Tiểu luận Cái nghịch dị trong thế giới nghệ thuật của F. Kafka

Đi vào thế giới nghệ thuật trong văn chương F. Kafka, ta như lạc vào một thế giới vừa quen vừa lạ. Điều đáng ngạc nhiên là mỗi độc giả lại thu về mình những cảm xúc không giống nhau... Mời các bạn tham khảo đề tài Cái nghịch dị trong thế giới nghệ thuật của F. Kafka để cùng tìm hiểu thêm về văn chương của F. Kafka.

       Franz Kafka( 1883­1924)

­ Không gian ngh  thu t trong sáng tác c a Kafka do Ths Lê Văn M u vi t trên t p chíệ ậ ủ ẫ ế ạ  

Vi n văn h c Vi t Nam s  6/2009.ệ ọ ệ ố

­ Kafka v i cu c chi n ch ng phi lí­ Nguy n Văn Dân, T p chí văn h c nớ ộ ế ố ễ ạ ọ ước ngoài

Đ c bi t là các ti u lu n, lu n văn, lu n án, các cu n sách chuyên lu n  Các bài vi t,ặ ệ ể ậ ậ ậ ố ậ ế  các công trình nghiên c u này ph n nào đã đi sâu tìm hi u nh ng v n đ  c  b n v  phongứ ầ ể ữ ấ ề ơ ả ề  cách và ngh  thu t trên m t s  phệ ậ ộ ố ương di  nh : k t c u không gian, tính trí tu , l i văn b tệ ư ế ấ ệ ố ấ  

đ ng,khuynh hộ ương hi n th c huy n  o, m c văn theo dong ý th c  h u h t m i ch  t pệ ự ễ ả ạ ứ ầ ế ớ ỉ ậ  trung đi vào nh ng khía c nh nh  trên phữ ạ ỏ ương di n cáu trúc h c và thi pháp h  Qua nghiênệ ọ ọ  

c u kh o sát chúng tôi nh n th y ứ ả ậ ấ cái ngh ch d   ị ị ­ m t y u t  có    h u kh p các sáng tác c aộ ế ố ở ầ ắ ủ  

F. Kafka ch a đư ược nghiên c u tri t đ  Vì l  đó mà v i công trình này chúng tôi mu n đi sâuứ ệ ể ẽ ớ ố  vào tìm hi u y u t  ngh ch d  trong th  gi i ngh  thu t c a F. Kafka đ  ch ng minh nó là v nể ế ố ị ị ế ớ ệ ậ ủ ể ứ ấ  

đ  mang tính c t lõi khi phân tích b t c  tác ph m nào c a nhà văn này.ề ố ấ ứ ẩ ủ

2. L ch s  v n đị ử ấ ề

F. Kafka là m t nhà văn phộ ương Tây   th  k  XX , v i m t cu c đ i ng n ng i và khiở ế ỉ ớ ộ ộ ờ ắ ủ  qua đ i tên tu i và tác ph m còn b  vùi d p nên chúng ta bi t v  ông quá ít. Ngay   phờ ổ ẩ ị ậ ế ề ở ươ  ng

Tây gi i nghiên c u cũng ch a  kh o sát toàn v n h t v  cu c đ i, s  nghi p c a F. Kafka thìớ ứ ư ả ẹ ế ề ộ ờ ự ệ ủ  

v i phớ ương Đông, c  th  là   Vi t Nam l i càng ít  i.ụ ể ở ệ ạ ỏ

T  nh ng năm 60 c a th   k  XX, F. Kafka đã đừ ữ ủ ế ỉ ược bi t t i   Vi t Nam qua tác ph mế ớ ở ệ ẩ  

d ch: ị N  ca sĩ giô­ giê­ phin hay chuy n c  v  loài chu t ữ ệ ổ ề ộ  Cũng trong th i đi m này, ta bi tờ ể ế  

đ n các bài d ch thu t c a Tr n Thiên Đ o và công trình nghiên c u c a Hoàng Trinh:ế ị ậ ủ ầ ạ ứ ủ  

Ph ươ ng Tây  văn h c và con ng ọ ườ i

Đ n năm 1990, PGS.TS Đ ng Anh Đào ph t c  l nh đ a F. Kafka vào chế ặ ấ ờ ệ ư ương trình gi ngả  

d y b c đ i h c cùng v i đó là nh ng bài nghiên c u c a bà v  toàn b  cu c đ i và sạ ậ ạ ọ ớ ữ ứ ủ ề ộ ộ ờ ự nghi p c a F. Kafka. Bài vi t đệ ủ ế ược phát tri n thành ti u lu n khá  đ y đ  v  ti u s  c a nhàể ể ậ ầ ủ ề ể ử ủ  văn này v i nh ng d u  n t o nên phong cách m i l  c a nhà văn này trên c  s  phân tíchớ ữ ấ ấ ạ ớ ạ ủ ơ ở  

nh ng tác ph m tiêu bi u nh : ữ ẩ ể ư Bi n d ng, Lâu dài, V  án ế ạ ụ

Ti p theo đó, là các nhà nghiên c u và d ch thu t có tên tu i nh  Phùng Văn T u ( d chế ứ ị ậ ổ ư ử ị  

V  án ụ  t  ti ng Pháp), Trừ ế ương Đăng Dung( d ch ị Lâu đài t  ti ng Hung­ga­ri) và Nguy n Vănừ ế ễ  Dân d ch các truy n ng n t  ti ng Pháp. Chính b i th  F. Kafka càng thâm nh p sâu vào đ iị ệ ắ ừ ế ở ế ậ ờ  

s ng văn h c Vi t Nam.ố ọ ệ

Năm 1999, cu n giáo trình văn h c Phố ọ ương Tây chính th c dành cho h  đ i h c đã đứ ệ ạ ọ ược xu tấ  

b n và dành cho F. Kafka m t v  trí x ng đáng trong nh ng trang vi t v  nh ng nhà văn th  kả ộ ị ứ ữ ế ề ữ ế ỉ 

XX. Tính đ n nay đã có 2 lu n văn th c sĩ và h n mế ậ ạ ơ ười khóa lu n t t nghi p c a sinh viênậ ố ệ ủ  các trường đ i h c vi t v  F. Kafka.ạ ọ ế ề

T  nh ng năm 2000 tr  l i có nhi u tác ph m bài vi t công trình nghiên c u, chuyênừ ữ ở ạ ề ả ế ứ  

lu n, ti u lu n v  F. Kafka ph  bi n trên các t p chí các báo m ng nh :ậ ể ậ ề ổ ế ạ ạ ư

­ Tính ch t mê cung trong ti u thuy t c a F. Kafka do Ths Lê T  Hi n, Lê Minh Khaấ ể ế ủ ừ ể  đăng trên T p chí nghiên c u văn ngh  đ ng th i đạ ứ ệ ồ ờ ược đăng trên wed c a Vi n văn h c Vi tủ ệ ọ ệ  Nam

­ Ngh  thu t v i cu c chi n ch ng phi lí c a Nguy n Văn Dân­ t p chí văn h c  nệ ậ ớ ộ ế ố ủ ễ ạ ọ ướ  cngoài

­ Ngh  thu t Phran­ kap­ka, Nxb Giáo d c, H, 2006.ệ ậ ụ

­ V  sáng tác c a Franz Kafka, Nguy n Văn Th o d ch. ề ủ ễ ả ị

Năm 2003, Trung tâm văn hóa ngôn ng  Đông­ Tây đã ph i h p cùng các nhà nghiên cữ ố ợ ứ 

d ch thu t đ  vi t nên cu n sách ị ậ ể ế ố Franz Kafka tuy n t p tác ph m ể ậ ẩ  Đây là công trình t ng k tổ ế  quá trình nghiên c u và d ch thu t Franz Kafka   Vi t Nam. Chính vì th  nhà văn Ti p Kh cứ ị ậ ở ệ ế ệ ắ  này d n tr  nên quen thu c v i đ i s ng văn h c   Vi t Nam nh ng không th  ph  nh nầ ở ộ ớ ờ ố ọ ở ệ ư ể ủ ậ  

r ng xoay quanh tác gi  này v n còn nhi u bí  n ch a gi i mã h t.ằ ả ẫ ề ẩ ử ả ế

3. Đ i tố ượng nghiên c uứ

V i công trình này, chúng tôi đi vào tìm hi u cái ngh ch d  trong sáng tác c a F. Kafka:ớ ể ị ị ủ

­ Ngh ch d  trong xây d ng hình tị ị ự ượng nhân v t.ậ

­ Ngh ch d  trong không gian ngh  thu t.ị ị ệ ậ

­ Ngh ch d  trong th i gian ngh  thu t.ị ị ờ ệ ậ

­ Ngh ch d  g n v i đ i thị ị ắ ớ ờ ường, đ i văn, tờ ương lai

4. Ph m vi nghiên c uạ ứ

Đ  tài này t p trung nghiên c u theo ph m vi sau: ề ậ ứ ạ

­ Cái ngh ch d  trong t t c  các sáng tác c a F. Kafkaị ị ấ ả ủ

­ T p trung cao đ  vào cái ngh ch d  trong 3 ti u thuy t: Bi n d ng, Lâu đài, V  án vàậ ộ ị ị ể ế ế ạ ụ  

m t s  truy n ng n nh : M t th y thu c nông thôn, Trộ ố ệ ắ ư ộ ầ ố ướ ửc c a pháp lu t, Hang  ậ ổ

­ Kh o sát cái ngh ch d  trong m i tả ị ị ố ương quan v i cu c đ i nhà văn và cu c s ng đ iớ ộ ờ ộ ố ờ  

thường

5. Phương pháp nghiên c uứ

­ Phương pháp phân lo i và h  th ng hóa: giúp chúng tôi tìm ra cái ph  quát c a cáiạ ệ ố ổ ủ  ngh ch d  trong các tác ph m c a F. Kafka.ị ị ẩ ủ

­ Phương pháp liên nghành: liên ngành lí lu n và văn h c, liên nghành ngôn ng  và vănậ ọ ữ  

h c.ọ

­ Phương pháp phân tích­ t ng h p: giúp chúng tôi trong vi c phân tích tác ph m c a F.ổ ợ ệ ẩ ủ  Kafka đ  th y rõ để ấ ược cái ngh ch d  và vai trò c a nó trong vi c kh ng đ nh phong cánh nhàị ị ủ ệ ẳ ị  văn

6. Đóng góp c a đ  tàiủ ề

Đây có th  coi là m t trong nh ng bài nghiên c u đ u tiên sâu s c và toàn di n v  cái ngh chể ộ ữ ứ ầ ắ ệ ề ị  

d  trong th  gi i ngh  thu t c a F. Kafka. Đ ng th i cũng t o ra cái nhìn m i v  cách ti pị ế ớ ệ ậ ủ ồ ờ ạ ớ ề ế  

CHƯƠNG 2: NGH CH D  TRONG XÂY D NG HÌNH TỊ Ị Ự ƯỢNG NHÂN V TẬ

2.1 Hình tượng nhân v t trung tâmậ

CHƯƠNG 4: NGH CH D   G N V I Đ I VĂN VÀ Đ I THỊ Ị Ắ Ớ Ờ Ờ ƯỜNG

        Kafka l y b ng ti n sĩ lu t năm 23 tu i. Sau đó ông làm vi c t i Hãng b o hi m tai n nấ ằ ế ậ ổ ệ ạ ả ể ạ  công nhân   Praha và b t đ u vi t văn lúc r nh r i. T  đó ta th y r ng Franz Kafka khôngở ắ ầ ế ả ỗ ừ ấ ằ  

s ng b ng ngh  c m bút mà ông vi t văn nh  là c u nguy n, ông nói v i b n: “Đ i v i tôi,ố ằ ề ầ ế ư ầ ệ ớ ạ ố ớ  

vi t nh  là hình th c c u nguy n”. Nhà văn Kafka cũng đã t ng vi t “Tôi ch  là nhà văn, tôiế ư ứ ầ ệ ừ ế ỉ  không th  và cũng không mu n tr  thành ngể ố ở ười khác, t t c  đ u làm tôi chán, tôi chán t t cấ ả ề ấ ả 

nh ng gì không ph i là văn h c” (Nh t kí, ngày 21 ­ 8 ­ 1913).ữ ả ọ ậ

M c dù cu c đ i ng n ng i và sáng tác ít ặ ộ ờ ắ ủ ỏi nh ng F. Kư afka l i có t m  nh hạ ầ ả ưở  ngmang tính th  gi i,ế ớ  mang t m th i đ i.ầ ờ ạ  Trong gi i phê bình văn h c th  gi i,ớ ọ ế ớ  các nhà phê bình không th  x p ông vào m t trào l u nào mà nhi  trể ế ộ ư ề ường phái đ u coi ông là ông t  c aề ổ ủ  

trường phái mình.B i vì chính F.kafka đã t o cho mình m t trở ạ ộ ường phái riêng­trường phái 

ki u kafka v i m t phong cách đ c đáo không d  b t chể ớ ộ ộ ễ ắ ước.V i các nhà văn,s  xu t hi nớ ự ấ ệ  

c a F.kafka khi n h  không th  cho phép mình vi t theo l i cũ đ c n a mà bu c ph i xúcủ ế ọ ể ế ố ự ữ ộ ả  

ti n nhanh h n yêu c u đ i m i văn h c.bu c h  ph i làm m t cu c “cách m ng ngh  thu t”ế ơ ầ ổ ớ ọ ộ ọ ả ộ ộ ạ ệ ậ  

đ  làm phong phú thêm h  thông các phể ệ ương ti n t o hinh nh :dòng ý th c,đ c th a n iệ ạ ư ứ ộ ọ ộ  tâm,s  l p ghép các liên tự ắ ưởng ,s  tự ương giao c a kí  c…nh m th  hi n m t cách sâu s c đaủ ứ ằ ể ệ ộ ắ  

d ng h n m i quan h  gi a con ngạ ơ ố ệ ữ ườ ới v i xã h i và quá trình l ch s  nh ng đó là s  th  hi nộ ị ử ư ự ể ệ  mang tính tu n hoàn vô nghĩa c a kinh nghi m s ng,tình tr ng tâm th n phân l p ph  bi nầ ủ ệ ố ạ ầ ậ ổ ế  

nh  m t quy luât t n t i và s  b t l c c a cá nhân trong vi c đ i l p v i s  ph n c a mình.ư ộ ồ ạ ự ấ ự ủ ệ ố ậ ớ ố ậ ủ

V i b n cu n ti u thuy t: Châu Mĩ (1912), V  án (1914), Bi n d ng (1915), Lâu đàiớ ố ố ể ế ụ ế ạ  (1920), cùng v i m t s  truy n ng n, Kafka đã làm m t cu c cách tân to l n trong ngh  thu tớ ộ ố ệ ắ ộ ộ ớ ệ ậ  văn xuôi. “Ông tr  thành m t trong nh ng cây c t tr  v ng chãi làm c  s  cho n n văn h cở ộ ữ ộ ụ ữ ơ ở ề ọ  

phương Tây hi n đ i phát tri n, và h n th  n a, nhi u nhà văn trên th  gi i cho đ n nay v nệ ạ ể ơ ế ữ ề ế ớ ế ẫ  còn l y Kafka làm hình m u sáng tác, trong đó có c  nhà văn Vi t Nam.” (Nguy n Văn Dân)ấ ẫ ả ệ ễ    

1.2 M t vài nét v  cái ngh ch dộ ề ị ị

“Ch  nghĩa hi n đ i là m t trào l u tri t h c­ mĩ h c trong tri t h c văn ngh  th  kủ ệ ạ ộ ư ế ọ ọ ế ọ ệ ế ỉ XX,ph n ánh s  kh ng ho ng c a th  gi i t  b n và h  ý th c do nó t o ra” (T  đi n thu tả ự ủ ả ủ ế ớ ư ả ệ ứ ạ ừ ể ậ  

ng  văn h c, Lê Bá Hán,Tr n Đình S , Nguy n kh c Phi, ch  biên,NXB Giáo d c 2009)ữ ọ ầ ử ễ ắ ủ ụ

Thu t ng  này dùng đ  ch  chung các trậ ữ ể ỉ ường phái văn ngh  phệ ương Tây hi n đ i nhệ ạ ư 

ch  nghĩa v  lai, ch  nghĩa tủ ị ủ ượng tr ng, ch  nghĩa siêu th c, ch  nghĩa hi n sinh, ti u thuy tư ủ ự ủ ệ ể ế  dòng ý th c, ti u thuy t m i…ứ ể ế ớ

C  s  t  tơ ở ư ưởng c a ch  nghĩa hi n đ i là tri t h c c a Nit­s , Béc­xông, Hút­xen, h củ ủ ệ ạ ế ọ ủ ơ ọ  thuy t Phr t và ch  nghĩa hi n sinh c a Hai­dê­gô. T t c  nh ng ch  nghĩa và h c thuy t nàyế ớ ủ ệ ủ ấ ả ữ ủ ọ ế  

đ u l y nh ng gi i thích khác nhau theo l i ch  quan ch  nghĩa đ  đ i l p v i ch  nghĩa duyề ấ ữ ả ố ủ ủ ể ố ậ ớ ủ  

lí c a t  duy t  s n trong vi c nh n th c th c t i. Đi u này g n li n v i s  phát hi n nh ngủ ư ư ả ệ ậ ứ ự ạ ề ắ ề ớ ự ệ ữ  

b t c p c a ch  nghĩa duy lí truy n th ng đ i v i nh n th c đ i s ng con ngấ ậ ủ ủ ề ố ố ớ ậ ứ ờ ố ười

Sang đ u th  k  XX v i nh ng phát minh khoa h c hi n đ i đã tác đ ng to l n t i c mầ ế ỉ ớ ữ ọ ệ ạ ộ ớ ớ ả  thức nhà văn. Cho nên,bu c các nhà văn ph i nhìn hi n th c b ng con m t hi n đ i.ộ ả ệ ự ằ ắ ệ ạ

Nh c t i ch  nghĩa hi n đ i là ph i nh c t i nh ng phát minh m i xét v  m t kĩ thu tắ ớ ủ ệ ạ ả ắ ớ ữ ớ ề ặ ậ  

vi t . Chính kĩ thu t là ni m đam mê l n nh t c a các nhà văn hi n đ i. Đ c bi t là trongế ậ ề ớ ấ ủ ệ ạ ặ ệ  

m nh khi n cho ch  nghĩa hiạ ế ủ ện đ i có kh  năng khuy ch tán r ng kh p t i m i n n văn h c.ạ ả ế ộ ắ ớ ọ ề ọ

Trong s  t t c  nh ng sáng t o mang tính nguyên t c c a các nhà hi n đ i ch  nghĩaố ấ ả ữ ạ ắ ủ ệ ạ ủ  thì cái ngh ch d  đị ị ược xem là  u tiên s  1. Và chính F. Kafka là ngư ố ười tiên phong sáng t o ra “ạ  cái ngh ch di”. Cùng v i nh ng phá cách v  phị ớ ữ ề ương th c t  s  và c u trúc t  s , gi ng đi u,ứ ự ự ấ ự ự ọ ệ  

đi m nhìn v  th  gi i và con ngể ề ế ớ ười, ph m vi ch  đ , cách xây d ng hình tạ ủ ề ự ượng và chi m lĩnhế  

hi n th c…, y u t  ng ch d  đi trong tác ph m cệ ự ế ố ị ị ẩ ủa Kafka b ng m t hình d ng khác thằ ộ ạ ường, 

kì l , nhi u màu s c đã đ y v t đ t gãy c a “ c n đ ng đạ ề ắ ẩ ế ứ ủ ơ ộ ất”­ Kafka nên s c nhắ ọn h n vàơ  cũng v ng l i sâuọ ạ  s cắ  h n thanh âm muôn thu  c a văn chơ ở ủ ương phương Tây

Cái ngh ch d  trong sáng tác c a Kafka nó nh  nhàng ch i lên kh i câu ch  nh ng nóị ị ủ ẹ ồ ỏ ữ ư  không nằm yên t i đó mà nó va đ p v i th  gi i và kh ng khi p h n nó va đ p vào chính n iạ ậ ớ ế ớ ủ ế ơ ậ ộ  

tâm nhân v t. Y u t  ng ch d  trong tác ph m c a F. Kafka v a cái v  b c đ  v a ch a đ ng,ậ ế ố ị ị ẩ ủ ừ ỏ ọ ể ừ ứ ự  

v a b c l  m t cách c  th  th  gi i tinh th n, th  gi i bên trong và đ ng th i ngay b n thânừ ộ ộ ộ ụ ể ế ớ ầ ế ớ ồ ờ ả  

nó cũng là m t th  gi i tr u tộ ế ớ ừ ượng mang c n d  ch n.ơ ư ấ

Theo T  đi n Văn h c, khái ni m “ ngh ch d ” ( grotesque) cũng có cách d ch khác làừ ể ọ ệ ị ị ị  thô k ch ho c k  qu c. Thu t ng  ch  m t ki u hình th c t  ch c ngh  thu t ( hình tệ ặ ỳ ặ ậ ữ ỉ ộ ể ứ ổ ứ ệ ậ ượng, phong cách, th  lo i) d a và huy n tể ạ ự ễ ưởng, vào tính trào phúng, tính ng  ngôn, ng  ý, vào sụ ụ ự 

k t h p và tế ợ ương ph n m t cách k  qu c cái huy n ho c và cái x u, cái bi và cái hài, cáiả ộ ỳ ặ ề ặ ấ  

gi ng th c và cái bi m h a” ( trang 1053, t  đi n văn h c­ b  m i. Đ  Đ c Hi u, Nguy nố ự ế ọ ừ ể ọ ộ ớ ỗ ứ ế ễ  

Hu  Chi, Phùng Văn T u, Tr n H u Tá ch  biên, NXB Th  gi i, 2004).ệ ử ầ ữ ủ ế ớ

Y u t  ngh ch d  đã xu t hi n và g n li n v i đ i s ng văn h c t  trong th n tho i,ế ố ị ị ấ ệ ắ ề ớ ờ ố ọ ừ ầ ạ  

bi u hi n quan ni m duy v t t  phát c a dân gian v  t n t i và phát tri n lên đ n đ nh caoể ệ ệ ậ ự ủ ề ồ ạ ể ế ỉ  

v i ngh  thu t th i Ph c H ng và mang tính “ lớ ệ ậ ờ ụ ư ưỡng tr ”. Đ n th  k  XX, y u t  ngh  thu tị ế ế ỉ ế ố ệ ậ  này có nh ng s  bi n đ i đ  v a v n v i kích c  chi c áo c a th i đ i. Xu th  c a ki uữ ự ế ổ ể ừ ặ ớ ớ ế ủ ờ ạ ế ủ ể  ngh ch d  này là s  bi n hóa đ t ng t t  th  gi i quen thu c “ c a ta” thành th  gi i xa l  vàị ị ự ế ộ ộ ừ ế ớ ộ ủ ế ớ ạ  thù ngh ch do “nó” cai qu n. “ Nó”  là m t th  l c phi nhân và không th  hi u đị ả ộ ế ự ể ể ược, m t “tinhộ  

th n t t y u” tuy t đ i bi n con ngầ ấ ế ệ ố ế ười thành con r i, ngh ch d  th m nhu n “ n i s  s ng”,ố ị ị ấ ầ ỗ ợ ố  

th m nhu n ý th c v  tính phi lý c a t n t i”( trang 1054, t  đi n Văn h c (b  m i), Đ  Đ cấ ầ ứ ề ủ ồ ạ ừ ể ọ ộ ớ ỗ ứ  

Hi u, Nguy n Hu  Chi, Phùng Văn T u, Tr n H u Tá ch  biên, NXB Th  gi i, 2004).ế ễ ệ ử ầ ữ ủ ế ớ

Nh  v y, cùng v i s  bi n đ i và phát tri n, y u t  ngh ch d  đ n th  k  XX đã hi nư ậ ớ ự ế ổ ể ế ố ị ị ế ế ỉ ệ  

h u trong văn h c nh  là s  bi u th  cho cái phi lý, trái ngữ ọ ư ự ể ị ược v i cái thông thớ ường. Đó không 

ph i là cái huy n  o gi  tả ễ ả ả ưởng được đ t ra nh  m t s  gi  đ nh hi n th c. Ngh ch d  d chặ ư ộ ự ả ị ệ ự ị ị ị  chuy n gi a cái th c và cái phi lý. Nó là cái phi lý c a hi n th c có th c. Nh  v y, có thể ữ ự ủ ệ ự ự ư ậ ể 

hi u, y u t  ngh ch d  là y u t  t o nên hình tể ế ố ị ị ế ố ạ ượng trái v i thông thớ ường,   d ng th c méoở ạ ứ  

nh ng ngh ch d   y v a mang tính th i đ i, v a đi sâu vào b n th  con ngữ ị ị ấ ừ ờ ạ ừ ả ể ười, ch m đ nạ ế  

nh ng v n đ  muôn thữ ấ ề ưở ủ c a cu c s ng.ộ ố

NGH CH D  TRONG XÂY D NG HÌNH TỊ Ị Ự ƯỢNG NHÂN V TẬ

Cái ngh ch d  trong các tác ph m c a Kafka đ  thị ị ẩ ủ ể ể hiện rõ nét qua th  gi i ngh  thu t­ế ớ ệ ậ  

“ Đó là m t th  gi i riêng độ ế ớ ược sáng t o ra theo các nguyên t c t  tạ ắ ư ưởng… có không gian riêng, th i gian riêng, có quy lu t tâm lý riêng, có quan h  xã h i riêng, quan ni n đ o đ c,ờ ậ ệ ộ ệ ạ ứ  thang b c giá tr  riêng…ch  xu t hi n m t cách ậ ị ỉ ấ ệ ộ ướ ệc l  trong sáng tác ngh  thu t”(trang 302,ệ ậ  

t  đi n thu t ng  văn h c, NXB Giáo d c­ Lê Bá Hán, Tr n Đình S  ­ Nguy n kh c Phi chừ ể ậ ữ ọ ụ ầ ử ễ ắ ủ biên, 2009)

Th  gi i ngh  thu t trong sáng tác c a Kafka là m t hi n tế ớ ệ ậ ủ ộ ệ ượng đ c đáo nh t trongộ ấ  văn h c th  gi i th  k  XX. Qua th  gi i đó, Kafka đã c m nh n đọ ế ớ ế ỉ ế ớ ả ậ ược sâu s c v  tình tr ngắ ề ạ  

t n t i c a con ngồ ạ ủ ười và th  hi n b n ch t c a th i đ i mình m t cách đ c đáo m  ra nh ngể ệ ả ấ ủ ờ ạ ộ ộ ở ữ  

kh  năng m i cho ti u thuy t hi n đ i.ả ớ ể ế ệ ạ

Ch  v i 3 ti u thuy t và h n 20 truy n ng n, F.Kafka đã v  lên m t th  gi i nghỉ ớ ể ế ơ ệ ắ ẽ ộ ế ớ ệ thu t ­ th  gi i c a nh ng ngh ch d , th  gi i cậ ế ớ ủ ữ ị ị ế ớ ủa Kafka

2.1 Hình tượng nhân v t trung tâmậ

F.kafka xây d ng nên nh ng hình tự ữ ượng nhân v t ch a đ ng nh ng ám  nh v  thânậ ứ ự ữ ả ề  

ph n con ngậ ười cô đ n, l c loài ph i s ng ki p l u đày ngay trong không gian s ng c aơ ạ ả ố ế ư ố ủ  mình.S  ph n nhân v t ch a đ ng nh ng cái phi lý, cái không th  gi i quy t b ng lý tríố ậ ậ ứ ự ữ ể ả ế ằ  

nh ng khi đi sâu vào ta v n th y le lói cái h p lý c a nó.ư ẫ ấ ợ ủ

 Trong ti u thuy t “ Bi n d ng”, Gregor Samsa­ nhân v t c a truy n ­ v n là m t nhânể ế ế ạ ậ ủ ệ ố ộ  viên chào hàng c n m n và nghiêm túc, là n i nầ ẫ ơ ương t a và ni m t  hào c a gia đình  songự ề ự ủ  

m t sáng th c d y, Samsa “ th y mình đã bi n thành m t con côn trùng kh ng l  L ng anhộ ứ ậ ấ ế ộ ổ ồ ư  

r n ch c th  đắ ắ ể ược b c m t l p giáp s t , anh n m ng a d m nh c đ u lên nhìn th y b ngọ ộ ớ ắ ằ ử ợ ấ ầ ấ ụ  mình khum tròn, nâu bóng phân chia thành nhi u đ t cong c ng đ , t m chăn bông đ p trênề ố ứ ỏ ấ ắ  

b ng đã b  xô l ch, g n tu t h n. Chân anh nh u ra, m nh kh nh đ n th m h i so v i ph nụ ị ệ ầ ộ ẳ ễ ả ả ế ả ạ ớ ầ  còn l i c a thân hình to đùng, vùng v y b t l c trạ ủ ẫ ấ ự ước m t anh”ắ

S  ph n ngh ch d  c a G.Samsa b t đ u t  đây. Trong cái hình hài c a m t con bố ậ ị ị ủ ắ ầ ừ ủ ộ ọ 

gi a cu c s ng đ i thữ ộ ố ờ ường, người ta s  t  h i: làm sao có th  huy n ho c nh  v y? làm saoẽ ự ỏ ể ề ặ ư ậ  

l i phi lý nh  th ? Nh ng có nh  v y m i là ngh ch d , m i là Kafka. Hi n tạ ư ế ư ư ậ ớ ị ị ớ ệ ượng bi n d ngế ạ  

c a Samsa là m t s  bi n d ng đ c bi t làm ta g i nh  s  bi n d ng trong c  tích th n kì­ đóủ ộ ự ế ạ ặ ệ ợ ớ ự ế ạ ổ ầ  

là chu kì tr  v  ngu n g c cũ: ngở ề ồ ố ườ v ti ậ người ho c v tặ ậ ngườ v t nh ng cái làm cho táci ậ ư  

ph m c a Kafka khác so v i truy n c  tích là   ch  chu k  s  ph n con ngẩ ủ ớ ệ ổ ở ỗ ỳ ố ậ ười là m i l :ớ ạ  

ngườ v ti ậ ch t.ế

 Đ n các truy n d a trên n n t ng cái phi lý v t hóa ngế ệ ự ề ả ậ ườ ủi c a truy n ng  ngôn nh :ệ ụ ư  

Hang ổ, Chó sói và ng ườ Ả ậ , N  ca sĩ Giôđephin i   r p ữ , F.Kafka đã t o ra nh ng s c thái phi líạ ữ ắ  

m i trong mê l  c a ông. Nó không   đâu xa mà ngay trong cu c s ng t  nó chi phớ ộ ủ ở ố ố ự ối vận 

m nh con ngệ ười, là đ i tố ượng nh n th c ­ là không th  nh n th c. Nút m  là nhân v t suyậ ứ ể ậ ứ ở ậ  nghĩ, t n t i trong phi lý và tính phi lý này d n đồ ạ ẫ ường cho toàn truy n . M  đ u ệ ở ầ Hang ổ, con 

v t   hang mà s ng th t b t an. Nó t o ra m t mê l  t ng h m mà không có m t phút yênậ ở ố ậ ấ ạ ộ ộ ầ ầ ộ  tâm. Trong mê l   y có m t s  g n k t vô hình gi a các con v t và t n bi k ch ki p ngộ ấ ộ ự ắ ế ữ ậ ấ ị ế ười

  Có th  nói, y u t  c  b n làm nên s  khác bi t c a cái ngh ch d  trong tác ph mể ế ố ơ ả ự ệ ủ ị ị ẩ  Kafka so v i th n tho i, c  tích, tôn giáo n m   s  phi th n thánh hóa th  gi i. Đây là m tớ ầ ạ ổ ằ ở ự ầ ế ớ ộ  

hi n tệ ượng mang tính th i đ i, G n v i s  nhìn l i, đánh giá l i l ch s  và các huy n tho i nờ ạ ắ ớ ự ạ ạ ị ử ề ạ ở 

r  vào nh ng năn đ u th  k  XX, đúng nh  l i miêu t  c a Heidegger: “ Và nh  v y, cu iộ ữ ầ ế ỉ ư ờ ả ủ ư ậ ố  cùng thượng đ  đã ra đi. Kho ng tr ng đ  l i đế ả ố ể ạ ượ ấc l p đ y b ng s  thăm giò v  m t l ch sầ ằ ự ề ặ ị ử 

và các tâm lý huy n tho i” ề ạ

Cái ngh ch d  trong thân ph n c a nhân v t trong tác ph m c a Kafka thị ị ậ ủ ậ ẩ ủ ường đượ  c

tr i dài t  b n th  đ n tha nhân. C  Gregor Samsa ( Bi n d ng), Joseph K. ( V  án) l n K.ả ừ ả ể ế ả ế ạ ụ ẫ  ( Lâu đài) đ n thi u năng l c ph n t  đ  t  nh n ra mình và  hoàn c nh xung quanh. Chút lóeế ế ự ả ư ể ự ậ ả  sáng trong nh n th c c a Joseph K   đo n k t c a ậ ứ ủ ở ạ ế ủ V  án ụ  ch  là ánh sao băng qua tr i. Nh ngỉ ờ ư  

đ y là ch p sáng cho m i ngấ ớ ỗ ười th c t nh và tr m t  trứ ỉ ầ ư ước mê l  c a cõi lòng mình.ộ ủ

Đ  làm n i b t cái b n th  cô đ n, các n i b t an c a nhân v t, Kafka thể ổ ậ ả ể ơ ỗ ấ ủ ậ ường đ tặ  nhân v y c a mình vào gi a đám đông. Hình  nh đám đông trong tác ph m c a ông  g n li nậ ủ ữ ả ẩ ủ ắ ề  với nguy c  tha hóa, g i ý ni m v  cái ch t. Có nh ng đám đông c m c , xu t hi n bên nghĩaơ ợ ệ ề ế ứ ầ ờ ấ ệ  trang ( Gi c m ), có nh ng đám đông hát nh ng l i ca nh t nh o nh  m t nghi l  cúng t ,ấ ơ ữ ữ ờ ạ ẽ ư ộ ễ ế  cởi qu n áo và đ t viên th y thu c b t l c trên chi c giầ ặ ầ ố ấ ự ế ường b nh nhân (M t th y thu cệ ộ ầ ố  nông thôn), có đám đông chen chúc d c theo các hành lang và ph ng x  án n i t ng áp máiọ ồ ử ơ ầ  ( V  án)… Trong cách nhìn c a Kafka “ Tha nhân là đ a ng c”. M i quan h  gi a b n th  vàụ ủ ị ụ ố ệ ữ ả ể  tha nhân luôn trong tình tr ng m t liên l c, không th u hi u, con ngạ ấ ạ ấ ể ười đã đánh m t s i dâyấ ợ  

d n đẫ ường, khi n cái tôi không th  nào k t giao, hòa nh p v i c ng đ ng, và d n d n h  tế ể ế ậ ớ ộ ồ ầ ầ ọ ự thu mình vào nh ng  c đ o cô đ n. “ Con ngữ ố ả ơ ười cô đ n đi lang thang thang trong mê cungơ  

v ng ng t c a m t th  gi i  n i di n ra nh ng s  mô ph ng l  b ch bang b  c a lu t pháp”.ắ ắ ủ ộ ế ớ ơ ễ ữ ự ỏ ố ị ổ ủ ậ

Khi bi n thành con b , c  tế ọ ứ ưởng đó s  là lúc G. Samsa c n s  an  i nh t thì t t cẽ ầ ự ủ ấ ấ ả 

m i ngọ ườ ềi đ u chĩa cái nhìn nh  mũi nh n v  phía anh: Viên qu n lý s  hãi b  ch y, ngư ọ ề ả ợ ỏ ạ ườ  i

m  b i r i ngã q y, ngẹ ố ố ụ ười cha hung t n gi n d , G.Samsa b  gh  l nh ngay chính t i ngôiợ ậ ữ ị ẻ ạ ạ  nhà c a mình, anh ph i s ng nh ng tháng ngày cô đ n trong b n b c tủ ả ố ữ ơ ố ứ ường và b  đ i x  nhị ố ử ư 

m t con quái v t.ộ ậ

M i s  n  l c c a Samsa nh m làm cho m i ngọ ự ỗ ự ủ ằ ọ ười hi u mình, nh m bày t  tình c mể ằ ỏ ả  

c a mình vói ngủ ười thân, ch  càng đào sâu thêm h  ngăn cách: t  s  kinh hoàng, s  hãi trỉ ố ừ ự ợ ướ  c

s  bi n d ng c a anh, m i ngự ế ạ ủ ọ ười chuy n sang thái đ  ân c n thể ộ ầ ương h i, r i nhanh chóng trạ ồ ở nên th    và cu i cùng hoàn toàn tr  nên xa l  Không nh ng th  h  còn xem anh nh  m t v tờ ơ ố ở ạ ữ ế ọ ư ộ ế  

nh , m t n i nh c nhã, m t s  đe d a đ i v i cu c s ng c a mình. C  gia đình t  ra nhơ ộ ỗ ụ ộ ự ọ ố ớ ộ ố ủ ả ỏ ẹ nhõm sung sướng nh  trút đư ược gánh n ng trặ ước cái ch t c a con b ­ ngế ủ ọ ười Gregor Samsa

Chúng ta hãy chú ý đ n chi ti t nói v  s  n  l c c a Samsa, vế ế ề ự ỗ ự ủ ượt lên trên m i n i đauọ ỗ  

c a th  xác, s  m c c m x u h  v  hình hài c a mình đ  l t đ n bên c nh cô em gái, tìmủ ể ự ắ ả ấ ổ ề ủ ể ế ế ạ  cách an  i, đ ng viên cô khi cô ch i đàn, tâm s  v i cô v  nh ng d  đ nh t t đ p c a anhủ ộ ơ ự ớ ề ữ ự ị ố ẹ ủ  dành cho cô… Song nh ng tình c m đ p đ   y c a anh không nh ng không ai c m nh nữ ả ẹ ẽ ấ ủ ữ ả ậ  

được, không ai hi u để ược, mà hành đ ng c a anh còn là nguyên c  làm bùng lên s  gi n dộ ủ ớ ự ậ ữ 

c a c  nhà, d n đ n k t c c anh ph i ch t. Rõ ràng, Samsa và gia đình đ ng lo t đã là nh ngủ ả ẫ ế ế ụ ả ế ồ ạ ữ  con người hoàn toàn xa l  H  không cùng m t “kênh” giao ti p, h  thu c v  nh ng th  gi iạ ọ ộ ế ọ ộ ề ữ ế ớ  khác nhau

C m giác xa l  c a con ngả ạ ủ ườ ề ế ới v  th  gi i còn được đ y lên m t m c cao h n­ s  xaẩ ộ ứ ơ ự  

l  v i chính mình. Hình tạ ớ ượng đ y  n d ­G.Samsa b  bi n thành b , chính là bi u tầ ẩ ụ ị ế ọ ể ượng bi đát v  s  tha hóa, l  hóa con ngề ự ạ ười. Không nh ng không c t nghĩa đữ ắ ược th  gi i mà ngayế ớ  chính b n thân mình, con ngả ười cũng không th  hi u n i. Cu c s ng s  đi v  đâu khi ngay cể ể ổ ộ ố ẽ ề ả mình cũng không còn là mình, không th  t  lý gi i­mình là ai? Cái b n th  con ngể ự ả ả ể ườ ặ  i đ ttrong kh i h n đ n gi a th  gi i và chính mình là ngu n g c c a tr ng thái lo âu, b t anố ỗ ộ ữ ế ớ ồ ố ủ ạ ấ  khi n nhân v t c  đ ng mãi trế ậ ứ ứ ước cánh c ng cách ngăn gi a mình và th  gi i. Trong truy nổ ữ ế ớ ệ  

ng n “ Kh i hành” m c đích chuy n đi c a nhân v t “ tôi” chính là “ r i kh i n i đây”.ắ ở ụ ế ủ ậ ờ ỏ ơ  Truy n ng n “ Làng g n nh t” g n li n v i ý ni m v  cu c đ i ng n ng i đ n l , v  m tệ ắ ầ ấ ắ ề ớ ệ ề ộ ờ ắ ủ ế ạ ề ộ  cái đích không bao gi  t i, n i” m t ki p s ng bình thờ ớ ơ ộ ế ố ường và trôi ch y cũng còn khó mà đả ủ cho cu c lãm du  y”. ngộ ấ ười nông dân tìm đ n c a pháp lu t, nh ng đ n ch t cũng khôngế ử ậ ư ế ế  

được vào (Trước c a pháp lu t). Trong toàn b  truy n ng n, ngử ậ ộ ệ ắ ười nông dân­người yêu c aủ  anh ta ch  đỉ ược nghe nh c t i loáng thoáng. Nhi u nhân v t khác không có tên, ho c n u cóắ ớ ề ậ ặ ế  tên thì hình  nh nhân v t cũng m  h  ch ng kém. Và h u nh  ch ng nhân v t nào làm cáiả ậ ơ ồ ẳ ầ ư ẳ ậ  công vi c c a mình. Ta không th y Joseph K. hi n ra v i t  cách nhân viên ngân hàng, các ôngệ ủ ấ ệ ớ ư  chánh phó giám đ c không đố ược miêu t    cả ở ương v  c a h , lu t s  Hun không bào ch a choị ủ ọ ậ ư ữ  

b  cáo, h a sĩ Titoreli không v  tranh, hai tên đao ph  th c ra ch ng ph i v n là đao ph …Hị ọ ẽ ủ ự ẳ ả ố ủ ọ 

là ai? H  làm gì? H  hành đ ng vì m c đích gì? Ch  mãi là nh ng câu h i b  ng  Cái ngh chọ ọ ộ ụ ỉ ữ ỏ ỏ ỏ ị  

d  trong thân ph n con ngị ậ ười chính là   ch  F. Kafka luôn dán cho nhân v t nh ng d u h iở ỗ ậ ữ ấ ỏ  

l n, m i nhân v t m t d u h i riêng nh  là m t nhãn hi u đ  phân bi t v i các nhân v tớ ỗ ậ ộ ấ ỏ ư ộ ệ ể ệ ớ ậ  khác, nh ng cái đ c đáo là không ai có th  tr  l i đư ộ ể ả ờ ược nh ng câu h i  y, ngay c  chính tácữ ỏ ấ ả  

gi ả

Joseph K. ch t vì lí do gì? Không ai bi t, ch  bi t r ng anh vô t i. Vô t i mà ph i ch t,ế ế ỉ ế ằ ộ ộ ả ế  

ch t mà không bi t lí do vì sao mình ph i ch t đã đ a Joseph K. tr  thành m t n n nhân c aế ế ả ế ư ở ộ ạ ủ  

xã h i tha hóa, v i nh ng m i nguy hi m rình r p xung quanh, nó đ n b t thình lình, gi tộ ớ ữ ố ể ậ ế ấ ế  

c a xã h i mà không làm sao đ  thay đ i đủ ộ ể ổ ược. Cái ngh ch d   y đeo bám con ngị ị ấ ười và không bao gi  buông tha con ngờ ười. Và câu nói cu i cùng đ y ái oán c a ố ầ ủ Joseph K. v  s  ph n c aề ố ậ ủ  mình: “ nh  m t con chó!” chính là s  ph n kháng cu i cùng v  cái ngh ch d  bám ri t l y anhư ộ ự ả ố ề ị ị ế ấ  trong su t m t năm qua.ố ộ

Trong cu c s ng tinh th n ngộ ố ầ ười phương Đông, v i cái nhìn nh t th  v  vũ tr , v iớ ấ ể ề ụ ớ  quan ni m “ thiên nhiên tệ ương đ ng”, con ngồ ười dù cô đ n v n còn có m t đi m t a tinhơ ẫ ộ ể ự  

th n, đó chính là thiên nhiên. Đ n v i thiên nhiên hòa mình trong đó, con ngầ ế ớ ười không ch  tìmỉ  

được s  th nh th i trong tâm h n, mà còn có c m giác nh  đự ả ơ ồ ả ư ược tr  v  v i ngôi nhà thânở ề ớ  yêu, đ y  m cúng c a mình. Vì th , khi mu n di n t  s  cô đ n, các nhà th  c  phầ ấ ủ ế ố ễ ả ự ơ ơ ổ ươ  ngĐông thường đ t con ngặ ười trong m t không gian r ng l n vô biên, xa l    đó, h  không tìmộ ộ ớ ạ Ở ọ  

th y m t hình  nh gì thân thu c g n gũi v i mình, con ngấ ộ ả ộ ầ ớ ười nh  l c vào m t không gian,ư ạ ộ  

m t th i gian n m ngoài dòng ch y cu c đ i. Bài th  b t h  c a Tr n T  Ngang cũng ph nộ ờ ằ ả ộ ờ ơ ấ ủ ủ ầ ử ầ  nào nói lên đi u  y:ề ấ

“ Ti n b t ki n c  nhânề ấ ế ổ

  H u b t ki n lai giậ ấ ế ả

  Ni m thiên đ a chi du duệ ị

  Đ c thộ ương nhiên nhi th  h  ’’ế ạ

(Đăng U Châu đài ca)

Nh  v y, n u nh  trong ngh  thu t phư ậ ế ư ệ ậ ương Đông, n i cô đ n c a con ngỗ ơ ủ ười thườ  ng

được tô đ m trong s  đ i l p v i không gian mênh mông xa l , thì trong sáng tác c a F.Kafkaậ ự ố ậ ớ ạ ủ  

cũng nh  các nhà văn phư ương Tây sau này, con người cô đ n l c lõng ngay trong nh ng khôngơ ạ ữ  gian quen thu c, g n gũi nh t. Con ngộ ầ ấ ười xa l  ngay gi a cu c s ng c ng đ ng, xa l  v iạ ữ ộ ố ộ ồ ạ ớ  

người thân, th m chí  v i chính mình. Vì th , dù hình  nh con ngậ ớ ế ả ười cô đ n, l c lõng v nơ ạ ố  không ph i là hình  nh hoàn toàn m i m ,ả ả ớ ẻ  l  l m trong đ i s ng văn h c. Song đ n G.Kafkaạ ẫ ờ ố ọ ế  

nó v n ti p t c t o nên nh ng xúc đ ng l n lao.ẫ ế ụ ạ ữ ộ ớ

2.2 Hình tượng nhân v t v ng m tậ ắ ặ

Trong s  nh ng bi t tài khi sáng t o ngh  thu t c a Kafka, ta th y n i b t lên cái bi tố ữ ệ ạ ệ ậ ủ ấ ổ ậ ệ  tài th  hi n cái v ng m t. Đây để ệ ắ ặ ược xem là m t đ c s c góp ph n làm nên phong cách nhàộ ặ ắ ầ  văn. Trong tác ph m c a Kafka ta luôn th y có m t nhân v t nào đó không xu t hi n nh ngẩ ủ ấ ộ ậ ấ ệ ư  

l i có s c m nh, quy n l c không tạ ứ ạ ề ự ưởng chi ph i t i ti n trình c a truy n và đ c bi t có số ớ ế ủ ệ ặ ệ ự tác đ ng  tr c ti p và sâu s c t i nhân v t trung tâm.ộ ự ế ắ ớ ậ

Ở V  án ụ  có th  th y m t nhân v t v ng m t nh ng l i đóng vai trò là nhân v t trungể ấ ộ ậ ắ ặ ư ạ ậ  tâm trong tác ph m đó là tòa án. M t tòa án không có đ a đi m xác đ nh, không nguyên t c,ẩ ộ ị ể ị ắ  không lu t pháp, g m nhi u c p   đó nó không nh ng “s  d ng nh ng viên thanh tra hámậ ồ ề ấ ở ữ ử ụ ữ  

ti n, đ i trề ộ ưởng canh binh và nh ng viên d  th m ngu đ n”, sách lu t pháp mà nh ng v  quanữ ự ẩ ộ ậ ữ ị  tòa s  d ng thì trong đó là “b c tranh thô t c” nh ng nó l i nh  ma qu  hi n hình   kh p m iử ụ ứ ụ ư ạ ư ỷ ệ ở ắ ọ  

n i “Ch ng có cái gì là không thu c v  t  ch c t  pháp!” Nó nh  là t t c  th  gi i, là cái gìơ ẳ ộ ề ổ ứ ư ư ấ ả ế ớ  

bí  n ph c t p không th  th y đẩ ứ ạ ể ấ ược. Và nó thích ai thì s  dìm ngẽ ười ta đ n ch t m c dù anhế ế ặ  không có t i “T  ch c t  pháp chìm ng p trong vô vàn nh ng cái tinh vi! R i cu i cùng nóộ ổ ứ ư ậ ữ ồ ố  cũng khám phá ra m t t i tr ng   ch  x a nay ch a t ng bao gi  có c ” Vì th  mà ai cũngộ ộ ạ ở ỗ ư ư ừ ờ ả ế  

s  M t tòa án phi lý và ta bi t ch c nó không có th c trong cu c s ng. Và đúng th ! Franzợ ộ ế ắ ự ộ ố ế  Kafka không mu n qua ố V  án ụ  ch  đ  xây d ng lên m t tòa án quan liêu. N u tác ph m c aỉ ể ự ộ ế ẩ ủ  Kafka ch  nói có th  thì đâu có th  đỉ ế ể ược coi là nhà văn tiên phong trong th  k  XX, khôngế ỷ  

được coi là m t nhà tiên tri. V i tác ph m c a mình Franz Kafka nh  mu n nói đ n m t m tộ ớ ẩ ủ ư ố ế ộ ộ  

th  gi i b t  n v i nh ng đi u phi lý, m t th  gi i mà con ngế ớ ấ ổ ớ ữ ề ộ ế ớ ười ta th n nhiên chém gi tả ế  nhau, mu n coi c nh h p h i c a ngố ả ấ ố ủ ười khác nh  m t đi u gì thú v  “Đôi m t đã l  đ ,ư ộ ề ị ắ ờ ờ  

nh ng Joseph K. v n còn nhìn th y hai đ a ch m đ u vào nhau cúi sát xu ng m t anh đư ẫ ấ ứ ụ ầ ố ặ ể quan sát c nh chót”.ả

Đ c bi t Franz Kafka luôn b  cu n hút b i các chi ti t, ông ý th c r t rõ r ng chi ti t làặ ệ ị ố ở ế ứ ấ ằ ế  hình th c xu t hi n c a nh ng quy lu t không th  th y, là kh  năng đ  di n đ t cái khôngứ ấ ệ ủ ữ ậ ể ấ ả ể ễ ạ  

th  di n đ t để ễ ạ ược. Trong th  gi i ngh  thu t c a V  án có m t hình  nh bao trùm lên t t cế ớ ệ ậ ủ ụ ộ ả ấ ả 

nh  là  n tư ấ ượng duy nh t: m t tòa án k t án t  hình ngấ ộ ế ử ười ta vô c  Đó là hình  nh c a m tớ ả ủ ộ  

hi n th c hai m t. Nhà văn không mang đ n cho ngệ ự ặ ế ườ ọi đ c nh ng gì có th  tin ngay, phù h pữ ể ợ  

v i yêu c u th m mĩ c a s  b t chớ ầ ẩ ủ ự ắ ước hi n th c, mà đ a ra m t hi n th c tệ ự ư ộ ệ ự ưởng nh  khôngư  

đó v  Con ngề ười m t cách hi u qu  nh t.” (Trộ ệ ả ấ ương Đăng Dung)

Trong  Tr ướ c c a pháp lu t ử ậ    ta cũng th y m t nhân v t  n l p bên trong cánh c a,ấ ộ ậ ẩ ấ ử  không h  ló m t ra, không h  đề ặ ề ược miêu t  ch  đả ỉ ược nh c t i qua l i tho i c a ngắ ớ ờ ạ ủ ười nông dân và gã gác c ng, đó là nhân v t đ i di n cho pháp lu t. M c dù, nhân v t này không xu tổ ậ ạ ệ ậ ặ ậ ấ  

hi n nh ng thông qua nh ng gì nó tác đ ng t i các nhân v t khác cũng đ  th y đệ ư ữ ộ ớ ậ ủ ấ ược mãnh 

l c phi thự ường c a nó.Ta không h  bi t nhân v t v ng m t dùng cái gì và dùng nó nh  thủ ề ế ậ ắ ặ ư ế nào mà khi n ngế ười gác c ng c  cu c đ i không có phút giây nào l  là vi c canh gác c aổ ả ộ ờ ơ ệ ủ  mình, đ ng th i khi n ngồ ờ ế ười nông dân cũng dành c  đ i mình đ  ch  đ i. Đó là ván bài sả ờ ể ờ ợ ố 

ph n, c  hai ch  bi t ch p nh n vô đi u ki n k  mình không h  đậ ả ỉ ế ấ ậ ề ệ ẻ ề ược g p m t.ặ ặ

Trong Bi n d ng ế ạ  dù không th y xu t hi n cũng không h  đấ ấ ệ ề ược nh c t i   b t c  chi ti t nàoắ ớ ở ấ ứ ế  

nh ng ta v n th y có m t nhân v t v ng m t nào đó đang ch  huy toàn b  ti n trình câuư ẫ ấ ộ ậ ắ ặ ỉ ộ ế  chuy n và đang c  g ng bi n nhân v t trung tâm thành con r i đ  nó gi t dây. Ta v n th cệ ố ắ ế ậ ố ể ậ ẫ ắ  

m c: ai đã khi n G. Samsa bi n thành con b ? ai đã làm nên t n bi k ch đ i anh? K  đó là ai?ắ ế ế ọ ấ ị ờ ẻ  

Ta c  g ng tìm mà không th y và khi đã không th y thì ta ph i ch p nh n nh  chính cách b nố ắ ấ ấ ả ấ ậ ư ả  

th  ngh ch d  đã ch p nh n trong tác ph m mà thôi. ể ị ị ấ ậ ẩ

Trong các sáng tác c a mình, Kafka không bao gi  đi vào nhũng chi ti t c  th , v iủ ờ ế ụ ể ớ  nhân v t trung nhà văn ch  phác h a vài n t không ăn nh p gì l m v i bi n c  cu c đ i c aậ ỉ ọ ế ậ ắ ớ ế ố ộ ờ ủ  

h , còn v i nhân v t v ng m t thì không h  có m t s  miêu t  mang tính phác h a nào, cọ ớ ậ ắ ặ ề ộ ự ả ọ ả nhân v t trung tâm và đ c gi  đ u “mù” thông tin v  nó. Nó ch  đậ ộ ả ề ề ỉ ược g i ra b ng nh ng tênợ ằ ữ  

g i nh  quan tòa, pháp lu t  và đ c bi t ta bi t đọ ư ậ ặ ệ ế ược nó nhi u h n thông qua nh ng gì nóaề ơ ữ  gây ra cho nhân v t trung tâm.ậ

Trong ti u thuy t ể ế Lâu đài ta b t g p m t con ngắ ặ ộ ười nào đó đang sai khi n K. và tháchế  

th c K. nh  m t ông ch  nh  m i con thú đói c a mình nh ng tuy t nhiên ta không th y nhânứ ư ộ ủ ử ồ ủ ư ệ ấ  

v t đó n i lên b  m t câu ch  Và nhân v t v ng m t  y hoàn toàn đ i l p v i K.: nó to l n­ậ ổ ề ặ ữ ậ ắ ặ ấ ố ậ ớ ớ  

K. nh  bé, nó m nh m ­ K. y u đu i, nó đông đ o­ K. đ n đ c, nó là k  th ng tr ­ K. là k  bỏ ạ ẽ ế ố ả ơ ộ ẻ ố ị ẻ ị 

tr  s  đ i l p này tị ự ố ậ ương t  c  v i G. Samsa trong ự ả ớ Bi n d ng ế ạ , c  Joseph K trong ả V  án ụ  và 

b t c  b n th  ngh c d  nào trong sáng tác c a F. Kafka.ấ ứ ả ể ị ị ủ

 Đây th c ch t là m t d u  n sáng t o c a F. Kafka trong th i đ i mà m i th  khôngự ấ ộ ấ ấ ạ ủ ờ ạ ọ ứ  

ch  đỉ ược xem xet trong m i liên h  b  m t mà ph i luôn đ t trong m i tố ệ ề ặ ả ặ ố ương quan c a cái vôủ  hình, cái vô th c c a con ngứ ủ ười. Đi u này cho th y t m nh n th c c a F. Kafka v i hi n th cề ấ ầ ậ ứ ủ ớ ệ ự  

cu c s ng là hoàn toàn ph  nh n đi cái nhìn c a các nhà văn hi n th c trộ ố ủ ậ ủ ệ ự ước đó, cái nhìn tiên phong c a m t nhà văn hi n đ i ch  nghĩa. B i vì, sau F. Kafka ta s  th y m t b  m t vănủ ộ ệ ạ ủ ở ẽ ấ ộ ộ ặ  

h c m i h n r t nhi u, khi các nhà văn có s  thay đ i v  t  duy và l i vi t khi n cho văn đànọ ớ ơ ấ ề ự ổ ề ư ố ế ế  

th  gi i th  k  XX mang tính cách m ng toàn di n, tri t đ  h n.ế ớ ế ỉ ạ ệ ệ ể ơ

CHƯƠNG 3

 NGH CH D  TRONG KHÔNG GIAN VÀ TH I GIAN NGH  THU TỊ Ị Ờ Ệ Ậ

3.1 Ngh ch d  trong không gian ngh  thu tị ị ệ ậ

Không gian ngh  thu t là hình th c bên trong c a hình tệ ậ ứ ủ ương ngh  thu t th  hi n tínhệ ậ ể ệ  

ch nh th  c a nó. S  miêu t  tr n thu t trong ngh  thu t bao gi  cũng xu t phat t  m t đi mỉ ể ủ ự ả ầ ậ ệ ậ ờ ấ ừ ộ ể  nhìn, di n ra trong trễ ường nhìn nh t đ nh, qua đó th  gi i ngh  thu t c  th , c m tính b c lấ ị ế ớ ệ ậ ụ ể ả ộ ộ 

toàn b  qu ng tính c a nó: cái này bên c nh cía kia, liên t c, cách quãng, ti p n i, cao, th p,ộ ả ủ ạ ụ ế ố ấ  

xa g n, r ng, dài, t o thành vi n c nh ngh  thu t.( trang 106 T  đi n thu t ng  văn h c, Lêầ ộ ạ ễ ả ệ ậ ừ ể ậ ữ ọ  

Bá Hán­ Tr n Đình S , Nxb Giáo d c 2009).ầ ử ụ

Khi sáng t o ra m t hình tạ ộ ượng nhân v t, nhà văn luôn đ t trong m t không gian nghậ ặ ộ ệ thu t nh t đ nh đ  nhân v t th c hi n s  v  c a nó. V i Kafka cũng v y, s  sáng t o ra b nậ ấ ị ể ậ ự ệ ứ ụ ủ ớ ậ ự ạ ả  

th  ngh ch d  luông song hành v i s  sáng t o ra m t không gian ngh ch d  đ  nhân v t b c lể ị ị ớ ự ạ ộ ị ị ể ậ ộ ộ 

t t c  nh ng cái ngh ch d  mà nhà văn giao cho nó nh m kh c h a sâu h n b n th   y. Vàấ ả ữ ị ị ằ ắ ọ ơ ả ể ấ  

vi c sáng t o ra không gian ngh ch d  luôn mang tính h p lý trong các sáng tác c a F. Kafka,ệ ạ ị ị ợ ủ  cho th y cái nhìn đ y tinh t , đ c đáo c a nhà văn v i hi n th c đấ ầ ế ộ ủ ớ ệ ự ược ph n ánh trong tácả  

ph m, cũng nh  là hi n th c cu c s ng đẩ ư ệ ự ộ ố ược quy chi u t  tác ph m.ế ừ ẩ

3.1.1 Không gian mê lộ

Đ c đi m chung c a lo i không gian này là s  xu t hi n các y u t  ng u nhiên, bi nặ ể ủ ạ ự ấ ệ ế ố ẫ ế  hóa d  thị ường, gây tâm lý b t an và làm m t phấ ấ ương hướng nhân v t chính; đ y nhân v tậ ẩ ậ  chính vào k t thúc bi k ch và cái ch t nh  là đ nh m nh đã an bài.ế ị ế ư ị ệ

Ti u thuy t ể ế V  án ụ  là m t mê cung c a các thi t ch  quy n l c tòa án pháp lu t phi lý.ộ ủ ế ế ề ự ậ  Joseph K – nhân v t chính c a ti u thuy t – b  b t không rõ nguyên do. Cũng nh  hai tên c nhậ ủ ể ế ị ắ ư ả  sát, viên đ i và th m phán độ ẩ ược giao nhi m v  xét x  Joseph K nh ng cũng không bi t b  cáoệ ụ ử ư ế ị  

m c t i gì. Joseph K ph i đ i m t v i b  máy cai tr  kh ng l  bí hi m t n t i kh p n i, h uắ ộ ả ố ặ ớ ộ ị ổ ồ ể ồ ạ ắ ơ ữ  hình ho c vô hình. Anh nh  b  thôi miên b i cái th  gi i đó, cái t  ch c bí m t đó, nh ngặ ư ị ở ế ớ ổ ứ ậ ữ  

người canh gi  lu t pháp đó, h  h i cung và th m v n không c n bi t t i sao. B  l c vào mêữ ậ ọ ỏ ẩ ấ ầ ế ạ ị ạ  

l  pháp lu t, Joseph K không còn t  minh oan cho mình độ ậ ự ược, ph i nh  vào s  giúp đ  c aả ờ ự ỡ ủ  

người khác nh  Ti n sĩ Hun, nhà k  ngh  gia, H a sĩ Titoreli  Song, anh phát hi n th y b nư ế ỹ ệ ọ ệ ấ ọ  chúng cũng là tay chân, dây m  r  má c a tr t t  t i cao  y, là nh ng tên ng  ng n, d t nát,ơ ễ ủ ậ ự ố ấ ữ ớ ẩ ố  

b p b m và b t minh. Các l i thoát d n đóng l i. Và Joseph K đã b  x  t  mà không bi t t iị ợ ấ ố ầ ạ ị ử ử ế ộ  

tr ng, không đạ ược khi u n i.ế ạ

Ti u thuy t ể ế Lâu đài  “là hình  nh huy n tho i v  m t t  ch c quy n l c quan liêu v iả ề ạ ề ộ ổ ứ ề ự ớ  

nh ng s i dây vô hình đã trói bu c cu c đ i c a t ng con ngữ ợ ộ ộ ờ ủ ừ ười”