Bai tap thực tành tâm lý học lứa tuổi và TLH sư phạm

Trong học tập, .điểm yếu của sinh viên hiện naynói chung, sinh viên sư phạm nói riêng là thiên về kiến thức hàn lâm mà thiếu kỹ năng thực hành. Để khắc phục tinh trạng đó trong học Tâm lý học lứa tuổi thiếu niên và Tâm lý học sư phạm, chúng tôi biên soạn cuốn Câu hỏi và Bài tập thực hành Tâm lý học lứa tuổi và Tâm lý học sư phạm nhằm giúp người học có thêm tài liệu để gắn học với hành, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

UBND TỈNH BẮC GIANG

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGÔ GIA TỰ

––––––––––––––––

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP THỰC HÀNH TÂM LÝ HỌC LỨA

TUỔI VÀ TÂM LÝ HỌC SƯ PHẠM

Lưu hành nội bộ

Chủ biên: Ths Thân Thị Nhung Cộng sự: Ths Đỗ Thị Ân Đơn vị: Bộ môn TLGD

3 Trình bày các phương pháp nghiên cứu của tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học

sư phạm và cho ví dụ minh hoạ

4 Cần quán triệt những yêu cầu nào khi thực hiện phương pháp quan sát?

5 Phân biệt phương pháp trò chuyện và điều tra trong nghiên cứu tâm lý học

II Bài tập.

1 Anh (chị) hãy xây dựng phiếu điều tra tìm hiểu hứng thú học tập của họcsinh THCS nhằm xác định:

- Mức độ của hứng thú học tập

- Nguyên nhân gây ra hứng thú học tập

2 Dấu hiệu nào thuộc về phương pháp quan sát, dấu hiệu nào thuộc vềphương pháp thực nghiệm?

a/ Việc nghiên cứu tâm lý được thực hiện trong điều kiện tự nhiên

b/ Nhà nghiên cứu tác động chủ động tích cực, chủ động vào hiện tượngnghiên cứu

c/ Nghiệm thể không biết mình trở thành đối tượng nghiên cứu

d/Việc nghiên cứu được tiến hành trong các phòng thí nghiệm đặc biệt, có

b /Nghiên cứu tâm lý con người trong hoạt động đích thực của họ

c/ Thu nhận tri thức tâm lý không phụ thuộc vào phản ánh chủ quan củangười nghiên cứu

d/ Nhà nghiên cứu không được can thiệp vào diễn biến tự nhiên của quátrình tâm lý

4 Bạn đồng ý hay không đồng ý quan điểm nào trong các quan điểm dướiđây Hãy giải thích tại sao đồng ý hay không đồng ý?

a /Nguồn gốc duy nhất của nhận thức các hiện tượng tâm lý là tự quansát Các hiện tượng tâm lý chỉ cú thể được người đang trải nghiệm các hiệntượng tâm lý nhận biết mà thôi, người khác không thể nhận thức được tâm lýcủa họ

b/ Hoạt động tâm lý được biểu hiện một cách khách quan qua hoạt động,ngôn ngữ, cử chỉ, điệu bộ của mỗi người

c/ Không được phán đoán về con người chỉ theo điều họ nói mà phải theoviệc họ làm

5 Những phương pháp nghiên cứu tâm lý nào được thể hiện trong các tìnhhuống dưới đây:

a/ Nhà nghiên cứu đưa cho ba nhóm trẻ ở độ tuổi khác nhau những mẫu

gỗ, yêu cầu chúng xếp thành hình ngôi nhà theo mẫu Quan sát cách làm của

ba nhóm, nhà nghiên cứu thấy nhóm thứ nhất loay hoay không xếp được phảinhờ cô giáo giúp, nhóm thứ hai xếp bị hỏng nhiều lần nhưng cuối cùng cũngxếp được như mẫu, còn nhóm thứ ba sau khi quan sát đó xếp một mạch xong,thậm chí có thể giải thích tại sao xếp như vậy Từ đó nhà nghiên cứu biết đượccác loại tư duy nào đó hình thành ở từng nhóm

b/ Để tìm hiểu về tính cách người, nhà nghiên cứu đưa cho mỗi người trảlời 10 câu hỏi, mỗi câu trong 1 phút sau đó chấm điểm, với mỗi câu trả lờiđúng đáp án của nhà nghiên cứu được 1 điểm, câu trả lời sai không đượcđiểm Sau đó cộng các điểm lại, đối chiếu tổng số điểm với một bảng chuẩnmực (trong đó qui định phân loại mức điểm tương ứng từng kiểu tính cách),

từ đó có kết luận về kiểu tính cách của mỗi người

6 Hãy sử dụng phương pháp quan sát để tìm hiểu tâm lý học sinh THCS

Gợi ý: Bạn có thể liên hệ với trường THCS để dự giờ, quan sát để tìm hiểu

các nội dung tâm lý của học sinh THCS trong tiết học

Ví dụ: quan sát sự chú ý của học sinh trong giờ học:

+ Quan sát các biểu hiện chú ý của học sinh trong tiết học

+ Ghi biên bản ( thu thập tư liệu ) theo các nội dung sau: Diễn biến chú

ý của học sinh trong tiết dạy Khi nào học sinh chú ý không chủ định, có chủđịnh, sau chủ định hoặc phân tán chú ý ? Nguyên nhân ?

+ Nhận xét những đặc điểm chú ý của học sinh bộc lộ trong tiết học đó.+ Trên cơ sở đó giúp sinh viên rút bài học về dạy học phù hợp đặc điểmchú ý của học sinh và đề ra giải pháp để xây dựng chú ý cho học sinh tronghọc tập

7 Chọn một nội dung tâm lý cần tìm hiểu ở học sinh THCS và làm việc

nhóm:

- Xây dựng kế hoạch nghiên cứu

- Tiến hành nghiên cứu thực tiễn bằng phối hợp các phương pháp nghiên cứu

đã học

- Phân tích số liệu và rút ra kết luận

2 Nhà tâm lí học E Toocđai cho rằng: ‘‘Tự nhiên ban cho mỗi người một vốn

nhất định, giáo dục cần phải làm bộc lộ vốn đó là vốn gì và phải sử dụng nóbằng phương tiện tốt nhất’’ Theo anh (chị) quan điểm đó đúng hay sai? Tạisao?

3 Điểm chung giữa thuyết hội tụ hai yếu tố, thuyết duy cảm và thuyết tiềnđịnh về sự phát triển tâm lí trẻ em là gì?

4 Phân tích quan điểm duy vật biện chứng về sự phát triển tâm lý trẻ em Từ đó rút

ra kết luận cho công tác sư phạm

5 Hãy đứng trên lập trường của tâm lý học duy vật biện chứng phân tích mối quan

hệ giữa dạy học, giáo dục và sự phát triển tâm lý

6 Phân tích các quy luật và điều kiện phát triển tâm lý trẻ em

7 Thế nào là thời kỳ phát cảm của một chức năng tâm lý? Từ đó rút ra kết luận sưphạm

8.Tại sao nói giai đoạn phát triển tâm lý chỉ có ý nghĩa tương đối? Qua đó,anh (chị) rút ra kết luận về thái độ của giáo viên đối với sự phát triển tâm lýcủa trẻ em

Gợi ý:

+ Khi nào bạn học bò, đi, chạy, đi xe đạp, bơi,

+ Khi nào bạn biết dùng bút chì; biết vẽ, viết, buộc dây giầy; biết chơitrò chơi,

+ Khi nào bạn học nói một từ, hai từ có nghĩa, nói được 3 đến 4 từ, biếtđọc

+ Khi nào bạn biết làm tính cộng các số hoàn chỉnh, biết các phép nhân,

+ Di truyền và sự phát triển tâm lý trẻ em.

+ Hoàn cảnh và sự phát triển tâm lý trẻ em

+ Giáo dục và sự phát triển tâm lý trẻ em

+ Tính tích cực hoạt động của trẻ và sự phát triển tâm lý

Vận dụng quan điểm tâm lý học Mác xít, phân tích những quan điểmđúng, sai, chưa đầy đủ của các câu ca dao, tục ngữ được sưu tầm

3 Hãy vận dụng kiến thức Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm phântích hai câu thơ của Bác Hồ:

“ Hiền dữ đâu phải là tính sẵn

Phần nhiều do giáo dục mà nên ”

4 Hãy đứng trên quan điểm Tâm lý học Mác xít về sự hình thành phát triểntâm lý trẻ em, hãy đọc, suy ngẫm và đánh giá những nhận định dưới đây, rồirút ra kết luận sư phạm

+ Đứa trẻ sinh ra không biết gì về cuộc đời cả

+ Con cái không chọn cha mẹ Tự cha mẹ buộc chúng phải có Và lẽ tựnhiên là cha mẹ sẽ không thể hỏi ý kiến con cái, nhưng họ đã không sớm suy

nghĩ tới những nết xấu mà họ có thể “ để lại ” cho con cái và làm cho chúng

khổ về sau này Một ngày kia con cái đổ hết tội đó cho cha mẹ, cha mẹ sẽngạc nhiên; nhưng chính ngày xưa cha mẹ đổi tội cho ông bà thì lúc đó họ lạixem đó là việc rất tự nhiên

+ Thói quen xem đứa trẻ sinh ra để mà nhận nhiều hơn cho, có thể biếnđứa trẻ thành một thiếu niên và rồi thành người lớn ích kỷ

+ Càng lớn tuổi người ta càng khó sửa mình, nếu ngay từ lúc còn békhông biết tự uốn nắn mình.

+ Người lớn phải giữ gìn, đừng khiến cho em bé trở thành một đứa trẻnáo loạn Vì thế phải tránh, đừng xem trẻ em như một trò chơi như con búp

bê, đùa giỡn quá trớn với bé hoặc cho em quá nhiều đồ chơi đến nỗi trẻ khôngbiết lựa chọn cái nào Phải tránh tiếng động mạnh cho con trẻ

+ Người lớn xin đừng quên rằng con trẻ sẽ nghe hết, thấy hết tất cả; vìcuộc đời của nó được ướp hương những trầm lặng, dịu dàng, trìu mến và cảnghị lực, lòng can đảm của các bạn; nhưng chúng cũng sẽ ghi dấu lại mộtcách nguy hiểm bởi tính nóng nảy, tính khí thất thường; bởi những cơn giận

dữ, những tiếng xì xào và cả những lo âu của người lớn

5 Bạn hãy thảo luận nhóm: Làm rõ mối quan hệ giữa các yếu tố ảnh hưởng đến

sự hình thành, phát triển TL trẻ em theo quan điểm tâm lý học mác Xít

6 Bạn hãy trả lời ba câu hỏi sau :

a/ Phải chăng yếu tố di truyền để lại cho con trẻ là những điều khôngtránh khỏi ?

b/ Phải chăng những tính tốt và xấu đều di truyền lại cho con cái ?c/ Có thể ngăn được sự di truyền của những tính xấu không ?

Từ đó rút ra những kết luận sư phạm về yếu tố di truyền với sự pháttriển tâm lý

7 Hãy đánh giá những ý kiến dưới đây của các bậc cha mẹ và lập luận cho sựđánh giá đó của mình

a/ “ Việc gì phải ngạc nhiên về tính bướng bỉnh của thằng bé nhà tôi

Nó hoàn toàn giống bố nó ! Cả bố nó lẫn ông nội nó đều bướng bỉnh cả ! ”

b/ “ Tôi thường nghe người ta nói rằng: Lúc 7 tuổi thì trẻ nảy sinh hứngthú và nguyện vọng học tập Tôi cứ chờ, chờ mãi mà chẳng thấy thằng con tôi

có nguyện vọng và hứng thú học tập, mặc dù nó đã 8 tuổi rồi ! ”

8 Quy luật nào của sự phát triển tâm lý được thể hiện trong trường hợp sau:

Học sinh thường phản ứng một cách khác nhau với sự thất bại tronghoạt động nhằm đạt mục đích nào đó Ví dụ, khi giải bài tập, có những họcsinh sau lần thất bại thứ nhất đã cố gắng giải đến lần thứ hai, thứ ba Cónhững học sinh thì ngược lại, sau lần thất bại đầu tiên chỉ muốn giải bài tập dễhơn

9 Hãy giải thich hiện tượng trong tình huống dưới đây và phân tích luận điểmtâm lý học được thể hiện trong trường hợp đó

Năm 1920, ở Ana Độ có tiến sĩ Xinggơ tìm thấy hai cô bé sống tronghang sói với bầy sói con Nìn nét mặt thì một cô chừng 7,8 tuổi còn một cô

chừng 2 tuổi Cô nhỏ thì ít lâu sau bị chết còn cô lớn được đặt tên là Kamalasống thêm 10 năn nữa Suốt trong thời gian ấy ông đã ghi nhật lý quan sát tỉ

mỉ về cô bé đó Kamala đi bằng tứ chi, dựa vào tay và đầu gối, còn lúc chạythì dựa vào bàn tay và bàn chân Cô bé không uống nước còn thịt thì khôngcầm lên tay mà ăn luôn dưới nền nhà Trong khi awqn, hễ thấy người đến gằn

cô bé gầm gừ dữ tơn Bamn đêm cô bé sủa rống lên

Cô bé nhìn rất rõ trong bóng tối và sự ánh sáng mạnh, sự lửa và nước

Cô không cho ai tắm cho mình Ban ngày cô ngồi xổm ở xó nhà để ngủ, mặtquay vào tường Cô xé hết quần áo trên mình và bỏ những chăn đắp trongngày giá lạnh

Sau hai năm, Kamala tập đứng được bằng hai chân nhưng vẫn còn rấtkhó khăn Sau sáu năm thì đã đi được nhưng lúc chạy thì vẫn dùng tứ chi như

cũ Suốt trong thời gian bốn năm cô bé chỉ học thuộc sáu từ, sau bẩy năm côhọc được bốn mươi lăm từ Đến thời kỳ này cô bé thấy yêu xã hội con người,bắt đầu thấy sợ bóng tối, ăn bằng tay và uống bằng cốc Đến năm mười bảytuổi, sự phát triển trí tuệ của Kamala chỉ bằng đứa trẻ khoảng bốn tuổi

10 Từ hiểu biết về cơ sở tự nhiên và xã hội của tâm lý, hãy giải thích tại sao

có sự khác biệt trong sự phát triển của cậu bé Đônan và khỉ Chimpaze trongtình huống dưới đây; Đồng thời hãy chỉ ra trường hợp này có giống trườnghợp trẻ em sống với động vật nuôi không?

Năm 1923, nhà Tâm lý học Mỹ Kenloc(Kenlloggs) nuôi con khỉChimpaze 10 tháng tuổi chung sống với cậu con trái Đônan (Donald) 8 thángtuổi của mình Ông cho con khỉ sống trong hoàn cảnh hoàn toàn của conngười, cố gắng tập cho nó cách sống của con người, nó được sống chungtrong xã hội loài người, là bạn của cậu bé Đônan, nó biết đùa rỡn và hôn hítĐônan, biết khóc, biết bật đèn, bấm chuông điện, cầm thìa ăn cơm và mặc dùKenloc gia công “người hóa” con khỉ , nhưng con vật vẫn không thể nói tiếngngười được và nó hoàn toàn chỉ là một con khỉ

11 Từ hiểu biết về cơ sở tự nhiên và xã hội của tâm lý , đọc và giải thích hiệntượng trong câu chuyện dưới đây :

Người ta mang một em bé gái tên là Mari – Ivôn của một bộ lạc châuPhi về nuôi dạy tại Paris (Pháp) Em đã học hành tiến bộ như những em békhác (mặc dù trình độ của bộ lạc này rất lạc hậu, thậm chí chưa biết đếm).Sau này lớn lên, Mari – Ivôn đã biết nghiên cứu khoa học trong ngành nhânchủng học

12 Đọc các kết quả nghiên cứu dưới đây và giải thích:

a/ Những trẻ em trong trại tế bần ở Pháp được nuôi dưỡng tốt nhưng ítđược giao tiếp với người lớn, nghiên cứu 21 trẻ em sống sót (lớn nhất là 4 tuổi

1 tháng, bé nhất là 2 tuổi), người ta thấy có những biểu hiện sau; 5 em khôngbiết đi, 3 em chỉ ngồi được khi có người đỡ, 8 em cần có người đỡ mới đi

được, 12 em không biết ăn bằng thìa, 20 em không biết tự mặc quần áo Nhìnchung sự phát triển ngôn ngữ kém, 5 em hoàn toàn không nói được, 12 em chỉnói được 2 đến 5 từ, chỉ có 1 em nói được thành câu.

b/ Kết quả nghiên cứu 60 năm cuộc sống của người trước đây đã ở trại

tế bần của một bác học Mỹ những năm 80 thế kỷ 20 cho thấy: sự phát triểncủa 7 người lớn lên ở trại tế bần chậm hơn rất nhiều so với người đã đượcnhận làm con nuôi, được dạy dỗ trong khung cảnh gia đình, được giao tiếpbình thường với người lớn

13 Lập bảng về hoạt động chủ đạo và sự phát triển tâm lý của trẻ em theo 3vấn đề sau:

- Phân định các thời kỳ phát triển tâm lý

- Hoạt động chủ đạo ứng với các thời kỳ phát triển tâm lý

- Nêu vắn tắt vai trò của từng hoạt động chủ đạo đối với sự phát triểntâm lý

2/ Đời sống của thiếu niên trong gia đình, nhà trường được thay đổi như thếnào?Từ đó rút ra kết luận sư phạm cần thiết.

3/ Tại sao thiếu niên lại thích làm công tác xã hội? Hãy rút ra những kết luận

8/ Nêu đặc điểm của sự hình thành tự ý thức của thiếu niên, ý nghĩa của nó đối với

sự phát triển nhân cách ở tuổi thiếu niên

9/ Vì sao người lớn thường cho rằng tuổi thiếu niên là lứa tuổi khó giáo dục ?Quan niệm của anh (chị) về vấn đề này?

10/ Nêu những đặc điểm nổi bật trong tình cảm của học sinh THCS Cho ví

dụ minh họa

Bài tập :

1/Nhà Tâm lí học Hunggari Gôiôsơ Elêna ví tuổi thiếu niên như “ một xứ sở

kì lạ” ở xứ sở này khí hậu rất thất thường và kì quặc, khi thì nóng nực như ở

vùng nhiệt đới, khi thì bỗng nhiên trở lạnh như băng Xứ sở này có cả mùaxuân hoa nở ngát hương, có cả mùa thu lá vàng, rụng tơi tả Nhưng hai mùanày không phải bao giờ cũng tuần tự nối theo nhau, vả lại mùa đông lắm khilại đột nhập vào giữa mùa hạ, còn mùa thu thì đôi khi lại đột nhập vào mùaxuân Dân cư ở vùng này khi thì rất vui vẻ, ồn ào, khi thì bỗng nhiên lại trầmngâm, lặng lẽ; khi thì họ có những hành động anh hùng quả cảm; khi thì bỗngtrở nên sợ sệt và yếu đuối; khi thì họ quá tự tin và kiêu ngạo, khi thì họ khiêmtốn và kín đáo; đôi khi họ lại rất buông tuồng và trâng tráo Trong xứ sở kì lạnày không có trẻ con mà cũng chẳng có người lớn

Câu hỏi:

+ Đoạn văn trên đã mô tả đặc trưng tâm lí nào của lứa tuổi thiếu niên? + Phân tích những nguyên nhân gây ra mâu thuẫn trong sự phát triển tâm lí của tuổi thiếu niên.

+ Nêu một số chỉ dẫn cần thiết trong cách đối xử với lứa tuổi khó khăn này.

2/ Hai bà mẹ tâm sự với nhau Một bà mẹ nói: “Đứa con gái nhà tôi mới 13

tuổi mà đã cao gần bằng mẹ Cháu ăn được, ngủ thì sét đánh ngang tai chẳngdậy Nhưng sao trông nó còm còm thế nào ấy” Bà mẹ thứ hai hưởng ứngngay: “ Con bé nhà tôi cũng thế Nó cùng tuổi với con Hà nhà chị đấy Nó caovổng lên, chân tay thì dài ngoẵng ra, làm gì thì cũng “hậu đậu” ơi là “hậuđậu” Rửa bát thì vỡ bát, cắt bìa đậu thì nát cả đậu ” …

3/ Trong buổi sinh hoạt lớp, một nữ sinh tỏ ra rất đứng đắn khi nhận xét về

những ưu điểm và khuyết điểm của tổ mình một cách rất nghiêm túc, chín

chắn Thế mà ở nhà có lúc chính cô bé “ biết suy nghĩ ” ấy lại “ tị ” với cậu

em trai về việc phải rửa mâm bát “nhiều hơn” đến mức cãi nhau om sòm, giận

dỗi, nước mắt chảy vòng quanh Còn cậu học sinh cùng lớp có lúc học rấtnghiêm túc, có bạn nào rủ đi bắt ve thì kiên quyết không đi Thế mà có khi anh

chàng “sếu vườn” này chỉ mặc mỗi chiếc quần đùi leo lên chiếc xe đạp 3 bánh

của cậu bé 5 tuổi đạp lấy đạp để

và doạ: “ Tao sẽ còn dạy cho mày biết ” Còn cháu thì nói với bố rằng: “ Con

sẽ nhớ mãi sự việc này, khi nào con mười sáu tuổi con sẽ ra đi ” Nó đang là

học sinh lớp 7, học giỏi nhưng đối với bố nó rất ác cảm

Một em thiếu niên nam nói: “ Người bạn tốt nhất của em là bố em Bố

thường giúp đỡ em trong nhưng giờ phút nặng nề, khó chịu nhất của cuộc

sống và thực sự vui mừng trước những thành tích của em và điều cơ bản là

bố em không bao giờ bắt buộc em một cách thô bạo theo ý mình Em cùng với

bố thảo luận một cách bình tĩnh và hợp lý mọi tình thế và quyết định nên làm

gì ? ”

Câu hỏi:

Nhận xét cách cư xử của hai ông bố trong hai tình huống trên và rút ra kếtluận

5/ Hai bạn thiếu niên nói chuyện với nhau:

Loan: Cậu biết không, mẹ tớ đã đọc nhật ký của tớ, gạch bút đỏ lên

những đoạn viết về một cậu bạn trai cùng lớp và nói như thế là không chấpnhận được Tớ không dám cãi, nhưng tớ muốn hỏi mẹ là đọc nhật ký củangười khác dù là con mình có chấp nhận được không ?

Hà: Mẹ tớ cũng thế, mẹ đã đọc nhật ký của tớ và gọi điện đến nhà cậu

bạn ngồi bàn trên, mắng té tát cậu ta vì tội rủ rê tớ Tớ đã xé cuốn nhật ký ấycủa mình và viết cuốn nhật ký mới, cuốn nhật ký này đã được viết bằng mộtthứ ký hiệu riêng mà bố, mẹ tớ sẽ không đọc được

Câu hỏi:

Nhận xét thái độ cư xử của các bà mẹ trong tình huống trên

6/ Bạn có thể đến trường phổ thông quan sát các hoạt động tâm lý của học sinh THCS trong tiết học.

1/ Nội dung và yêu cầu:

+ Quan sát các hoạt động tâm lý của học sinh trong tiết học

+ Nhận xét những đặc điểm tâm lý của học sinh bộc lộ trong tiết họcđó

+ Trên cơ sở đó giúp sinh viên hiểu một cách cụ thể sinh động một sốđặc điểm tâm lý của học sinh

b/ Tri giác:

+ Giáo viên đã hướng dẫn cho học sinh tri giác ( quan sát ) như thếnào ?

+ Đối tượng tri giác ( quan sát ); đặc điểm của đối tượng

+ Cách tổ chức, hướng dẫn học sinh quan sát

+ Hoạt động tri giác của học sinh

+ Kết quả tri giác

+ Trình độ tư duy của học sinh

d/ Giáo viên huy động sự kết hợp giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lýtính của học sinh như thế nào trong tiết học?

e/ Hứng thú của học sinh :

+ Học sinh có hứng thú với hoạt động nào ? Tại sao ? Hứng thú đóđược bộc lộ như thế nào?

+ Học sinh tỏ ra không hứng thú với hoạt động nào? Vì sao?

3/ Trên cơ sở những tư liệu thu được, sinh viên tổ chức phân tích, đánh giá,rút ra những nhận định ( hoặc kết luận ) về các vấn đề sau đây:

+ Đặc điểm về từng mặt hoạt động tâm lý nói trên của học sinh

+ Ưu, nhược điểm của giáo viên trong việc tổ chức hướng dẫn các hoạtđộng tâm lý của học sinh trong tiết học

Gợi ý: * Cách quan sát và ghi biên bản ( tư liệu ) về các hoạt động tâm

lý của học sinh trong tiết học

a/ Theo dõi sự chú ý của học sinh trong tiết học

Nguyên nhân xuấthiện của hoạt động

chú ý

Điểm sốhiển thị của chú ý

ý đó là cái

gì ?

Nguyên nhân của

sự chú ý ( do tácđộng của giáo viên,của môi trườngkhách quan hoặcchủ quan của học

+ Rất tốt:6 điểm+ Tốt: 5 điểm+ Khá tốt: 4 điểm+ Khá: 3 điểm

điểm

sinh) + Trung bình khá: 2

điểm+ Bình thường: 1điểm

+ Chưa: 0 điểmb/ Theo dõi tri giác của học sinh trong tiết học

Các thao táccủa học sinhtrong quá trìnhtri giác

Kết quả trigiác của họcsinh

hướng dẫn,

tổ chức củagiáo viên

Học sinh đã sửdụng các giácquan nào vàcác thao tác cụthể nào để trigiác ( quansát) ?

Học sinh đãlĩnh hội đượcnhững gì ? Kếtquả ? Học sinh

có hứng thúvới đối tượngnào ?

c/ Theo dõi tư duy của học sinh trong việc lĩnh hội tri thức, khái niệm

Tri thức, khái

niệm học sinh

cần lĩnh hội

Sự tổ chức,hướng dẫn họcsinh, hoạt động

tư duy của giáoviên

Các thao tác tưduy của học sinh

Học sinh đã tiếnhành các thao tác

tư duy nào?

Trình độ thực

+ Tính tích cực tưduy của học sinh.+ Kết quả lĩnh hội

+ Cách hướngdẫn học sinh tưduy ( tìnhhuống, bài tập,câu hỏi, kết hợpnhận thức cảmtính và nhậnthức lý tính.)

hiện các thao tác

tư duy đó ở mức

độ nào ? ( thànhthạo, bìnhthường, chưa )

tri thức, khái niệm+ Bồi dưỡng, pháttriển tư duy của họcsinh

Chú ý: Để thu thập được các tư liệu cụ thể, cần thiết và chính xác cần

tổ chức, phân công từng sinh viên ( hoặc nhóm sinh viên ) theo dõi hoạt độngcủa từng nhóm học sinh cụ thể ( chẳng hạn như nhóm học sinh trong một bànhoặc một nhóm, một tổ hoặc một học sinh giỏi, )

7/ Bạn hãy sưu tầm hoặc hồi tưởng lại quá khứ của mình các tình huống xảy

ra trong mối quan hệ giao tiếp của thiếu niên với người lớn và mối quan hệgiao tiếp của thiếu niên với bạn bè Bạn có thể vận dụng kiến thức đã học đểgiải quyết tình huống đó

8/ Mẹ em rất muốn con của mình giúp mẹ các công việc trong nhà ( nấu cơm,

giặt quần áo, ) nhưng khi các em làm thì mẹ hay xen vào: “ phải làm thế

này ”, “ lấy ngần này nước ”, Mẹ còn cầm dao, cầm đũa để làm thay các em

10/ Để trả lời câu hỏi: “em đã tự lực trong cuộc sống chưa? Nếu chưa thì tại sao?”

Các em học sinh đã nói:

- “em muốn trở thành ngời tự lực, tính tự lập cần cho con người nhưnghôm qua em chữa đài, ở một chỗ có cái gì đó chưa vặn chặt và bố emnói: để bố làm cho nào Vậy là em không tự lực được”

- “em muốn tự lực hơn nữa trong cuộc sống nhng mẹ em cho đến bây giờ

vẫn coi em còn bé, không cho ra ngoài vào buổi chiều, không cho đến

bể bơi”

- “thầy giáo thường nói với chúng em: hãy tự lực, nhng ở trường chúng

em ít có cơ hội để thể hiện điều đó”

- “em không thể nói rằng em là người biết tự lực và cũng khó nêunguyên nhân, đơn giản là mọi việc không như ý muốn”

Có thể rút ra nhận xét gì từ những câu trở lời của các em thiếu niên?

11/ Bạn hãy đọc bài thơ “Người ngồi đằng sau” dưới đây và nhận xét về đặc

điểm tâm lý của tuổi thiếu niên trong quan hệ với bạn khác giới

“Ngồi đằng sau người ta

Cứ chọc hoài thước kẻNgười ta ghét lắm nhéLại còn toe toét cười

Ngồi đằng sau người taSao cứ hay giật tócNgười ta mà đã khóc

Là chẳng dỗ được đâu

Ngồi đằng sau người taGọi trong giờ hoài vậyKìa thầy đang nhìn thấyKhéo bị phạt bây giờ

Ngồi đằng sau người ta

Mà sao học giỏi thếBảo người ta với nhéCùng nhau giỏi mới là…”

Phạm Thúy Hòa ( trích trong báo hoa học trò)

12/ Trong một buổi nói chuyện về tình bạn, một em thiếu niên hỏi: “ Thưa

thầy có nên kết bạn khác giới không ? Trong quan hệ với bạn khác giới nên

xư xử như thế nào ? ” Bạn hãy nhập vai người thầy giáo trên trả lời câu hỏi

của học sinh ?

13/ Hiệu trưởng của một trường cầm trong tay quyển nhật ký tâm tình của

một em nữ sinh 15 tuổi Trong đó em đã mô tả mối tình thầm kín của mìnhvới nột bạn trai cùng lớp Em đã che giấu tình cảm đó Thậm chí em đã làmthơ để ca ngợi mối tình ấy Không có gì làm cơ sở để chứng tỏ rằng việc diễn

ra là một nguy hại đặc biệt Nhưng ông hiệu trưởng quyết định chống lại hiệntượng này bằng một biện pháp mạnh mẽ nhất Ông ta không tìm ra một biện

pháp nào tốt hơn là đọc đoạn trích trong quyển nhật ký và bài thơ của cô gáitại đài truyền thanh của nhà trường Chán nản về việc đó, cô gái đã bỏ học.

Hãy nhận xét cách xử sự của thầy hiệu trưởng và rút ra kết luận

14/ở lớp 9B có hai em học sinh (một nam, một nữ ) học rất khá, nhưng gầnđây sức học của cả hai em đều giảm sút và các em có biểu hiện tình cảm yêumến nhau

Nếu là giáo viên chủ nhiệm lớp , bạn sẽ làm gì?

14/ Ở một lớp 8 các em trai đã nhặt được một lá thư, nội dung là một em gáimời một em trai cùng đi xem phim Các học sinh lớp đó vừa đọc lá thư vừacười phá lên rồi chế diễu hai bạn đó Hai em này thẹn đỏ cả mặt rồi tỏ ra lúngtúng Thầy giáo bước vào lớp và chứng kiến sự việc đó, thầy yêu cầu học sinhđưa cho mình mảnh giấy rồi đọc

Nếu là giáo viên trong tình huống trên bạn sẽ xử sự như thế nào ?15/ Khi được hỏi lý tưởng của em là gì? Các em thiếu niên đã trả lời như sau:

“ Đôí với tôi hình ảnh người phụ nữ lý tưởng là người tham gia công tác xãhội nhiều, người cán bộ tốt, thông minh, uyên bác, xinh đẹp, ăn mặc gọngàng” (cô gái 14 tuổi) “ Lý tưởng của tôi - là con người có ý chí cao, có trithức nhiều mặt, yêu thích công việc của mình, chân thực và công bình tuyệtđối, say mê ham thích bóng đá cũng như hiểu biết tường tận môn thể thaonày” ( cậu con trai 14 tuổi)

Hãy nhận xét về lý tưởng của thiếu niên qua các câu trả lời trên

16/ Bạn có thể thực hành theo các yêu cầu sau:

a/ Lập bảng ghi những biến đổi giải phẫu sinh lý của tuổi thiếu niên ( THCS )theo biểu mẫu sau:

b/ Lập bảng đối chiếu giữa những biến đổi giải phẫu sinh lý và những biếnđổi tâm lý của tuổi thiếu niên theo mẫu sau:

Số TT Biến đổi giải phẫu sinh lý Biến đổi tâm lý

1

2

c/ Theo bạn có nên hay không nên tiến hành giáo dục giới tính cho học sinhTHCS ? Vì sao ?

17/ Bạn hãy đọc và xác định vai trò của từng cố vấn tâm lý qua những trang

thiếu niên viết cho thiếu niên về “Cố vấn giới tính”.

Các “ ấy ” đã lớn, với cả tá những câu hỏi to đùng về giới tính và những vấn đề liên quan đến phe nọ, phe kia Các “ ấy ” có một loạt các dấu

hiệu của tuổi dậy thì nhưng không dám hỏi ai và nghĩ mình bị bệnh nan y

Tại sao các “ ấy ” lại im lặng hay nếu có tìm hiểu thì cũng gặp toàn những cố

vấn gà mờ, trong khi bên cạnh các “ấy” luôn có những vị cố vấn rất tâm lý

và gần gũi Này nhé!

+ Cố vấn là bố mẹ.

Chẳng ai hiểu chúng ta bằng bố mẹ, đúng không ? Nhưng mà nhữngngười dậy thì dường như chưa tin lắm vào điều này Như Giang, cô hàng xómcủa tớ có một chuyện làm bọn tớ mỗi lần nhớ lại đều cười chảy nước mắt.Chuyện là vào một ngày ở nhà một mình, Giang ta bỗng thấy mình bị chảymáu rất nhiều Hoảng hốt và lo lắng, nàng tưởng mình bị ung thư giai đoạncuối ( hệt như trong phim Hàn Quốc ấy ) nên vừa khóc lóc, vừa ngồi viết thư tuyệt mệnh rồi nằm chờ Mẹ đi làm về mới tá hoả lên rồi vừa cười,vừa “ à ” lên một tiếng Sau vụ ấy, Giang được mẹ giảng giải hướng dẫn tấttần tật mọi thứ liên quan đến tuổi dậy thì Hết sạch mọi hoang mang

Hay như thằng bạn thân của tớ, nó cũng có rất nhiều tâm sự + mấy vụ “

mộng đẹp ” nhưng không biết hỏi ai Cuối cùng, cậu ta nghĩ ra cách viết cả “ ngân hàng câu hỏi ” ra giấy và gửi cho bố qua đường bưu điện Các “ ấy ”

biết không, ngay lập tức cậu ấy cũng nhận được một “ ngân hàng câu trả lời ”

vô cùng tỉ mỉ và cụ thể Cậu ấy và bố bỗng nhiên gần nhau hơn

+ Cố vấn là anh chị

Thế hệ đi trước bao giờ chả nhiều kinh nghiệm ( thì họ đã “ vượt quathử thách ” rồi mà ) Như tớ đây, trước khi bước vào ngưỡng cửa của cái tuổiđược cho là rắc rối nhất này đã được bà chị tâm lý trang bị cho đầy đủ nhữnghiểu biết cần thiết thậm chí cả về sức khoẻ sinh sản vị thành niên Thế là bây

giờ tớ lại thành “ chuyên gia cố vấn ” cho “ tụi cừu non ” trong lớp.

+ Cố vấn là bạn bè, thầy cô

Ở trường tớ, tớ thấy có cả một ban gồm toàn các thầy cô giáo chuyên

cố vấn cho học sinh về mấy cái vụ “ thắc mắc không biết hỏi ai ” này Nhiều

lớp cũng có những thầy cô cực kỳ tâm lý, có thể giúp học sinh trải qua nhữnggiây phút khó khăn Nhưng không phải học trò nào cũng có được những thầy

cô như vậy, cho nên hỏi tụi bạn là tiện nhất Đứa nọ bổ xung những điều cầnbiết cho đứa kia Nhưng cố vấn ở đây phải là những người hiểu biết, chứ lạimột lũ gà mờ cố vấn cho nhau thì nguy to.

Chúc các ấy có đủ kiến thức và hiểu biết để tự tin đón tuổi dậy thì

KAIWA – Báo Thiếu niên Tiền Phong – số 89

18/ Bạn có thể đọc và tìm hiểu tâm lý của tuổi dậy thì qua các bài viết “ Dậy

thì và những điều không sai đi đâu được” dưới đây:

a/ Dậy thì và chứng hoang tưởng

Hầu hết những cô cậu mới lớn đều mắc chứng bệnh này, không nhẹ thìnặng, không nặng nặng thì cực nặng ! Triệu chứng của bệnh có rất nhiềumức độ: Lo lắng thái quá về một chuyện cỏn con, cường điệu hoá tất cảnhững biểu hiện dậy thì dù là nhỏ nhất Thằng bạn thân của tớ cũng đã từng

lo phát ốm và làm đủ mọi trò kéo xương, giãn cơ chỉ vì trong hai tháng nókhông cao thêm được cm nào Một đứa khác thì kiên quyết nằm lỳ ở nhà với

mấy cái mụn nhỏ xíu xiu ( nó có hẳn một quyển nhật ký về “ đà tăng trưởng ”

của cái mụn ấy, tỉ dụ như “ mụn không tự nhiên sinh ra cũng không tự nhiênmất đi nó chỉ chuyển hoá từ vùng này sang vùng khác của cơ thể conngười ” )

b/ Dậy thì và những phút chập cheng.

Dậy thì rồi, ai cũng lãng mạng hơn, điệu hơn, hay buồn vô cớ hơn vànói chung là hâm hơn Mới hôm trước tớ còn cong môi phê phán mấy đứabạn suốt ngày lỉnh kỉnh gương lược, phấn son thì hôm sau dã ngượng nghịuthử tô một lớp Líp Ice nhàn nhạt Rồi mấy thằng con trai rủ nhau làm thơ, màthơ triết lý trừu tượng hẳn hoi nhé Nhưng có lẽ triết lý của chúng nó thuộc vềmột phạm trù viễn tưởng siêu hình nên tớ đọc đi đọc lại mà chẳng hiểu cái gì

ra cái gì Nhưng đố dám nói ra nhé, “ cái bọn ” đang dậy thì chúa là hay tự ái

đấy!!!

c/ Thêm cái tội hay tưởng bở

Nói thật đi, một cú diện thoại hỏi bài tập từ cô nàng cùng lớp có làm

cậu thẫn ra hàng giờ đoán mò “ tình ý sâu xa ” của nàng không hả ? Hay cái

tật ga lăng xăng của hắn ta có khiến cậu thao thức, vì được hắn hộ tống về tậnnhà khi hai đứa tình cờ gặp nhau ở chợ, để rồi lại giận dỗi vô cớ nếu hắn códại dột lon ton sang sách đồ dùm một cô bạn khác ? Bạn tớ đã có lần khốnđốn chỉ vì đập vai hỏi giờ một cô bạn, thành ra cả ngày hôm ấy nàng cứ cắnmôi cười e thẹn và ngượng ngập quay đi mỗi lần nó ngoác miệng ra trêu: “

Điên không phải, dở hơi không phải, mà sao cứ cười một mình ? ” Ai bảo

nàng cười một mình nào, có cả tá con gái cũng đang cười với nàng ấy chứ !

d/ Lại còn cả tâm lý “ bầy đàn ”

Thật là khó hiểu ! Lúc nào cũng tụm năm tụm ba tíu tít chuyện trò,

buôn bán đủ thứ hoa quả trên trời dưới biển Như thế chưa đủ, tụi nhóc còn

thích “ đoàn kết tốt, kỷ luật tốt ” trong những việc hoàn toàn chẳng liên quan

tí gì đến tập thể, ngược lại còn đầy tính riêng tư và cá nhân như đi vệ sinhhay cưa cẩm ai đó nữa chứ Người lớn chỉ chặc lưỡi và gọi đây là giai đoạn “

tâm sinh lý có những biến đổi đặc biệt, nhu cầu ngoại giao phát triển rất mạnh mẽ ” Tớ chỉ kể xấu đến đây thôi, còn những chuyện mắc cỡ nào nữa

của tuổi dậy thì xin các bạn cùng “ khiêm tốn, thật thà, dũng cảm ” mà viết

tiếp nhé

Một con bé đang tập tễnh lớn - Báo Thiếu niên Tiền Phong- Số 15

19/ Bạn hãy thực hành các bài tập dưới đây:

a/ Tổ chức cho học sinh tại cơ sở (trường ) thực hành trao đổi, thảo luận về

chủ đề “ Tình bạn ở lứa tuổi thiếu niên ( học sinh THCS ) ”.

Cách thức tiến hành:

+ Từng nhóm giáo sinh ( 2 - 3 người ) liên hệ với trường thực hành

hoặc một trường THCS gần trường Sư phạm mà mình đang học để được làm

việc với một tổ ( khoảng 7 đến 10 em ) học sinh.

+ Chuẩn bị trước (cả nhóm ) ý kiến đề dẫn về chủ đề nêu trên Buổi

sinh hoạt có thể kéo dài khoảng 40 phút

+ Tổ chức cho tổ học sinh nói trên sinh hoạt (trao đổi, thảo luận) về chủ

đề này Trong nhóm cử một người làm chủ tọa điều khiển, một người ghi biênbản còn một người trợ giúp hai người trên Khi sinh hoạt thì chủ tọa điềukhiển, định hướng, gợi mở nhưng không áp đặt, không kết luận

+ Dựa vào biên bản và diễn biến buổi sinh hoạt, nhóm giáo sinh chủ trìviết báo cáo thu hoạch

Một số gợi ý:

- Tình bạn là gì ?

- Vai trò của tình bạn

- Đặc điểm của tình bạn tốt

- Đặc điểm tình bạn của tuổi thiếu niên

- Tình bạn khác giới ở lứa tuổi thiếu niên

b/ Cũng tương tự như bài thực hành (a) ở trên, bạn có thể tiến hành với họcsinh lớp 8 hoặc các khối lớp còn lại

c/ Giảng viên sư phạm tổ chức cho từng nhóm giáo sinh báo cáo trước lớp vềkết quả thực hiện bài thực hành tìm hiểu về tình bạn của học sinh THCS vàrút ra những kết luận sư phạm

20/ Nhiều công trình nghiên cứu tâm lý thiếu niên cho thấy: về mặt nhận thức các em còn chưa hiểu đầy đủ khái niệm ý chí, các em còn nhầm lẫn giữa “ bảo

thủ”, “ ngang tàng” với “ kiên trì’’, “ độc lập”, nhầm lẫn giữa “ liều lĩnh” với

“dũng cảm”, vv…

- Tìm một số ví dụ minh họa cho đặc điểm này

- Những kết luận cần rút ra trong việc giáo dục thiếu niên

21/ Chọn một cuốn truyện nào đó viết về tuổi thiếu niên để đọc Hãy phân tích một số đặc trưng tâm lý tuổi thiếu niên của nhân vật đã được mô tả trong cuốn truyện đó

Chương V: TÂM LÝ HỌC DẠY HỌC

Tình huống 26

Giờ học ngữ pháp: “Trạng ngữ”

Khi giảng bài ngữ pháp “Trạng ngữ”, giáo viên không vội nêu tên bài học mà bắt đầu bằng việc ôn tập củng cố các kiến thức ngữ pháp đã học thông qua hướng dẫn học sinh

phân tích ngữ pháp một câu đơn “Tôi học bài”.

GV - Trong câu này chủ ngữ là gì? Vị ngữ là gì?

HS - Chủ ngữ là “tôi”; vị ngữ là “học bài” Tiếp đó giáo viên nêu một ví dụ thứ

hai “Hôm nay, tôi học bài”.

GV - Trong câu này chủ ngữ là gì? Vị ngữ là gì?

HS - Cũng giống như trường hợp trên.

GV - Thế thì từ “Hôm nay” giữ chức vụ ngữ pháp gì trong câu?

Học sinh bị dồn vào chỗ không biết, xuất hiện nhu cầu tìm ra câu giải đáp cho vấn

đề vừa nêu trên.

Giáo viên liền nói rằng đó là nội dung chúng ta cần phải tìm hiểu trong tiết học này Đó là bài: Trạng ngữ.

Yêu cầu

1 Đánh giá cách giới thiệu bài như trên.

2 Thử suy nghĩ một thí dụ về cách giới thiệu bài có tác dụng kích thích tính tích cực nhận thức của học sinh.

Tình huống 57

Hai cách dạy Khi dạy bài: “Tiêu chuẩn chất lượng sinh hoạt” có 2 giáo viên dạy như sau:

- GV nêu tên bài học và ý nghĩa

- GV trình bày hai nhóm tiêu chuẩn.

+ Tiêu chuẩn lý hoá: Độ trong, màu sắc,

nhiệt độ, độ PH, các chất hoà tan.

+ Tiêu chuẩn sinh học: Các loại động

- GV: Những nguồn nước đó là sạch hay bẩn?

- HS trả lời phân tán, có những ý kiến trái ngược.

- GV giảng giải:

+ Tác hại của mỗi yếu tố nói trên khi

- GV: Vấn đề đặt ra là muốn đánh giá, chất lượng nước phải dựa vào những tiêu chuẩn nào?

vượt ngưỡng cho phép.

+ Các yếu tố trên gây ô nhiễm nước sạch

bằng những con đường nào?

- HS trả lời.

- GV hỏi HS: Làm thế nào để giữ gìn

nguồn nước sạch? Nêu những hành vi

gây ô nhiễm nước, lãng phí nguồn nước

sinh hoạt của cộng đồng.

- GV hướng dẫn xếp thành 2 nhóm tiêu chuẩn chính, giới hạn cho phép về mỗi tiêu chuẩn, thông báo số liệu khảo sát một số mẫu nước ở địa phương của cơ quan hữu trách.

- HS nhận định về chất lượng của các mẫu nước dựa vào tiêu chuẩn đã nêu.

- HS thảo luận cần làm gì để giữ nước sạch, liên hệ những hành vi gây tác hại đến chất lượng nước sinh hoạt.

- GV kết luận: (như GV 1)

Yêu cầu

Đánh giá 2 cách dạy của 2 giáo viên nêu trên.

3/ Hãy vận dụng kiến thức Tâm lý học sư phạm để giải thích câu nói sau của nhà giáo dục Ditecvec:

“ Người thầy giáo tồi là người mang chân lý đến sẵn, còn người thầy giáo giỏi

là người biết dạy học sinh đi tìm chân lý”

Chương VI: TÂM LÝ HỌC GIÁO DỤC

*Cách tiến hành: Đề nghị học sinh thực hiện phép thử sau: Em xử sựthế nào trong các tình huống sau, bằng cách chọn câu trả lời phù hợp với hành

vi của em hoặc tự viết thêm câu trả lời của chính mình

Hoàn cảnh 1: Thời gian nghỉ hè, khi chuẩn bị đi tham quan, giáo viên chủnhiệm lớp đề nghị dọn dẹp lại văn phòng nhà trường Em xử sự như thế nào?

a- Đồng ý, hoãn chuyến đi

b- Triệu tập các bạn và cùng làm cho xong một ngày

c- Hứa đi tham quan xong về sẽ làm

d- Đề nghị những bạn không đi làm giúp

thú vị đối với em Em xử sự như thế nào?

a- Tìm cách giải thích cho bạn, thanh minh nguyên nhân em đã mắcthiếu sót

b- Tìm cách nói chuyện lảng để tránh trực diện với thiếu sót

a- Yêu cầu người mắc khuyết điểm xin lỗi người kia

b- Giải thích nguyên nhân mâu thuẫn và hòa giải

c-Tỏ ra thông cảm với người bị phiền

d- Làm ra vẻ việc đó không liên quan

e- hoặc là

Hoàn cảnh 6: Vô tình em gây phiền cho người khác Em xử sự như thế nào?

a- Tìm mọi cách để làm dịu sự bực mình của người đó

b- Xin lỗi và nói rằng mình không cố ý

c- Giấu không cho ai biết lỗi lầm của mình Làm ra vẻ mình không cólỗi

d- Đỗ lỗi cho chính người bị phiền

e- hoặc là

*Cách xử lý: Theo các tiêu chí sau

- Nếu chọn câu trả lời (a) chứng tỏ thái độ tích cực bền vững đối với cácchuẩn mực đạo đức

- Nếu chọn câu trả lời (b) chứng tỏ thái độ này dù có tích cực nhưng chưa bền