Bài giảng Chuyển hóa Protid (51 trang)

Bài giảng với mục tiêu trình bày đúng các quá trình tiêu hóa và hấp thu Protid; quá trình thoái hóa Protid; quá trình tổng hợp Protein; quá trình thoái hóa Hemoglobin; sự rối loạn chuyển hóa Protid. Để nắm chắc các nội dung mời các bạn cùng tham khảo bài giảng.

2 Nhu c u c a c  th   ầ ủ ơ ể

3 Ngu n g c  ồ ố

 Ngo i sinh: Protein đ ng v t, th c v t, vi sinh  ạ ộ ậ ự ậ v t, men  ậ bia

 N i sinh: Protein t  bào b  th y phân thành acid amin  ộ ế ị ủ

đ ượ c g i là acid amin n i sinh có tên là catepsin có đ c  ọ ộ ặ tính và c  ch  gi ng enzympeptidase. Các catepsin này  ơ ế ố

n m trong lysosom, khi t  bào b  ch t màng lysosom v   ằ ế ị ế ỡ chúng đ ượ c gi i phóng và tác d ng lên protein gây ra  ả ụ

hi n t ệ ượ ng t  tiêu ự

4 Tiêu hóa và h p thu ấ

X y ra trong  ng tiêu hóa nh  enzyme h  tiêu hóa ả ố ờ ệ

 Enzym th y phân polypeptide hay protein có tên ủpeptidase hay proteinase, có 2 lo i ạ

 Endopeptidase: th y phân trong chu i Pepsin, ủ ỗtrypsin 

 Exopeptidase: th y phân 2 đ u chu i ủ ầ ỗ

 Exopeptidase: th y phân 2 đ u chu i ủ ầ ỗ

Carboxypeptidase, aminopeptidase 

4 Tiêu hóa và h p thu ấ

 T i d  dày  ạ ạ

 1. Pepsin (pH 2­3) đòi h i môi tr ỏ ườ ng acid, 

nh  s  bài ti t HCl c a t  bào thành.  ờ ự ế ủ ế

 2. Có kh  năng tiêu hóa collagen (t  ch c  ả ổ ứ liên k t)  ế

 3. Tiêu hóa protein   d  dày chi m ~15%,  ở ạ ế

t o ra proteoses, peptones, và polypeptides.  ạ

4.Tiêu hóa và h p thu ấ

T i ru t non ạ ộ

 Các s n ph m t o thành đ  vào tá tràng, kích thích ru t non  ả ẩ ạ ổ ộ phóng thích cholecystokinin, kích thích tuy n t y bài ti t các  ế ụ ế proenzym, các proenzym theo các  ng d n   t y đ  vào ru t  ố ẫ ở ụ ổ ộ non và đ ượ c ho t hóa thành các d ng ho t đ ng.  ạ ạ ạ ộ

4.Tiêu hóa và h p thu ấ

­ Đó là các d ng không ho t đ ng, có tác d ng b o v   ạ ạ ộ ụ ả ệ chính tuy n t y. Đ ng th i t i t y luôn có ch t  c ch   ế ụ ồ ờ ạ ụ ấ ứ ế trypsin. 

­ Khi các proenzym đ  vào ru t non đ ổ ộ ượ c h at hóa thành  ọ các d ng h at đ ng giúp th y phân ti p protein.  ạ ọ ộ ủ ế

Trypsinogen  Enteropeptidase  Trypsin 

Trypsinogen  Trypsin 

Chymotrypsinogen  Trypsin  Chymotrypsin 

Procarboxypeptidase  Carboxypeptidase Proelastase  Elastase 

4.Tiêu hóa và h p thu ấ

 Ru t non bài ti t ộ ế

 Aminopeptidase 

 Dipeptidase 

  Protein c u (đ ng v t) đ ầ ộ ậ ượ c th y phân hoàn tòan  ủ

  Protein s i (collagen, keratin) đ ợ ượ c tiêu hóa m t ph n  ộ ầ

 Protein ngũ c c đ ố ượ c tiêu hóa không hoàn toàn (do l p  ớ cellulose). 

 H P THU: AA t o thành đ Ấ ạ ượ c h p thu vào m ng mao  ấ ạ

m ch ru t non, r i t i tĩnh m ch c a và t  đó t i gan và  ạ ộ ồ ớ ạ ử ừ ớ các mô khác. 

T ng h p       Thoái hóa ổ ợ

COOHAcid pyruvic

NH3, H2

CH3CH-NH2COOH

Alanin

Ph n  ng trao đ i amin ả ứ ổ

 Th ườ ng x y ra   tim gan, não, th n. Không có s  gi i  ả ở ậ ự ả phóng  NH3,  mà  ch   có  s   chuy n    g c  amin  t   aa  này  ỉ ự ể ố ừ sang  m t  acid  ộ α  cetonic  đ   t o  thành  m t  aa  m i,  còn  ể ạ ộ ớ

b n tr  thành acid  ả ở α  cetonic khác đi vào chu trình Kreds

Amino 

acid1

α cetonic  acid 2

α cetonic  acid 1 Amino acid2

Aspartate ( acid Aspartic) Glutamate ( acid Glutamic)

Ph n  ng trao đ i amin ả ứ ổ

CH3C=O COOH

+

CH3CH-NH2COOH

A.glutamic A.pyruvic A alphacetoglutaric Alanin

GPT

Hai quá trình trên  cho s n ph m cu i cùng là  ả ẩ ố

NH3 và acid α cetonic

Đ ng th i cũng t ng h p m t s  aa.ồ ờ ổ ợ ộ ố

6. S n ph m cu i c a s  bi n hóa a a ả ẩ ố ủ ự ế

5­10 l n ầ

Ứng d ng: Amin hóa, ph n  ng trao đ i aminụ ả ứ ổ

Xác đ nh ho t đ  transaminase SGOT (AST) và SGPT ị ạ ộ(ALT) và ch  s  GOT/GPT (De Ritis) trong các b nh ỉ ố ệ

Tăng g p trăm l n Tăng s m trấ ầ ớ ước vàng da 

Tăng kéo dài, chuy n thành m n tính ể ạ

HISTINDIN Histidin decarboxydase HISTAMIN

HISTINDIN C u  hình 3 Dấ HISTAMIN

Ngo i sinhạ Vi khu n có enzym th y ẩ ủ

phân protein trong 

Ru t (NHộ 3/Tm c a ử.>NH3/tu n hoàn 5­10 l nầ ầ

3

 Tính ch t:  ấ

  Không đ c, không mang đi n tích, nên d  v n chuy n  ộ ệ ễ ậ ể qua màng. 

 Là ch t v n chuy n NH ấ ậ ể 4+  ch  y u/huy t t ủ ế ế ươ ng 

  Ngu n cung c p nhóm amin cho t ng h p acid amin  ồ ấ ổ ợ

 T i gan, NH ạ 4+  phóng thích t  glutamine s  đ ừ ẽ ượ ổ c t ng 

h p thành ure đào th i ra n ợ ả ướ c ti u.  ể

 T i th n, th y phân glutamine cho NH ạ ậ ủ 4+ , t o mu i amon  ạ ố

và đào th i theo n ả ướ c ti u, giúp th i H ể ả +  thăng b ng acid­ ằ base. 

 Th y phân glutamin/th n tăng trong toan máu  ủ ậ

ALANIN v n chuy n NHậ ể 4+ và khung carbon (pyruvat) v  ềgan đ  tái t o glucose, glucose l i để ạ ạ ược v n chuy n đ n ậ ể ế

s  d ng   c , quá trình này mang tính ch t có l i cho c  ử ụ ở ơ ấ ợ ơ

th  s ng (ti t ki m năng lể ố ế ệ ượng) 

NG D NG:NH

 Gi m pH máu.  ả

 T n th ổ ươ ng t  bào th n kinh  ế ầ

 NH 3  qua hàng rào máu não, k t h p glutamate t o glutamine  ế ợ ạ gây gi m  ả α   keto glutarate c a não, d n t i gi m  ủ ẫ ớ ả

oxaloacetate,  nh h ả ưở ng đ n chu trình Krebs, thi u năng  ế ế

l ượ ng cho não, t n th ổ ươ ng t  bào.  ế

 Tăng glutamine trong não, gi m d  tr  glutamate (glu c n  ả ự ữ ầ thi t cho t o các neurotransmitter nh   ế ạ ư ­ γ aminobutyrat 

(GABA). 

 Tăng glutamine não, thay đ i ch t gây th m th u trong t   ổ ấ ẩ ấ ế bào h ch glial, gây phù não.  ạ

NG D NG:NH

Suy t  bào gan n ng: x  gan giai đo n cu i, nhi m ế ặ ơ ạ ố ễ

đ c, nhi m virus gây ho i t  c p  ộ ễ ạ ử ấ

N i thông c a ch  ố ử ủ

Di truy n do thi u enzyme c a chu trình ure ề ế ủ

S  Đ  CHU TRÌNH URE Ơ Ồ

ATP+ HCO3- +NH4

Carbamoylphosphat synthetase

2ADP + P1

Carbamoylphosphat

Ornithine transcarbamoyla

sePiCitruline

MITOCHONDRIA

2

1 5

4

3

UREA

Arginin e

Arinosuccinate

AMP + PPi Citruline

Ornithin

e OrnithineFuramate

ATP Arpartate

CYTOPLASM

3 Arginosuccinate 4 Arininosuccinase 5 Arginase

Phương trình tổng quát:

HCO3­ + NH4+ + 3ATP + Asp (NH4+) 

2ADP + AMP + 2Pi + PPi + fumarate + UREA

Đ c đi m c a chu trình URE: ặ ể ủ

Ch  y u x y ra   GAN ủ ế ả ở

5 giai đo n (1 và 2 x y ra   ty th  3, 4 và 5 x y ra   ạ ả ở ể ả ởbào tương) 

ĐIỀU HÒA CHU TRÌNH URE

 Dài h n: ạ thay đ i ch  đ  ăn protein ổ ế ộ

 L ượ ng protein cao, n ng đ  enzyme tăng.  ồ ộ

 Khi ch  đ  ăn protein cân b ng, l ế ộ ằ ượ ng enzyme gi m  ả

 Khi đói kéo dài, tăng phân h y protein, enzyme l i tăng.  ủ ạ

 Ng n h n: ắ ạ N­acetylglutamat là ch t d  l p th  dấ ị ậ ể ươ ng 

c a enzyme carbamylphosphat synthetase I.  ủ

 N­acetylglutamate  n đ nh là nh  acetyl coA, glutamat và  ổ ị ờ arginin (d  l p th  (+)) c a  ị ậ ể ủ

 N­acetylglutamate synthetase 

 acetyl­CoA + glutamate ­­> N­acetylglutamat + CoA 

Ứng dụng lâm sàng

 Tăng ure máu: 

 Ngoài th n: Gi m l u l ậ ả ư ượ ng máu đ n th n, gi m l c    ế ậ ả ọ ở

c u th n (suy tim sung huy t, m t n ầ ậ ế ấ ướ c m t mu i, m t  ấ ố ấ máu…)  T c ngh n h  ti t ni u do s i, u ti n li t  ắ ẽ ệ ế ệ ỏ ề ệ

tuy n. Tăng thoái hóa protein: ch n th ế ấ ươ ng, b ng, s t   ỏ ố

 T i th n: Viêm c u th n c p  Viêm  ng th n c p (ng   ạ ậ ầ ậ ấ ố ậ ấ ộ

đ c, truy n nh m nhóm máu)  Viêm th n m n tính  ộ ề ầ ậ ạ

 Gi m ure máu: ả  Tiêm truy n nhi u glucose. Đái tháo  ề ề

đ ườ ng .T n th ổ ươ ng gan n ng  ặ

7. QUÁ TRÌNH T NG H P  Ổ Ợ PROTEIN

RNA

8 QUÁ TRÌNH CHUY N HÓA  Ể HEMOGLOBIN

T NG H P HEM Ổ Ợ

+

+ Fe

Acid acetic Glycine

THOÁI HOÁ HEMOGLOBIN: TỔNG QUÁT

­ Đ i s ng h ng c u 120 ngàyờ ố ồ ầ

­ H ng c u ch tồ ầ ế Đ i th c bàoạ ự H  võng n i môệ ộ

(tu  xỷ ương, gan, lách)Thoái hoá hemoglobin

Bilirubin t  doựBilirubin liên h pợ

Ru tộ

THOÁI HOÁ HEMOGLOBIN: TỔNG QUÁT

TẠO BILIVERDIN

(Cytochrome P450)

Hệ võng nội mô(lách: chủ yếu; gan, tuỷ xương)

(xanh)

TẠO BILIRUBIN TỰ DO

- màu vàng

- không tan trong nước (2 gốc

propionate tạo liên kết H nội phân tử)

- tự do: chưa kết hợp với acid

- 250 – 300 mg đượ ạc t o ra/ngày

­ ngu n g c:ồ ố

• 85% t  phá hu  h ng c u già,ừ ỷ ồ ầ

• 15% t  s  t o nguyên h ng c u không hi u ừ ự ạ ồ ầ ệ

qu , chuy n hoá protein ch a heme (myoglobin, ả ể ứcytochrome, peroxidase)

­ v n chuy n trong máu b i albumin. Đ n màng t  ậ ể ở ế ếbào gan, bilirubin tách kh i ph c h p v i albumin, ỏ ứ ợ ớ

được v n chuy n tích c c vào trong t  bào.ậ ể ự ế

­ d  th a: ư ừ  mô ngo i m ch: vàng da; não: t n ạ ạ ổ

thương não

BILIRUBIN TỰ DO

TẠO BILIRUBIN

LIÊN HỢP

- 85% diglucuronate, 15% 

PHẢN ỨNG DIAZO ( PHẢN ỨNG VAN DEN BERGH)

Bilirubin liên hợp + Diazo sulfanilic acid Azobilirubin (đỏ tía)

Bilirubin trực tiếp

Bilirubin tự do Diazo sulfanilic

acid Azobilirubin (đỏ tía)+ Alcohol+

Bilirubin gián ti p ế

BIẾN ĐỔI CỦA BILIRUBIN Ở RUỘT

GAN Bilirubin

Bilirubin liên h p ợ

Bilirubin t  do ự

Urobilinogen (mesobilirubinogen, urobilinogen, 

stercobilinogen) (không màu)

Stercobilin (vàng) PHÂN

β ­glucuronidase vi  khu n/ru t già ẩ ộ

khử

oxi hoá

80% TH NẬ

Urobilin (vàng)

N ƯỚ C TI U Ể

tái h p thu ấ 20%

oxi hoá

RỐI LOẠN CHUYỂN HOÁ HEMOGLOBIN

Bình thường trong huy t thanh:ế

­ Vàng da sinh lý   tr  s  sinh (h  th ng liên h p, th  th  màng t  ở ẻ ơ ệ ố ợ ụ ể ế

bào gan ch a phát tri n bình th ư ể ườ ng): ngày th  2­3 sau sinh ứ

Xét nghi m:ệ

­ Máu: Bi TD tăng cao; Bi LH tăng nh /bình thẹ ường

­ Nước ti u, phân: urobilinogen tăngể

­  N ướ c ti u: mu i m t (+), s c t  m t (+) ể ố ậ ắ ố ậ

­  Phân, n ướ c ti u nh t màu. ể ạ

Bình th ườ ng

Bình th ườ ng TT: 0­2 mg/l

GT: 2­8  mg/l

CHÚUC NGỦ NGON