Thiếu máu thiếu sắt ở người

Là một trong những bệnh thiếu dinh dưỡng phổ biến chiếm ¼ dân số thế giới, chiếm tỉ lệ cao ở các nước đang phát triển. Theo WHO, trong số 1,6 tỉ người thiếu máu thì có hơn 50% là thiếu máu thiếu sắt. Ở Việt Nam, tỉ lệ thiếu máu ở phụ nữ mang thai là 32%, ở trẻ dưới 5 tuổi là 34%, trong đó hơn 50% số trường hợp là do thiếu sắt. Theo báo cáo của viện dinh dưỡng năm 20092010, nguyên nhân chính của tình trạng thiếu máu ở phụ nữ cũng do là thiếuLà một trong những bệnh thiếu dinh dưỡng phổ biến chiếm ¼ dân số thế giới, chiếm tỉ lệ cao ở các nước đang phát triển. Theo WHO, trong số 1,6 tỉ người thiếu máu thì có hơn 50% là thiếu máu thiếu sắt. Ở Việt Nam, tỉ lệ thiếu máu ở phụ nữ mang thai là 32%, ở trẻ dưới 5 tuổi là 34%, trong đó hơn 50% số trường hợp là do thiếu sắt. Theo báo cáo của viện dinh dưỡng năm 20092010, nguyên nhân chính của tình trạng thiếu máu ở phụ nữ cũng do là thiếu

Thiếu máu thiếu sắt

Tạ Hoàng Thanh Phụng

Phan Nữ Hoàng Nguyên

Bùi Thị Kiều Tiên

Võ Hoàng Tú

Ban cố vấn: Bs.Nguyễn Long Quốc

Thiếu máu thiếu sắt

4

•

Triệ

u c hứng

5

•

Xét ng hiệ m

7

•

Điề

u tr ị

8

•

Dự phòn g

2

Dịch tễ

Việt Nam nằm trong vùng có tỷ lệ thiếu máu trung bình (20-

39%)

- Là một trong những bệnh thiếu dinh dưỡng phổ biến chiếm ¼ dân số thế giới , chiếm tỉ lệ cao ở các nước đang phát triển

- Theo WHO, trong số 1,6 tỉ người thiếu máu thì có hơn 50% là thiếu máu thiếu sắt

- Ở Việt Nam, tỉ lệ thiếu máu ở phụ nữ mang thai là 32% , ở trẻ dưới 5 tuổi là 34% , trong đó hơn 50% số trường hợp là do

thiếu sắt

- Theo báo cáo của viện dinh dưỡng năm 2009-2010, nguyên nhân chính của tình trạng thiếu máu ở phụ nữ cũng do là thiếu

sắt chiếm 22-86,3%

Sắt với cơ thể…

Sắt là gì? Có chức năng gì trong cơ thể?

Nhu cầu sắt đối với mỗi người có giống nhau hay không?

Chúng được phân bố ở đâu? Được hấp thu và chuyển hóa như thế nào?

Sắt có các dạng gì trong cơ thể?

Sắt là thành phần quan trọng trong tổng hợp:

- Hemoglobin ( chất vận chuyển oxy cho tế bào)

- Myoglobin (chất dự trữ oxy cho cơ thể)

- Một số enzyme oxy hóa khử như catalase, peroxidase, cyctochrome

Myoglobin

Nhu cầu sắt cho mỗi đối tượng

- Tạo hồng cầu là 20 – 25mg/ngày

- Bù lượng sắt mất hàng ngày qua phân, nước tiểu, mồ hôi và tế bào biểu mô là 1mg/ngày

- Tăng nhu cầu sắt trong một số trường hợp như chu kì kinh nguyệt, phụ nữ có thai và đang cho con bú,

trẻ em tuổi dậy thì,

Chu trình chuyển hóa sắt:

- Hấp thu sắt

- Vận chuyển sắt

- Dự trữ sắt

Hấp thu sắt

• Trong thức ăn sắt dưới dạng Ferric( Fe3+) Để có thể hấp thu được sắt phải chuyển từ dạng

ferric (Fe3+) sang dạng ferrous (Fe2+).

• Chỉ có khoảng 5-10% sắt trong lượng sắt trong khẩu phần ăn hàng ngày (10-15mg) được cơ

thể hấp thu

• Hấp thu sắt chủ yếu diễn ra tại hành tá tràng và ở mức độ ít hơn tại đoạn đầu ruột non

Chu trình chuyển hóa sắt trong cơ thể

Các dạng của sắt

- Fe huyết thanh

- Ferritin

- Transferrin

Nguyên nhân nào dẫn tới thiếu máu thiếu sắt???

Nguyên nhân thiếu sắt

Thiếu cung cấp sắt

Giảm hấp thu sắt

Mất máu

Tăng dự trữ sắt

Nguyên nhân

Không cung cấp đủ sắt

Mất sắt do chảy máu rỉ rả

Tăng dự trữ sắt ở ĐTB, tế bào viêm trong bệnh viêm mạn tính

Tăng nhu cầu sắt của cơ thể

− Phụ nữ có thai và đang cho con bú

− Trẻ thiếu tháng, nhẹ cân

− Trẻ đang lớn (đặc biệt là tuổi dậy thì)

Biểu hiện thiếu máu thiếu sắt như thế nào?

Thần kinh

Hô hấp

Cơ chế của các triệu chứng???

Mất ngủ

Nguyên nhân:

Lưu thông máu đến não kém

Thiếu oxy và chất dinh dưỡng

Ảnh hưởng thần kinh

Rối loạn giấc ngủ

Buồn nôn, chóng mặt, đau đầu

Nguyên nhân

Thiếu oxy cung cấp lên não

Ảnh hưởng đến mô não

Buồn nôn, chóng mặt, đau đầu

Khó thở Nguyên nhân

Thiếu máu

Tăng nhịp tim

Tăng áp lực cuối tâm trương thất trái

Áp lực chuyển sang phổi Phù phổi kẽ

Khó thở

Mệt mỏi

Nguyên nhân

Thiếu oxy máu đến cơ

Tình trạng nợ oxy quá dài do vận cơ

Sản sinh các chất trung gian không có lợi

Mệt mỏi

Da nhợt nhạt

Lạnh, tê bì chân tay

Nguyên nhân

Thiếu máu đến các cơ quan ngoại vi

Thiếu oxy và hemoglobin đến tế bào

Da nhợt nhạt Lạnh, tê bì chân tay

Nhịp tim nhanh

Nguyên nhân Thiếu máu

Giảm V nhát bóp Giảm cung lượng tim

Tăng nhịp tim

Đảm bảo cung lượng tim cung cấp máu cho cơ thể

- Lông tóc dễ gãy rụng, móng tay mất bóng: thiếu máu mạn kéo dài cơ thể tập trung máu nuôi các cơ quan quan trọng, thiếu

máu đến cơ quan ngoại vi

- Thèm ăn các thực phẩm lạ như nước đá, sơn,

Thiếu máu thiếu sắt cần làm xét nghiệm gì??

CÔNG THỨC MÁU

Click to edit Master text styles

• Thông số chẩn đoán thiếu máu

• RBC (cell/l)

• Hb (g/dL)

• Hct (%)

NHẮC LẠI CÁC KHÁI NIỆM

• Thông số hướng nguyên nhân

• MCV (fL)

• MCH (pg)

• MCHC (g/dL)

• RDW (%)

• MCHC =

•  

NH C L I CÁC KHÁI NI M Ắ Ạ Ệ

CÔNG THỨC MÁU TRONG THIẾU MÁU THIẾU SẮT

Vậy, ngược lại Đứng trước bệnh nhân có CTM là hồng cầu nhỏ nhược sắc, làm sao xác định đây là do thiếu sắt ?

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

Các nguyên nhân làm giảm nguyên liệu tổng hợp Hb đều gây thiếu máu hồng cầu nhỏ

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY THIẾU MÁU HC NHỎ

Hemoglobin = Heme + Globin Heme = Fe + Protoporphyrin

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY THI U MÁU HC NH Ế Ỏ

Hemoglobin = Heme + Globin

Heme = Fe + Protoporphyrin

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY THI U MÁU HC NH Ế Ỏ

Hemoglobin = Heme + Globin Heme = Fe + Protoporphyrin

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY THI U MÁU HC NH Ế Ỏ

Hemoglobin = Heme + Globin

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY THI U MÁU HC NH Ế Ỏ

KHO Xe

Khách hàng

Thi u máu thi u s t ế ế ắ

Ferritin 

S t huy t thanh ắ ế  Transferin , t ng kh năng g n s t toàn th ổ ả ắ ắ ể 

 Đ bão hòa transferrin ộ 

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY THI U MÁU HC NH Ế Ỏ

K t lu n: ế ậ

- Nguyên nhân thi u máu HC nh th ế ỏ ườ ng g p là thi u máu do thi u s t ặ ế ế ắ

- Nguyên nhân thi u máu thi u s t th ế ế ắ ườ ng g p nh t là ch y máu r r ặ ấ ả ỉ ả

- Các nguyên nhân g n v i đ i t ắ ớ ố ượ ng đ c bi t: ặ ệ

Ph n : rong kinh, rong huy t ụ ữ ế Nam gi i: loét d dày, tá tràng ớ ạ

L n tu i: các b nh lý đ i tràng: ung th đ i tr c tràng, polyp đ i tràng ớ ổ ệ ạ ư ạ ự ạ

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY THI U MÁU HC NH Ế Ỏ

Độ bão hào transferrin 

Vậy khi thiếu máu thiếu sắt phải làm gì???

Điều trị nguyên nhân

- Điều trị nguyên nhân rất quan trọng

- Điều trị các nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa, kém hấp thu, chảy máu mạn tính

Do nhiễm giun móc

Tránh ăn thức ăn chua, cay, lạnh

Ăn uống đúng giờ, đúng bữa

Điều trị thuốc hoặc can thiệp ngoại khoa nếu cần

Loét dạ dày tá tràng

Điều chỉnh chế độ ăn

- Phù hợp với lứa tuổi

- Cung cấp các thức ăn giàu sắt

Bù sắt:

- Đường uống

- Đường tĩnh mạch

Bù sắt bằng đường uống

- Muối sắt Fe 2+ dễ hấp thu hơn

- Liều lượng (tính theo hàm lượng sắt nguyên tố):

• Trẻ em: 4 - 6 mg/kg/ngày

• Người lớn: 200 - 250 mg/ngày

- Cách uống: uống giữa bữa ăn

- Thời gian điều trị: 3 – 6 tháng

- Vitamin C giúp sắt hấp thu dễ dàng hơn

Chế phẩm sắt đường uống

Sắt II Fumarat Sắt II Sulfat Sắt II gluconat Sắt II succinate Sắt II oxalate

Sắt II fumarat Sắt II sulfat

Sắt II succinate

Sắt II gluconate

Sắt II oxalat

Một số tác dụng phụ của thuốc (5-20%):

Bù sắt bằng đường tĩnh mạch khi:

- Bệnh nhân không đáp ứng với thuốc sắt đường uống

- Không tuân thủ điều trị

- Kém hấp thu

Cân nhắc sử dụng thuốc bằng đường tĩnh mạch trên bệnh nhân suy tim, suy thận

Sắt sucrose Sắt dextran

Truyền máu:

- Không cần thiết phải truyền máu

- Thiếu máu nặng có thể chỉ định truyền máu (Hb<7g/dl)

Dự phòng: Nếu không muốn thiếu sắt ta cần

làm gì?

Không dùng chung với các thực phẩm chứa tanin

Hạn chế dùng thực phẩm chứa acid phytic và phytate

Bổ sung sắt cho phụ mang thai trong suốt thai kì

Nên nuôi trẻ bằng sữa mẹ hoặc sữa bổ sung sắt dành cho trẻ trong năm đầu đời

- Chiếm tỉ lệ cao ở phụ nữ có thai và cho con bú

- Đối tượng đặc biệt cần chú ý đến nguyên nhân như:

Phụ nữ: rong kinh, rong huyết Nam giới: loét dạ dày, tá tràng Lớn tuổi: các bệnh lý đại tràng

- Gồm các triệu chứng: thiếu sắt và thiếu máu

- Cận lâm sàng hỗ trợ: công thức máu có hồng cầu nhỏ nhược sắc, bilan sắt giảm (sắt huyết thanh, ferritin)

- Cần phải điều trị nguyên nhân

- Bổ sung sắt đầy đủ: chế độ ăn giàu sắt, cung cấp đủ theo nhu cầu, bổ sung thêm Fe khi cần thiết

Trò chơi

Giải đáp câu đố

Trò chơi tập thể

Giải đáp câu đố

Sắt chứa trong phân tử ferritin và sắt huyết thanh là dưới dạng hóa trị mấy?

Sắt huyết thanh là Fe 2+

Ferritin là Fe 3+

Bệnh nhân làm ruộng, không tẩy giun, xanh xao, bị trĩ, rong kinh

Nghĩ đến bệnh nhân đang gặp tình trạng gì? Giải thích???

Thiếu máu thiếu sắt

Tại sao thiếu máu thiếu sắt lại gây hồng cầu nhỏ nhược sắc???

Hình thức trò chơi tập thể

• Mỗi đội sẽ có 5 thành viên cùng nhau thảo luận trả lời trong 30s đối với câu hỏi trắc nghiệm , 60s đối

với câu hỏi ngắn

• Đội trả lời sai sẽ bị loại trực tiếp.

• Kết thúc trò chơi có 5 giải thưởng gồm nhất, nhì, ba và 2 giải khuyến khích

Sắt được vận chuyển dưới dạng:

A Ferritin

B Hemosiderin

C Transferrin

D Apoferritin

Hb bình thường của nam trưởng thành:

A 12 g/dl

B 11g/dl

C 14g/dl

D 13g/dl

1 2

Sắt được dự trữ ở đâu là nhiều nhất:

A Ferritin

B Myoglobin

C Hemoglobin

D Hemosiderin

Hình 1 Hình 2

Sắt trong thức ăn được hấp thu chủ yếu ở:

A Duodenum

B Stomach

C Ileum

D Jejunum

Đại thực bào giải phóng sắt vào buổi nào cao nhất

Trong thiếu máu thiếu sắt có lách to hay không?

B Không

4 3

2

Công thức tính độ bão hòa transferrin:

 Đ bão hòa Transferin = ộ

Ăn chay trường có thiếu máu thiếu sắt hay không?

B Không

Các tác dụng phụ của sắt đường uống là, ngoại trừ

4 3

Đại thực bào giải phóng sắt vào buổi nào thấp nhất:

C Chiều

D Tối

Sắt là thành phần của:

Hemoglobin

Myoglobin

Enzyme oxy hóa khử: peroxidase, , catalase

Hãy điền từ còn thiếu

cytochrome

17 Kho dự trữ sắt trong bao lâu sẽ cạn kiệt???

Từ 3 đến 5 năm

16 Thiếu máu thiếu sắt có biểu hiện lâm sàng có gì khác so với thiếu

máu khác?

Lưỡi mất gai Lông tóc móng dễ gãy rụng Thèm ăn các thực phẩm lạ như nước đá

11.Các biểu hiện của thiếu máu thiếu sắt: (5 ý)

Số lượng hồng cầu: 2.5 M/ul

Số lượng bạch cầu: 7.9 k/ul

Số lượng tiểu cầu: 146 k/ul

14 Bệnh nhân nữ 30 tuổi, nhập viện vì suy nhược cơ thể, khó thở, ăn uống khó tiêu, da niêm nhợt nhạt, gan

lách hạch bình thường

Chẩn đoán? Đề nghi cận lâm sàng?

Chẩn đoán: thiếu máu

Đề nghị cận lâm sàng: công thức máu, tìm nguyên nhân, định lượng ferritin

Trong viên sắt (II) Fumarat, hàm lượng sắt nguyên tố chiếm bao nhiêu phần trăm:

Hội chứng thèm ăn những vật lạ (nước đá, đất, thậm chí bột giặt v v ) có tên gọi là:

A. CIPA syndrome

B. PICA syndrome

C. PCIA syndrome

Công thức tính UIBC ?

UIBC = ……… - ………

UIBC = TIBC – Fe huyết thanh

Góp ý từ ban cố vấn