy móc có phát ra GHG, các máy móc cố định… “Thương mại” là hoạt động mua, bán, trao đổi các loại tín dụng carbon trong ETS

Trong giới hạn, các thành viên nhận miễn phí (thông qua phân bổ miễn phí) hoặc mua thêm (thông qua hình thức đấu giá) “trợ cấp phát thải” mà họ có thể giao dịch với nhau khi cần thiết Họ cũng có thể mua tín dụng quốc tế và tín dụng bù đắp trong giới hạn từ các dự án giảm phát thải trên toàn thế giới

Tất cả thông tin về lượng khí thải, số trợ cấp của mỗi thành viên sẽ được lưu lại hệ thống online Mỗi thành viên đến thời hạn phải nộp đủ số trợ cấp khí thải tương đương với lượng khí thải GHG phát ra trong giới hạn cho phép cho quản trị hệ thống Nếu không nộp đủ sẽ bị phạt nặng theo quy định của chương trình Nếu đã nộp đủ và còn dư trợ cấp phát thải, thì có thể bán lại để thu về lợi nhuận hoặc giữ lại để dùng cho năm tiếp theo hoặc hủy bỏ vì môi trường

Nguyên tắc này cho phép thành viên tham gia có nhiều lựa chọn giảm phát thải khí, như: Đầu tư vào công nghệ hiệu quả hơn; Sử dụng các nguồn năng lượng ít carbon hơn; Hoặc nếu không thể giảm thải thì phải mua thêm trợ cấp khí thải hoặc giấy phép phát thải tương đương để tuân thủ

ETS rất linh hoạt và khả dụng Nó khuyến khích giảm phát thải theo cách rẻ nhất và cung cấp cho người tham gia động lực để đổi mới và tạo ra những cách mới để giảm phát thải theo cách tiết kiệm chi phí ETS giữ vị trí quan trọng trong chính sách khí hậu cũng như chiến lược bảo vệ môi trường, bảo vệ hành tinh xanh

1.2.2.2 Cấu trúc và vận hành ETS

a Phạm vi, Quy mô

Chìa khóa quyết định trong thiết kế của ETS bao hàm: các ngành, hoạt động và GHGs Về lý thuyết, phạm vi phủ sóng có thể mang lại tiềm năng giảm thiểu phát thải lớn hơn và tối đa hóa việc giảm GHG cũng như hiệu quả kinh tế của ETS Các cân nhắc quan trọng là:

 Quy mô của các ngành tiềm năng được bao hàm

 Tính khả thi của việc điều chỉnh có hiệu quả thông qua ETS, có tính đến

số lượng và quy mô của các công ty

Hai ngành thường được bao hàm trong ETS là ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng và ngành điện, mặc dù trong từng bối cảnh quốc gia có thể có ngành khác tiềm năng hơn Sau khi được thiết lập, phạm vi có thể được mở rộng bổ sung theo thời gian Quy tắc phạm vi hoạt động cũng bao hàm cả các ngưỡng (được thể hiện dưới dạng công suất lắp đặt, thông lượng hoặc lượng khí thải hàng năm)

Giai đoạn I của Nghị định thư Kyoto bao gồm sáu GHG: CO2, CH4, N2O, SF6, HFC và PFC Những khí này được coi là có đóng góp lớn nhất cho sự nóng lên toàn cầu Giai đoạn II của Nghị định thư Kyoto cũng bao gồm NH3

Một lựa chọn trong thiết kế của ETS nữa là điểm (the point) trong chuỗi cung ứng mà tại đó phát thải được tính đến, và từ đây các đối tượng được quy định Có ba cách tiếp cận để lựa chọn:

 Upstream: Các tiếp cận này nhắm vào các nhà cung cấp nhiên liệu (liên quan đến khí thải) và nhiên liệu mà họ bán cho khách hàng Đây là cách hiệu quả để quản lý số lượng lớn các nguồn phát thải trực tiếp nhỏ hơn (như trong ngành vận tải) Chi phí carbon sẽ được chuyển cho người tiêu dùng và khuyến khích họ sử dụng năng lượng hiệu quả hơn để tiết kiệm chi phí

 Midstream: nghĩa là quy định tại điểm phát thải trực tiếp

 Downstream: Cách tiếp cận này nhắm trực tiếp vào các đối tượng gây ra phát thải (ví dụ các nhà máy nhiệt điện, hoặc ngay cả hộ gia đình) Cách

tiếp cận downstream có thể hiệu quả khi cấu trúc thị trường không cho

phép truyền chi phí carbon từ các nguồn phát trực tiếp đến người tiêu dùng

b Mục tiêu và giới hạn

ETS hỗ trợ chính phủ đạt mục tiêu quốc gia, mục tiêu khu vực hoặc mục tiêu địa phương trong một lĩnh vực hoặc nhóm ngành được chọn

Những quyết định về độ dài thời gian giới hạn là rất quan trọng, cũng như chất lượng của phân tích làm nền tảng cho việc thiết lập giới hạn, vì giới hạn được đặt với

kỳ vọng phát thải trong tương lai có thể không diễn ra trong thực tế Giới hạn sẽ cố định mức giảm phát thải trong khoảng thời gian quy định

Các cơ chế thị trường cũng có thể hoạt động theo chế độ “mục tiêu cường độ” Chế độ này cho phép thành viên tham gia ETS được phép phát thải tăng hoặc giảm theo hoạt động kinh tế và tự đi theo con đường giảm phát thải cụ thể riêng của khu vực quy định

Việc thiết lập giới hạn rất quan trọng đối với chức năng hiệu quả của ETS Đây

là yếu tố quyết định để đạt được các mục tiêu môi trường và xác định giá trợ cấp Giới hạn thiết lập dựa vào sự cân nhắc về kỹ thuật, chính sách, kinh tế và môi trường

c Phân bổ trợ cấp phát thải

Thành viên tham gia có thể nhận trợ cấp phát thải từ việc phân bổ miễn phí hoặc phân bổ tính phí (đấu giá) hoặc cả hai Trợ cấp phát thải như là “đồng tiền” của ETS nên cần phải công bằng trong phương pháp phân bổ trợ cấp

Phân bổ trợ cấp miễn phí có thể dựa trên mức phát thải trong lịch sử (hay còn

gọi là "grandfathering") hoặc dựa trên điểm chuẩn (benchmark) "Granfathering" đòi hỏi dữ liệu phát thải cơ bản chi tiết và có kiểm chứng Điểm chuẩn có thể được xác định là phát thải trên một đơn vị sản lượng hoặc sản lượng kinh tế hoặc trên mỗi đơn

vị sử dụng nhiệt hoặc nhiên liệu

Mỗi một giai đoạn trong ETS có một mức phân bổ miễn phí riêng cho các thành viên đương nhiệm Khi có các thành viên mới tham gia vào hoặc rời khỏi ETS thì mức phân bổ miễn phí cho những thành viên mới này được xem xét lại Nếu những người mới tham gia cũng nhận được mức phân bổ trợ cấp miễn phí tương đương như

những người đương nhiệm thì có thể giải quyết được vấn đề rào cản gia nhập thị trường Tương tự, khi loại bỏ phân bổ miễn phí của những người mới rời khỏi ETS cũng có thể tạo ra rào cản rút lui khỏi thị trường cho họ "Người mới đăng ký" có thể bao gồm cả phần mở rộng về dung lượng hoặc thông lượng, và tương tự "người rời khỏi" cũng có thể bao gồm một phần hoặc toàn phần bị đóng cửa

Phân bổ trợ cấp miễn phí có thể phát sinh lợi nhuận cho thành viên tham gia trong trường hợp các ngành có thể chuyển chi phí carbon cho người tiêu dùng Đồng thời nó cũng có thể phát sinh chi phí từ người tiêu dùng thông qua giá sản phẩm của

họ Những điều kiện thông qua này có thể xảy ra khi không có sự cạnh tranh từ bên ngoài khu vực định giá carbon, ví dụ như trong lĩnh vực vận tải hoặc bất động sản Phân bổ miễn phí thường được sử dụng để bảo vệ khả năng cạnh tranh công nghiệp và tránh rò rỉ carbon trong giai đoạn đầu của ETS Khi phân bổ miễn phí được sử dụng để giải quyết rò rỉ carbon, có một cơ chế minh bạch để đánh giá mức độ mà các ngành/lĩnh vực phải đối mặt với nguy cơ rò rỉ carbon và mức phân bổ miễn phí mong muốn để giúp giảm thiểu rủi ro rò rỉ là điều cần thiết Việc này được áp dụng phổ biến hơn cho các ngành công nghiệp năng lượng, tiếp xúc với thương mại

Đấu giá trợ cấp phát thải có thể là một phương pháp đơn giản hơn so với phân

bổ miễn phí, vì nó không yêu cầu thu thập cơ sở dữ liệu hay đàm phán phân bổ hoặc mục tiêu cá nhân Tuy nhiên, nó yêu cầu thiết kế khung và kiến trúc đấu giá và để hỗ trợ thành viên tham gia hiệu quả Đấu giá tạo ra nguồn doanh thu có thể sử dụng được, ví dụ dùng để mở rộng quy mô giảm thải bằng cách hỗ trợ các hoạt động giảm thải trong các lĩnh vực bên ngoài ETS; hoặc để bù đắp cho các ngành bên ngoài ETS tiếp xúc gián tiếp với các tác động chi phí ETS Nguồn doanh thu này cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ giảm thải các ngành bên trong ETS, nhưng chính điều này đòi hỏi phải có phương tiện phân bổ vốn và các mức độ khuyến khích cắt giảm được cung cấp bởi ETS

d Giám sát, báo cáo và xác minh (Monitoring,Reporting, and Verifcation-MRV)

Giám sát là quá trình thu thập dữ liệu dùng để xác định lượng khí thải được sản xuất hoặc tiết kiệm Quá trình này có thể dựa trên các phương pháp tính toán hoặc

giám sát khí thải trực tiếp có nguồn gốc phát thải từ các thông số khác Nó có thể liên quan đến các tính toán dựa trên các giá trị tham chiếu chung, chẳng hạn như hệ số phát thải của nhiên liệu hoặc giá trị cụ thể, ví dụ như các đặc tính của nhiên liệu được sử dụng khi lắp đặt thiết bị thông qua lấy mẫu và đo lường

Báo cáo là cơ chế và cơ sở hạ tầng mà theo đó các công ty tham gia vào ETS phải cung cấp thông tin phát thải cho cơ quan quản lý thông qua sử dụng mẫu báo cáo hoặc các hệ thống báo cáo điện tử và giao diện website

Xác minh là quá trình kiểm tra của bên thứ ba về việc áp dụng đúng phương pháp giám sát và tính chính xác của lượng khí thải được báo cáo Trình xác minh sẽ độc lập với các nhà khai thác và cần được công nhận để thực hiện công việc của họ theo tiêu chuẩn và giao thức đã được thiết lập

Hệ thống MRV là cốt lõi của ETS, vì nó là điều cần thiết để đảm bảo tính toàn vẹn môi trường của chương trình Đây là phương tiện để người tham gia xác định lượng khí thải và số lượng trợ cấp mà họ cần phải nộp Vì vậy MRV cũng là nhân tố củng cố nhu cầu về các khoản trợ cấp trên thị trường MRV có sức mạnh và thiết thực

sẽ tạo được niềm tin trên thị trường rằng việc giảm phát thải là có thật và chính xác

e Tuân thủ và hình phạt

ETS quản lý thành viên tham gia bằng cách đặt nghĩa vụ cho họ, bao gồm thực thi duy trì giấy phép, kế hoạch giám sát, đơn xin trợ cấp miễn phí, quản lý tài khoản giao dịch, báo cáo và nộp các khoản trợ cấp Một cơ quan quản lý được thiết lập để đảm nhiệm trách nhiệm vận hành, có nhiệm vụ quản lý các quy trình phê duyệt và thực hiện hành động để thực thi các hình phạt cho việc không tuân thủ đúng nghĩa vụ của thành viên tham gia Các biện pháp thực thi thường bao gồm một hoặc nhiều hành động sau: hình phạt tài chính, công khai về việc không tuân thủ, phạt hình sự

Chế độ thực thi cần chỉ định xử lý các trường hợp thành viên tham gia không nộp đủ số trợ cấp tương ứng với lượng phát thải của họ Để bảo vệ tính toàn vẹn môi trường của chương trình, “điều khoản bổ khuyết” yêu cầu những thành viên tham gia phải có được số khoản trợ cấp bằng với số lượng thiếu hụt được nộp phạt ở thời kỳ

trước Nếu hình phạt chỉ là chi phí cho mỗi tCO2e thiếu hụt thì giá phạt này sẽ hoạt động như một mức giá trần trên thị trường

f Các biện pháp linh hoạt

Các biện pháp linh hoạt hỗ trợ việc đạt mục tiêu với chi phí thấp hơn cho thành viên tham gia và cung cấp các lựa chọn để họ đáp ứng nghĩa vụ tuân thủ

Các biện pháp này bao gồm: ngân hàng, vay mượn, cơ chế tín dụng carbon

Ngân hàng cho phép thặng dư trợ cấp trong thời kỳ tuân thủ được chuyển tiếp

để sử dụng cho giai đoạn tuân thủ tiếp theo Trong trường hợp thặng dư, ngân hàng

có thể giảm bớt biến động giá trong ngắn hạn, vì các khoản trợ cấp trong một năm có thể có giá trị nếu chúng được sử dụng trong những năm sau đó

Vay mượn cho phép thành viên tham gia sử dụng các khoản trợ cấp được ban

hành cho các năm tiếp theo Ví dụ: thời hạn nộp trợ cấp năm 2019 là tháng 4 năm

2020, nhưng các khoản trợ cấp cho năm 2020 lại được ban hành vào tháng 2 năm

2020, thì quy tắc vay mượn sẽ cho phép thành viên tham gia sử dụng trước các khoản trợ cấp mới ban hành vào tháng 2 năm 2020 để nộp trợ cấp theo nghĩa vụ của năm

2019 Vay mượn có thể trì hoãn các hành động giảm giá

Tuy nhiên, các biện pháp ngân hàng và vay mượn có thể bị hạn chế thường xuyên giữa các năm trong một giai đoạn và giữa các giai đoạn

Cơ chế tín dụng carbon (bù đắp carbon) cho phép thành viên tham gia đáp ứng

nghĩa vụ tuân thủ của họ bằng cách mua và nộp các khoản tín dụng giảm phát thải được tạo ra bởi các dự án trong một hệ thống/chương trình tín dụng khác nằm ngoài phạm vi ETS Đó có thể là từ các dự án trong nước hoặc quốc tế Cơ chế này không chỉ cung cấp các lựa chọn giảm thiểu chi phí hiệu quả hơn cho người tham gia mà còn khuyến khích đầu tư vào giảm thải trong các lĩnh vực không thuộc phạm vi của ETS Tuy nhiên, việc phụ thuộc sử dụng các khoản bù đắp sẽ làm giảm mức độ giảm thải trong ETS Trường hợp lạm dụng bù đắp carbon quốc tế sẽ làm giảm sự đóng góp của ETS trong mục tiêu giảm thải quốc gia Do đó, giới hạn lượng bù đắp carbon

có thể duy trì động lực cho hành động trong nước Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn MRV

của các dự án bù đắp cần phải nghiêm ngặt như của ETS để bảo vệ tính toàn vẹn môi trường của chương trình

i Liên kết giữa các ETS

Liên kết này có thể là giữa các ETS khu vực, giữa các ETS quốc gia, hoặc giữa ETS khu vực với ETS quốc gia Thành viên tham gia ETS khu vực vừa phải tuân thủ chính sách của chương trình vừa phải tuân thủ chính sách quốc gia Các liên kết này

sẽ cho phép đạt tổng giới hạn phát thải với chi phí thấp hơn, vì những hành động giảm thải với giá rẻ nhất sẽ được thực hiện ở bất kể ETS nào kết nối với nhau Điều này sẽ làm giảm chi phí tuân thủ cho thành viên Đồng thời tăng cường hợp tác khu vực hoặc quốc tế về biến đổi khí hậu, giúp giải quyết các tác động cạnh tranh và rò rỉ carbon

j Các biện pháp hỗ trợ

Các biện pháp hỗ trợ được miêu tả ở đây liên quan đến phản ứng đối với các cú sốc thị trường và các biện pháp để giải quyết các mối quan tâm về chi phí cho người tham gia và người không tham gia vào ETS

Quản lý cung trợ cấp Các sự kiện bất ngờ (như suy thoái kinh tế hoặc tăng

trưởng kinh tế) có thể làm giảm hoặc tăng lượng khí thải, từ đó ảnh hưởng đến cân bằng cung và cầu trợ cấp khí thải Sự ảnh hưởng lớn có thể làm mất cân bằng đáng kể và liên tục trên thị trường trợ cấp Các biện pháp như dự trữ chiến lược được phát hành trong điều kiện thị trường nhất định có thể là công cụ hữu ích để quản lý những biến động này Điều quan trọng là các biện pháp này sẽ không ảnh hưởng đến tổng thể giới hạn Giới hạn có thể thay đổi, nhưng điều này lại có thể làm hỏng niềm tin của thị trường vào độ mạnh của giới hạn được thiết lập sau đó

Giới hạn giá và giá sàn là các công cụ được sử dụng để tránh giá quá cao hoặc

quá thấp Mặc dù các biện pháp này cung cấp một số đảm bảo cho người tham gia và nhà đầu tư về giá cả, nhưng chúng cũng có thể tạo ra rào cản cho liên kết Sự can thiệp quá mức vào thị trường có thể làm giảm sự niềm tin của nhà đầu tư, vì vậy các quy tắc xung quanh việc sử dụng các cơ chế giá phải minh bạch

Các biện pháp ngăn chặn chi phí Sự ra đời của giá carbon làm tăng chi phí

sản xuất của các ngành sử dụng nhiều năng lượng và ngành công nghiệp phát thải, có

thể dẫn đến rò rỉ carbon Có nhiều biện pháp khác nhau để giải quyết vấn đề này như cung cấp các khoản trợ cấp miễn phí, sử dụng doanh thu đấu giá, cung cấp hỗ trợ tài chính hoặc giảm thuế để bồi thường cho các ngành công nghiệp và hộ gia đình Bất

kỳ biện pháp hỗ trợ nào được áp dụng đều phải bổ sung cho chương trình và cung cấp các khuyến khích dài hạn để thúc đẩy quá trình chuyển đổi các ngành công nghệ lên quỹ đạo carbon thấp hơn và cho phép cạnh tranh công nghiệp bền vững

1.2.2.3 Cơ sở pháp lý và thể chế của ETS

a Cơ sở pháp lý

ETS đòi hỏi khung pháp lý vững chắc để vừa hỗ trợ thành lập vừa đảm bảo hoạt động của chương trình Khung pháp lý bao gồm ba cấp quy định:

 Xác định rõ các thành phần chính của ETS trong luật: bản chất pháp lý của trợ cấp, kinh doanh trợ cấp, thuế liên quan, trách nhiệm pháp lý, các vấn đề kế toán, pháp luật về thiết lập giới hạn, phân bổ, MRV, hình phạt, đăng ký, sàn giao dịch, quy tắc giao dịch, và giám sát thị trường;

 Hướng dẫn kỹ thuật chi tiết và tiêu chuẩn trên từng thành phần;

 Các quy định hành chính về quản lý và điều hành hoạt động của ETS

b Quy định và thực thi

Cơ quan quản lý sẽ giám sát sự tham gia của các thành viên tham gia bao gồm thực hiện kiểm tra các hành động tuân thủ như quản lý giấy phép, phê duyệt kế hoạch giám sát, báo cáo phát thải và nộp các khoản trợ cấp Cơ quan quản lý nên độc lập với những người tham gia và có quyền hạn để thực thi các hình phạt, và có thể đưa

ra truy tố hình sự nếu cần Cơ quan quản lý cần có khả năng về tất cả khía cạnh tuân thủ ETS và kiến thức về các ngành trong ETS, đồng thời chịu trách nhiệm nâng cao năng lực tham gia ETS trong giai đoạn đầu cũng như định hướng vận hành ETS

c Đăng ký trợ cấp

Thành viên tham gia bắt buộc phải mua và nộp các khoản trợ cấp bằng với mức phát thải đã được kiểm chứng của họ Các khoản trợ cấp này được phép giao dịch giữa các thành viên có quyền hạn và có thể giao dịch với các bên khác Hệ thống đăng

ký ghi lại quyền sở hữu, chuyển nhượng và nộp các khoản trợ cấp là điều kiện tiên quyết cho một cơ chế tuân thủ và chức năng của thị trường

d Sàn giao dịch

Đặc điểm của sàn giao dịch khá đa dạng và linh hoạt:

 Người tham gia thị trường có thể mua hoặc bán các khoản trợ cấp;

 Bao gồm thị trường giao ngay và thị trường tương lai;

 Có thể thực hiện một hoặc nhiều giao dịch;

 Chính phủ có thể bán trợ cấp thông qua đấu giá hoặc mô giới;

 Dịch vụ được cung cấp bởi khu vực tư nhân hoặc cơ quan chính phủ

e Giám sát thị trường

Giám sát thị trường giao dịch sẽ độc lập với hoạt động của thị trường Cơ quan quản lý có quyền kiểm tra và thực thi, có thể theo đuổi bất kỳ bằng chứng nào về gian lận hoặc thao túng thị trường Vai trò này sẽ bao gồm giám sát đấu giá được thực hiện bởi cơ quan quản lý hoặc giám sát viên được chỉ định

1.3 ETS trên thế giới và một số bài học kinh nghiệm

1.3.1 ETS trên thế giới

1.3.1.1 Những ETS có hiệu lực

Theo số liệu cập nhật lần cuối vào ngày 25 tháng 1 năm 2019 của Hiệp hội Hành động carbon Quốc tế (ICAP) thì hiện có 19 ETS có hiệu lực sau đây:

1 Hệ thống Giới hạn và Thương Mại Qué bec -– Canada;

2 Chương trình thí điểm Bắc Kinh – Trung Quốc;

3 Chương trình thí điểm Trùng Khánh – Bắc Kinh;

4 Chương trình thí điểm Phúc Kiến – Trung Quốc;

5 Chương trình thí điểm Quảng Đông – Trung Quốc;

6 Chương trình thí điểm Hồ Bắc – Trung Quốc;

7 Chương trình thí điểm Thượng Hải – Trung Quốc;

8 Chương trình thí điểm Thâm Quyến – Trung Quốc;

9 Chương trình thí điểm Thiên Tân – Trung Quốc;

10 Chương trình thương mại phát thải của Liên minh châu Âu (EU ETS);

11 Chương trình thương mại phát thải mục tiêu Saitama - Nhật Bản;

12 Chương trình Giới hạn và Thương mại Tokyo (Tokyo);

13 Chương trình thương mại phát thải của Kazakhstan (KAZ ETS);

14 Chương trình thương mại phát thải của Hàn Quốc (KETS);

15 Chương trình thương mại phát thải của New Zeland (NZ ETS);

16 Chương trình thương mại phát thải của Thụy Sĩ;

17 Chương trình Giới hạn và Thương mại California – USA;

18 Giới hạn phát thải từ máy phát điện của Massachusetts – USA;

19 Sáng kiến khí nhà kính khu vực (RGGI) – USA

Chi tiết về các 19 ETS này được trình bày ở Phụ Lục I

1.3.1.2 Những ETS đang triển khai

Theo số liệu cập nhật lần cuối vào ngày 25 tháng 1 năm 2019 của Hiệp hội Hành động carbon Quốc tế (ICAP) thì hiện có 6 ETS đang triển khai bao gồm:

1 Chương trình Giới hạn và Thương mại Nova Scotia – Canada;

2 ETS Trung Quốc;

3 Mexico ETS;

4 ETS của Đài Loan;

5 ETS của Ukraine;

6 Virginia ETS – USA

Chi tiết về các 19 ETS này được trình bày ở Phụ Lục II

1.3.1.3 Những ETS đang xem xét

Hiện tại có 9 ETS đang được xem xét tiến hành trên bản đồ ETS thế giới theo cập nhất mới nhất của ICAP bao gồm: