Giao tiếp là hoạt động đặc thù của con người,không có giao tiếp thì không có sự tồn tại và phát triển của xã hội và mỗi cá nhân.Hoạt động sư phạm được diễn ra chủ yếu trong quan hệ giao tiếp chủ yếu giữa giáo viên và học sinh nhằm tổ chức hướng dẫn hoạt động học cho các em.Trong quá trình đó, nhiều khi xuất hiện những vụ việc, hiện tượng, sự kiện, hoàn cảnh có vấn đề bức xúc nẩy sinh đòi hỏi người thầy phải ứng phó, phải giải quyết., tức là xử lý tình huống sư phạm.Chất lượng của giao tiếp sư phạm phụ thuộc rất nhiều vào sự thành hay thất bại trong ứng xử của thầy. Muốn ứng xử thành công Người thầy giáo phải biết vận dụng linh hoạt các qui tắc ứng xử một cách khoa học, sáng tạo, phù hợp với đổi tượng như một nghệ thuật (nghệ thuật sư phạm).
Trang 1MỤC LỤC
Mục lục 2
Lời nói đầu 3
Định nghĩa một số từ viết tắt 4
Phần 1 Hướng dẫn giải bài tập xử lý tình huống sư phạm 5
1 Một số vấn đề lý luận về giao tiếp và ứng xử sư phạm 5
1.1 Một số khái niệm 1.2 Quy trình tiến hành ứng xử THSP 1.3 Yêu cầu cần đảm bảo khi xử lý tình huống sư phạm 2 Một số dạng bài tập và những điểm cần chú ý khi giải bài tập xử lý tình huống sư phạm 16
2.1 Bài tập xử lý tình huống sư phạm: 2.2 Các dạng bài tập xử lý tình huống sư phạm: 2.3 Một số lưu ý trong giải bài tập xử lý tình huống sư phạm 3 Một số lời giải mẫu bài tập ứng xử sư phạm tham khảo 27
Phần 2 Hệ thống các bài tập xử lý tình huống sư phạm 37
2.1.Tình huống trong giáo dục mầm non 37
2.2.Tình huống trong giáo dục tiểu học 44
2.3.Tình huống trong giáo dục trung học cơ sở 48
2.4 Một số câu chuyện ứng xử 57
Tài liệu tham khảo 64
Trang 2Lời nói đầu
Rèn luyện kỹ năng nghiệp vụ luôn được coi là mục tiêu trọng tâm trong bất kỳ
cơ sở đào tạo nghề nghiệp nào Tuy nhiên, đây lại là mảng còn yếu trong đào tạo nghề nghiệp ở nước ta, vì vậy chất lượng đào tạo nguồn nhân lực còn chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn
Trong các cơ sở đào tạo giáo viên rèn luyện nghiệp vụ sư phạm luôn được coi trọng Hằng năm, các trường đều tổ chức hội thi nghiệp vụ sư phạm Trong đó, ứng
xử sư phạm được coi là một nội dung quan trọng bởi hoat động sư phạm luôn diễn tra trong các tình huống đa dạng đòi hỏi người giáo viên phải biết cách ứng xử phù hợp,
có hiệu quả giáo dục
Để góp phần nâng cao hiệu quả rèn luyện năng lực ứng xử sư phạm nói riêng
và rèn luyện nghiệp vụ sư phạm nói chung, chúng tôi nghiên cứu biên soạn tài liệu
“hướng dẫn giải bài tập xử lý tình huống sư phạm” làm tài liệu cho giảng viên, sinh viên tham khảo
Cuốn tài liệu gồm 2 phần
Phần 1 Hướng dẫn giải bài tập xử lý tình huống sư phạm Phàn này giới thiệu với người học những vấn đề lý luận làm cơ sở cho rèn luyện năng lực ứng xử sư phạm
Phần 2 Hệ thống các bài tập xử lý tình huống sư phạm Phàn này giới thiệu một số bài tập ứng xử nhanh tình huống xảy ra trong giáo dục Mầm non, Tiểu học và THCS và các mẩu chuyện ứng xử sư phạm
Trang 3Phần 1 Hướng dẫn giải bài tập xử lý tình huống sư phạm
1 Một số vấn đề lý luận về giao tiếp và ứng xử sư phạm
1.1.Một số khái niệm
Giao tiếp là hoạt động đặc thù của con người Trong giao tiếp con người trao đổi kinh nghiệm, suy nghĩ, cảm xúc, kỹ năng kỹ xảo với nhau và do đó xã hội loài người mới tồn tại và phát triển Mỗi cá nhân sinh ra muốn trở thành thành viên xã hội thì cần phải được hoạt động, giao tiếp trong xã hội đó để lĩnh hội những giá trị của xã hội cho bản thân, để thành người Giao tiếp là hoạt động diễn ra hằng ngày, không có giao tiếp thì không có sự tồn tại và phát triển của xã hội và mỗi cá nhân
Tuy nhiên, hiệu quả giao tiếp như thế nào lại phụ thuộc nhiều vào cách ứng xử của
cá nhân trong các tình huống cụ thể Chắc mỗi chúng ta không ít lần gặp phải những tình huống tương tự như nhau nhưng mỗi người lại có cách ứng xử khác nhau: có người ứng xử khéo léo, có người ứng xử vụng về, thậm chí thô bạo gây hậu quả khôn lường
Hoạt động sư phạm là hoạt động phối hợp cùng nhau giữa người làm công tác giáo dục và đối tượng giáo dục, nhằm làm cho đối tượng giáo dục tiếp thu văn hóa nhân loại, từ đó phát triển tâm lý, nhân cách Hoạt động sư phạm được diễn ra chủ
yếu trong quan hệ giao tiếp Sự tiếp xúc chủ yếu giữa giáo viên và học sinh nhằm tổ
chức hướng dẫn hoạt động học cho học sinh, giúp học sinh lĩnh hội tri trức, kỹ năng,
kỹ xảo, xây dựng và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh được gọi là Giao tiếp sư phạm Đôi khi giao tiếp sư phạm còn diễn ra trong quan hệ giáo viên- phụ
huynh, giáo viên với đồng nghiệp để thực hiện nhiệm vụ giáo dục
Trong quá trình giao tiếp sư phạm, nhiều khi xuất hiện những vụ việc, hiện tượng,
sự kiện, hoàn cảnh có vấn đề bức xúc nẩy sinh trong hoạt động và quan hệ GD, buộc người GV phải giải quyết để đưa các hoạt động và các quan hệ đó trở về trạng thái ổn định, phát triển phù hợp hướng mục tiêu, yêu cầu, kế hoạch GD đã được xác định Tình huống đó được gọi là tình huống sư phạm
Đặc điểm của tình huống sư phạm:
- Là tình huống chứa đựng những mâu thuẫn bức xúc do khách quan đưa lại, xuất hiện không dự kiến trước đòi hỏi GV phải ứng phó, xử lý kịp thời.
Trong tình huống sư phạm, người thầy thụ động trước việc xuất hiện mâu thuẫn
nhưng phải đối mặt trực tiếp với mâu thuẫn, phải ứng phó, xử lý kịp thời để hoạt động
sư phạm trở về trạng thái bình thường Nếu thoái thác hay lảng tránh, hoạt động sư
phạm sẽ không đạt mục đích Tuy nhiên, để ứng phó được tình huống, đòi hỏi người
Trang 4thầy phải có bản lĩnh sư phạm vững vàng, bình tĩnh, sáng suốt, linh hoạt đưa ra giải pháp phù hợp, biến thế bị động thành thế chủ động trong tình huống đó
- THSP nẩy sinh trong tiến trình dạy học, giáo dục và trên cơ sở quy luật phát triển TL của quá trình GD học sinh,song sự xuất hiện của THSP có tính ngẫu nhiên, bột phát, bất ngờ
Dù tình huống sư phạm có xuất hiện bất ngờ thế nào thì nẩy sinh THSP vẫn phù hợp với qui luật tâm lý của quá trình giáo dục học sinh Vì vậy, để ứng xử chủ động
và thành công thì người thầy phải nắm vững và biết vận dụng thuần thục các qui luật của dạy học và giáo dục, qui luật tâm lý lứa tuổi, đặc điểm tâm lý học sinh, những con đường và phương tiện giao dục phù hợp tình huống
- THSP có tính đa dạng, phức tạp nhưng THSP diễn biến theo chiều hướng nào (tích cực hay tiêu cực) còn tuỳ thuộc vào cách ứng xử của GV và đặc điểm TL của đối tượng giáo dục
Chất lượng của giao tiếp sư phạm phụ thuộc rất nhiều vào ứng xử của người thầy
Sự khéo léo ứng xử có thể làm thay đổi cả nhận thức, thái độ, hành vi mà trước đó giáo viên đã dày công vun đắp mà không được; ngược lại sự ứng xử vụng về có thể làm hỏng tất cả những cố gắng trước đó của người thầy, làm tổn thương tâm hồn trẻ, thậm chí có thể gây hậu quả khôn lường Sự thành hay thất bại trong ứng xử của thầy phụ thuộc rất nhiều vào đặc điểm tâm lý đối tượng Vì đối tượng giáo dục rất phong phú đa dạng nên trong xử lý tình huống sư phạm, không có công thức chung cho ứng
xử với tất cả các đối tượng, các tình huống Người thầy giáo phải biết vận dụng linh hoạt các qui tắc ứng xử một cách khoa học, sáng tạo, phù hợp với đổi tượng như một nghệ thuật (nghệ thuật sư phạm)
- THSP nhiều khi có sự pha trộn của các sự kiện, hiện tượng, hoàn cảnh có vấn đề trong DH và GD Vì vậy đòi hỏi người GV phải có khả năng quan sát, phân tích để phân loại, xác định những vấn đề bức xúc, kết hợp khả năng tư duy và óc tưởng tượng sư phạm để phát huy mặt tích cực tiềm ẩn của đối tượng giáo dục, để giải
quyết mọi việc sáng suốt; đồng thời kích thích, khơi dậy khả năng tự ý thức, tự giải toả mâu thuẫn, xung đột của các nhân tố tạo nên tình huống
- Tình huống ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động DH và GD của lớp, của trường và có thể lan truyền qua dư luận tập thể Do vậy người GV phải bình
tĩnh, sáng suốt, có khả năng phân tích, tổng hợp nhanh nhạy, sâu sắc, để ứng xử giải quyết vấn đề một cách khách quan, minh bạch và có hiệu quả GD
Ứng xử sư phạm (ƯXSP) là một dạng hoạt động giao tiếp giữa những
người làm công tác giáo dục và được giáo dục trong nhà trường, nhằm giải quyết
Trang 5các tình huống nảy sinh trong hoạt động giáo dục và giáo dưỡng.
Năng lực ứng xử khéo léo trong hoạt động sư phạm là một yêu cầu quan trọng trong nhân cách người thầy giáo cần được rèn luyện
Sự khéo léo đối xử sư phạm là khả năng sử dụng hợp lý nhất các tác động sư phạm trong mọi tình huống như là một nghệ thuật
Người thầy giáo có năng lực này thường được thể hiện ở các dấu hiệu sau:
+ Nhanh chóng phát hiện kịp thời và giải quyết khéo léo những vấn đề xảy ra bất ngờ, không nóng vội, không thô bạo.
+ Nhạy bén về mức độ sử dụng các tác động sư phạm.
+ Biết biến thế bị động thành thế chủ động giải quyết nhanh chóng những vấn đề
phức tạp nảy sinh trong công tác dạy học và giáo dục
+ Quan tâm chu đáo đến trẻ, tính đến một cách đầy đủ những đặc điểm của cá nhân học sinh, thường quang minh chính đại.
Như vậy, bản chất tâm lý của năng lực khéo xử sư phạm là sự thống nhất giữa tình
yêu thương có lý lẽ với hình thức đối xử hoàn thiện về mặt sư phạm; giữa sự tôn trọng và yêu cầu cao một cách hợp lý có cơ sở sư phạm; giữa niềm tin và sự kiểm tra
sư phạm, giữa ý chí kết hợp với sự mẫu mực và thiện ý trong giao tiếp
Năng lực khéo léo ứng xử sư phạm không phải là khả năng thiên bẩm hay di truyền của mỗi người mà được hình thành một cách có ý thức qua các hoạt động trong trường đào tạo giáo viên và trong hoạt động nghề nghiệp của người thầy giáo
Để có năng lực này, người thầy phải nắm vững qui trình ứng xử, những yêu cầu mang tính nguyên tắc trong ứng xử và hiểu tâm sinh lý, hoàn cảnh của học sinh, có lương tâm nghề nghiệp, có sự linh hoạt sáng tạo
1.2 Quy trình tiến hành ứng xử THSP.
Việc ứng xử THSP cần sự năng động, linh hoạt Tuy nhiên, nhiều tình huống phức tạp vận động theo quy luật có lôgíc nhất định, vì vậy để hình thành phương pháp và
kỹ năng ứng xử THSP, sinh viên sư phạm cần phải biết xác định quy trình ứng xử THSP gồm các bước sau:
* Bước 1: Tiếp cận tình huống sư phạm bằng cách tìm hiểu đối tượng có quan hệ đến tình huống sư phạm Biết tác động đến đối tượng để học sinh bộc lộ ý nghĩ, thái
độ và hành động Khai thác nguyên nhân trực tiếp, sâu xa và tiềm ẩn trong tình
huống
* Bước 2: Phân tích, tổng hợp các diễn biến tình huống và tìm ra nguyên nhân chủ
Trang 6yếu, cốt lõi nhất của sự việc
* Bước 3: Đưa ra các biện pháp ứng xử phù hợp nhất với THSP
Thường có những biện pháp nào?
+ Các biện pháp ứng xử tình thế Đó là những biện pháp nhằm hóa giải những
mâu thuẫn trước mắt, giúp thầy giáo thoát khỏi tình huống khó xử Ví dụ: khi học sinh hỏi thầy một câu hỏi khó mà thầy không thể trả lời ngay được thì giải pháp tình thế là nhằm giúp thầy tránh được việc phải đưa ra câu trả lời ngay lúc đó Còn giải pháp đó cụ thể như thế nào lại tùy vào đặc điểm đối tượng, đặc điểm tình huống và năng lực ứng xử của thầy giáo Điều cần lưu ý là biện pháp xử lý tình thế giúp hóa giải được mâu thuẫn trước mắt nhưng tránh đưa giáo viên vào một tình huống khác khó xử hơn Ví dụ trong tình huống trên có thể đưa ra các giải pháp là:
- Hỏi lại cả lớp xem em nào có câu trả lời
- Hứa để cuối giờ trả lời
- Giao cho cả lớp cùng suy nghĩ xem giờ sau ai có câu trả lời hay nhất sẽ được biểu dương
Trong các giải pháp trên thì hai phương án đầu có thể giúp thầy trì hoãn việc trả lới nhưng sau đó có thể đưa thầy vào hoàn cảnh bất lợi hơn: Nếu thầy không đưa ra được câu trả lời mà lại hỏi cả lớp xem em nào có câu trả lời thì điều thầy hy vọng là khó xảy ra, giải pháp này chỉ giúp thầy có thêm thời gian suy nghĩ nhưng khoảng thời gian đó là quá ít nên khả năng thầy tìm ra câu trả lời cũng rất khó Nếu sau đó thầy không có câu trả lời thì sao? tình thế này còn bất lợi hơn trước đó
Phương án thứ hai cũng tương tự, thầy có thể tiếp tục rơi vào tình thế khó xử hơn nếu cuối giờ thầy chưa tìm ra đáp án hặc đáp án chưa thật sự hoàn hảo
Chỉ có giải pháp thứ ba là hợp lý nhất vì giúp thầy có đủ thời gian tìm hiểu thông tin để có câu trả lời hoàn hảo nhất đồng thời lại đưa học sinh vào trạng thái tích cực tìm tòi, phù hợp mục tiêu dạy học Hai giải pháp trên đều không an toàn vì khoảng thời gian dành cho thầy không nhiều nên khả năng tìm ra câu trả lời là rất ít
+ Các biện pháp ứng xử lâu dài, bền vững Đây là những giải pháp giúp giải quyết
tận gốc nguyên nhân đã gây nên mâu thuẫn trong tình huống, tránh được những tình huống tương tự xảy ra trong tương lai và hướng tới mục tiêu hoàn thiện nhân cách người học, thực hiện mục đích quá trình sư phạm Ví dụ trong tình huống trên thì sau khi hoãn binh để tìm được câu trả lời cho học sinh thì biện pháp ứng xử bền vững hơn là thầy cần nâng cao tầm hiểu biết, kỹ năng nghề nghiệp để không chỉ trả lời được mọi thắc mắc của học trò mà còn thu hút được các em tham gia tích cực vào
Trang 7khám phá khoa học, tạo điều kiện tốt để phát triển tối đa tiềm năng cho các em.
Điều cần lưu ý khi sử dụng các biện pháp ứng xử là đều phải tính đến đặc điểm đối tượng, vận dụng khéo léo các nguyên tắc, phong cách giao tiếp và tính mục đích giáo dục.
*Bước 4: Đánh giá kết quả
Đánh giá kết quả xử lý THSP là xác định kết quả cụ thể của phương pháp ứng xử THSP và những tác động kéo theo đến cá nhân, tập thể Từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm sư phạm
Việc nêu ra các bước ứng xử THSP là vạch ra những hành động, những thao tác cần thiết có thể có để giải quyết tình huống một cách tối ưu nhằm giúp sinh viên hình thành kỹ năng nghề nghiệp Trong thực tế, đứng trước một tình huống cụ thể đòi hỏi người GV phải nhạy cảm, linh hoạt, thông minh, thừa cơ ứng biến Trong quá trình ứng xử sư phạm phải luôn luôn định hướng mục tiêu và tìm ra những phương pháp và cách xử lý tối ưu
1.3 Yêu cầu cần đảm bảo khi xử lý tình huống sư phạm
a/Giải quyết được mâu thuẫn cơ bản trong tình huống.
Tình huống sư phạm có thể có sự pha trộn nhiểu sự kiện, hiện tượng, hoàn cảnh
có vấn đề trong DH và GD nên việc phân tích các sự kiện trong tình huống để tìm ra đúng mâu thẫn cơ bản cần giải quyết là mấu chốt của thành công trong ứng xử, nếu mâu thuẫn này được giải quyết sẽ hóa giải được các vấn đề khác có liên quan; nếu xác định không đúng mâu thuẫn cơ bản thì vấn đề không được giải quyết triệt để
Ví dụ tình huống: một bà mẹ nghe con gái là học sinh lớp hai thỏ thẻ nói: “cô giáo của con là người không tốt mẹ ạ Đầu năm cô đã thu 5 ngàn đồng của mỗi bạn trong lớp để mua sách, nhưng sách đó không phải mua nữa mà cô cũng không trả tiền cho chúng con”
Trong tình huống này tồn tại 2 mâu thuẫn quan hệ với nhau:
Thứ nhất, cô giáo cầm tiền của học sinh nhưng không mua sách mà chưa trả lại các em
Thứ hai, học sinh cho rằng cô không tốt, mà yêu cầu của giáo dục là thầy giáo cần
có uy tín, được học sinh tin tưởng
Nếu xác định việc cô thu tiền của học sinh mà chưa trả lại là mâu thuẫn cơ bản thì
bà mẹ hướng đến biện pháp yêu cầu cô làm rõ số tiền đã đóng của học sinh (hỏi thẳng
cô, yêu cầu hội phụ huynh làm rõ ) Dù cô giáo có lý do chính đáng thì việc làm rõ
Trang 8vấn đề sau khi phụ huynh thắc mắc là điều không thuận lợi cho xây dựng uy tín của
cô
Nếu xác định việc mất uy tín của cô là mâu thuẫn cơ bản thì bà mẹ cần tìm cách giải thích hợp lý cho con để tạo niềm tin vào cô giáo, sau đó gặp cô để trao đổi về phương án giải quyết hợp lý vấn đề này Rõ ràng cách thứ hai giải quyết được triệt để vấn đề vì vừa giữ được lòng tin của học sinh vào cô, vừa cùng cô giải quyết vấn đề tiền thu của học sinh một cách công khai, minh bạch, đạt hiệu quả giáo dục
b/ Thực hiện mục tiêu ứng xử THSP là vừa giải quyết mâu thuẫn trong tình huống, vừa đảm bảo mối quan hệ GD thuận lợi nhất, hướng đến thực hiện mục đích của hoạt động sư phạm.
Ứng xử sư phạm là một dạng đặc biệt của giao tiếp sư phạm giải quyết các tình huống nảy sinh trong hoạt động và quan hệ giáo dục để đưa các hoạt động và các quan hệ đó trở về trạng thái ổn định, phát triển phù hợp hướng mục tiêu, kế hoạch
GD đã được xác định Vì vậy khi xử lý tình huống sư phạm phải xác định rõ mục tiêu
cần đạt của ứng xử là giải quyết được mâu thuẫn trong tình huống giao tiếp, làm cho quan hệ giáo dục tiếp tục phát triển, đạt được tốt nhất mục đích hoạt động.
Ví dụ tình huống: Vào giờ kiểm tra bài theo kế hoạch, học sinh nói mấy hôm mất điện không học được, đề nghị cô giáo hoãn kiểm tra.
Trong tình huống trên, hoạt động sư phạm đang tiến hành là tiết kiểm tra trong
tiến trình dạy học, mục đích của hoạt động này là kiểm tra đúng kế hoạch dạy học và phản ánh đựơc khách quan kết quả học tập của học sinh, từ đó giúp học sinh vươn lên trong học tập Nhưng hoạt động này đang gặp mâu thuẫn có nguy cơ phá vỡ kế hoạch thực hiện là hôm đó học sinh lại đề nghị hoãn kiểm tra vì mấy hôm trước mất điện không học được bài, điều này chứng tỏ học sinh không học bài thường xuyên,
mâu thuẫn với yêu cầu về trách nhiệm học tập của học sinh Giải quyết tình huống sư phạm phải chấm dứt được hiện tượng này
Như vậy, yêu cầu trong giải quyết THSP này là cần phải đạt các mục tiêu:
- Đảm bảo kiểm tra đúng kế hoạch dạy học mà vẫn đánh giá được khách quan kết quả học tập của học sinh
- Chấm dứt tình trạng học sinh học bài không thường xuyên
- Quan hệ thầy trò tôn trọng, thiện chí, đúng mực
Thông thường trong tình huống này có 3 phương án phổ biến được đưa ra:
- “học ra học, chơi ra chơi” Cô giáo cương quyết kiểm tra
Trang 9- Vui vẻ học bài mới, để hôm khác kiểm tra.
- Nhắc nhở học sinh: các em cần phải học thường xuyên, không phải sắp đến giờ kiểm tra mới học Hôm này cô cho các em 10 phút xem lại bài sau đó sẽ kiểm tra Các em cũng nên nhớ rằng chỉ có lần này là duy nhất cô tạo điều kiện thôi đấy
Trong các phương án đó, chỉ có phương án xử lý thứ ba là phù hợp nhất vì thực hiện đồng thờì các mục tiêu trên Cách ứng xử đó vừa hợp tình hợp lý, vừa thể hiện
sự tôn trọng, thiện chí, đúng mực trên chắc chắn sẽ được học sinh đồng tình ủng hộ
c/ Quán triệt các nguyên tắc giao tiếp sư phạm
Nguyên tắc giao tiếp sư phạm là hệ thống những quan điểm chỉ đạo, định hướng quá trình giao tiếp của giáo viên với học sinh nhằm đảm bảo kết quả của mọi quá trình giao tiếp Vì vậy, quán triệt nguyên tắc giao tiếp trong mọi tình huống ứng xử là điều kiện để giao tiếp đạt được thành công Những nguyên tắc giao tiếp sư phạm cơ bản GỒM:
* Đảm bảo tính mô phạm trong giao tiếp
“Trong việc giáo dục, tất cả phải dựa vào nhân cách người giáo dục” (K.D Usinxki) vì nhân cách là công cụ lao động chủ yếu của người thầy giáo, bởi chỉ có nhân cách mới tác động đến nhân cách
Vì vậy, trong giao tiếp và ứng xử sư phạm, thầy giáo phải luôn thể hiện nhân cách mẫu mực, thực hiện đúng chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm của người thầy; có lời nói, hành vi, trang phục văn hóa, phù hợp với hoạt động đang tiến hành
Nhân cách mẫu mực là một yêu cầu trong phẩm chất của thầy giáo, giúp tạo nên
uy tín cho người thầy và giúp thầy giáo có sức cảm hóa với trò, tăng cường hiệu quả của tác động sư phạm, là điều kiện đảm bảo thành công trong giáo dục
* Tôn trọng nhân cách trong giao tiếp:
Đối tượng giao tiếp là con người với đầy đủ các quyền được vui chơi, học tập, lao động; với những đặc trưng tâm lí riêng, bình đẳng với mọi người trong các quan hệ
xã hội Vì vậy, trong giao tiếp, thầy giáo phải tôn trọng, thừa nhận các quyền và đặc điểm cá nhân của đối tượng, kể cả đối tượng có sai phạm đối với bản thân nhà giáo, không nên áp đặt, ép buộc các em; Biết kiềm chế cảm xúc để không có những lời nói hay hành vi xúc phạm các em; Quan tâm lắng nghe ý kiến của học sinh, trang phục gọn gàng sạch sẽ đúng kiểu cách; không chê bai học sinh
* Có thiện ý trong giao tiếp sư phạm:
Có thiện ý trong giao tiếp sư phạm là dành những điều kiện thuận lợi, dành những
Trang 10tình cảm tốt đẹp cho học sinh, khuyến khích các em học tập tốt, lao động tốt, chăm học, chăm làm, đem lại niềm vui và sự phát triển tốt nhất cho các em
- Tính thiện, lòng thiện của giáo viên biểu hiện rất phong phú :
+ Trong dạy học, giáo viên chuẩn bị giáo án kĩ càng, tổ chức dạy học như thế nào
để các em hiểu bài tốt nhất, có tâm trạng tâm lý tích cực nhất
+ Thiện ý của giáo viên thể hiện rõ nét nhất trong đánh giá, nhận xét giúp các em nhận thức đúng điểm mạnh, yếu của mình, biết khơi gợi những tiềm năng tích cực trong con người (kể cả con người đang có sai phạm), tạo niềm tin cho họ vươn lên trong cuộc sống, tự giác hoàn thiện bản thân
+ Thiện ý của giáo viên thể hiện ở cách đối xử với học sinh: cởi mở chân thành, luôn mong muốn các em tiến bộ; Mọi tác động sư phạm (trách phạt, phê bình trước lớp, mời phụ huynh đến trường để kết hợp giáo dục ) cũng đều vì sự trưởng thành nhân cách của các em
+ Thiện ý của giáo viên thể hiện ở giáo viên không vì lợi ích của mình mà thiệt hại
đến học sinh, biết đặt lợi ích của học sinh lên trên hết; Tất cả vì học sinh thân yêu.
Thiện ý biểu hiện tình người, là sợi dây tình cảm giúp xây dựng tình thầy trò tốt đẹp Thiện ý giúp người thây có định hướng đúng đắn và sức phấn đấu không mệt mỏi trong nghề nghiệp, giúp cho học sinh được thuận lợi nhất trong phát triển
* Đồng cảm trong giao tiếp:
Đồng cảm là người thầy đặt mình vào vị trí của trò để hiểu cảm xúc, suy nghĩ của trò, từ đó có hành vi ứng xử phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng, mong muốn của các
em, tạo ra sự gần gũi, thân mật, tạo ra cảm giác an toàn nơi học sinh
Điều kiện để có sự đồng cảm là giáo viên phải quan tâm, tìm hiểu, nắm vững hoàn cảnh gia đình và các đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh
Thực hiện nguyên tắc này có ý nghĩa quan trọng vì đồng cảm là cơ sở cho sự hiểu biết lẫn nhau, cho hành vi ứng xử nhân hậu, độ lượng, khoan dung Nhờ vậy, tăng cường hiệu quả hoạt động sư phạm
Ngoài ra, trong giao tiếp ứng xử với trẻ mầm non cần thêm nguyên tắc: Yêu thương trẻ như con em của mình; Giao tiếp ứng xử với trẻ bằng những hành vi cử chỉ dịu hiền, nhẹ nhàng cởi mở tươi vui; thoả mãn hơp lý những nhu cầu cơ bản cho trẻ; Kết hợp dạy- dỗ.
Tóm lại: Những nguyên tắc giao tiếp sư phạm bao giờ cũng thống nhất trong quá trình giải quyết những tình huống sư phạm cụ thể, chúng tác động qua lại biện chứng