BT thực hành tâm lý học đại cương (123)

bài tập thực hành Tâm lý học giúp sinh viên biết vận dụng tri thức Tâm lý học vào thực tiễn để hiểu bản chất tâm lý con người và tổ chức hoạt động liên quan đến mối quan hệ với con người một cách khoa học.

Mục lục

Chương I.Tâm lý học là một khoa học 3

I Câu hỏi 3

II Bài tập 3

Chương II Hoạt động giao tiếp ý thức 9

I Câu hỏi 9

II Bài tập 9

Chương III Nhân cách và sự hình thành, phát triển nhân cách 16

I Câu hỏi 16

II Bài tập 16

Chương IV Hoạt động nhận thức 24

I Câu hỏi 24

II Bài tập 24

Chương V Tình cảm và ý chí 33

I Câu hỏi 33

II Bài tập 33

Chương VI Trí nhớ 46

I Câu hỏi 46

II Bài tập 46

Lời nói đầu

Tâm lý học đại cương có vị trí quan trọng đặc biệt trong đào tạo giáo viên

vì đây vừa là môn học cơ sở, vừa là môn nghiệp vụ Môn học này đã trực tiếpgóp phần hình thành quan điểm sư phạm và bồi dưỡng nghiệp vụ cho sinh viên

Trong dạy học Tâm lý học đại cương, điều đặc biệt quan trọng là giúpsinh viên làm các bài tập thực hành, biết vận dụng tri thức TLH vào thực tiễn đểhiểu tâm lý người học và tổ chức hoạt động dạy học, giáo dục một cách khoahọc

Tuy nhiên, trong thực tiễn hiện nay các bài tập thực hành về tâm lý họcchưa nhiều, còn mang tính dàn trải hoặc chuyên sâu, chưa phù hợp với đốitượng người học không chuyên Tâm lý học

Vì những lý do trên, sau khi biên soạn tài liệu “Tâm lý học đại cương ”,

hệ thống các vấn đề lý thuyết về Tâm lý học, chúng tôi tiếp tục giới thiệu cuốntài liệu “Câu hỏi và bài tập thực hành Tâm lý học đại cương” Với những câuhỏi ngắn gọn, dễ hiểu và một hệ thống các bài tập thực hành đa dạng, phongphú, chúng tôi hy vọng cuốn tài liệu này có thể hỗ trợ giảng viên và sinh viênđổi mới phương pháp dạy và học, gắn học đi đôi với hành, kích thích hứng thúhọc tập của sinh viên, đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học

Hệ thống câu hỏi và bài tập thực hành được phân chia thành các chương,bao gồm 6 chương :

Chương I.Tâm lý học là một khoa học

Chương II Hoạt động, giao tiếp, ý thứcChương III Nhân cách và sự hình thành, phát triển nhân cáchChương IV Hoạt động nhận thức

Chương V Tình cảm và ý chíChương VI Trí nhớ

Do nhiều lý do khác nhau, việc biên soạn tài tiệu có thể chưa đáp ứng hếtcác yêu cầu đặt ra, chúng tôi rất mong nhận được sự chia sẻ và đóng góp ý kiếncủa các nhà giáo và các sinh viên để tài liệu được biên soạn hoàn thiện hơn

Các tác giả

Chương I.

TÂM LÝ HỌC LÀ MỘT KHOA HỌC

I Câu hỏi.

1 Trình bày đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu của tâm lý học

2 Nêu ý nghĩa của tâm lý học đối với công tác của người giáo viên và chocác ví dụ minh hoạ

3 Phân tích bản chất của hiện tượng tâm lí người theo quan điểm của chủnghĩa Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử; đồng thời rút ra bài học trong dạyhọc và giáo dục học sinh

4 Nêu biểu hiện của tính chủ thể trong tâm lý người và cho ví dụ minhhọa

5 Từ bản chất tâm lý người hãy giải thích vì sao tâm lý người này kháctâm lý người kia? Cho ví dụ minh hoạ

6 Vì sao khi tìm hiểu tâm lý con người phải tìm hiểu môi trường xã hội

mà họ đang sống?

7 Có bao nhiêu cách phân loại hiện tượng tâm lí người? Hãy phân tíchcách phân loại hiện tượng tâm lí theo thời gian tồn tại và vị trí tương đối củachúng trong nhân cách

8 Trình bày các phương pháp nghiên cứu của tâm lý học và cho ví dụminh hoạ

II Bài tập thực hành.

1 Hãy đặt năm câu trong đó có từ chỉ hoạt động Tâm lý của con người (Yêu cầu cao hơn: có ba câu từ chỉ hoạt động Tâm lý là danh từ và hai câu còn

lại là tính từ)

2 Những câu nào dưới đây bạn cho rằng đã sử dụng từ “tâm lý” thích hợp

a) Những người đã học “Cảm tình Đảng” đều có tâm lý muốn sớm

được kết nạp vào Đảng

b) Bạn ngồi cạnh tôi có tâm lý hễ làm toán là rung đùi.

c) Báo cáo viên hôm nay rất tâm lý vì chiều thứ bảy nên kết thúc

sớm để người nghe ra về trước 15 phút

d) Thầy giáo dạy toán chẳng tâm lý gì cả vì giảng rất rắc rối khó

hiểu

e) Anh X đoán rất đúng tâm lý người yêu vì tặng cô một món quà

mà cô rất thích nhưng trước đó cô lại giữ ý không nói ra

3 Những hiện tượng nào dưới đây là hiện tượng tâm lý?

a/ Khóc đỏ cả mắtb/ Thẹn đỏ mặtc/ Tập thể dục buổi sángd/ Hồi hộp khi đi thie/ Giận cá chém thớt.

4 Dựa vào kiến thức về bản chất hiện tượng tâm lý người, hãy giải thích

hiện tượng tâm lý được thể hiện trong đoạn thơ sau:

“Cùng trong một tiếng tơ đồng Người ngoài cười nụ, người trong khóc thầm".

(Truyện Kiều - Nguyễn Du)

5 Hãy đọc câu chuyện sau và rút ra kết luận về đặc điểm bản chất hiệntượng tâm lý người

"Bố, mẹ và những người lớn không có nhà, bọn trẻ ngồi đánh bài lôtôquanh chiếc bàn ăn ở trong bếp Bọn trẻ đánh bài tiền Chúng nhặt những đồngtiền côpếch

Bọn chúng đánh rất ham mê Thói ham mê thua được thể hiện rõ nhất trênnét mặt Grisa Nó chơi hoàn toàn chỉ vì tiền Nếu không có những đồng côpếchđặt trên đĩa thì nó đã ngủ khì từ lâu rồi Nỗi lo sợ rằng nó có thể bị thua, tính đố

kỵ và tư tưởng ăn thua đã làm xáo trộn cái đầu cắt ngắn của nó, làm nó đứngngồi không yên, mất tập trung

Cô em gái 8 tuổi Anhia chẳng hề bận tâm đến những đồng côpếch Đốivới Anhia, niềm vui trong cuộc chơi là lòng tự ái

Aliôsa thì chỉ chơi để mà chơi Ai thắng thì cô bé cũng vỗ tay và cười nhưnắc nẻ

Xônhia thì chẳng có tư tưởng ăn thua, mà cũng chẳng hề tự ái Nó rất cảm

ơn vì đã không bị đuổi ra khỏi bàn và giục đi ngủ Nó tham gia trò chơi màkhông phải vì bản thân trò chơi, mà vì những cuộc cãi lộn không tránh khỏi xảy

ra lúc chơi Nó lấy làm khoái chí khi được chứng kiến những xô xát hay cãivã "

(Phỏng theo truyện ngắn của Sêkhốp)

6 Các hiện tượng dưới đây (từ in nghiêng), hiện tượng nào là Thuộc tínhtâm lý, Trạng thái tâm lý, Quá trình tâm lý?

a/ Nghe và suy nghĩ về những điều thầy giảng.

b/ Mơ màng khi nghe giảng.

c/ Trung thực trong quan hệ với người khác.

d/ Hình dung chuyện đã qua.

e/ Cô ấy do dự trước quyết định có học thêm Pháp văn hay không? g/ Chị ấy luôn thích học thể dục thẩm mỹ.

h/ Tôi chăm chú nghe giảng.

7 Hiện tượng nào dưới đây là trạng thái tâm lý?

a/ Lành lạnh

b/ Căng thẳng

c/ Nhạy cảm

d/ Yêu đời

8.Thuộc tính tâm lý mang những đặc điểm nào dưới đây ?

a/ Không thay đổi

b/ Tương đối ổn định bền vững

c/ Dễ thay đổi theo thời gian

d/ Đặc trưng cho mỗi cá thể và có tính độc đáo

9 Nội dung tình huống:

a/ Vào cuối thế kỉ 18, có một nhà nông học kiêm kinh tế học người

Pháp là Ăngtoan Pacmăngchiê, hồi bị giam giữ ở Đức ông đã biết giá trị dinh

dưỡng của giống khoai tây Ông ra sức thuyết phục Hoàng đế nước Pháp pháttriển trồng giống cây này để giải quyết khó khăn lương thực của nước mìnhnhưng bị giới tăng lữ và y học chống đối mạnh mẽ Đấu lí mãi cũng chẳng đi

đến đâu, cuối cùng Pacmăngchiê đã dùng một thủ thuật

Ông xin phép được trồng thí nghiệm khoai tây ở vùng đất hoang Xablông Vàđặc biệt là cho một đội lính ngự lâm, mặc lễ phục uy nghi, suốt ngày canh gác và cấmngặt nông dân không được ai lai vãng lại gần đó Mặc khác, lại vờ "tiết lộ" một vài ưuđiểm "tuyệt vời" của "giống lương thực quí báu dành riêng cho Ngài ngự" đó, dĩ nhiênviệc canh gác được tổ chức một cách sơ hở

Tình huống úp mở đó đã có tác dụng Khoai tây đã được nhân giống và ít

lâu sau truyền khắp nước Pháp Pacmăngchiê đã hoàn toàn đạt được mục đích.

b/ Có một cửa hàng ăn cao tầng, do sơ ý khi thiết kế, chỉ lắp đặt có mộtthang máy tốc độ thường, không lắp thang máy tốc độ cao Sau khi khai trương,khách ăn thưa dần, làm cho ông chủ lo cuống lên Ông ta mời một nhà tâm lí học đếnhỏi ý kiến

Nhà tâm lí học phát hiện vì mất thời giờ đợi thang máy, nên khách ngạiđến ăn Làm sao cải thiện được? Nhà tâm lí học đưa ra một sáng kiến, lắp mộttấm gương lớn ở nơi đợi thang máy Biện pháp ít tốn kém này lập tức thay đổi bộmặt của nhà hàng Khi đợi thang máy, người ta soi gương ngắm vuốt không thấysốt ruột vì thời gian đợi chờ nữa

c/ Trong một cuộc thi đấu quyền anh thuộc khu vực Đông Nam á,huấn luyện viên thấy vận động viên quyền anh của mình mệt mỏi, không có đủcan đảm để đánh trận đánh quyết định cuối cùng Người huấn luyện viên bèn

đến gần vận động viên và nói một cách hết sức bình tĩnh: "Anh có biết không, cuộc đấu sắp tới là cuộc đấu quyết định của anh và người ta sẽ truyền toàn bộ trận đấu lên truyền hình".

Sau khi trận đấu kết thúc, câu hỏi đầu tiên của người võ sĩ này hỏi người

huấn luyện viên của mình là: "Thế nào, anh trông tôi ở trên màn ảnh vô tuyến như thế nào?" Huấn luyện viên trả lời: "Trông anh hay lắm Nhưng không biết người ta có thay đổi gì không? Dù người ta có thể thay đổi chương trình truyền hình, nhưng không sao cả, bố, mẹ, vợ con anh có thể biết được thắng lợi của anh khi họ đọc báo".

Một phóng viên tường thuật trận đấu này nói: "Tôi không hiểu tại sao anh

ta không còn mấy sức lực mà người ta lại đưa anh vào trận đấu Nhưng trong trận đấu cuối cùng này, anh ta đã sử dụng tối đa sức lực của mình và đã chiến thắng".

Câu hỏi:

- Hãy phân tích những tri thức Tâm lý học dã được vận dụng thành côngtrong các tình huống trên Qua những câu chuyện đó hãy rút ra ý nghĩa của Tâm lýhọc

- Hãy lấy thêm một vài ví dụ tương tự minh hoạ cho vai trò và ý nghĩa củatâm lí học

10 Tình huống:

Các nhà khoa học đã để những người làm thí nghiệm vào 3 căn buồngkhác nhau: buồng thông thường, buồng tuyệt đẹp, buồng lộn xộn và bẩn thỉu.Trong những căn buồng đó đều đặt cùng một bức ảnh của những người khôngquen biết và yêu cầu họ nhận xét về tính cách của những người đó Kết quả nhưsau:

- Khi ở trong căn buồng lộn xộn và bẩn thỉu, những người trong ảnh đượcnhận xét là "độc ác", "ghen tị", "hay nghi ngờ", "thô bạo", "buông thả";

- Khi để các bức chân dung đó vào trong một căn buồng đẹp thì chúng lạigây nên phản ứng hoàn toàn khác: "có cảm tình", "chân thành", "thông minh",

a Hãy giải thích tại sao có các hiện tượng trên và rút ra kết luận từ thínghiệm trên?

b Hãy cho biết một vài ví dụ khác về tính chủ thể của hiện tượng tâm língười

11 Năm 1902 các bác sĩ ở Côpenhaghen (Đan Mạch) đã làm một thựcnghiệm có một không hai trên thế giới như sau:

Một phạm nhân bị kết án phải xử bắn Do yêu cầu của các bác sĩ và được

sự đồng ý của chính phủ, chánh án tuyên bố rằng án xử bắn được thay thế bằngcách cắt mạch máu cho máu ra hết Đến ngày thi hành án, các bác sĩ bịt mắtphạm nhân lại và cắt một lớp da mỏng nhưng chưa chạm đến mạch máu Cùnglúc đó, bằng một hệ thống ống dẫn, nước ấm được chảy liên tục vào vết cắt

Tin chắc là mình đã bị cắt đứt mạch máu, phạm nhân từ từ nằm xuống vàsau đó chết Toàn bộ quá trình hấp hối giống hệt như một người mất máu dần.Phạm nhân đã chết do mạch máu não thắt lại

Có thể rút ra kết luận gì qua thí nghiệm này?

12 Bạn hãy làm một thí nghiệm nhỏ như sau: Vẩy một giọt mực vào tờ

giấy trắng, rồi gấp đôi tờ giấy lại để có hai hình loang lổ đối xứng nhau quađường gấp Bạn hãy nhìn xem chúng giống cái gì? Sau đó bạn đưa cho mộtngười khác xem và hỏi họ xem nó giống cái gì? Thường thì ý kiến của họ khônggiống với ý kiến của bạn! Tại sao vậy? Có thể rút ra kết luận gì từ thí nghiệmnày?

Bạn hãy nêu một vài hiện tượng trong cuộc sống thể hiện đặc điểm tâm lýnày

13 Con khỉ được huấn luyện, hoặc do bắt chước, có thể biết cầm chổiquét nhà, cầm búa đập vỡ gạch, hoặc đeo kính lên mắt, v v

Những hành động đó của con khỉ về bản chất có khác gì với những việc làm tương tự của con người hay không? Hãy giải thích tại sao

14 Năm 1923, nhà tâm lý học Mỹ Kenlôc (Kenlloggs) nuôi con khỉ

chimpanzé 10 tháng tuổi chung sống với cậu con trai Đônan (Donald) 8 thángtuổi của mình ông cho con khỉ sống trong hoàn cảnh hoàn toàn của con người,

cố gắng tập cho nó một cách sống của con người Con khỉ biết khóc, biết bậtđèn, bấm chuông điện, cầm thìa ăn cơm Nó được sống trong xã hội của loàingười, là bạn của cậu bé Đônan, nó biết đùa rỡn và hôn hít Đônan! Mặc dùKenlôc ra công “người hoá” con vật, nhưng con khỉ không thể nói tiếng ngườiđược, và nó vẫn hoàn toàn chỉ là một con khỉ

a) Hãy giải thích tại sao như vậy?

b) Trường hợp này có gì khác với trường hợp trẻ con (người) sốngtrong môi trường động vật hay không?

15 Hãy so sánh những lời phát biểu dưới đây về các phương pháp nghiêncứu tâm lý con người Anh (chị) đồng ý với những lời phát biểu nào và khôngđồng ý với những lời phát biểu nào? Tại sao?

a) “Nguồn gốc duy nhất của sự nhận thức các quá trình tâm lý là tựquan sát” (G.Chenpanôp)

b) “Các hiện tượng tinh thần chỉ có thể được chính người đang trảinghiệm chúng nhận thức hay cảm thụ mà thôi” Chúng ta không thể cảm thụđược đời sống tinh thần của người khác” (A.I.Vêđenxki)

c) “Dò sông dò biển dễ dò Lòng người khó dễ ai đo cho tường”

d) Không được phán đoán về con người theo cái họ nói hay nghĩ vềmình, mà phải theo cách họ làm (V.I Lênin)

e) Hoạt động tâm lý luôn luôn được biểu hiện khách quan trong cáchành động, cử chỉ, phản ứng ngôn ngữ này hay khác, trong những biến đổi hoạtđộng của các nội quan (I.M Xêchênôp)

16 Dấu hiệu nào dưới đây là của phương pháp quan sát? dấu hiệu nào là củaphương pháp thực nghiệm?

a/ Việc nghiên cứu được tiến hành trong những điều kiện tự nhiên.b/ Nhà nghiên cứu chủ động tích cực tác động vào hiện tượng mìnhnghiên cứu

c/ Nghiệm thể không biết rằng mình trở thành đối tượng nghiên cứu.d/ Việc nghiên cứu được tiến hành trong các phòng thí nghiệm đặcbiệt có sử dụng các dụng cụ

17 Phương pháp nghiên cứu tâm lý nào được thể hiện qua sự mô tả sauđây:

a Một sự thể nghiệm tâm lý nhanh gọn được tiến hành theo các bài tậpdưới dạng tiêu chuẩn hóa nhằm mục đích vạch ra phẩm chất của người đượcnghiên cứu tương ứng với mức độ nào những chỉ tiêu và chuẩn mực tâm lý đãđược xác lập

b Nghiên cứu cá nhân một cách có hệ thống trong cuộc sống thườngngày của họ, nhà nghiên cứu không can thiệp vào tiến trình tự nhiên của các sựkiện Ví dụ, người mẹ tiến hành ghi nhật ký về đứa con, suốt nhiều năm bà ghinhật ký về những biến đổi của đứa con Những thông tin này là tài liệu gốc đểrút ra kết luận khái quát, những giả định mà chúng cần được kiểm tra bằngnhững phương pháp khác

c Nghiên cứu hiện tượng trong những điều kiện đã được tính toán mộtcách chính xác, cho phép theo dõi tiến trình của hiện tượng và có thể tái tạo nó

khi lặp lại điều kiện đó.

d Nghiên cứu tâm lý qua thu thập những câu trả lời của nhiều người vềcùng những câu hỏi như nhau, qua đó rút ra các kết luận khái quát về vấn đề cầntìm hiểu Các kết luận này cần được kiểm tra bằng những phương pháp khác

18 Nội dung tình huống

Giáo sư tiến sĩ B.K Passi sang Việt Nam giảng chuyên đề "tư duy sángtạo" Theo lịch đúng 13h30' bài giảng bắt đầu Nhưng điều không may đã xảy ra.Trời mưa rất to Đúng 13h30 chỉ có khoảng chục người Đợi thêm 15 phút cóthêm vài người nữa vì trời vẫn mưa to Không thể chậm trễ hơn được, bài giảngbắt đầu trong không khí căng thẳng nặng nề, cả chủ lẫn khách đều cảm thấyngượng ngùng

Sau lời chào, giáo sư B.K Passi nói: "ở đất nước chúng tôi vào những hômthời tiết như thế này, dù đó là cuộc nói chuyện của Tổng thống đi chăng nữa thìkhông cần phải thông báo, mọi người cứ việc ở nhà Còn ở đây mặc dù trời mưarất to các bạn vẫn có mặt" Cả phòng cười ồ lên, không khí căng thẳng, nặng nềlập tức biến mất Câu mở đầu của ông thật là hóm hỉnh và thông minh Điều ôngnói chỉ là câu nói đùa tế nhị, cũng có thể hiểu là lời phê bình khéo, nhưng mọingười đều cảm thấy có "cớ" để cùng chấp nhận được một cách thoải mái tựnhiên

Hãy phân tích tại sao giáo sư Passi lại thành công

19 Những hiểu biết về Khoa học tâm lý giúp chúng ta có hướng giảiquyết mọi tình huống trong công tác, học tập và đời sống một cách hợp lý và tếnhị, từ đó dẫn đến thành công trong sự nghiệp, cuộc sống

Bạn hãy kể lại một vài tình huống trong đó bạn đã dự đoán, hiểu được tâm

lý của người khác và có cách giải quyết phù hợp

Chương II.

HOẠT ĐỘNG, GIAO TIẾP, Ý THỨC

I Câu hỏi

1 Hoạt động là gì? Phân tích đặc điểm và cấu trúc của hoạt động?

2 Dưới góc độ tâm lý học, hoạt động của con người có vai trò:

a/ Tạo ra sản phẩm vật chất và tinh thần

b/ Cải tạo thế giới khách quan

c/ Làm nảy sinh và phát triển tâm lý

d/ Cả a, b, c

3 Vì sao Hoạt động được coi là phạm trù cơ bản của tâm lý học?

4 Tại sao nói Tâm lý vừa được hình thành, vừa được thể hiện trong hoạtđộng ? Cho ví dụ minh họa

5 Ý thức là gì ? Nêu các cấp độ của ý thức và cho ví dụ minh họa

6 Mối quan hệ giữa ý thức và vô thức?

7 Giao tiếp là gì? Nêu các loại giao tiếp

8 Tại sao nói hoạt động và giao tiếp là điều kiện thiết yếu với sự hìnhthành và phát triển tâm lý người ?

9 Chú ý là gì? Nêu đặc điểm của các loại chú ý và cho ví dụ minh họa,

10 Tại sao nói Chú ý sau chủ định là loại chú ý có hiệu quả nhất đối vớihoạt động nhận thức của con người?

11 Phân tích các thuộc tính cơ bản của chú ý

II Bài tập thực hành.

1 Các ý kiến dưới đây đúng hay sai? Hãy giải thích

a/ Chủ thể hoạt động có thể là người hoặc động vật

b/ Mỗi lần hoạt động, quá trình Xuất tâm sẽ làm tâm lý con ngườinghèo đi một chút và quá trình Nhập tâm thì ngược lại

c/ Hai qua trình xuất tâm và nhập tâm luôn xảy ra đồng thời vàthống nhất với nhau

2 Sưu tầm những câu nói (tục ngữ, thành ngữ, ca dao…) về vai trò củahoạt động với sự hình thành, phát triển Tâm lý Đứng trên quan điểm của tâm lýhọc Mác –xít hãy bình luận các câu nói đó

3 Nội dung tình huống:

Người chiến sĩ biên phòng và con chó săn của anh ta cùng đi lùng bắt tênbiệt kích tại một vùng ở biên giới Ta hãy xem hoạt động tâm lí diễn ra ở conchó và người chiến sĩ biên phòng như thế nào?

- Khi tên biệt kích xuất hiện, cả hai (con chó săn và người chiến sĩ biênphòng) đều nhìn thấy, nghĩa là hình ảnh của nó đã được phản ánh vào vỏ não của cảcon chó và của cả người chiến sĩ biên phòng, để lại trong vỏ não hình ảnh tâm lí vềtên biệt kích Hình ảnh tâm lí này ngay lập tức định hướng hành động của con chó,khiến nó xồ lại phía tên biệt kích để cắn xé

- Còn xử sự của người chiến sĩ biên phòng lúc này có "cao tay hơn" Đối vớianh ta hình ảnh tâm lí vừa mới được phản ánh về tên biệt kích chưa đủ điều kiện đểđịnh hướng cho hành động của mình Muốn hành động một cách chính xác, khéoléo, hợp lí, trong vỏ não của rngười chiến sĩ biên phòng còn phải diễn ra nhữnghoạt động tâm lí phức tạp hơn Nhờ phương tiện ngôn ngữ độc đáo của loài người,ngay lúc vừa mới phản ánh được hình ảnh tên biệt kích vào não, anh chiến sĩ biênphòng cũng nói được lên “tên biệt kích" (dù chỉ là nói thầm) Rồi nhờ ngôn ngữanh ta tiến hành xem xét, phân tích, phán đoán để biết rõ hơn về tên biệt kích Nếuđây là một tên biệt kích lợi hại thì anh phải khéo léo tìm cách bắt sống nó màkhông bắn chết nó ngay Từ hình ảnh tâm lí đơn giản lúc ban đầu biến thành hìnhảnh tâm lí mới hơn, có chất lượng cao hơn Nhờ đó, hoạt động của con người đượcđịnh hướng tinh vi hơn, khéo léo hơn, có mục đích rõ ràng hơn Đó là hành động có

b/ Con vật có ý thức hay không? Tại sao?

c/ Cho một ví dụ minh hoạ những điều đã trả lời ở câu a và b

4 Hai câu thơ sau đây trong bài “Nửa đêm” của Bác Hồ đã nói lên

nguyên tắc cơ bản nào của tâm lý học macxit? Tại sao?

Ngủ thì ai cũng như lương thiện,Tỉnh dậy mới sinh kẻ dữ, hiền

5 Những hiện tượng nào dưới đây là hiện tượng vô thức, hoặc có ý thức?Những dấu hiệu nào biểu hiện điều đó?

a) Một học sinh làm tính nhân một cách nhanh chóng và chính xác,không hề nhớ các quy tắc của phép nhân

b) Một học sinh quyết định thi vào trường đại học sư phạm và giảithích rằng đó là vì em rất yêu trẻ

c) Một đứa trẻ khoẻ mạnh thì ngay sau khi sinh ra đã nắm chặtđược những vật chạm vào lòng bàn tay nó như ngón tay của người lớn, hoặc cáibút chì

d/ Mặc dù đã nhắc nhở nhiều lần nhưng Nam vẫn cố tình đi họcmuộn mà không thấy áy náy

e/ Trong khi còn đang mơ ngủ, người ta vẫn có thể trả lời được câuhỏi của người khác

6 Tình huống:

a/ Các Mác nói:"Sức tấn công của một đội kỵ binh hoặc sức chống

cự của một trung đoàn bộ binh căn bản khác nhau với sự tổng cộng những sứctấn công và kháng cự của từng người lính kỵ binh và bộ binh"

b Nhà tâm lý học Liên Xô X.L Rubinstein đã viết: " một nhâncách càng tiêu biểu cho cái chung nhiều bao nhiêu thì nhân cách đó càng cónhiều ý nghĩa bấy nhiêu"

Câu hỏi:

- Câu nói trên thể hiện cấp độ nào của ý thức ? Tại sao?

- Lấy một ví dụ cụ thể để minh hoạ cho hiện tượng tâm lý này

7 V.I Lênin đã nói: "Khi tìm hiểu con người, không nên căn cứ vào

những lời người ta tự nói về bản thân mà phải căn cứ vào việc làm của họ.Người lãnh đạo muốn tìm hiểu kỹ về nhân viên của mình, hãy quan sát côngviệc của họ"

a/ Kể một câu chuyện thực tế minh họa cho nhận định trên

b/ Bằng những hiểu biết về Hoạt động, giải thích tại sao khi đánh giá mộtcon người thì phải căn cứ vào việc làm của họ?

8 Bạn hãy cho biết những trường hợp nào trong các trường hợp sau đây

là giao tiếp?

a) Hai em học sinh đang nói chuyện với nhau

b) Con khỉ đầu đàn đang hú gọi các con khỉ khác trong đàn củamình

c) Hai con khỉ đang bắt chấy nhau

d) Một em bé đang đùa rỡn với con mèoe) Thầy giáo đang giảng bài cho học sinhg) Người chiến sĩ biên phòng đang điều khiển con chó làm nhiệm

vụ tuần tra

h) Hai vệ tinh nhân tạo đang phát và thu tín hiệu của nhau

g/ Một em bé đang bấm nút điều khiển máy vô tuyến truyền hình từ

xa, lựa chọn các chương trình khác nhau

9 Hãy sưu tầm một số câu ca dao, tục ngữ phản ánh quan niệm của nhândân ta về vai trò của giao tiếp đối với sự hình thành và phát triển tâm lý và rút rakết luận cho công tác giáo dục

10 Hãy giải thích hiện tượng trong tình huống dưới đây và phân tích luậnđiểm tâm lý học được thể hiện trong trường hợp đó

Năm 1920, ở Ana Độ có tiến sĩ Xinggơ tìm thấy hai cô bé sống tronghang sói với bầy sói con Nhìn nét mặt thì một cô chừng 7,8 tuổi còn một côchừng 2 tuổi Cô nhỏ thì ít lâu sau bị chết còn cô lớn được đặt tên là Kamalasống thêm 10 năm nữa Suốt trong thời gian ấy ông đã ghi nhật lý quan sát tỉ mỉ

về cô bé đó Kamala đi bằng tứ chi, dựa vào tay và đầu gối, còn lúc chạy thì dựavào bàn tay và bàn chân Cô bé không uống nước còn thịt thì không cầm lên tay

mà ăn luôn dưới nền nhà Trong khi ăn, hễ thấy người đến gần là cô bé gầm gừ

dữ tợn Ban đêm cô bé sủa rống lên

Cô bé nhìn rất rõ trong bóng tối và sợ ánh sáng mạnh, sợ lửa và nước Côkhông cho ai tắm cho mình Ban ngày cô ngồi xổm ở xó nhà để ngủ, mặt quayvào tường Cô xé hết quần áo trên mình và bỏ những chăn đắp trong ngày giálạnh

Sau hai năm, Kamala tập đứng được bằng hai chân nhưng vẫn còn rấtkhó khăn Sau sáu năm thì đã đi được nhưng lúc chạy thì vẫn dùng tứ chi như

cũ Suốt trong thời gian bốn năm cô bé chỉ học thuộc sáu từ, sau bẩy năm cô họcđược bốn mươi lăm từ Đến thời kỳ này cô bé thấy yêu xã hội con người, bắt đầuthấy sợ bóng tối, ăn bằng tay và uống bằng cốc Đến năm mười bảy tuổi, sự pháttriển trí tuệ của Kamala chỉ bằng đứa trẻ khoảng mười bốn tuổi

11 Hãy dự giờ giảng bài của một giáo viên và đánh giá hành vi giao tiếp

của giáo viên đó theo thang đo dưới đây bằng cách khoanh vào những số mà bạncho rằng có biểu hiện dương tính rõ nhất (từ 3,2,1) đến không có biểu hiện đó(0) hoặc có biểu hiện âm tính (-1),(-2),(-3) và lý giải xem những hành động nàocủa giáo viên đã gây nên sự đánh giá như vậy

Phiếu đánh giá phong cách giao tiếp của giáo viên

Có thiện ý với học sinh 3,2,1,0,-1,-2,-3 Không có thiện ý với học sinhQuan tâm đến học sinh 3,2,1,0,-1,-2,-3 Không quan tâm đến học sinhKhuyến khích sự sáng tạo

về bức tranh vừa giơ lên khi trước Lớp học lại trở lên yên lặng.

13 Một học sinh kể lại rằng em đã cố gắng như thế nào để tập trung được

chú ý trong giờ học Em nói: “Tôi muốn hiểu biết hình học, nhưng nó quả là khóđối với tôi” Trong khi nghe cô giáo giảng, đôi khi tôi nhận thấy rằng ý nghĩ củatôi tuột đi đâu đó Khi đó tôi tự nhủ rằng cần phải chú ý xem cô giáo nói gì, rằng

ở nhà mình tự mình học còn khó khăn hơn nhiều Tôi nhẩm lại từng lời của côgiáo và cứ như thế tôi đã duy trì được sự chú ý của mình

a) Những điều kiện nào lôi cuốn sự chú ý có chủ định của học sinhđược thể hiện trong giờ học?

b) Căn cứ những dấu hiệu nào để xác định là ở học sinh có sự chú ý

b/ Vừa học giờ Thể dục xong nên một số học sinh vẫn chưa tập trungvào học Toán ngay được

c/ Cứ vào phút cuối của giờ học, Nhung lại mệt mỏi không tập trungnghe cô giáo giảng được nữa

d/ Minh có khả năng vừa vẽ tranh vừa hát mà vẫn nghe và đáp lạinhững câu pha trò của bạn

15 Chắc các bạn đã nhìn thấy diễn viên biểu diễn tiết mục xiếc “đi xe đạpmột bánh hất chiếc bát lên đầu”

Người diễn viên xiếc một mặt dùng chân luôn đạp đi đạp lại điều khiển bánh

xe để giữ thăng bằng, mặt khác lại luôn luôn phải giữ cổ ngay ngắn để chồng đĩatrên đầu khỏi rơi Ngoài ra còn dùng một chân khác hất chuẩn xác những vật đạiloại như cốc, chén… rơi gọn vào lòng những chiếc bát trên đầu Tài nghệ củangười diễn viên quả thật làm chúng ta cảm phục.

a/ Thuộc tính chú ý nào thể hiện rõ ràng nhất ở người diễn viên xiếc trongtiết mục trên?

b/ Hoạt động sư phạm của người giáo viên có thể hiện thuộc tính chú ý đókhông? Hãy phân tích làm rõ?

16 Dưới đây là một số mẩu chuyện:

a/ Người ta kể rằng, ông Phạm Ngũ Lão, một tướng giỏi thời nhàTrần khi còn hàn vi, ngồi đan sọt bên lề đường, mải suy nghĩ đến mức mà ngườithanh niên họ Phạm không nghe thấy tiếng reo hò của đoàn quân hộ tống HưngĐạo Vương Trần Quốc Tuấn Tới lúc lính đâm giáo vào đùi, máu chảy ra anhmới biết

b/ Nhà triết học cổ đại Hi Lạp Ác si mét mải nghĩ về các bài hìnhhọc tới mức khi thủ đô đã bị quân La Mã xâm lăng, ông còn đang vẽ những hìnhtrên cát Bỗng một tên lính xộc vào với thanh kiếm sắc trong tay Ông nói to:

“không được đụng tới các đường tròn của ta” Vừa dứt lời, ông ngã gục dướinhát kiếm của tên lính

c/ Nhà vật lý học Niutơn có mời bạn đến ăn cơm trưa chủ nhật tạinhà Đến trưa khách đến thấy bàn ăn không có ai – chủ vẫn làm việc trên gác –

tự động ăn nửa con gà rồi về Lúc quá trưa Niutơn chợt thấy bụng đói xuốngbuồng ăn Thấy còn nửa con gà, ông lẩm bẩm: Mình vô tâm thật, đã ăn rồi màkhông biết và lại lên gác làm việc tiếp

Câu hỏi:

- Thuộc tính chú ý nào thể hiện rõ nhất trong các mẩu chuyện trên?

- Người giáo viên cần phải làm gì để rèn thuộc tính chú ý đó chohọc sinh?

Chương III.

NHÂN CÁCH VÀ SỰ HÌNH THÀNH PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH

1 Phân biệt các khái niệm con người, cá nhân, cá tính, nhân cách

2 Nêu khái niệm nhân cách trong Tâm lý học và cho ví dụ minh họa

3 Một đứa trẻ khi sinh ra đã có nhân cách hay chưa? Tại sao?

4 Xu hướng nhân cách là gì? Phân tích các mặt biểu hiện của xu hướngnhân cách

Tại sao nói lý tưởng là mặt biểu hiện tập trung nhất của xu hướng nhâncách?

5 Tính cách là gì? Mối quan hệ giữa các thành phần trong cấu trúc tínhcách

6 Khí chất là gì? nêu đặc điểm của các kiểu khí chất và những điều cầnlưu ý khi giáo dục những học sinh có các kiểu khí chất khác nhau

7 Thế nào là năng lực? Cho ví dụ minh họa

8 Có quan điểm cho rằng có tư chất là có năng lực Quan điểm trên đúnghay sai, vì sao?

9 Phân tích vai trò của yếu tố bẩm sinh di truyền đối với sự hình thành vàphát triển nhân cách

10 Phân tích vai trò của hoàn cảnh sống đối với sự hình thành và pháttriển nhân cách

11 Phân tích vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhâncách

12 Phân tích vai trò của hoạt động cá nhân đối với sự hình thành và pháttriển nhân cách.Tại sao nói hoạt động cá nhân có vai trò quyết định trực tiếp đến

sự hình thành và phát triển nhân cách ?

13 Nhân cách mang tính ổn định.Vậy nhân cách có thay đổi trong cuộcsống hay không và sẽ thay đổi theo chiều hướng nào? Từ đó rút ra kết luận trongviệc rèn luyện nhân cách của bản thân và giáo dục nhân cách cho học sinh

Quan điểm thứ nhất: Nhân cách được hình thành bởi xã hội, còn những

đặc điểm sinh học của con người thì không có ảnh hưởng quan trọng đến quátrình đó

Quan điểm thứ hai: Nhân cách do những nhân tố sinh vật, di truyền quyết

định; không xã hội nào có thể làm thay đổi cái mà tự nhiên đã đặt sẵn trong conngười

Quan điểm thứ ba: Nhân cách là một hiện tượng phát triển về xã hội của

con người; quá trình hình thành và phát triển phức tạp của nhân cách là do sựthống nhất của cái sinh vật và cái xã hội quy định Trong quá trình đó, các yếu tốsinh vật bộc lộ như là các tiền đề tự nhiên, còn các nhân tố xã hội bộc lộ như làđộng lực của sự phát triển tâm lý con người và của sự hình thành nhân cách củahọ

a Theo bạn quan điểm nào là đúng?

b Tại sao khi chẩn đoán sự phát triển nhân cách cần phải tính đến cáctiền đề sinh học (tự nhiên) và mặt xã hội (điều kiện xã hội) của sự tồn tại của nhâncách?

3 Trong những đặc điểm sau đây, đặc điểm nào thuộc về khí chất, về xuhướng, về tính cách và về năng lực: khiêm tốn, tài năng, cẩn thận, nhút nhát,nóng nảy, ưu tư, có niềm tin, vẽ giỏi, hát hay, dễ thích nghi với môi trường mới,say mê nghề nghiệp, tính yêu cầu cao, hứng thú học tập

4 Câu nói “chưa đánh được người thì mặt đỏ như vang, đánh được người thì mặt vàng như nghệ ” là biểu hiện đặc trưng cho kiểu khí chất nào?

5 Kiểu khí chất nào được thể hiện trong câu ca dao sau đây ?

“Ai nhất thì tôi thứ nhì

Ai mà nhì nữa tôi thì thứ ba”

Hãy tìm thêm những câu thành ngữ, tục ngữ, ca dao nói về đặc điểm biểuhiện của các kiểu khí chất

6 Hãy xác định kiểu khí chất của mỗi người trong tình huống sau:

Có 4 người bạn rủ nhau đi xem hát Khi đến nơi thì người gác cổng khôngcho vào và nói đã quá giờ, cần phải đợi đến giờ giải lao mới đựơc vào

a An cãi nhau với người gác cổng và cho rằng đồng hồ của nhà hát

chạy nhanh

b Ba buồn rầu cho rằng số mình thật đen đủi và bỏ ra về.

c Cần thì cho rằng đoạn cuối bao giờ cũng hay hơn và vui vẻ chờ

đến giờ giải lao

d Duy nhanh chân lẻn vào cổng và chạy lên ngồi phía đầu.

7 Có bốn em học sinh có kiểu khí chất khác nhau cùng mắc một khuyết

điểm như nhau Là giáo viên, bạn nên xử sự như thế nào cho phù hợp với từngkiểu khí chất của các em học sinh đó?

8 Dạy học và giáo dục có thể làm thay đổi khí chất của học sinh từ kiểunày sang kiểu khác được không? Vì sao?

9 Anh (chị) thuộc kiểu kiểu khí chất gì, nêu những hạn chế của mình liênquan đến kiểu khí chất và chỉ ra cách khắc phục?

10 Hãy chỉ ra trong đoạn mô tả đặc điểm nhân cách dưới đây, những chitiết nào thể hiện các nét tính cách, những chi tiết nào thể hiện các thuộc tính củakhí chất? Tại sao?

Quyên lên 8 tuổi là một em gái hoạt bát, yêu đời, sôi nổi, tốt bụng nhưnghay tị nạnh, cố làm mình nổi bật trong tập thể để được mọi người khen Em làngười quảng giao nhưng rất hay hờn giận Em hứng thú với nhiều thứ, nhưnghứng thú của em không ổn định, chóng nguội đi Em chú ý đến vẻ ngoài củamình: ngồi hàng giờ trước gương, thay đổi các bím tóc, thắt đi thắt lại chiếc

nơ Em hoạt động tích cực trong tập thể, nhưng nếu trong công tác chung phảiphụ thuộc vào một bạn nào đó thì mất ngay sự hào hứng với công việc

11 Nghiên cứu tính cách của học sinh bằng phương pháp khái quát cácnhận xét độc lập

Cách tiến hành: Nghiên cứu tính cách của một học sinh phổ thông bằng

các cách sau:

- Quan sát hành vi của học sinh trong giờ học và ngoài giờ học

- Phân tích các kết quả hoạt động của học sinh đó (vở học, bài kiểm tra,bài luận, v.v )

- Trò chuyện với học sinh về các hứng thú, các công việc yêu thích của

em đó, v.v

Các thông tin thu được từ các nguồn trên sẽ cho ta tài liệu để tạo thànhnhững nhận xét độc lập Chỉ sau khi phân tích tất cả những nhận xét độc lập này,mới bắt đầu viết bản nhận xét tổng hợp

Cách xử lý tài liệu: Khi mô tả tính cách cần phân định các thành phần sau

đây trong cấu trúc của tính cách:

a Những nét xu hướng của nhân cách (hứng thú, niềm tin, tâm thế,nguyện vọng )

b Những nét trí tuệ (tính tò mò, ham hiểu biết, chiều sâu, bề rộng,

sự linh hoạt của trí tuệ, v.v )

c Những nét xúc cảm (tính xung động, tính ổn định của cảm xúc,tính nhạy cảm, tính giàu ấn tượng)

d Những nét ý chí (tính quả quyết, tính mục đích, tính kiềm chế,tính độc lập, ổn định).

13 Dưới đây là một số nét tính cách của con người trong cuộc sống:

Các nét tính cách Các loại thái độ của tính

3 Thái độ đối với lao động

4 Thái độ đối với bản thân

k/ Tính khiêm tốnl/ Tính sáng tạom/ Lòng tự trọngn/ Tính cẩn thậno/ Tính quảng giaop/ Tính tự cao, tựđại

q/ Tính kín đáor/ Tính ích kỉCâu hỏi:

a/ Hãy liên kết (nối) các nét tính cách với loại thái độ tương ứng.b/ Liên hệ thực tế trong hoạt động học tập, học sinh và sinh viênhiện nay thường có các nét tính cách tích cực, tiêu cực nào về từng mặt biểuhiện thái độ trên và phương hướng giáo dục

14 Trong các thuộc tính dưới đây, hãy chỉ ra thuộc tính nào thuộc xuhướng tính cách, năng lực, khí chất?

a/ Khiêm tốn

b/ Tài năngc/ Cẩn thậnd/ Nhút nháte/ Nóng nẩyf/ ưu tưg/ Vẽ giỏih/ Tính sáng tạoi/ Có niềm tink/ Hát hayl/ Dễ thích nghi với môi trường mớim/ Say mê nghề nghiệp

n/ Tính yêu cầu caoo/ Hứng thú học tậpp/ Học giỏi về các môn tự nhiênq/ Lòng nhân đạo

15 Lấy ví dụ chứng minh: môi trường góp phần tạo nên động cơ, mụcđích, cung cấp phương tiện, điều kiện cho hoạt động, từ đó ảnh hưởng đến sựphát triển nhân cách

16 Trong bài thơ “Nửa đêm”, Hồ Chủ tịch có viết:

"Ngủ ai cũng như lương thiện,Tỉnh dậy phân ra kẻ dữ hiền

Hiền, dữ đâu phải là tính sẵn,Phần nhiều do giáo dục mà nên"

- Nêu và phân tích những luận điểm cơ bản của tâm lí học Mác-xít về vấn

đề nhân cách trong bài thơ trên của Chủ Tịch Hồ Chí Minh.

- Từ các luận điểm cơ bản trên chỉ ra những kết luận cần thiết về tổ chứchình thành và phát triển nhân cách cho học sinh

17 Trong tác phẩm "Nhật kí trong tù" của Hồ Chí Minh có bài thơ "Nghetiếng giã gạo » :

"Gạo đem vào giã bao đau đớn,

Gạo giã xong rồi trắng tựa bông,

Sống ở trên đời người cũng vậy,

Gian nan rèn luyện mới thành công."

Đoạn thơ trên thể hiện luận điểm nào trong tâm lí học mácxít về vai trò củacác yếu tố chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách? Phân tích nội dungcủa yếu tố đó

18 Hãy sưu tầm một số câu ca dao, tục ngữ phản ánh quan niệm của nhândân ta về các vấn đề sau:

+ Di truyền và sự phát triển nhân cách

+ Hoàn cảnh và sự phát triển nhân cách

+ Giáo dục và sự phát triển nhân cách

+ Tính tích cực hoạt động của cá nhân và sự phát triển nhân cách.Vận dụng quan điểm tâm lý học Mác xít về các yếu tố chi phối sựhình thành nhân cách, phân tích những quan điểm đúng, sai, chưa đầy đủ củacác câu ca dao, tục ngữ được sưu tầm

19 Khi nói chuyện với một trinh sát, người lãnh đạo đơn vị đã nêu một sốcâu hỏi sau:

- Anh biết gì về đối tượng trong chuyên án?

Anh trinh sát đã giở hồ sơ và kể về đối tượng theo hồ sơ Lãnh đạo hỏi:

- Bạn của đối tượng đó là ai?

Trinh sát kể một dãy tên bạn bè của đối tượng

- Anh đã biết ai trong số đó?

Trinh sát nói không biết ai cả

- Như vậy anh đã không nghiên cứu sâu đối tượng rồi Theo tôi, tất cả bạn

bè của đối tượng ta đều phải nghiên cứu kĩ càng

Câu hỏi:

a/ Dựa trên những hiểu biết về các yếu tố chi phối sự hình thành và pháttriển nhân cách, bạn hãy giải thích tại sao người lãnh đạo lại quan tâm tới việcnghiên cứu bạn bè của đối tượng trong chuyên án

b/ Hãy sưu tầm thêm những tình huống tương tự và rút ra bài học chocông tác giáo dục

20 CHUYỆN VỀ ĐÊMÔXTEN

Thời Hy Lạp cổ đại, Đêmôxten đi nghe diễn thuyết và bị thu hút mạnh mẽbởi những lời diễn thuyết hùng biện Đêmôxten quyết tâm học để trở thành mộtdiễn giả hùng biện Gia đình thuê thầy để dạy Đêmôxten Chẳng bao lâu anh ta

đi diễn thuyết Lần đầu nghe, công chúng đã cười nhạo anh ta Vì Đêmôxtenvới thân mình gầy gò ốm yếu, trong khi diễn giảng anh hổn hển vì xúc động.Không câu nào nói được hoàn chỉnh mà cứ ngắt quãng vì hồi hộp Ngoài ra anhcòn nói ngọng Thất bại nhưng anh không chịu đầu hàng mà quyết tâm luyện tập

để trở thành một nhà diễn thuyết Anh đứng trước gương hàng tháng để tập Đểsửa tật nói ngọng, anh lấy một viên cuội nhỏ cho vào miệng và nói Anh luyệnnhịp thở bằng cách chạy lên dốc Mỗi khi chạy mệt anh cố gắng không đổi nhịpthở và đọc những câu thơ thật dài Nhờ công phu luyện tập như vậy Đêmôxten

đã trở thành nhà diễn thuyết số một và là nhà hoạt động quốc gia nổi tiếng

Câu hỏi:

Bằng những hiểu biết về hoạt động, nhân cách, giải thích tại saoĐêmôxten có thể trở thành nhà diễn thuyết nổi tiếng? Từ đó, phân tích nhữngyếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển năng lực

21 "KHÔN TỪ TRONG TRỨNG KHÔN RA"

Nhạc sĩ Môda ngay từ khi 3 tuổi đã tự mình hoà âm, 5 tuổi bắt đầu sángtác, 7 tuổi đã đi biểu diễn ở thủ đô các nước Châu Âu Cả gia đình Môda: ôngnội, bà ngoại, cha mẹ, chị gái đều là nhạc sĩ Nhà bác học Lê Quý Đôn ngay từnhỏ đã làm mọi người khâm phục về tài hay chữ của mình Cậu bé Nguyễn Hiềnnổi tiếng thông minh, 13 tuổi đỗ Trạng Nguyên Đinh Bộ Lĩnh ngay từ thuở cònthơ ấu đã tỏ ra là một nhà chỉ huy quân sự xuất sắc Trước những hiện tượng đó

có quan điểm cho rằng "Tài năng là thiên bẩm" , "Khôn từ trong trứng khôn ra"

Câu hỏi:

Bạn có đồng ý với quan điểm trên không ? theo bạn vai trò của tố chất với

sự phát triển năng lực như thế nào? Dựa trên những hiểu biết về năng lực và tốchất, phân tích vai trò của tố chất đối với sự phát triển năng lực

22 CUỘC ĐỜI ĐƠ- NI

Tháng 5-1910, khi Đơ-ni Lơgri ra đời, bà mẹ cô ngất đi vì thấy cô chỉ là mộtcái thai tròn trĩnh với hai cùi tay, hai về đùi ngắn cũn Sau 18 tháng nằm ngửa, Đơ-nihọc ngồi, rồi học đi và tự mình ăn uống Lớn lên, cô tập khâu may, may quần áo bánlấy tiền giúp đỡ gia đình

Để học viết, học vẽ, Đơ-ni buộc bút vào cùi tay, nhờ một cô giáo dạy học

Cô tham gia cuộc thi văn nghệ của nhà trường, chiếm liền 7 giải thưởng Năm

1931, Đơ-ni nhận huy chương bạc của phòng tranh thủ công tỉnh

Năm 49 tuổi, bà gửi tranh dự thi triển lãm tranh toàn quốc Lúc này cả

nước Pháp đều biết đến tên Đơ-ni Lơgri Bà viết cuốn sách “Đời tôi như thế đấy!” tự thuật đời mình, đạt giải văn chương (Kim Chi).

Câu hỏi: Hãy phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành nhân

cách của Đơ-ni” Theo anh (chị) yếu tố quyết định trực tiếp đến sự thành côngcủa Đơ-ni Lơgri là gì?

23 Mô tả nhân cách của một em học sinh và phân tích nguyên nhân hìnhthành nên những đặc điểm nhân cách của em học sinh đó

24 Hãy lựa chọn một nhân vật (tuổi thiếu niên) trong một tác phẩm văn

học yêu thích và phân tích chân dung tâm lý của nhân vật đó (nêu rõ đặc điểmnhân cách nổi bật của nhân vật và phân tích làm rõ những chi tiết trong tác phẩmthể hiện các nhận định đó).

2 Đặc điểm nào dưới đây không phải là của cảm giác ?

a/ Cảm giác là một quá trình tâm lý có mở đầu, diễn biến, kết thúctương đối rõ ràng

b/ Cảm giác con người có bản chất xã hội

c/ Cảm giác con người phản ánh các thuộc tính bản chất của sự vậthiện tượng

d/ Cảm giác chỉ phản ánh những thuộc tính cụ thể của sự vật thôngqua hoạt động của từng giác quan riêng lẻ

3 Phân tích các qui luật của cảm giác và ứng dụng của chúng trong đờisống

4 Đặc điểm thể hiện sự khác biệt cơ bản giữa tri giác và cảm giác là :

a/ Phản ánh thuộc tính bên ngoài của sự vật, hiện tượng

6 Phân tích đặc điểm chung của nhận thức cảm tính

7 Nêu định nghĩa tư duy và cho ví dụ minh họa

8 Đặc điểm nào là đặc trưng cho tư duy trong những đặc điểm dưới đây?

a/ Phản ánh kinh nghiệm b/Phản ánh sự vật hiện tượng trong toàn bộ thuộc tính, bộ phận củachúng

c/ Phản ánh những dấu hiệu bản chất, những mối liên hệ mang tínhqui luật của sự vật hiện tượng mà ta chưa biết

d/ Phản ánh bản chất và qui luật của sự vật hiện ttượng dưới dạnghình ảnh

9 Phân tích các đặc điểm của tư duy và từ đó nêu những yêu cầu cơ bản

trong dạy học giáo dục nhằm phát triển tư duy cho học sinh.

10 Vì sao tư duy được xếp ở bậc thang nhận thức lý tính?

11 Nêu các giai đoạn của quá trình tư duy

12 Phân tích các thao tác tư duy Nêu mối quan hệ giữa các thao tác đó

13 Thế nào là tư duy trực quan hành động, tư duy trực quan hình ảnh và

tư duy trừu tượng ?

14 Tưởng tượng là gi? Nêu các loại tưởng tượng và cho ví dụ minh họa

15 Nêu các cách sáng tạo hình ảnh mới trong tưởng tượng Lấy ví dụminh hoạ

16 Ngôn ngữ là gì? Vai trò của ngôn ngữ với hoạt động nhận thức?

II Bài tập thực hành.

1 Qui luật nào của cảm giác được thể hiện trong các ví dụ dưới đây?

a/ Khi mới bước lên xe buýt thấy nồng nặc mùi mồ hôi rất khó chịu,nhưng một lúc sau cảm thấy dường như không còn nữa, còn người mới lên xe lạivẫn cảm thấy mùi mồ hôi nồng nặc

b/ Khi dấp nước lạnh vào mặt thì cảm thấy độ tinh của mắt tăng lên.c/ Với người bị “lãng tai”, cần phải nói to lên mới nghe được

d/ Mắt thường của người không nhìn thấy tia hồng ngoại, tử ngoại.e/ Khi mới đeo nhẫn có cảm giác chiếc nhận cồm cộm ở tay, nhưngsau đó một thời gian thì dường như không nhận ra có nhẫn trên tay nữa

2 Trường hợp nào dưới đây đã dùng khái niệm cảm giác đúng với kháiniệm cảm giác trong tâm lý học?

a/ Cảm giác day dứt cứ đeo đuổi mãi khi cô để Lan lại một mìnhtrong lúc tinh thần cô suy sụp

b/ Cảm giác lạnh buốt khi ta chạm lưỡi vào que kem

c/ Tôi có cảm giác việc ấy đã xảy ra lâu lắm rồi

d/ Khi người ấy xuất hiện, cảm giác vừa giận vừa thương lại trào lêntrong lòng tôi

3 Quy luật nào của cảm giác hoặc tri giác được thể hiện/ vận dụng trongmỗi hiện tượng/ biện pháp sư phạm dưới đây?

a/ Giáo viên thường dùng bút mực đỏ để chấm bài, còn học sinhkhông được làm bài bằng bút mực đỏ

b/ “Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”

c/ Một người béo và thấp khi mặc áo kẻ sọc dọc thì thấy như cao hơn

d/ Thanh và Vân đang tham quan ở động Cô Tiên , bỗng cả hai cùngchỉ vào một chỗ và reo lên : “ Ô, một cặp sừng hươu “ , “ Ô , một chiếc bìnhhoa“.

e/ Khi ngồi trên xe ô tô đang chạy, đôi khi ta như nhìn thấy các vậtphía trước tiến nhanh về phía mình và phình to ra

g/ Học sinh ngồi ở các góc khác nhau sẽ có hình ảnh của cái bảngtrong võng mạc là khác nhau ( hình chữ nhật , hình bình hành ) nhưng họ vẫnnhận thức được là cái bảng có hình chữ nhật

h/ Trong lòng đang buồn bực, Thanh thấy mọi thứ đều trở nên khóchịu, kể cả bản nhạc du dương mà cô vốn rất yêu thích đang phát ra từ Radio

i/ Trong dạy học giáo viên thường thay đổi giọng nói và thườnggạch chân những từ cần thiết

k/ “ Nhà sạch thì mát, bát sạch ngon cơm”

l/ Khi đang ở chỗ sáng mà vào chỗ tối thì lúc đầu không nhìn thấy

gì, phải sau một thời gian mới nhìn thấy rõ

m/ Chiều cao của một người mà ta nhìn từ những khoảng cách khácnhau vẫn được ta nhận thức là một, mặc dù hình ảnh của họ trên võng mạc của chúng

ta bị thay đổi khá nhiều (ví dụ, khi thay đổi khoảng cách từ 1 đến 2 mét thì hình ảnh

đó, nhỏ đi 3/4)

4 Qui luật nào của cảm giác được thể hiện trong mỗi tình huống sau đây:

a/ Người mù định hướng trong không gian chủ yếu là dựa vào cáccảm giác dụng chạm, sờ mó, khứu giác, vận động giác và cảm giác rung

b/ Khi ngồi học bài, người học sinh thường dấp nước lạnh lên mặt để khỏibuồn ngủ

c/ Khi ăn dưa hấu, người ta thường chấm muối sẽ thấy ngọt hơn.d/ Sau khi nhúng tay vào nước lạnh, một vật nóng 300C được cảmnhận như một vật ấm, mặc dù nhiệt độ của nó thấp hơn nhiệt độ bình thường của