Kỹ năng giao tiếp cần cho tất cả mọi người, nhưng phải đến năm 2012 2013 học phần Kỹ năng giao tiếp mới được dạy trong chương trình Trung cấp chuyên nghiệp. Muốn rèn kỹ năng cần có tình huống thực hành. Tài liệu câu hỏi và bài tập thực hành kỹ năng giao tiếp được biên soạn nhằm giới thiệu các tình huống thực hành kỹ năng giao tiếp cho người học như rèn luyện cho sinh viên có được các kỹ năng giao tiếp như kỹ năng làm quen, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng nói trước đám đông, kỹ năng giải quyết xung đột, kỹ năng khắc phục khó khăn trong giao tiếp và biết vận dụng nâng cao hiệu quả giao tiếp trong cuộc sống, trong tìm kiếm việc làm và trong công tác sau này.
Trang 1Mục lục
Mục lục 1
Lời nói đầu 2
Chương I Lý luận chung về kỹ năng giao tiếp 3
I Câu hỏi 3
II Bài tập 3
Chương II Một số kỹ năng giao tiếp 14
I Câu hỏi 14
II Bài tập 14
Chương III Vận dụng kỹ năng giao tiếp trong tìm kiếm việc làm và tại nơi làm việc 28
I Câu hỏi 28
II Bài tập 28
Tài liệu tham khảo 53
Trang 2Lời nói đầu
Kỹ năng giao tiếp chính thức được Bộ Giáo dục & Đào tạo qui định làmôn học tự chọn trong khối các môn kiến thức chung của chương trình đào tạotrung cấp chuyên nghiệp Học phần này trang bị cho sinh viên hệ thống tri thứckhoa học cơ bản, hiện đại về giao tiếp và kỹ năng giao tiếp; đồng thời rèn luyệncho sinh viên có được các kỹ năng giao tiếp như kỹ năng làm quen, kỹ năng lắngnghe, kỹ năng nói trước đám đông, kỹ năng giải quyết xung đột, kỹ năng khắcphục khó khăn trong giao tiếp và biết vận dụng nâng cao hiệu quả giao tiếptrong cuộc sống, trong tìm kiếm việc làm và trong công tác sau này
Trong chương trình đào tạo giáo viên mầm non, học phần này càng có ýnghĩa quan trọng vì kỹ năng giao tiếp không chỉ là kỹ năng chung mà còn là kỹnăng nghiệp vụ cần được trang bị bên cạnh các kỹ năng nghề nghiệp khác nhưnhư kỹ năng lập kế hoạch chăm sóc giáo dục trẻ, kỹ năng tổ chức các hoạt độnggiáo dục
Để nâng cao chất lượng dạy học học phần Kỹ năng giao tiếp, chúng tôixin giới thiệu cuốn tài liệu “câu hỏi và bài tập thực hành Kỹ năng giao tiếp” Vớinhững câu hỏi ngắn gọn, dễ hiểu và một hệ thống các bài tập thực hành đa dạng,phong phú, chúng tôi hy vọng cuốn tài liệu này góp phần hỗ trợ giảng viên vàsinh viên đổi mới phương pháp dạy và học, gắn học đi đôi với hành, kích thíchhứng thú học tập của sinh viên, góp phần hình thành kỹ năng giao tiếp…đáp ứngđược yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học
Hệ thống câu hỏi và bài tập thực hành được phân chia thành các chương,bao gồm 03 chương :
Chương I Vấn đề chung về kỹ năng giao tiếpChương II Thực hành một số kỹ năng giao tiếp Chương III Vận dụng kỹ năng giao tiếp trong tìm kiếm việc làm vàtại nơi làm việc
Với nhiều lý do khác nhau, việc biên soạn tài tiệu có thể chưa đáp ứng hếtcác yêu cầu đặt ra, chúng tôi rất mong nhận được sự chia sẻ và đóng góp ý kiếncủa các nhà giáo và người học để tài liệu được biên soạn hoàn thiện hơn
Các tác giả
Trang 3
Chương 1 VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KỸ NĂNG GIAO TIẾP
I Câu hỏi
1 Định nghĩa giao tiếp Giải thích tại sao giao tiếp chỉ có ở người?
2 Phân tích vai trò của giao tiếp; nêu và lấy ví dụ minh họa các hình thức vàphương tiện giao tiếp
3 Thế nào là giao tiếp ngôn ngữ? Khi giao tiếp bằng ngôn ngữ cần chú ý điểmgì?
4 Nêu các loại phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong giao tiếp và phântích ý nghĩa, những điểm cần lưu ý khi sử dụng các phương tiện đó để giao tiếpthành công
5 Nêu và phân tích các nguyên tắc giao tiếp? Ý nghĩa của các nguyên tắc đótrong giao tiếp?
6 Thế nào là kỹ năng giao tiếp và phân loại kỹ năng giao tiếp?
7 Thế nào là kỹ năng định hướng? Ý nghĩa của kỹ năng định hướng trong giaotiếp?
8 Thế nào là kỹ năng định vị? Ý nghĩa của kỹ năng định vị trong giao tiếp
9 Thế nào là kỹ năng điểu khiển giao tiếp? Để điều khiển giao tiếp cần cónhững kỹ năng cụ thể nào?
10 Phân tích biểu hiện của kỹ năng điều khiển đối tượng giao tiếp, kỹ năng điềukhiển bản thân chủ thể, kỹ năng sử dụng phương tiện giao tiếp?
II Bài tập
1- Hãy nêu 2 tình huống: một tình huống bạn cho rằng đã có sự thành công vàmột tình huống mà bạn cho rằng đã sai lầm trong giao tiếp, từ đó phân tích đượcvai trò của kỹ năng giao tiếp
2- Đóng vai một tình huống giao tiếp cụ thể và thực hành sử dụng phương tiệngiao tiếp
3- Một bạn hãy đóng vai cô giáo kể câu chuyện dưới đây, các bạn khác lắngnghe và nhận xét về kỹ năng sử dụng phương tiện giao tiếp của bạn
- Các bạn ơi! Hãy vào trong lòng tôi này!
Đôi Bướm Vàng liền bay vào lòng ấm Sành Thật là một chỗ trú tuyệt vời,
Trang 4ấm áp và khô ráo Mưa tạnh, đôi Bướm Vàng tạm biệt ấm Sành và bay đi Cònlại một mình, vừa buồn, vừa tủi thân, ấm Sành khóc nức nở.
Mấy ngày sau, một cô bé đi qua, nhìn thấy ấm Sành liền nhặt và đem vềnhà Cô bé đổ đầy đất vào lòng ấm Sành rồi gieo xuống đó vài hạt giống
Bỗng một hôm, ấm Sành hốt hoảng kêu lên:
- Ối! ối! Cái gì đang cựa quậy trong lòng tôi thế này?
Có tiếng đáp lại:
- Tôi đây! Tôi là hạt giống đang nảy mầm đây!
Thế rồi, ngày qua ngày, chiếc mầm cây lớn dần thành cây Cây trổ lá xanhnon mơn mởn và kết những nụ hoa màu hồng chúm chím Chẳng bao lâu, nụhoa xòe cánh thành bông hoa rực rỡ, tỏa hương thơm ngát Các bạn ong rủ nhaubay đến để hút mật hoa Các bạn bướm cũng bay đến, lượn quanh khóm hoa vàreo lên:
- Hoa đẹp quá, thơm quá! Cảm ơn bạn ấm Sành nhé!
Từ đó, ấm Sành không còn buồn vì thiếu bạn nữa
Quà tặng mẹ
- Ngày mai là sinh nhật mẹ đấy!- Bố thì thầm nói với bé Nhi
Vui quá, vậy thì Nhi phải có quà tặng mẹ mới được Tìm quà gì bây giờ?Nhi đăm chiêu suy nghĩ như người lớn
Nhi có một gói kẹo bố cho, nhưng mẹ chẳng thích ăn kẹo Hay là búp bê?Không được, mẹ lớn rồi, đâu có chơi búp bê Chợt bé Nhi nhớ ra: “Đúng rồi, mẹthích hoa! Sinh nhật mẹ năm ngoái, bố cũng tặng hoa cho mẹ.”
Nhìn ra vườn, Nhi thấy mấy cây hồng, cây cúc ông trồng đang nở hoa,khoe sắc rực rỡ dưới ánh mặt trời Nhưng Nhi muốn dành nhiều điều bất ngờcho mẹ Nhi muốn Món Quà tặng mẹ thật ý nghĩa
Nhi chạy đi tìm ông để hỏi xin hạt giống hoa Ông ngạc nhiên lắm, khônghiểu Nhi định làm gì
- Suỵt! Ông cứ cho cháu rồi ngày mai, cả nhà sẽ biết mà!
Nhìn thấy vẻ mặt quan trọng của Nhi, ông cũng đành chiều cháu gái
Cầm mấy hạt giống bé xíu trong tay, Nhi nói nhỏ:
- Ông nhớ giữ bí mật cho cháu nhé!
Nhi gieo hạt vào cái cốc nhựa cũ đựng đầy đất và tưới nước như ông vẫnlàm Đêm ấy, cô bé tưởng tượng ra những hạt giống sáng mai sẽ nảy mầm vàcây sẽ nở những bông hoa đẹp
Sáng hôm sau, không đợi mẹ gọi, Nhi dậy thật sớm Chưa xuống khỏigiường, cô bé đã reo lên:
- Con chúc mừng sinh nhật mẹ! Con có quà tặng mẹ đây!
Trang 5Vừa nói Nhi vừa chạy lấy chiếc cốc đã gieo hạt Nhưng Nhi sững lại, ỉuxìu gần phát khóc Mấy hạt giống vẫn nằm im dưới lớp đất nâu Chẳng có bôngcúc, bông hồng nào nở cả Nhi không có những bông hoa tự tay trồng để tặng
mẹ rồi
Biết chuyện, mẹ cảm động ôm Nhi vào lòng Mẹ giảng cho Nhi hiểu từcái hạt gieo xuống đất nảy mầm, đâm chồi, kết lá, trổ hoa phải có thời gian vàcông sức chăm sóc Như bé Nhi ngày trước, mẹ sinh ra bé xíu, đến nay lớnkhôn, biết yêu thương mẹ, nghĩ đến mẹ đấy Mẹ thơm lên má Nhi:
- Con biết không? Con chính là bông hoa đẹp nhất, là món quà ý nghĩanhất tặng mẹ hôm nay đấy!
4- Bạn hãy tưởng tượng tình huống hai người đang tạm biệt nhau Hãy đóng vai(cặp đôi) thể hiện tình cảm phù hợp tình huống đó chỉ bằng ngôn ngữ cơ thể.5- Nhận xét về cách sử dụng ngôn ngữ của cô gái trong tình huống sau:
“Em bảo: anh đi đi!
Sao anh không ở lại?
Em bảo: anh đừng đợi!
Sao anh lại về ngay?
Lời nói thoảng gió bayĐôi mắt huyền đẫm lệSao mà anh ngốc thếKhông nhìn vào mắt em”
6 Hãy đọc đoạn văn dưới đây và nhận xét về sử dụng phương tiện giao tiếp củathầy giáo, từ đó rút ra kết luận sư phạm
a/ Giờ trả trả bài viết văn của học sinh.
Nam: - Cho tớ xem bài của cậu, thầy giáo có phê như của mình không?Long: - Tớ không hiểu lời thầy phê trong bài của tớ nghĩa là như thế nào
Cả lớp ồn ào, thầy giáo quát:
- Làm cái gì mà như cái chợ thế Xem kỹ lại bài đi
Chợt Thắng – lớp trưởng đứng dậy:
- Thưa thầy, các bạn xì xào vì những chữ thầy phê trong bài đấy ạ, thậtchúng em không hiểu
- Chữ gì? Mang lên đây xem
Thắng nhanh nhảu mang lên cho thầy xem, nét mặt thầy tỏ vẻ không vui
- Lạ thật! Các em suy luận kém quá! Nghe đây: T2 nghĩa là trúc trắc, N2
Trang 6nghĩa là nặng nề; L.C là lủng củng; còn K.H nghĩa là khó hiểu Hiểu chưa?
- Thưa thầy, thế còn “R bình phương” là gì ạ?
Chừng như không nhịn được nữa, thầy gắt lên:
“R bình phương”, R bình phương là rườm rà, rắc rối chứ còn là cái quái gìnữa! Có thế mà cũng không suy ra được
b/ “Thưa các bác”
Tiễn thầy giáo đi khuất, người vợ trẻ phàn nàn với chồng:
- Chúng mình còn trẻ, đáng tuổi em thầy giáo, thế mà thầy giáo cứ mộtđiều “thưa các bác”, hai điều “thưa các bác”, em đến khó xử
Vừa lúc đó, cậu con trai từ sau cách cửa chạy ra:
- Thầy giáo xưng hô thế là đúng đấy mẹ ạ, vì đối với chúng con thầy cũngmột điều “các anh các chị”, hai điều “các anh các chị” mà lị!
7 Hãy đọc đoạn văn dưới đây và rút ra bài học về rèn luyện kỹ năng sử dụngphương tiện ngôn ngữ trong giao tiếp
a/ Người ta thường có nhận định kiểu như: “Tính cách anh này cởi mở”,hay “chị kia sống khép kín” Thực ra, khi nhận xét “cởi mở” và “khép kín”,người ta không dựa vào bản chất thật sự của đối tượng, mà chỉ căn cứ theo biểuhiện bên ngoài Một nhà tâm lý học người Nhật kể lại câu chuyện sau:
Mới đây, bạn tôi gọi điện đến hỏi: “Công ty tôi đang cần gấp một nhânviên, anh có quen ai thích hợp không?” Thật may, tôi có cậu học trò vừa mới tốtnghiệp, năng lực cũng phù hợp với điều kiện tuyển dụng Thế là tôi giới thiệucậu ta đến phỏng vấn, bụng đinh ninh rằng cậu sinh viên ưu tú vào bậc nhất củatôi thế nào cũng trúng tuyển
Buổi tối hôm ấy, anh bạn tôi gọi điện đến Tôi chắc mẩm anh gọi để báo tinhọc trò tôi đã được chọn Không ngờ kết quả ngược lại Bạn tôi ngập ngừng:
“Xem ra năng lực và phẩm cách của cậu sinh viên ấy rất tốt, nhưng tôi cảm thấycậu ta không được vui vẻ, có gì đấy không ổn, nên chúng tôi quyết định khôngtuyển” Nghe vậy, tôi sực nhớ ngay khuyết điểm của cậu sinh viên này: cậu tanói chuyện rất nhỏ, dường như chỉ đủ mình cậu nghe
Phát hiện ra vấn đề mấu chốt, tôi vội vàng thuyết phục: “Anh cho cậu ấythêm cơ hội nữa đi, thực ra cậu ấy là một sinh viên rất ưu tú và cởi mở đấy!”Chắc vì nể mặt tôi nên bạn tôi đành đồng ý Tôi lập tức báo cho cậu học trò biết
và dặn cậu ta nhất định phải nói to lên
Lần này phản ứng của bạn tôi hoàn toàn khác trước Anh nói: “Tôi thấycậu ta rất quyết đoán, có lẽ lần đầu do cậu ấy quá căng thẳng” Vậy là cậu sinhviên ấy đã được tuyển dụng
Trang 7b/ Khi sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp, không phải nội dung lời nói là yếu tốchinh phục người nghe mà người nghe chỉ bị chinh phục bởi những ý nghĩ, xúccảm của người nói trong sự thể hiện âm thanh ngôn ngữ được nói ra.
Vợ Pi-cat-xô rất thích vẽ tranh Một lần bà ta đóng cửa phòng lại để vẽ.Đứa con trai của bà thấy vậy liền chạy đến gõ cửa Người mẹ không muốn bịquấy rầy chỉ đáp một tiếng "Chà!" và không bỏ bút xuống Đứa trẻ tuy còn nhỏnhưng tỏ ra rất thông minh, nó nói: “Mẹ ơi, con rất yêu quí mẹ!”
- "Mẹ cũng rất quý con, con yêu của mẹ!" Người mẹ đáp lại Mấy phúttrôi qua không thấy mẹ đứng dậy mở cửa đứa bé nói tiếp:
- "Mẹ ơi con rất thích tranh của mẹ"
- "Cám ơn con, con yêu của mẹ Con thật là sứ giả nhỏ của nhà trời"
- "Mẹ ơi mẹ vẽ rất đẹp!" Người mẹ dừng bút mỉm cười, có thể đã đoán
ra suy nghĩ của mẹ, đứa bé vội vàng tiếp lời: "Mẹ vẽ còn đẹp hơn cả bố"
Đến phút này thì người mẹ phải bỏ bút mở cửa cho con Tranh của bà tấtnhiên không đẹp hơn của chồng - danh hoạ Pi-cat-xô Nhưng bà bỏ bút cónguyên nhân của nó Một là lời nói đó đúng tâm trạng trong lòng bà muốn vẽđẹp hơn Hai là trong lời nói phóng đại đó của đứa con bà hiểu rõ nhu cầu bứcthiết của nó "muốn được chơi bên mẹ"
Trong cuộc sống có nhiều chàng trai khi nói với người yêu "Em đẹplắm!" "Em có đôi mắt biết nói, có chiều sâu tâm hồn" Người được khen tuy biếtmình không được như thế nhưng vẫn cảm thấy tự hào trong lòng thích thú
Khi nói chuyện với người cao tuổi hơn bạn vẫn thường dùng những cáchsau: "Ông đã ngoài 80 tuổi mà khí sắc vẫn còn tốt, giọng nói vẫn rất vang thật ít
ai bì kịp Cháu thấy bố một người bạn cháu mới 70 tuổi mà già hơn ông " Thật
ra lúc đó bạn thấy ông có phần già yếu, song dùng những lời nói như vậy để an
ủi ông là rất cần thiết
Tuy nhiên việc sử dụng ngôn ngữ đằm thắm như trên phải là những lờinói thân thành, xuất phát từ mong muốn của trái tim - nếu không những lời nói
đó sẽ thành sáo rỗng, giao tiếp sẽ bị thất bại
8.Bạn hãy bình luận về nội dung các câu nói về GIÁ TRỊ CỦA NỤ CƯỜI dưới đây
I Một nụ cười chẳng mất vốn, mà lời thật nhiều
II Một nụ cười không làm nghèo người sinh ra nó nhưng làm giàu ngườinhận nó
III Một nụ cười chỉ nở trong khoảng khắc, nhưng có khi làm cho người tanhớ suốt đời
IV Kẻ phú quý tới bậc nào mà không có nụ cười thì cũng vẫn còn nghèo;còn kẻ nghèo hèn tới đâu mà sẵn có nụ cười trên môi thì vẫn còn cái vốn vô tận
Trang 8V Nụ cười gây hạnh phúc trong gia đình, nó là nguồn gốc những hảo ýtrong thương nghiệp và là dấu hiệu của tình bạn bè.
VI Nụ cười không thể mua được, không thể xin được, không thể mượnđược mà cũng không thể ăn cắp được Vì nếuta khư khư giữ nó thì nó chẳng cógiá trị gì, nhưng nếu ta dùng nó một cách rộng rãi thì giá trị của nó vô cùng VII Nụ cười bồi dưỡng kẻ mệt nhọc, nó là hình ảnh bình minh cho kẻ ngãlòng, là nắng xuân cho kẻ buồn rầu và là thuốc mầu nhiệm nhất của tạo hoá đểchữa lo âu; Cho nên khi bạn gặp một người mệt nhọc, không còn sức tươi cườivới bạn được, thì bạn hãy mỉm cười với người đó vì người nào không còn lấy
nụ cười để tặng kẻ khác, người đó cần nhận một nụ cười hơn ai hết Vậy nếubạn muốn được thương mến, xin nhớ quy tắc này: Giữ nụ cười trên môi
9 Hãy nhận xét về kỹ năng sử dụng khoảng cách trong giao tiếp của nhân viên
D trong tình huống sau:
D là đại lý của 1 công ty bảo hiểm có cuộc hẹn với 1 khách hàng tiềmnăng Sau khi chào hỏi, tự giới thiệu, D ngồi đối diện với khách và đưa tờ giớithiệu sản phẩm của công ty Khách hàng cầm tờ giấy và đọc chăm chú D đứngdậy chuyển sang ngồi cạnh khách hàng và bắt đầu giải thích về sản phầm củacông ty và ích lợi của nó
10 Từ những hiểu biết về nguyên tắc giao tiếp, hãy nhận xét cách ứng xử của côgiáo trong bài thơ sau và rút ra bài học
TRONG LỚP
Trang 9- Sao không chịu học bài?
- Thưa cô nhà dầu hết
- Ngồi xuống ngay điểm một
Lười học chỉ ham chơi!
Phải thế đâu cô ơi!
Làng đang mùa giáp hạt
Sáng chờ xong buổi học
Trưa ra đồng bắt cua
Rau má ngày một xa
Rổ chưa đầy đã tối
Bữa rau ăn còn đói
Tiền đâu mua dầu đèn
Đây hai bàn tay emMười ngón đau cua cắp
Áo vá rồi lại ráchChân không dép sưng gai
Đâu bởi em ham chơiĐâu vì em lười họcKhi cả nhà đói khát
Em khó làm trò ngoan!
Ý nghĩ thành nước mắt Rơi…
Rơi…ướt mặt bàn
Trang 10( Phí Văn Trân- Nguyên hiệu trưởng trường CĐSP Ngô Gia Tự Bắc Giang)
11 Từ những hiểu biết về nguyên tắc giao tiếp, hãy nhận xét cách ứng xử của côgiáo trong tình huống sau:
Bé Việt học lớp mẫu giáo lớn rất hay nghịch Một hôm cô cho cả lớp rachơi, Việt đã nhảy bậc thang và bị trượt ngã đập khủy tay xuống đất, cháu ômtay và kêu la Cô giáo đã mắng Việt là nghịch ngợm và để mặc cháu khóc
12 Trong tình huống dưới đây, nguyên tắc giao tiếp nào được thể hiện rõ nhất?
Từ đó rút ra bài học cho bản thân
a/ “Đang ngồi trong phòng nghỉ giáo viên chúng tôi bỗng thấy Thủy - một côgiáo trẻ mới ra trường - chạy vội vào và khóc nức nở Chắc đó là những giọtnước mắt cố nén từ trong giờ học Mọi người xúm vào hỏi han Thuỷ trả lời quatiếng nấc và nước mắt:
- Em, em chưa bao giờ gặp học sinh hỗn láo như vậy
Chờ cho cô bình tĩnh lại, anh Điền, một giáo viên có tuổi mới hỏi:
- Thế chuyện gì đã xảy ra đối với cô?
- Số là khi lớp 7A làm bài kiểm tra Thủy trông thấy Tuyến nhìn bài củabạn Thủy rất bực, khi thu bài cô mắng Tuyến không biết tự trọng và tuyên bố sẽhuỷ bài Nói xong cô xé vụn bài của Tuyến trước cả lớp Tuyến đã phản ứng mộtcách quyết liệt, em đứng lên nhếch mép cười, nhổ nước bọt và bước ra cửa
Sau khi trấn tĩnh lại và suy nghĩ tới lời khuyên của các bạn đồng nghiệp.Thủy đã xin lỗi Tuyến về việc xé bài kiểm tra trước lớp 7A và trong lòng cô dấylên một tình cảm khó tả khi Tuyến mặt mũi đỏ bừng, ấp úng xin lỗi cô giáo vàcác bạn về những hành động của mình”
b/ “Trống vào học đã gióng lên nhưng học sinh vẫn còn thói quen chưatốt: Cứ đứng lang thang ở các cánh cửa sổ và các bậc cầu thang Thấy bóng côgiáo Nhung bước đến đầu bậc các em chạy vụt lên thông báo cho nhau:
- Nhung lên, Nhung lên!
- Cô giáo Nhung nghe rõ mồn một nhưng vẫn điềm tĩnh bước vào lớp vànhẹ nhàng nói:
- Một số em vừa chạy dưới cầu thang lên còn mệt lắm phải không? Thôingồi nghỉ thở một tí cho lại sức rồi cố tập trung nghe cô giảng bài mới Hôm naybài hơi khó
Tiết học diễn ra tốt đẹp
Cuối buổi học ấy, có tiết sinh hoạt lớp Cô giáo Nhung tranh thủ nhắc:
- Nghe trống, các em nên vào lớp ngay chờ thầy, cô vào Đừng để đến khithấy giáo viên lên mới chạy vội vào gọi nhau thì không được trật tự Và khi vội
Trang 11như thế thì dễ có kiểu xưng hô bảo nhau ngắn cụt không thích hợp Ví dụ nhưđầu giờ sáng đáng lẽ phải thông báo đầy đủ “cô giáo Nhung lên” nhưng vì vộiquá có em đã gọi là “Nhung lên” Cô dừng một lát – Song trong trường hợp nàynếu cần phải dùng hai trong số bốn tiếng đó thì nên chọn hai tiếng nào các em?
- Cô lên, cô lên!
- Đúng, các em chọn hai tiếng đó vừa gọn, vừa lịch sự Em nào sáng naychọn vội chưa đúng thì rút kinh nghiệm nhé
Các em nhìn nhau cười, cảm động Từ đó, hiện tượng như thế không còndiễn ra nữa”
c/ “Nhà tôi ai cũng yêu loài vật, trong nhà không lúc nào vắng bóngnhững con chó con mèo Một hôm, chẳng hiểu mấy chú chó tham ăn xực phải bảchuột ở đâu về rủ nhau lăn đùng ra cả Em tôi mếu máo khóc mất mấy ngày
Vừa dịp nhà bác tôi ở quê có một bầy chó con, em tôi nhờ bố về quê xin
Bố về quê rồi, hai chị em tôi ngày nào cũng ngóng bố lên Đến ngày bố hẹn,chúng tôi đứng ngồi không yên đợi bố Đợi mãi, em tôi mệt lăn quay ra ngủ, thế
mà nó còn dặn với tôi:
- Bố về chị nhớ gọi em đấy nhá
Đến giờ nấu cơm, tôi vào bếp chuẩn bị bữa, nghe lạch cạch ngoài sân, tôichạy ra Thấy bố xách cái lồng có hai chú cún mũm mĩm, đôi mắt tròn ướt, tôimừng quá reo tướng:
- A chó! Chó về, chó về rồi Phương ơi!
Em tôi liền lồm cồm bò dậy:
- Đâu? Đâu? Ai, ai về?
Sững người, tôi phát hoảng nhìn bố trân trân Hiểu ngay sự tình, bố cườixoa đầu lấp liếm hộ tôi:
- Bố đã đem chó về cho hai chị em đây Nhớ chăm sóc chúng cẩn thậnnghe không
Vâng vâng dạ dạ, tôi lùi vội vào bếp may hôm đó mẹ đi vắng, chứ khôngtôi sẽ được nghe bài ca muôn thuở “Con gái con đứa…””
13.Nếu là cô giáo Mai trong tình huống dưới đây, bạn sẽ xử lý như thế nào đểphù hợp nguyên tắc giao tiếp? Hãy giải thích
Các cháu mẫu giáo lớn trong lớp của cô Mai đang chơi trò chơi đóng vai
cô giáo, học sinh Cháu Phương được phân công đóng vai cô giáo và các cháukhác làm học sinh Khi “cô giáo” Phương gọi học sinh Mỹ Hạnh đứng lên kểchuyện “Hai con dê qua cầu” thì Mỹ Hạnh đã không kể được “Cô giáo” Phươngcầm thước kẻ giơ lên và quát:
Trang 12- Hư quá! Không chịu học gì cả, để hai tay lên bàn! Phải đánh cho chừađi…
Cô giáo Mai đã nhìn thấy cảnh đó
14 Hãy đưa ra một tình huống giao tiếp thành công hoặc thất bại và hãy phântích nguyên nhân dẫn đến thành công hoặc thất bại trong tình huống đó
15 Nguyên tắc giao tiếp nào đã được Giáo sư Passi vận dụng thành công trongtình huống dưới đây? Hãy giải thích?
Giáo sư tiến sĩ B.K Passi sang Việt Nam giảng chuyên đề "tư duy sángtạo" Theo lịch đúng 13h30' bài giảng bắt đầu Nhưng điều không may đã xảy ra.Trời mưa rất to Đúng 13h30 chỉ có khoảng chục người Đợi thêm 15 phút cóthêm vài người nữa vì trời vẫn mưa to Không thể chậm trễ hơn được, bài giảngbắt đầu trong không khí căng thẳng nặng nề, cả chủ lẫn khách đều cảm thấyngượng ngùng
Sau lời chào, giáo sư B.K Passi nói: "ở đất nước chúng tôi vào những hômthời tiết như thế này, dù đó là cuộc nói chuyện của Tổng thống đi chăng nữa thìkhông cần phải thông báo, mọi người cứ việc ở nhà Còn ở đây mặc dù trời mưarất to các bạn vẫn có mặt" Cả phòng cười ồ lên, không khí căng thẳng, nặng nềlập tức biến mất Câu mở đầu của ông thật là hóm hỉnh và thông minh Điều ôngnói chỉ là câu nói đùa tế nhị, cũng có thể hiểu là lời phê bình khéo, nhưng mọingười đều cảm thấy có "cớ" để cùng chấp nhận được một cách thoải mái tựnhiên
16 Kỹ năng định hướng trong giao tiếp giúp cho chúng ta biết cách giải quyếtmọi sự việc trong công tác, học tập và đời sống thường ngày một cách hợp lý vàhiệu quả hơn
a/ Bạn hãy kể lại một vài tình huống trong đó bạn đã dự đoán, hiểu được tâm lý của người khác và có cách giải quyết phù hợp
b/ Bạn hãy tiến hành thí nghiệm sau: đưa cho 2 nhóm xem cùng một bứcảnh người đàn ông; cho nhóm thứ nhất xem với lời giới thiệu “đây là người anhhùng đã lập nhiều chiến công xuất sắc, các bạn có nhận xét gì về anh hùngnày?” Đối với nhóm thứ hai, bạn đưa bức ảnh người đàn ông đó với lời giớithiệu “đây là một tên tội phạm đang bị truy nã, các bạn có nhận xét gì về tên tộiphạm này” Cả hai nhóm đều đưa ra nhận xét khi xem bức ảnh đó So sánh nhậnxét của hai nhóm và phân tích yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng định hướng của họ
17 Thực hành nhận biết đối tượng giao tiếp:
Chọn một người trong nhóm và mỗi người viết nhận xét về người đó vàomột tờ giấy rồi thu lại, sau đó đối chiếu giữa nhận xét của người khác về người
đó và tự nhận xét của bản thân xem khác biệt thế nào? Thử phân tích nguyênnhân dẫn đến sự khác biệt trong nhận xét đó
Trang 1318 Sưu tầm kinh nghiệm dân gian nhận biết tâm lý con người qua hình thức bênngoài trong giao tiếp và phân tích.
19 Đánh giá về kỹ năng giao tiếp của giáo viên trong tình huống dưới đây
Giờ tập làm văn Cô giáo ra đề: "Hãy viết cảm xúc về mẹ của em"
An cầm bút suy nghĩ, rồi nó hãnh diện Nó nhủ thầm đây là dịp để bày tỏcảm xúc của mình Nó viết: " chưa một lần được nhìn thấy mẹ, nhưng em đãsống trong vòng tay thương yêu của dì Dì thương yêu như một người mẹ thựcthụ, không như gièm pha của người đời: mấy đời bánh đúc có xương " Giờ trảbài nó hồi hộp trong tâm trạng hạnh phúc Nhưng thật bàng hoàng, trước mắt nó,bài văn chỉ được điểm 1 đỏ chót với lời phê của cô giáo: "Lạc đề" Nó chua xót:
Long: Mình tên Long Bạn tên gì nhỉ?
Hương: Mình tên Hương.
Long: Hương đang học ở đâu vậy?
Hương: Mình học đại học Kinh Tế.
Long: Nhà Hương có gần đây không nhỉ?
Hương: Ừ, cũng gần đây…
Long: Ừm, Hương sinh năm bao nhiêu nhỉ?
Hương: (bắt đầu cảm thấy chán nản):…(ê, hỏi làm gì???)
21 Tình huống: Có bạn trai đến nhà bạn nữ chơi, vừa vào nhà đã hỏi "Tối nay
em không đi chơi đấy chứ?" còn bạn nữ đáp lại "Cứ làm như em hay đi chơi lắmấy" Thế là chưa kịp khơi luồng câu chuyện đã tắc luôn
Hãy phân tích nguyên nhân thất bại trong tình huống giao tiếp đó và chỉ rahướng khắc phục
22 Đọc câu chuyện dưới đây và trả lời câu hỏi:
Tôi có một người bạn tên là Tiểu Tây Cô ấy đang làm việc ở một việndưỡng lão Cô ấy rất quan tâm đến những người già ở đó Nhưng cô cũngthường trách móc có một số người tính khí cổ quái khó hiểu Cô nói rằng quảthật là cô không biết phải làm thế nào để gắn kết được với những người già ấy
Có một lần, Tiều Tây kể cho tôi nghe về một bà già tên là Lưu mà cô cảmthấy rất khó chăm sóc Cô đã thử vài lần mà vẫn chưa tìm được cách để bà cụcởi mở lòng mình Tiểu Tây kể: “Cách đây hai ngày có một trận mưa rất lớn.Tôi đã thử tìm cách bắt chuyện với bà cụ, tôi nói:
- Trận mưa tuần trước to quá bà nhỉ?
Kết quả là bà lão chẳng một chút khách khí nói luôn:
Trang 14- Quá là tốt cho hoa cỏ còn gì!
Tôi hỏi Tiểu Tây là cô ta đã phản ứng ra sao Cô nói:
- Tôi còn có thể nói gì được nữa? Bà Lưu rõ ràng là không muốn hiểu tôi
- Thế sao bạn không hỏi xem cụ già ấy có thích hoa cỏ không ?
để thấy được thiếu sót cụ thể của bạn là gì?
24 Đến trường mầm non quan sát tiết dạy theo dõi, ghi biên bản dự giờ; sau đóphân tích kỹ năng giao tiếp của giáo viên
Gợi ý thực hiện: Đến trường mầm non dự một số tiết dạy (2 – 3 tiết) củagiáo viên giỏi (giáo viên có kinh nghiệm dạy tốt ) của trường Ghi chép đầy đủ,chi tiết mọi diễn biến của các tiết dạy; sau đó chọn một tiết mà mình cho là rõràng, thuận lợi, hoàn chỉnh nhất để nêu và phân tích kỹ năng giao tiếp của giáoviên
25 Hãy lựa chọn một nội dung giao tiếp và tập trình bày trước lớp (khoảng 10phút), sau đó rút kinh nghiệm về rèn luyện kỹ năng giao tiếp
Trang 15Chương 2 MỘT SỐ KỸ NĂNG GIAO TIẾP
I Câu hỏi
1 Thế nào là kỹ năng làm quen? Ý nghĩa của kỹ năng này trong giao tiếp?
2 Theo bạn, khi lần đầu tiên làm quen với người khác thường gặp phải nhữngkhó khăn nào? Để thực hiện làm quen hiệu quả cần chú ý điều gì và nên tránhđiều gì?
3 Phân biệt nghe, lắng nghe, kỹ năng lắng nghe Hãy nêu vai trò của việc biếtlắng nghe trong cuộc sống?
4 Phân tích những yếu tố cản trở việc lắng nghe hiệu quả Từ đó, đề ra biệnpháp để nghe hiệu quả?
5 Làm thế nào để khắc phục hiện tượng đối tượng không muốn nghe vì sự phứctạp của vấn đề?
6 Thế nào là kỹ năng nói trước đám đông? Phân tích tầm quan trọng của kỹnăng nói trước đám đông?
7 Bạn gặp những khó khăn nào khi nói trước đám đông? Bạn cần phải làm gìkhắc phục những khó khăn đó?
8 Phân biệt xung đột và kỹ năng giải quyết xung đột? Vai trò của kỹ năng giảiquyết xung đột trong cuộc sống?
9 Phân tích các nguyên nhân dẫn đến xung đột
10 Phân tích các nguyên tắc và phương pháp giải quyết xung đột?
11 Nêu một số khó khăn gặp phải trong giao tiếp? Cách khắc phục?
II Bài tập
1 Hãy kể lại một tình huống làm quen thành công mà theo bạn là đã để lại ấntượng sâu sắc nhất Hãy phân tích những nguyên nhân để lại ấn tượng sâu sắccho bạn?
2 Hãy nêu vài trường hợp làm quen với người khác không hiệu quả và hãy phântích những nguyên nhân dẫn đến việc chúng ta làm quen với người khác kémhiệu quả
3 Theo bạn cách giới thiệu tên như thế nào sẽ để lại ấn tượng nhất? Thực hànhgiới thiệu tên để minh họa
4 Tình huống: Các bạn hội viên CLB Tâm Lý học ứng xử tâm sự:
Có bạn trai nói: Đến dự đám cưới một người bạn, tôi đã gặp một ngườicon gái mà tôi thầm mơ ước, tôi rất muốn làm quen với người con gái ấy nhưngkhông biết phải bắt đầu như thế nào?
Một bạn nữ tâm sự: "Tôi chẳng biết bắt đầu câu chuyện thế nào ngoài việcrót nước mời anh ta, còn anh ấy thì cứ việc uống hết chén này đến chén khác
Trang 16mòng cả bụng".
Có bạn trai lần đầu tiên đến nhà bạn nữ chơi, vừa vào nhà đã hỏi "Tối nay
em không đi chơi đấy chứ" còn bạn nữ đáp lại "Cứ làm như em hay đi chơi lắmấy" Thế là chưa kịp khơi luồng câu chuyện đã tắc luôn
Nếu thoát được những sai sót trên thì một số bạn lại rơi vào sai lầm khác,vừa gặp mặt đã đưa ra một "bảng câu hỏi" như kiểu anh công an hộ khẩu đangđiều tra lý lịch
Với tư cách là nhà tư vấn về kỹ năng giao tiếp, bạn hãy đưa ra lời khuyêngiúp các bạn trong tình huống trên làm quen với người khác một cách tự nhiên,thoải mái?
5 Trong những biểu hiện dưới đây, biểu hiện nào là nên và không nên làm khilần đầu làm quen người khác?
nên
- Phá bầu không khí xa lạ bằng việc hỏi han hoặc
những câu nói đùa
- Dùng câu hỏi gợi mở
- Đặt những câu hỏi liên quan nhiều đến cá nhân
- Nói nhiều về mình, dốc bầu tâm sự, nói thẳng về
mình khi đối phương đặt những câu hỏi thăm dò
- Có thể chê bai một ai đó mà mình cho là xấu
- Giới hạn thời gian giao tiếp, không kéo dài
- Nói nhiều chủ đề, kéo dài cuộc giao tiếp
- Tự tin
- Lảng tránh, e ngại
6 Hãy đọc tình huống dưới đây và đánh giá cách làm quen của Long trong tinhhuống đó
Trang 17Tình cờ đi dạo trong nhà sách thì Long phát hiện thấy một cô bé rất dễthương Long mỉm cười thật tươi và tiến đến làm quen với cô bé (tên là Hương).Cuộc trò chuyện diễn ra trong vài phút
Long (cười thật tươi): Bạn ơi, cho mình làm quen nhé!
Hương (mỉm cười nhẹ nhàng đáp lễ):…
Long: Mình tên Long Bạn tên gì nhỉ?
Hương: Mình tên Hương.
Long: Hương đang học ở đâu vậy?
Hương: Mình học đại học Kinh Tế.
Long: Nhà Hương có gần đây không nhỉ?
Hương: Ừ, cũng gần đây…
Long: Ừm, Hương sinh năm bao nhiêu nhỉ?
Hương: (bắt đầu cảm thấy chán nản):…(ê, hỏi làm gì???)
7 Khi làm quen việc phá vỡ bầy không khí xa lạ, tìm ra điểm chung (sự đồngđiệu) giữa những người giao tiếp là mấu chốt để tạo không khí thân thiện, tựnhiên, cởi mở giữa mọi người Bạn hãy nêu một tình huống làm quen và thảoluận về các biện pháp tạo nên điểm chung giữa 2 người trong tình huống đó, sau
đó thực hành đóng vai
8 Thực hành nhóm: Nêu một tình huống làm quen và thực hành đóng vai Sau
đó hãy đánh giá các vai diễn về kỹ năng làm quen
9 Hãy nêu vài trường hợp nghe không hiệu quả và hãy phân tích những nguyênnhân dẫn đến việc chúng ta nghe kém hiệu quả
10 Hãy đọc câu chuyện dưới đây và giải thích tại sao nhân viên hoà giải thànhcông và rút ra bài học cho bản thân về kỹ năng lắng nghe
Nhân viên hòa giải ngồi im lắng nghe, để ông khách trước mặt tha hồ trútgiận, thỉnh thoảng chỉ xem vào câu “Đúng lắm!” tỏ vẻ đồng tình
“Ông ấy nói thao thao bất tuyệt, còn tôi ngồi đó vểnh tai lắng nghe suốt 3giờ đồng hồ” Nhân viên hòa giải này kể lại sau đó
“Tôi gặp ông ta tổng cộng 4 lần, lần nào cũng tỏ thái độ đồng tình với ýkiến của ông Đến lần gặp thứ tư, ông nói sẽ thành lập “Hiệp hội bảo vệ kháchhàng sử dụng điện thoại”, tôi lập tức tán thành, còn nói nhất định sẽ gia nhậphiệp hội này Ông ta nghe vậy liền toét miệng cười Từ đầu tới cuối, tôi chẳng hề
Trang 18tranh cãi gì cả, thậm chí còn không đề cập đến lý do tìm gặp ông nữa là Songđến lần gặp thứ tư, tôi đã giải quyết ổn thỏa vụ này, cước phí được ông thanhtoán đầy đủ, không thiếu một xu, đồng thời ông cũng bỏ qua ý định sẽ đi kiệncáo công ty.
Chắc chắn khi tranh cãi với nhân viên công ty điện thoại, ông khách kiakhông có ý kỳ kèo từng đồng cước phí, mà chỉ muốn chứng minh rằng mìnhđang bảo vệ chính nghĩa, bảo vệ quyền lợi của công chúng Nói đúng hơn, thật
ra ông ta muốn làm nhân vật quan trọng đấy mà Một khi ông đã có được cảmgiác này, cơn giận dữ cũng nhanh chóng tan biến
Từ đầu đến cuối, anh nhân viên hòa giải chỉ làm mỗi một việc là …kiênnhẫn ngồi nghe ông ta phàn nàn Chịu khó lắng nghe cũng có thể thay đổi lòngthù địch của đối phương
11 Những hành vi nào trong các hành vi dưới đây đã thể hiện được kỹ nănglắng nghe:
- Thỉnh thoảng đặt câu hỏi phản hồi hoặc giữ sự im lặng đầy vẻ quantâm…
- Nghe không hiểu hoặc khi thấy người nói không chính xác có thể ngắtlời người nói để giải thích
- Thỉnh thoảng hỏi lại để làm rõ vấn đề, để hiểu đúng ý người nói
- Tư thế nghiêng người về phía người đối thoại
- Khoanh hai tay trước ngực khi giao tiếp
- Mắt nhìn đối tượng nhẹ nhàng nhưng không tập trung vào một điểm màbao quát toàn thân
- Mắt nhìn đối tượng không chớp
- Mắt nhìn các vật xung quanh hoặc ngó lơ đãng bên ngoài
- Có cử chỉ đáp ứng như gật đầu, mỉm cười… theo nội dung câu chuyện
- Ngồi im lặng suốt quá trình nói chuyện thể hiện đang chăm chú nghe
- Tay cầm mân mê một vật gì đó
12 Lựa chọn một nội dung và tiến hành thảo luận nhóm, mỗi nhóm cử ra 2thành viên quan sát, ghi lại các biểu hiện của kỹ năng lắng nghe của nhóm khác,nhận xét đánh giá (giáo viên hướng dẫn đánh giá)
13 “Khi bạn giao tiếp với người khác, đừng vội vàng đưa ra lời nhận xét hay nói chen vào khi họ chưa nói hết câu, hãy lắng nghe một cách cẩn thận” Bạn
hãy tìm những câu chuyện minh họa cho việc cần thực hiện lời khuyên đó Dưới
đây là một trong những câu chuyện minh họa:
Trang 19Hôm nay, cô phải đi chợ thật sớm để chuẩn bị các món ăn Cửa hàng nàygiá có đắt hơn nhưng cô vẫn hào hứng mua thật nhiều thứ vì có khách quí Nhờ
có nguyên liệu tốt và là một người phụ nữ khéo léo nên các món ăn đều ngon.Nhưng đến giờ hẹn mà vị khách cô đang chờ vẫn không tới Gọi điện thoại thìkhông ai nghe Cô chờ đến tối khuya mà không có một tín hiệu gì từ ngườikhách
Ngày hôm sau, người khách mới gọi điện cho cô Không để cho anh ta kịpnói hết câu, cô mắng xối xả và lên án sự vô trách nhiệm Người khách lặng lẽnghe Và khi cô nói xong, anh ta nói giọng buồn bã: “Tôi rất xin lỗi nếu đã gây
ra một điều gì bất tiện hoặc làm cô phiền lòng, nhưng hôm qua tôi rất khôngmay Tôi phải đi lo thủ tục tang lễ cho mẹ tôi Mẹ tôi mới mất”
Người phụ nữ không nói được lời nào, vì một lời chia buồn lúc đó cũng trởnên không hợp lý
14 Bạn hãy đọc (kể) một câu chuyện cho 2 nhóm nghe, với nhóm thứ nhất bạnnói câu chuyện này đã được coi là sự kiện nổi bật trong năm, nhóm thứ hai bạnkhông có tác động gì Sau 1 tuần bạn kiểm tra lại hiệu quả nghe thông tin trongcâu chuyện của 2 nhóm Theo bạn nhóm nào nghe tốt hơn? lý giải nguyên nhân
và rút ra bài học trong rèn kỹ năng lắng nghe của bản thân
15 Nêu một vài trường hợp nói trước đám đông mà bạn nhớ nhất Điều gì làmcho bạn nhớ?
16 Khi nói trước đám đông, khó khăn bạn hay gặp phải là gì? Hãy tìm giải phápkhắc phục khó khăn đó bằng cách nêu vấn đề thảo luận trước lớp và sau đó thựchành
17 Bạn hãy đọc những lời khuyên về rèn kỹ năng nói trước đám đông và thựchành những bài tập nhỏ sau đây (phần chữ in nghiêng):
a/ Không ngại gặp gỡ, tránh phụ thuộc vào Internet và mạng xã hội.
Nếu bạn suốt ngày cắm đầu vào mạng và chỉ cập nhật trạng thái trênfacebook, tán gẫu qua chat, mail mà không có sự tiếp xúc, trao đổi mặt đối mặttrực tiếp, thì bạn đang tự làm cho kỹ năng giao tiếp của mình trở nên thui chộtđấy Máy tính và giao tiếp ảo không bao giờ giống đời thực Trong giao tiếpthực, bạn phải học cách kiềm chế cảm xúc, đoán ra ý nghĩ của người đó và phải
có thái độ hợp lý Vì vậy, hãy dành thời gian để gặp gỡ mọi người thay vì chỉ giao tiếp với xã hội qua những mạng cộng đồng ảo.
b/ Xóa bỏ sự nhút nhát: Một cản trở lớn nhất của giao tiếp là tính nhút nhát.Không dám tiếp xúc với người lạ, không thích nói chuyện với nhiều người dầndần khiến bạn thui chột khả năng diễn đạt bằng lời và gặp rắc rối lớn với việc
giao tiếp của mình Hãy tập mạnh dạn hơn bằng cách chủ động gặp gỡ người khác, khi gặp hãy chủ động chào trước Bạn không cần phải nói nhiều, nhưng
gặp ai đó quen biết hãy chào hỏi họ “bạn đi đâu vậy? Bác có khỏe không ạ?
Trang 20Cháu chào bác ạ…” Đừng quên kèm theo một nụ cười thật tự nhiên để thể hiện
sự thân thiện của bạn
Lúc đầu bạn tập gặp gỡ người thân, hàng xóm, tích cực tham gia hoạt động tập thể, sau đó mới gặp gỡ với người lạ Lúc đầu chỉ cần tập nói chuyện phiếm với mọi người, sau đó mới nói chuyện nghiêm túc.
Nếu ai đó rủ bạn đi hội thảo, tiệc tùng…gì đó, hãy cứ đi! cho dù bạn rất ngại và không thích buổi tiệc đó
Đặc biệt khi có cơ hội phát biểu trước đông người, bạn hãy mạnh dạn tiến lên phía trước giành lấy chiếc Micro.
Hãy luyện tập theo chỉ dẫn trên sẽ tập cho bạn làm quen với môi trườngnhiều người và hình thành phản xạ của bạn khi tiếp xúc với người khác Cảmxúc sợ hãi sẽ bị chai dạn
c/ Tập phong thái tự tin bằng cách đi thẳng người, nhìn vào người đối diện.
Bạn không có gì phải e ngại hay xấu hổ với ai đó Hãy nghĩ họ cũng là ngườibình thường, và dù họ đứng ở vị trí cao đến đâu, bạn cũng có những giá trị của
riêng mình mà họ không có được Thân thiện và lễ phép với người lớn tuổi, những người kém hơn bạn về mặt địa vị, chức danh,…Bạn sẽ củng cố được lòng
tự tôn và sự tự tin của mình
d/ Luyện tập cách nói và thái độ khi nói
- Tập nói lớn và rõ ràng: nhiều bạn thiếu tự tin một phần cũng vì thói
quen nói lí nhí khiến người khác không nghe rõ những điều bạn nói và hỏi lại,dẫn đến việc bạn ấy càng mất tự tin hơn
Một số khác thường bối rối và mất tự chủ trước đông người, hoặc khi họđang xúc động, giọng nói của họ bị nghẽn lại, và họ không thể phát âm rõ ràng
Những lúc rơi vào trường hợp tương tự, bạn hãy hít thở thật sâu để lấy lại bình tĩnh, rồi sau đó hãy nói thật chậm rãi và rõ ràng.
Bạn có thể tập bằng nhiều cách, tập đọc sách báo để phát âm to rõ, ghi
âm lại giọng nói của mình, tự nhận xét và điều chỉnh từ từ Bạn sẽ nhận thấy sự
cải thiện lớn trong giọng nói của mình khi duy trì luyện tập
Khi nói, bạn cần phải rõ ràng và súc tích bằng cách liệt kê trong đầu những ý trực tiếp liên quan đến vấn đề cần nói và sắp xếp chúng theo trình tự hợp lý Khi nói chuyện, đề cập thẳng vào những vấn đề quan trọng đó, không
lãng phí thời gian vẽ ra những câu chuyện dài lê thê làm người nghe phân tán tưtưởng
Hãy luôn hỏi người nghe xem họ có hiểu những gì bạn nói hay không? Đồng thời, luôn sẵn lòng để giải thích Đừng mong đợi một người luôn “biết”
những gì bạn đang nói, cho dù là bạn hiểu về vấn đề đó rất tường tận thì ngườinghe chưa chắc đã thấu hiểu vấn đề giống như bạn
Trang 21e/ Tập phản ứng lanh lợi khi nói: Khi bối rối, mất tự chủ trước đông người,
miệng lưỡi của bạn bị líu lại, không thể phát âm rõ ràng Để tập miệng lưỡi lanhlợi khi nói cần:
- Lựa chọn những từ làm môi miệng phải linh hoạt như: “Lúa nếp là lúa nếp làng”.
- Luyện tập nói những từ đó: Lúc đầu đọc chậm nhưng rõ ràng, sau đó tăng tốc độ đọc lên
g/ Tập nhờ vả người khác để tạo mối quan hệ thân thiện khi giao tiếp với người khác.
Bạn hãy đọc câu chuyện dưới đây và hãy thử áp dụng bài học trong mốiquan hệ giao tiếp của mình:
Mr.Thomas là một chủ nông trại giàu có Ông và vợ mình đối xử rất thânthiện với mọi người nên ai cũng yêu mến họ cả Một hôm ông thấy vợ mình, saingười giúp việc đến nhà bà John - một tá điền của ông ở cuối làng - để mượnmột cái bào rau củ
Sau khi người này đi khỏi, ông hỏi vợ:
- Anh không nghĩ rằng nhà ta lại không có một cái bào hay không đủ khảnăng mua mà em lại sai người đi mượn cho thêm phiền phức như thế
Bà Thomas từ tốn trả lời:
- Đây, anh xem, cái bào của nhà ta vẫn còn rất tốt Em biết mọi người ởvùng này đều yêu quý chúng ta vì chúng ta đem lại nhiều của cải cho họ hơn cácông chủ khác, nhưng em không muốn một tình yêu như vậy mà em muốn đượcyêu mến bằng thứ tình cảm cao hơn; đó là tình làng xóm Mà điều này chỉ cóđược khi chúng ta và họ không còn khoảng cách chủ - tớ, giàu - nghèo Nhưvậy, chuyện cái bào rau củ chỉ là cái cớ để anh và em đến gần với mọi ngườihơn mà thôi
18 Ngôn ngữ cơ thể đóng gớp phần rất lớn vào thành công của quá trình giaotiếp với đám đông, vì thế đừng né tránh người đang nói chuyện với bạn Hãyduy trì một tư thế thoải mái, với những dấu hiệu cơ thể biểu hiện bạn đang quantâm đến cuộc trò chuyện
a/ Theo bạn, trong những biểu hiện dưới đây, những biểu hiện nào là nên vàkhông nên có khi nói trước đám đông?
- Đứng thẳng người, hai tay buông thõng
- Ánh mắt chú tâm nhìn vào người nói chuyện
- Thỉnh thoảng gật đầu để thừa nhận một điểm
quan trọng mà bạn đồng tình trong cuộc trò chuyện
Trang 22- Đứng với hai bàn tay đan lại phía trước,
- Đứng khoanh tay lại
- Đứng siết chặt hai tay
- Đứng yên như pho tượng
- Luôn đi lại, người cử động, lắc lư
- Lẩn tránh tiếp xúc mắt với khán giả
- Phát biểu như đọc từ văn bản viết sẵn
- Ăn mặc luộm thuộm
b/ Thực hành theo nhóm: đưa ra 1 tình huống nói trước đám đông và luyện tập ngôn ngữ cơ thể khi nói, quan sát và nhận xét
19 Bạn hãy hãy lựa chọn một tình huống nói trước đám đông mà bạn đang engại và hãy thực hành những biện pháp tự trấn tĩnh bản thân dưới đây:
- Bạn hãy thực hành các động tác thư giãn như hít thở sâu, đếm từ từ
chậm rãi từ 1 đến 10…
- Hãy đưa ra các hướng suy nghĩ tích cực (ít nhất 3 hướng) giúp bạn tự
tin: Ví dụ: nghĩ về điểm mạnh của bản thân, điểm thú vị trong nội dung nóichuyện; hãy nghĩ mọi người đang chờ đợi được nghe điều bạn nói; Hãy nghĩ đây
- Tập thể hiện diễn văn đó trong đầu
- Tập diễn văn bằng lời
- Mô phỏng tình huống diễn thuyết
- Diễn thuyết trước lớp (chủ động hoặc theo yêu cầu ngẫu nhiên của giảngviên)
22 Ứng xử khi nói trước đám đông
a/ Đọc câu chuyện dưới đây và phân tích cách ứng xử khi nói trước đám đôngcủa nhà văn George Bernard Shaw:
Nhà hát kịch nọ tổ chức buổi công diễn thật long trọng tác phẩm của nhàsoạn kịch, nhà văn George Bernard Shaw Các nhân vật nổi tiếng thuộc mọi lĩnhvực khác nhau đều được mời đến thưởng thức
Trang 23Chương trình diễn ra khá thành công Khi vở kịch kết thúc, mọi người yêucầu được gặp gỡ tác giả vở diễn George Bernard Shaw bước lên sân khấu trongtiếng vỗ tay vang dậy của khán phòng Nhưng khi ông chuẩn bị nói lời cảm ơnthì bỗng dưới khán đài có một người đứng lên hướng về phía ông la to: “GeorgeBernard Shaw! Kịch bản của ông tệ quá! Chẳng ai muốn xem đâu! Hãy ngừngdiễn đi!”
Mọi người ai nấy đều kinh ngạc, nghĩ rằng George Bernard Shaw nhấtđịnh sẽ rất giận dữ Nhưng không, ông không những không đổi sắc mặt, mà cònkính cẩn khom lưng chào người đó, lễ độ nói: “Thưa anh bạn, tôi đồng ý vớiđiều anh vừa nói, nhưng tiếc là chỉ có hai chúng ta nghĩ thế mà thôi Anh xem,phản đối lại số khán giả đông thế này thì có tác dụng gì?” Nói xong, ông vẫy tayvới mọi người, nhà hát lại vang lên tiếng vỗ tay như sấm, ai ai cũng tấm tắckhen tài ứng đối tuyệt vời ấy
Khi đối diện với sự công kích và chỉ trích của kẻ khác, thượng sách là ứng
xử nhẹ nhàng mưu mẹo, trung sách là bị động giải thích, hạ sách là giận dữ phảnứng lại
b/ Khi bạn đang thuyết trình trước đám đông về một vấn đề nào đó, cómột người đặt cho bạn một câu hỏi hóc búa liên quan đến nội dung mà bạn chưachuẩn bị và không thể trả lời được Bạn sẽ xử lí như thế nào?
23 Cô giáo Nga dạy lớp mẫu giáo 4-5 tuổi bị đau chân nên đi tập tễnh Tronggiờ chơi, tình cờ cô nhìn thấy một cháu đang bắt chước dáng đi của cô Cô đãmắng cháu hư và phạt làm cháu khóc
a/ Hãy chỉ ra nguyên nhân xung đột trong tình huống trên
b/ Là cô giáo, nếu gặp tình huống tương tự bạn sẽ xử lý như thế nào đểđạt mục đích giao tiếp sư phạm tốt?
24 Trong một cuộc họp quan trọng, khi nhân vật chính đến muộn 10 phút làmTrưởng phòng rất bức xúc Khi anh vừa xuất hiện, sếp liền mắng té tát: “anh làngười vô ý thức, thiếu trách nhiệm”, cuộc họp tiến hành trong không khí nặng
nề, căng thẳng
Hãy chỉ ra nguyên nhân xung đột trong tình huống trên Nếu là trưởngphòng trong trường hợp đó bạn cần ứng xử thế nào để có hiệu quả tốt về công
việc và quan hệ?
25 Hãy đọc và phân tích nguyên nhân xung đột trong câu chuyện dưới đây, từ
đó rút ra bài học trong giải quyết xung đột
Một anh chàng người Pháp bước vào nhà hàng, ngồi vào bàn và gọi món
ăn Khi người hầu bàn bưng món ăn ra cho một ông người Mỹ ngồi bàn bêncạnh, anh chàng người Pháp nhìn vào dĩa thức ăn với đôi mắt tròn xoe rồi chỉtay vào đó và nói: “Ô, pho mi”
Trang 24Ông người Mỹ nghe được giận lắm, liền lớn tiếng nói lại: “Nô, nô, phomi” Giữa hai người cứ đâp qua đâp lại: “pho mi” Ông người Mỹ giận quâ mớiđấm cho anh ta một câi vì tội giănh món ăn Anh chăng đó sợ hêi quâ chạy mất.Lúc ấy, người hầu băn đê hiểu, anh ta giải thích cho ông người Mỹ rằng:
- Người Phâp kia thấy có con kiến bò trín mĩp dĩa nín nói: “Oh, formi” nghĩa lă “con kiến kìa” Thế những Ông lại nghe rằng “For me” nghĩa lă “của tôi”.
Ngăy hôm sau, anh chăng người Phâp lại bước văo quân, ông người Mỹ
cũng ở đó Mừng quâ, ông ta quyết định phải xin lỗi nín nói to: “Come here You come here” Anh chăng người Phâp vừa nghe như thế thì nói: “Non, come hiere” vă bỏ chạy mất Ông Mỹ ngạc nhiín vă nhờ người hầu băn giải thích.
Anh ta chậm rêi nói:
- Ông la lín “come here” có nghĩa lă lại đđy, thế nhưng anh chăng kia lại nghe thănh “come hiere”, theo tiếng Phâp lă như ngăy hôm qua Vì sợ bị ông
đânh tiếp nín anh ta bỏ chạy
26 Bạn bỉ đang xì xầm chuyện gì đó, khi Lan bước đến thì chúng im bặt Lúc
ấy Lan nghĩ rằng mình đang bị nói xấu nín rất tức giận Theo bạn nguyín nhđnxung đột trong tình huống trín lă gì? Trong tình huống đó cần ứng xử thế năo đểgiải quyết xung đột?
27 Phương phâp giải quyết xung đột năo được thể hiện trong tình huống sau,hêy phđn tích?
Có ông quan nọ một hôm nhận được thư ở quí nhă cho biết người nhẵng vă hăng xóm phât sinh tranh chấp Số lă bức tường ngăn câch hai nhă đê bị
đổ, khi dựng lại bức tường mới, hăng xóm nhích thím một ít đất qua ranh giớinhă ông nín người nhă ông không chịu Họ gởi thư mời ông về ra mặt nóichuyện để hăng xóm rút lui
Không bao lđu, người nhă của viín quan nhận được thư trả lời của ông, trong thư chỉ có mỗi băi thơ:
Ngăn dặm đưa thư vì đổ tường
Ba thước nhường họ, lẽ năo không?
Vạn lý Trường Thănh còn đứng đấy
Mă Tần Thủy Hoăng có thấy đđu
Người nhă viín quan hiểu được đạo lý trong băi thơ nín chủ động nhườngcho hăng xóm ba thước đất Trong khi đó, nhă hăng xóm không biết nghĩ saocũng lùi lại ba thước, thế lă xuất hiện một ngõ hẻm rộng sâu thước nằm giữa hainhă Người dđn trong lăng đặt tín hẻm lă “Ngõ hẻm nhđn nghĩa”
28 Bạn gọi điện thoại cho một người bạn vì có chuyện quan trọng Vừa quay sốxong vă nói cần gặp người bạn của mình, bỗng nghe phía đầu dđy bín kia lờimắng với thâi độ giận dữ: “Gọi gì mă lắm thế, suốt từ sâng đến giờ muốn hẹn
Trang 25hò tán tỉnh gì thì để đến tối ”.
Hãy phân tích nguyên nhân dẫn đến xung đột và đưa ra biện pháp xử lý
29
a/Hãy đọc bài viết hài của nhà văn Đức Khainixkoblocx dưới đây và rút
ra những nguyên nhân dẫn đến xung đột trong quan hệ giữa nhân viên và giámđốc và rút ra bài học trong ứng xử
- Không hỏi “Gớm, con người này thật vô tình!”
- Nếu hỏi: “có kiến nghị gì không?”, người ta sẽ xì xào: “Chính bản thânchẳng có được kiến nghị nào”
- Không hỏi “Không chịu lắng nghe ý kiến quần chúng”
- Giải quyết công việc nhanh: “vội vàng không chịu suy nghĩ”
- Giải quyết chậm: “chần chừ, trốn tránh trách nhiệm”
- Xin thêm một biên chế: “lại muốn thổi phồng biên chế”
- Không tham khảo ý kiến cấp trên: “lộng quyền”
- Thực hiện nghiêm chỉnh chỉ thị cấp trên: “Quan liêu, máy móc”
- Không nói đùa, người ta châm chọc: “không cù thì không cười đượcđâu”
- Đối xử thân mật “Đấy, lại muốn chinh phục lòng tin”
- Tỏ thái độ tách biệt khô khan, người ta nói: “làm bộ làm tịch, làm gì màkhô như ngói”
- Công việc tiến hành tốt, người ta nói: “nói cho cùng vẫn là cánh ta cảđây”
- Không hoàn thành kế hoạch: “Thực ra mình giám đốc có lỗi”
b/Nêu ví dụ minh họa cho các nguyên nhân dẫn đến xung đột trong giaotiếp
30 Trong giờ trả bài, một học sinh thắc mắc bài của mình làm đúng mà cô chođiểm thấp Cô giáo xem qua rồi nói “đã dốt lại hay thắc mắc” Học sinh cho rằng
cô xúc phạm mình, tức giận xé ngay bài trước lớp
Trang 26a/ Phân tích nguyên nhân xung đột trong tình huống trên
b/ Hãy đưa ra cách giải quyết của mình nếu gặp tình huống học sinh thắcmắc như trên và giải thích tại sao lại giải quyết như vậy?
31 Trong giờ ngủ trưa của lớp mẫu giáo 5-6 tuổi, cháu Hoàng không ngủ được
cứ trằn chọc, trở mình liên tục làm bạn bên cạnh cũng khó ngủ, ảnh hưởng tớithực hiện nhiệm vụ của cô
Là cô giáo phụ trách lớp, bạn lựa chọn phương pháp giải quyết xung độtnào trong các phương án sau và giải thích tại sao lựa chọn phương án đó
a/ Nhắc nhở cháu ngủ, không được cựa quậy làm bạn khác khó ngủ, đếngiờ ngủ kkông được thức mới là bé ngoan, nếu không ngủ cô sẽ phạt
b/ Cô cho Hoàng nằm cạnh vừa vỗ nhẹ lên người vừa kể chuyện hoặc hát
ru nho nhỏ cho cháu dễ đi vào giấc ngủ, nếu cháu vẫn không ngủ được thì chocháu sang bên cạnh chơi trò chơi tĩnh
33 Trong một cửa hàng, khi khách đề nghị trả tiền chẵn, cô thu ngân nói “tôikhông phải là chiếc máy in tiền”, thế là lời qua tiếng lại giữa họ xảy ra
Hãy chỉ ra nguyên nhân xung đột trong trường hợp đó Nếu là cô thu ngân
bạn sẽ ứng xử như thế nào để xung đột không xảy ra?
34 Hãy đưa ra một tình huống xung đột trong giao tiếp (diễn ra ở gia đình, nhàtrường hoặc xã hội), nêu ý kiến của mình về cách giải quyết xung đột trong tìnhhuống đó và rút ra bài học
35 Thảo luận nhóm để tìm ra những khó khăn về giao tiếp phổ biến mà ta cầnkhắc phục
36 Luyện tập khắc phục phát âm ngọng theo các bước dưới đây:
+ Nhận diện lỗi phát âm ngọng của bản thân: Chọn 1 đoạn văn, 1 bài báođọc và nhờ người khác phát hiện giúp xem mình bị lỗi ngọng âm nào?
+ Nhận biết cách đọc đúng âm bị ngọng, sau đó tập đọc một cách chậmrãi, tròn vành rõ tiếng âm đó
+ Lựa chọn những từ có chứa những âm mà bạn bị ngọng Ví dụ âmngọng là “l”, “n” có thể lựa chọn những từ sau:
Na ná, não nùng, năng nổ, náo nức, nao núng, nảy nở, nặng nề, nấn ná,nâng niu, nề nếp, nỉ non, niềm nở, no nê, nói năng, non nớt, nóng nảy, nô nức,năng nặc, nôn nao, nông nổi, nở nang, núc níc, nũng nịu, núng nính, nườmnượp, nương náu, nằn nì, nắn nót, nấu nướng, nơm nớp, nen nét, nể nang, nết na,nịnh nọt,
La liệt, lả lướt, lá lách, lạnh lùng, nao lung, lão luyện, lay lắt …
+ Sau đó tập phát âm đúng những từ trên (từ chứa âm bị ngọng)
Trang 27+ Tăng dần tốc độ phát âm cho đến khi việc phát âm trở thành phản ứng
a/ Bài tập kiểm tra độ dài của hơi: Hãy hít vào 1 hơi thật sâu sau đó “u” ra 1hơi với độ dài nhất có thể Tự bấm giờ xem hơi dài được bao lâu
Nếu dài dưới 20 giây: là bạn có dạng hơi rất ngắn
Nếu dài 30 giây trở xuống: hơi ngắn
Nếu dài dưới 40 giây: Hơi vừa
Nếu dài dưới 50 giây: dạng Hơi dài
Nếu dài hơn 50 giây: dạng Hơi rất dài
b/ Luyện lấy được nhiều hơi bằng cách: Khi bụng đang đói hãy hít 1 hơi thậtsâu sau đó giữ hơi lại (nén hơi) khoảng 5- 10 giây sau đó nhả ra từ từ Mỗi ngàytập từ 5-10 phút thì 1 tuần là luyện được (Bạn có thể đo dung tích hơi bằng cáchthổi vào một bong bóng)
c/ Luyện tập lấy hơi bằng bụng và đọc liên tục không ngắt hơi bài con lật đật,đọc hết lại lặp lại với số lần dài nhất có thể Khi nào đọc liên tục trên 2 lần trởlên thì mới đạt
LẬT ĐẬT
Một ngày tôi mới chập chững bước đi, chuyện vấp té ngã là điều khôngthể tránh khỏi Mỗi lần tôi vấp té, tôi thường nằm lì trên sàn nhà, chờ mẹ tới dỗdành hoặc cho quà mới chịu ngồi dậy
Có một lần, tôi bị té ngã khá đau, mẹ dỗ mãi vẫn không nín khóc được.Lần này không phải tôi cố tình làm nũng mà thực sự là tôi rất đau
38 Luyện tập để khắc phục hiện tượng phát âm dính hay líu lưỡi
a/ Luyện lưỡi lanh lợi: Đọc những câu dưới đây: lúc đầu đọc chậm, tròn vành
rõ chữ, sau đó tăng tốc độ đọc Đọc các câu đó 3 lần liên tục không vấp, đọc điđọc lại trong khoảng 1 tuần liên tục
- Chị lặt rau rồi luộc, em luộc rau lặt rồi
- Thằng lùn nhảy vô lùm lượm cái chum lủng
- Lúa nếp là lúa nếp non, lúa nếp là lúa nếp làng
b/ Luyện môi mềm mỏng: đọc chậm và rõ chữ, sau đó tăng tốc độ đọc, đọc
liên tục 3 lần các câu sau, đọc đi đọc lại trong khoảng 1 tuần