Thế giới nghệ thuật trong thơ trẻ thái nguyên

Thái Nguyên là một trong những trung tâm văn hóa, kinh tế, chínhtrị, xã hội lớn của vùng Trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam; là nơi hội tụ,giao thoa của nhiều nền văn hóa các tộc ng

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ TUYẾN

THÊ GIỚI NGHÊ THUẬT

TRONG THƠ TRE THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGƯ VÀ VĂN HOA VIÊT NAM

THÁI NGUYÊN - 2017

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ TUYẾN

THẾ GIỚI NGHÊ THUÂT

TRONG THƠ TRE THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60.22.01.21

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGƯ VA VĂN HOA VIÊT NAM

Người hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Điệp

THÁI NGUYÊN - 2017

kỉ XXI 121.2.1 Khái quát thơ Thái Nguyên

Chương 2: ĐẶC ĐIỂM VỀ CẢM HỨNG VÀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Công cuôc đôi mơi năm 1986 la môt sư kiên quan trong lam nươc tathay đôi trên tất ca cac măt: kinh tế, chinh tri, văn hóa va văn hoc Tinh tư năm

1986 đến nay, thơ Viêt Nam co nhiều bươc tiến vươt bâc vơi nhiều thư nghiêm

đa dang xuất phat tư sự thay đôi sâu sắc về tư duy nghê thuât cua cac tac gia

Đo là cai nhìn cuôc đơi bằng anh mắt tinh tao, sắc lanh va thơ ca như một sư an

ui cho những con ngươi đang không ngưng tự tra vấn mình Họ đã truyền tải vàkết nối thơ ca đến bạn đọc bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú và hơn thếnữa là góp phần tạo ra những hiệu ứng tích cực cho đời sống thơ ca trước sựbùng nổ của các phương tiện truyền thông nghe, nhìn…

1.2 Thái Nguyên là một trong những trung tâm văn hóa, kinh tế, chínhtrị, xã hội lớn của vùng Trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam; là nơi hội tụ,giao thoa của nhiều nền văn hóa các tộc người miền núi và miền xuôi; nơi tậptrung đông đảo đội ngũ trí thức, nghệ sĩ, nhà văn, nhà báo ; Co le bơi vâynên văn học nghệ thuật nói chung và thơ ca nói riêng ơ manh đất nay đã cómột chặng

đường dài phat triên với sự xuất hiện của nhiều thế hệ các nhà thơ nối tiếp nhausáng tạo, góp phần không nhỏ tạo nên một diện mạo thơ Thái Nguyên – vừa cónhững nét chung vừa có những đặc điểm riêng trong đời sống thơ ca thời kìhiện đại và đổi mới Đặc biệt, trong những năm gần đây thơ ca Thái Nguyên đã

có sự chuyển mình môt cach manh me với cac hiên tương thơ và nhưng cachtân, nhưng thư nghiêm mới me, đa dang bên cạnh một dòng thơ truyền thống

1.3 Cuối thế kỉ XX sang đầu thế kỉ XXI cùng với quá trình đổi mớicủa xã hội nói chung và văn học nói riêng, thơ ca Thái Nguyên đã có nhi ều

nỗ lực trong quá trình tìm tòi, cách tân để tự làm mới bản thân và đã gặt háiđược những thành công đáng kể, ghi dấu ấn trên thi đàn đương đại với

Thúy Quỳnh, Mai Thắng Họ có vai trò quan trọng, tạo tiền đề cho sự đổimới và phát triển của các cây bút ở giai đoạn sau.

Trong gần hai thập kỉ đầu thế kỉ XXI, thơ Thái Nguyên đã xuất hiện mộtthế hệ các cây bút trẻ sung sức, tài năng, mang khát vọng đổi mới, sáng tạo Cóthể kể tên một số tác giả tiêu biểu như: Dương Thu Hằng, Vũ Thị Tú Anh,Pham Văn Vu, Nguyễn Nhât Huy, Trần Thi Nhung, Doãn Long, Hoàng ThịHiền, Gia Hân Ho sinh ra va lơn lên giưa thơi đai ma đất nươc co nhiều biếnđông về moi mặt; sư phat triển mạnh mẽ cua nền kinh tế thi trường, sư mơ cưagiao thương rông rai không chi khiến ảnh hưởng đến tinh hình xa hôi, ma hơnthế nữa cũng để lại những dấu ấn đậm nét trong ca đơi sống tâm li con ngươi.Các tác giả trẻ cũng dần thich ưng vơi cuôc sống, họ chiu anh hương từ văn hoacua cac nươc phương Tây va không ngừng hoc hoi, tiếp thu xu hương phat triênchung cua nền văn hoc hiện đai thế giơi Điều nay thê hiện ro qua sư nô lựccach tân va tinh thần thê nghiêm, tim toi nhưng điều mơi la trong quá trình sangtao nghê thuật Có thể nói đây là sự phát triển có tính kế thừa liên tục, góp phầnđem lại một sinh khí mới, một diện mạo mới cho thơ Thái Nguyên, là cơ sởgiúp thơ ca Thái Nguyên có được một nền tảng vững vàng và ẩn chứa nhữngtiềm năng lớn

Xuất phát từ những lí do nói trên, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài:

Thê giơi nghê thuât trong thơ tre Thai Nguyên làm vấn đề nghiên cứu cho

luận văn của mình vơi mong muốn đong gop môt cai nhin đầy đu hơn về thơ caThai Nguyên trong dong chay chung của nền thơ ca Việt Nam đương đai

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Lịch sử nghiên cứu về thơ Thái Nguyên

Thái Nguyên là mảnh đất có truyền thống văn hóa, văn học, có nhữngđiều kiện thuận lợi để nuôi dưỡng và phát triển văn học nói chung và thơ ca nóiriêng Thơ Thái Nguyên thời kì hiện đại đã có một chặng đường lịch sử lâu dàivới những tên tuổi như: Khánh Kiểm, Trần Văn Loa, Ma Trường Nguyên,

Nguyễn Thúy Quỳnh,Võ Sa Hà, Trần Thị Vân Trung, Ba Luận, Hồ ThủyGiang, Nguyễn Đức Hạnh… Sáng tác của các tác giả này cũng được quan tâmtrong nhiều bài báo khoa học, là đối tượng nghiên cứu của nhiều luận văn, khóaluận tốt nghiệp Đại học, … Có thể nói, với những nghiên cứu đó, sáng tác củacác nhà thơ Thái Nguyên tiêu biểu đã được tìm hiểu trên nhiều phương diện, từnội dung đến hình thức nghệ thuật, từ ngôn ngữ, hình ảnh đến cấu trúc, nhịpđiệu hay những sáng tạo mới mẻ và những nỗ lực cách tân nghệ thuật trong thơ.Việc nghiên cứu về thơ Thái Nguyên đã và đang diễn ra không ngừng, đó vẫn làmảnh đất đầy tiềm năng cho những ai quan tâm và yêu mến thơ của các nhà thơThái Nguyên có thể tìm hiểu, khai thác để tìm ra những cái hay, cái mới, cái thú

vị trong những sáng tác đầy tâm huyết của các nhà thơ trên mảnh đất này

2.2 Lịch sử nghiên cứu về thơ tre Thái Nguyên

Thơ trẻ là những nhà thơ thuộc thế hệ 8X 9X, họ trẻ về tuổi đời và cảtuổi làm thơ Họ mang sinh khí mới, diện mạo mới và đang là mối quan tâmcủa nhiều nhà phê bình Thơ trẻ Thái Nguyên là một bộ phận của thơ TháiNguyên từ đầu thế kỉ XXI đến nay Tuy nhiên, những nghiên cứu về thơ trẻThái Nguyên còn rất khiêm tốn và chưa thực sự nhận được sự quan tâm sâu sắccủa cả người đọc và giới nghiên cứu, trừ một số ít sáng tác đã đạt các giảithưởng trong các cuộc thi thơ trong những năm gần đây

Có thể nói, cho đến thơi điêm hiên tai chưa có công trinh nào nghiêncưu một cách công phu, có cái nhìn tổng quát, có hệ thống và chi tiết về thếgiới nghệ thuật trong thơ tre Thai Nguyên Các tài liệu về thơ tre ThaiNguyên đến nay chủ yếu là những bài cảm nhận ngắn, những đoạn giớithiệu trên các trang mạng, các diễn đàn văn học của một số nhà phê bình vàbạn bè của các tác giả Tiếng nói của thơ trẻ Thai Nguyên chủ yếu thôngqua diễn đàn báo chí, mạng internet, những trao đổi tự bạch, hoặc đánh giá

về thế hệ mình thông qua tham luận tại các buôi găp măt, hội nghị, hội thảo

về văn học

Nhin chung, lịch sử vấn đề nghiên cứu về các cây bút tre Thai Nguyêncon la khoang trống ít ngươi đăt chân đến Chúng tôi hiêu rằng, điều đó vừa làthuận lợi nhưng đồng thơi cung la thách thức không nhỏ trong quá trình thựchiện luận văn Vơi tinh thần làm việc nghiêm túc và sư cố gắng trong qua trinhnghiên cưu, chúng tôi hi vọng luận văn se góp thêm cái nhìn đầy đu, toàn diênhơn trong công tac nghiên cưu, đánh gia va phê binh cac cây bút tre hiên nay.Đồng thơi chung tôi cung mong muốn, khi hoàn thanh luân văn sẽ là môt trongnhưng công trinh giới thiệu thơ tre Thái Nguyên đến với bạn đọc gần, xa.

3 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu khái quát và chỉ ra những đặc điểm nổi bật về thế giơi nghêthuât trong sang tác cua cac cây bút trẻ Thái Nguyên

Chỉ ra những đóng góp của các cây bút tre Thai Nguyên trong qua trinh

nô lưc cach tân, sang tạo trong thơ ca của tỉnh Thái Nguyên đầu thế kỉ XXI vànhững đóng góp của họ cho thơ trẻ hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Toàn bộ thơ trẻ của Thái Nguyên từ đầu thế kỉ XXI đến nay Tập trungvào nghiên cứu một số sáng tác của các tác trẻ tiêu biểu như: Dương Thu Hằng,Phạm Văn Vũ, Vũ Thị Tú Anh, Nguyễn Nhật Huy, Trần Thị Nhung, DoãnLong, Hoàng Thị Hiền, Gia Hân…

Phân tích một số tác phẩm thơ của các tác giả thuộc các thế hệ nhà thơThái Nguyên để đối chiếu, so sánh… và chỉ ra sư tương đồng va khac biêt, từ

đó có những nhận xét, đánh giá về thế giới nghệ thuật trong sáng tác của một

số tác giả trẻ Thái Nguyên tiêu biểu

4.2 Phạm vi nghiên cưu

Luận văn này nghiên cưu cac sang tac cua một số tác giả thơ trẻ TháiNguyên từ năm 2000 đến nay Đi sâu nghiên cứu thơ của một số tác giả trẻ tiêubiểu như:

Dương Thu Hằng thể hiện qua tập thơ: Men đầu (2000), Đón lá (2005) Pham Văn Vu thê hiện qua hai tâp thơ: Trong nỗi nhơ mau cham (2007), Moc (2015).

Nguyên Nhât Huy thê hiên qua: Tuyển tâp thơ Thai Nguyên (2006 2015) (In chung), Ban hoa âm thang chin (In chung) va thơ đăng trên cac bao,

-tap chi

Ngoài ra luận văn còn tìm hiểu thơ của các tác giả trẻ Thái Nguyên như

Vũ Thị Tú Anh, Trần Thị Nhung, Doãn Long, Hoàng Thị Hiền, Gia Hân… đãcông bố trên các sách, báo, tạp chí của trung ương và địa phương

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu những vấn đề chung có liên quan tới thế giới nghệ thuật nhưkhái niệm Thế giới nghệ thuật, nghệ thuật thể hiện cái Tôi trữ tình; về ngônngữ, không gian và thời gian nghệ thuật trong thơ,…

- Tìm hiểu và phân tích một số đặc điểm cơ bản của thế giới nghệ thuậttrong thơ trẻ Thái Nguyên như: đặc điểm về cảm hứng và cái tôi trữ tình, đặcđiểm về ngôn ngữ, không gian, thời gian nghệ thuật

6 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài, chúng tôi sử dụng nhữngphương pháp nghiên cứu cơ bản sau:

- Phương pháp thống kê khảo sát: Trong quá trình triển khai luận văn,

chúng tôi tiến hành thống kê, khao sat trên cac phương diện của thế giới nghệthuật đê từ đó lam cơ sơ cho việc so sánh, đối chiếu và đưa ra nhận xét

- Phương pháp so sánh đối chiếu: Trên cơ sở kết quả của phương pháp

thống kê khảo sát, chúng tôi tiến hành so sanh đối chiếu trên nhiều phươngdiện của thế giới nghệ thuật từ hình tượng nghệ thuật, cái tôi trữ tình, ngônngữ, hình ảnh, cấu trúc, nhịp điệu thơ giữa các sáng tác của cùng một tácgiả, giữa sáng tác của tác giả này với tác giả khác, giữa những tác phẩmcùng hay khác chủ đề đê thấy sư tương đồng va khac biêt, từ đó có những

nhận xét, đánh giá về thế giới nghệ thuật trong sáng tác của một số nhà thơtrẻ Thái Nguyên tiêu biểu.

- Phương pháp hệ thống: Chúng tôi quan niệm sáng tác của mỗi nhà thơ

là một chỉnh thể nghệ thuật toàn vẹn Vì vậy, song song với việc thống kê, khảosát và so sánh, đối chiếu; chúng tôi cũng nhìn nhận thế giơi nghê thuât trongmối quan hệ hệ thống với các phương diện khác của tác phẩm để có được cáinhìn đầy đủ và toàn diện

Ngoai ra, luân văn của chung tôi còn sư dung cac phương phap nghiêncưu khac như: phương pháp nghiên cưu liên nganh, phương pháp phân tíchtổng hợp tác phẩm…

7 Đóng góp mới của luận văn

Trong pham vi luân văn, chung tôi cố gắng chỉ ra nhưng net nổi bật trongthế giơi nghê thuât trong thơ của các tác giả trẻ Thái Nguyên Tính tơi thơiđiêm hiện tai, luận văn nay là một trong nhưng công trình đầu tiên tìm hiểu vềthế giơi nghệ thuật trong thơ của các tac gia trẻ Thái Nguyên Tư đo gop phầnkhăng định ca tinh sang tạo độc đao va đong góp cua cac tac gia trẻ với nền vănhoc Thai Nguyên noi riêng va với thơ hiên đai Việt Nam noi chung

Qua luận văn, chúng tôi mong muốn góp thêm cai nhin đầy đu, toan diênhơn trong công tac nghiên cưu, đanh gia va phê binh đối với cac cây but trehiên nay

8 Cấu trúc của luận văn

Luận văn của chúng tôi ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham

khảo, phần Nội dung được triển khai trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về thế giới nghệ thuật trong thơ nóichung và thơ trẻ Thái Nguyên nói riêng

Chương 2: Đặc điểm về cảm hứng và cái tôi trữ tình trong thơ trẻThái Nguyên

Chương 3: Đặc điểm về ngôn ngữ, không gian, thời gian nghệ thuật trong

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG THƠ NÓI CHUNG VÀ THƠ TRẺ THÁI NGUYÊN NÓI RIÊNG 1.1 Thế giới nghệ thuật

1.1.1 Khái niệm

Nghệ thuật là một sản phẩm thẩm mĩ độc đáo phản ánh ý thức xã hội,đồng thời là sự bày tỏ thái độ của người sáng tạo trước đời sống hiện thực, thếgiới thực tại Tuy nhiên, đó lại là một sản phẩm được sáng tạo theo quy luật củacái đẹp và hướng đến khát vọng chân, thiện, mĩ nên thế giới trong tác phẩmnghệ thuật không đơn thuần là sự phản ánh thế giới hiện thực mà là một thếgiới được sáng tạo theo những nguyên tắc riêng

Thế giới nghệ thuật là thuật ngữ được sử dụng phổ biến trong sáng tạonghệ thuật Nói đến tác phẩm nghệ thuật không thể không nói đến thế giới nghệthuật được thể hiện trong tác phẩm đó Đã có nhiều định nghĩa khác nhau vềthế giới nghệ thuật ở những phạm vi rộng, hẹp khác nhau của nội hàm kháiniệm Chúng tôi có thể điểm lại một số định nghĩa tiêu biểu

Các tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi trong cuốn Từ

điển thuật ngữ văn học định nghĩa thế giới nghệ thuật là “khái niệm chỉ tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật (một tác phẩm, một loại hình tác phẩm, sáng tác của tác giả, một trào lưu) Thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lí của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy Thế giới nghệ thuật có không gian riêng, thời gian riêng, có quy luật tâm lí riêng, có quan hệ xã hội riêng, quan niệm đạo đức, thang bậc giá trị riêng, chỉ xuất hiện một cách ước lệ trong sáng tác nghệ thuật” [27, tr.302-303].

Trong cuốn Lí luận văn học tập 2 (Trần Đình Sử chủ biên), khẳng định:

“Gọi bằng thế giới nghệ thuật bởi vì đó là cấu tạo đặc biệt, có sự thống nhất không tách rời, vừa có sự phản ánh thực tại, vừa có sự tưởng tượng sáng tạo của tác giả, có sự khúc xạ thế giới bên trong của nhà văn Thế giới này chỉ có trong tác phẩm và trong tưởng tượng nghệ thuật… Thế giới nghệ thuật là thế giới tư tưởng, thế giới thẩm mỹ, thế giới tinh thần của con người” [53, tr.81-

82] Rõ ràng, thế giới nghệ thuật là một thế giới đặc biệt, nó có thể phản ánhhiện thực nhưng không phải là thế giới hiện thực, nó là thế giới tồn tại trongmỗi tác phẩm văn học Khi đọc một tác phẩm văn học cũng là bước vào mộtthế giới nghệ thuật mà nhà văn, nhà thơ đã xây dựng, trong đó chưa đựng baobuồn vui, bao tâm tư, bao suy ngẫm, bao cảm xúc sống động Chính vì thế giớinghệ thuật là linh hồn, là bầu khí quyển bao trùm, là không gian cho mọi sángtạo nghệ thuật của người nghệ sĩ nên khám phá thế giới nghệ thuật trong tácphẩm cũng là tìm hiểu những quan niệm của tác giả về thế giới, về cuộc đời,khám phá chiều sâu trong tâm hồn người nghệ sĩ Khám phá thế giới nghệ thuậttrong tác phẩm còn mở ra vô vàn điều thú vị về nhà thơ và phong cách nghệ

thuật của nhà thơ đó Có thể nói, “Một thế giới nghệ thuật nhất định với tư

cách là hệ thống không chỉ đặc trưng cho tác phẩm đó, mà còn đặc trưng cho

cả nhà văn nói chung… Nghiên cứu cấu trúc của thế giới nghệ thuật vừa cho ta hiểu hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm, quan niệm của tác giả về thế giới, vừa có thể khám phá thế giới bên trong ẩn kín của nhà văn, cái thế giới chi phối sự hình thành phong cách nghệ thuật” [53, tr.83].

Từ những định nghĩa trên có thể thấy rằng, thế giới nghệ thuật là mộtphạm trù rất quan trọng của sáng tạo nghệ thuật Trên cơ sở tiếp thu, kế thừanhững nghiên cứu đã có, để tiện cho quá trình nghiên cứu, trong khuôn khổluận văn này, chúng tôi đưa ra cách hiểu của mình thế giới nghệ thuật như sau:

Thế giới nghệ thuật trong tác phẩm văn học là thế giới được xây dựngtrên những nguyên tắc tư tưởng, thẩm mĩ nhất định Nó là một chỉnh thể của

sáng tạo nghệ thuật, phản ánh những quan niệm của người nghệ sĩ về thế giới,đồng thời thể hiện chiều sâu cảm xúc trong tâm hồn người viết Thế giới nghệthuật là một chỉnh thể của sáng tạo nghệ thuật, bao gồm những thành tố đượccấu trúc theo những quy tắc thống nhất, là thế giới xuất hiện một cách ước lệtrong tác phẩm nghệ thuật.

Thơ trữ tình là thể loại văn học bộc lộ trực tiếp thế giới cảm xúc vớinhững trạng thái tình cảm, những suy tư, nỗi niềm trăn trở của nhà thơ hoặc củanhân vật trữ tình trước những vấn đề, các hiện tượng trong cuộc sống Thơ làtiếng hát của tâm hồn, nơi phản ánh những biểu hiện phức tạp và sâu sắc trongthế giới nội tâm của người nghệ sĩ Chính vì vậy, thế giới nghệ thuật trong thơtrữ tình vừa mang những đặc điểm chung của thế giới nghệ thuật trong tácphẩm văn học nói chung, vừa có những đặc điểm riêng biệt Đó là kết quả củaquá trình “nội cảm hóa thế giới khách quan”, khi người nghệ sĩ biến những cảmxúc, tình cảm thẩm mĩ, cách khám phá và cắt nghĩa thế giới khách quan phảnánh vào các hình tượng nghệ thuật, các phương diện của thế giới nghệ thuật

Có thể nói, thế giới nghệ thuật trong thơ trữ tình là sự thống nhất giữacác yếu tố là kết quả của quá trình tư duy đặc biệt đó Mặc dù thế giới nghệthuật bao gồm rất nhiều phương diện nhưng trong khuôn khổ luận văn này,chúng tôi nghiên cứu thế giới nghệ thuật trong sáng tác của các nhà thơ trẻ TháiNguyên tiêu biểu trên các phương diện tiêu biểu là sự biểu hiện của thế giớinghệ thuật trong việc phản ánh cuộc sống xã hội đa chiều, sự biểu hiện của thếgiới nghệ thuật trong việc đi sâu vào cái tôi cá nhân con người và sự biểu hiệncủa thế giới nghệ thuật qua ngôn ngữ, không gian, thời gian nghệ thuật

1.1.2 Nghệ thuật thể hiện cái tôi trữ tình trong thơ tre Thái Nguyên thế kỉ XXI

1.1.2.1 Khái niệm cái tôi trữ tình

Cái tôi là sự khẳng định bản thân, khẳng định cá tính, bản chất vốn cócủa mỗi con người Đó là khái niệm đánh dấu ý thức của con người về bản thể

đại, Hà Minh Đức khẳng định: “Sáng tác thơ ca là một nhu cầu tự biểu hiện, một sự thôi thúc tự bên trong nhiều khi mãnh liệt, dồn dập do sự tác động của đời sống gây nên Trong thơ, vấn đề chủ thể, cái tôi trữ tình có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng” [21, tr 61] Cái tôi trữ tình trong thơ là sự thể hiện một cách

nhận thức, sự cảm nhận về thế giới thông qua các hình tượng của cái tôi trữtình trong tác phẩm Qua hình tượng cái tôi trữ tình, một thế giới độc đáo quacảm nhận của nhà thơ được gửi đến người đọc

Từ cái tôi của nhà thơ đến cái tôi trữ tình trong tác phẩm thơ ca là mộtquá trình Những cung bậc cảm xúc được thể hiện trong thơ vừa gắn liền vớihiện thực đời sống, nhưng sâu xa hơn là tiếng nói của chính trái tim và tâm hồn

người nghệ sĩ “Sự thống nhất giữa cuộc đời nhà thơ với cái tôi trữ tình trong

sáng tác là một hiện tượng khá phổ biến với thơ… Tuy nhiên một vấn đề quan trọng cần quan tâm là không thể đồng nhất cái tôi của nhà thơ trong đời sống với cái tôi trữ tình trong tác phẩm” [21, tr.64–65] Mặc dù không đồng nhất

nhưng cái tôi nhà thơ thống nhất với cái tôi trữ tình trong tác phẩm Bởi lẽ, từcái tôi nhà thơ đến cái tôi trữ tình trong tác phẩm về căn bản vẫn là con người

ấy, tâm hồn ấy; có thể ở từng giai đoạn, từng thời điểm khác nhau trong hànhtrình sáng tác, cái tôi trữ tình được biểu hiện dưới những hình thức khác nhaunhưng vẫn là sự thống nhất trong một chủ thể sáng tạo Và chính nhà thơ – conngười ấy, tâm hồn ấy – là cơ sở sáng tạo của thơ ca

Khi đi vào tác phẩm, từ cái tôi của nhà thơ đến cái tôi trữ tình là một quátrình nâng cao hơn, qua trái tim đầy suy tư và trăn trở của nhà thơ để biểu hiệndưới những hình thức phong phú, mang chiều sâu trong tác phẩm Cái tôi trữtình có liên hệ chặt chẽ với cái tôi nhà thơ, nhưng từ cái tôi nhà thơ đến cái tôitrữ tình trong tác phẩm là cả một quá trình với sự chi phối của nhiều yếu tố Cáitôi trữ tình trong thơ nhiều khi vượt ra khỏi cái tôi của nhà thơ, thậm chí có mộtđời sống riêng độc lập tương đối với chủ thể sáng tạo nghệ thuật sản sinh ra nó

Trong sáng tác của các nhà thơ trẻ Thái Nguyên tiêu biểu như Phạm Văn

Vũ, Dương Thu Hằng, Vũ Thị Tú Anh, Nguyễn Nhật Huy, Trần Thị Nhung,Doãn Long, Hoàng Thị Hiền… mỗi nhà thơ lựa chọn cho mình một hướng điriêng, một cách thể hiện cá tính và cái tôi trữ tình độc đáo trong thơ

1.1.2.2 Cái tôi trữ tình trong thơ nói chung

Sáng tác thơ ca trước hết là một nhu cầu tự biểu hiện, một sự thôi thúcmãnh liệt từ bên trong khiến mọi cảm xúc bộc lộ thành ý thơ Cái tôi trữ tình làmột vấn đề quan trọng trong thơ ca Cái tôi trữ tình của mỗi nhà thơ có sự gắn

bó mật thiết với cuộc đời tác giả: “Những cung bậc tình cảm của nhà thơ dù là

một niềm vui hồ hởi hay một nỗi buồn sâu lắng thiết tha, dù kéo dài triền miên trĩu nặng tâm hồn hay thoáng qua trong giây lát đều gắn liền với một cái gì của đời sống bên ngoài, nhưng sâu xa hơn là tiếng nói thầm kín của trái tim và tâm hồn người nghệ sĩ” [21, tr.62] Có thể nói, giữa cuộc đời riêng của mỗi nhà

thơ và sáng tác thơ ca có mối quan hệ gắn bó sâu sắc Thơ là nơi in đậm dấu ấncảm xúc, dấu ấn từ cuộc đời riêng của mỗi nhà thơ trong sáng tác

Cái tôi trữ tình trong thơ có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức khácnhau, có khi trực tiếp, có khi gián tiếp Cái tôi nhà thơ khi thể hiện những tìnhcảm riêng tư hay những câu chuyện, những sự việc gắn với cuộc đời riêng củanhà thơ là cái tôi trữ tình được bộc lộ dưới hình thức trực tiếp Cuộc đời thực tếcủa nhà thơ trở thành chất liệu cho cuộc sống được miêu tả trong thơ, cái tôi trữtình của nhà thơ cũng gần gũi hoặc nhiều khi chính là cái tôi trữ tình của tácgiả Trong những trường hợp ấy, cái tôi trữ tình thường được bộc lộ qua chữ

“tôi” hoặc chữ “ta”

Cái tôi trữ tình trực tiếp rất phổ biến trong thơ, vì thơ trước hết là mộthình thức tự biểu hiện Nhà thơ sáng tác không phải nói những vấn đề xa xôi,

mà muốn hướng ngòi bút của mình về những điều đang diễn ra trong cuộc sốngcủa chính mình, từ đó thể hiện thái độ, quan niệm, cách nhìn nhận của mìnhriêng về cuộc sống Khi nhà thơ cảm nhận về chính mình, về cuộc sống của

chính mình, về những điều riêng tư của bản thân là khi cái tôi trữ tình trực tiếpđược sử dụng đắc lực để bộc lộ những điều về chính bản thân tác giả.

Bên cạnh hình thức biểu hiện trực tiếp, cái tôi trữ tình trong thơ nhiềukhi cũng được thể hiện dưới hình thức gián tiếp Trong trường hợp những hoàncảnh, những sự việc trong thơ không phải cảnh ngộ của cuộc đời tác giả, cái tôitrữ tình thường được bộc lộ dưới hình thức gián tiếp Khi đó, nhà thơ khôngmiêu tả, thể hiện cuộc sống của chính mình mà nói lên cảm nhận, suy nghĩ vềnhững điều từng chứng kiến hoặc từng trải qua Trong những hoàn cảnh đó, cáitôi trữ tình thường là nhân vật trữ tình chủ yếu trong bài thơ Ngoài ra, cái tôitrữ tình của nhà thơ còn được thể hiện khi nhà thơ miêu tả về một loại, mộtkiểu nhân vật cụ thể (chẳng hạn như bà mẹ kháng chiến, anh bộ đội cụ Hồ…).Những nhân vật này xuất phát từ những điển hình, từ những nguyên mẫu trongthực tế, họ tiêu biểu cho một kiểu nhân vật điển hình là sản phẩm của một giai

đoạn lịch sử - xã hội nhất định Ở kiểu sáng tác đó, “nhân vật trữ tình của sáng

tác tồn tại bên cạnh cái tôi trữ tình của nhà thơ” [21, tr.74].

Có thể nói, dù biểu hiện dưới hình thức nào thì cái tôi trữ tình cũng lànhân vật trữ tình quan trọng trong thơ Cái tôi trữ tình là một phương diện quantrọng, là một đặc trưng không thể thiếu của thơ ca Trong thơ của các nhà thơtrẻ Thái Nguyên, mỗi nhà thơ lựa chọn cho mình những dạng thức phù hợp đểthể hiện cái tôi trữ tình trong sáng tác, đó có thể là cái tôi trong trẻo, hồn nhiên;

có khi lại là cái tôi cô đơn, nhỏ bé; đôi khi lại lắng đọng với những suy tư, trăntrở và đặc biệt luôn nỗ lực trên hành trình tự ý thức, tự hoàn thiện mình.Nghiên cứu sáng tác của các nhà thơ trẻ Thái Nguyên tiêu biểu sẽ làm rõ hơnnhững dạng thức biểu hiện của cái tôi trữ tình trong thơ

1.2 Vài nét khái quát về thơ Thái Nguyên và thơ trẻ Thái Nguyên đầu thế

kỉ XXI

1.2.1 Khái quát thơ Thái Nguyên

Đầu thế kỉ XXI là giai đoạn đánh dấu sự thay da đổi thịt của mảnh đấtThái Nguyên Cùng với sự chuyển mình của đời sống xã hội, đời sống văn học,

thơ ca cũng có những đổi thay đáng kể Trước hết, sự lớn mạnh của thơ ca TháiNguyên được thể hiện ở một đội ngũ sáng tác đông đảo Nhiều nhà thơ TháiNguyên là hội viên Hội nhà văn Việt Nam, có những tác phẩm tạo được tiếngvang như Trần Thị Vân Trung, Võ Sa Hà, Nguyễn Thúy Quỳnh… Đặc biệt, hainhà thơ nữ Thái Nguyên là Trần Thị Vân Trung và Nguyễn Thúy Quỳnh là hai

gương mặt nữ nhà thơ tiêu biểu trong cuốn “33 gương mặt thơ nữ tiêu biểu”

của tác giả Vũ Nho Bên cạnh đó, thơ Thái Nguyên còn đạt được nhiều thànhtựu, nhiều giải thưởng như Giải nhì về thơ của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp cácHội Văn học Nghệ thuật Việt Nam cho tác giả Nguyễn Thúy Quỳnh (2004),Giải Ba về thơ của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuậtViệt Nam cho tác giả Võ Sa Hà (2004), Giải khuyến khích cuộc thi thơ trên báoTài hoa trẻ của tác giả Phạm Văn Vũ (2005), Giải C Hội Văn học Nghệ thuậtcác dân tộc thiểu số Việt Nam của tác giả Ma Trường Nguyên (2007), NguyễnThúy Quỳnh, Lưu Thị Bạch Liễu và Võ Sa Hà đã được nhận giải thưởng về thơcủa báo Văn nghệ, tạp chí Văn nghệ quân đội Như vậy có thể nói, những nhàthơ đầu thế kỉ XXI đã góp phần khẳng định vị thế của thơ Thái Nguyên trongdòng chảy chung của thơ ca Việt Nam hiện đại

Bên cạnh những tác giả tiêu biểu với những giải thưởng khẳng định vịthế của thơ Thái Nguyên, sự phát triển và lớn mạnh của thơ ca trong đời sống

xã hội còn được khẳng định ở sự tham gia của đông đảo những người yêu thơtrong những chi hội thơ như: Hội Văn học Nghệ thuật thành phố Thái Nguyên,Hội Văn học Nghệ thuật Định Hóa, Chi hội Văn học Nghệ thuật Phổ Yên, Chihội Văn học Nghệ thuật Đại Từ , các Câu lạc bộ thơ như: Câu lạc bộ thơ Mùathu, Câu lạc bộ thơ Tháng năm, Câu lạc bộ thơ Đường… và các nhóm bút trongcác nhà trường phổ thông, đại học, cao đẳng… Điều đó góp phần tạo ra sức lantỏa của thơ ca trong đời sống xã hội hiện đại Chính đội ngũ sáng tác đông đảo

ấy và sự lan tỏa của thơ ca vào từng ngóc ngách của đời sống là tiền đề cho sựphát triển của thơ Thái Nguyên hôm nay

Thái Nguyên là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa, văn học, là cửa ngõgiao lưu giữa miền núi và đồng bằng nên có nhiều điều kiện thuận lợi cho sựphát triển thơ ca Hơn thế nữa, các nhà thơ Thái Nguyên đa phần là những tríthức, nhà giáo, nhà báo… nên có điều kiện nghiên cứu, sáng tác văn chươngnghệ thuật Cùng với niềm đam mê nghệ thuật, vốn tri thức, vốn văn hóa, mỗinhà thơ Thái Nguyên là những con người luôn nỗ lực hết mình trên hành trìnhsáng tạo không ngừng để khẳng định vị thế của thơ ca Thái Nguyên hôm nay.

1.2.2 Khái quát thơ tre Thái Nguyên

1.2.2.1 Khái niệm thơ trẻ

Nói về thơ trẻ Thái Nguyên, trước hết cần xác định phạm vi của kháiniệm Trong luận văn này, chúng tôi quan niệm thơ trẻ là thơ của những tác giảthuộc thế hệ 8X, 9X, họ trẻ về tuổi đời và cả tuổi làm thơ Đó là những conngười mang sinh khí mới, là mối quan tâm của nhiều nhà phê bình

Bên cạnh đó, còn có những người viết trẻ về tuổi nghề nhưng không còntrẻ về tuổi đời như Phan Thái, Dương Văn Mưu, Dương Văn Oanh… Ở giaiđoạn hiện nay, thơ trẻ Thái Nguyên phát triển sôi nổi và có nhiều thành tựu hơn

cả so với văn xuôi với một lực lượng sáng tác rất đông đảo Trong luận vănnày, chúng tôi điểm qua một số cây bút trẻ Thái Nguyên tiêu biểu, có nhiềusáng tác khẳng định được vị trí của mình trong nền thơ ca Thái Nguyên đươngđại như: Dương Thu Hằng, Vũ Thị Tú Anh, Phạm Văn Vũ, Nguyễn Nhật Huy,Doãn Long, Hoàng Thị Hiền, Trần Thị Nhung, Gia Hân…

1.2.2.2 Những mạch nguồn phát triển của thơ trẻ Thái Nguyên

Thái Nguyên được biết đến là nơi phát hiện những dấu tích từ rất sớmcủa người Việt cổ, đồng thời cũng là mảnh đất có vị trí địa lý là cửa ngõ giaolưu của nhiều nền văn hóa Văn học đương đại nói chung và thơ ca đương đạinói riêng đều được nuôi dưỡng từ nguồn mạch chung của văn học dân gian.Lịch sử lâu đời cùng bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa là điều kiện nuôidưỡng và thúc đẩy sự ra đời, phát triển của văn học Quá trình giao thoa văn

hóa giữa các dân tộc cùng sinh sống trong một phạm vi địa lý đã tổng hòathành đời sống văn hóa, văn học dân gian của một địa phương Đồng thời, vốnvăn hóa, văn học dân gian ấy cũng chịu sự chi phối của những điều kiện địa lý

tự nhiên, lịch sử, xã hội trong quá trình giao thoa, hòa nhập để trở nên phongphú về nội dung, bền vững về phong cách, đa dạng về sắc thái

Văn học Thái Nguyên vừa mang sự pha trộn trong quá trình giao lưu vănhóa, vừa mang nét bản sắc đặc trưng của địa lý tự nhiên và đời sống cộng đồngcủa dân cư Thái Nguyên, là sự thống nhất trong đa dạng Có thể nói, sự pháttriển nói chung của văn học Thái Nguyên đương đại được nuôi dưỡng từ mạchnguồn văn học dân gian của các dân tộc nơi đây Những bài hát Sli, Lượn;những câu ca dao mượt mà, đằm thắm; những câu tục ngữ, các bài hát mo lànhững hình thức sinh hoạt dân gian còn lưu giữ đến ngày nay có ảnh hưởng sâusắc đến sự hình thành và phát triển của thơ ca Thái Nguyên Văn học dân gian

là nơi hội tụ những giá trị văn hóa tinh thần, tình cảm, trí tuệ trong cộng đồngcác dân tộc anh em cùng nhau sinh sống trên địa bàn Thái Nguyên; là cộinguồn, là nền tảng cho sự phát triển của thơ ca Thái Nguyên đương đại nóichung và thơ trẻ Thái Nguyên nói riêng

Cùng với quá trình phát triển lịch sử của văn học Việt Nam đương đạinói chung, văn học Thái Nguyên, thơ ca Thái Nguyên cũng có quá trình pháttriển gắn liền với từng bước đi của lịch sử dân tộc Trong cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp, hòa chung nhịp đập với thơ ca của các nhà thơ dân tộcthiểu số vùng chiến khu cách mạng Việt Bắc, các nhà thơ Thái Nguyên đã cónhững sáng tác bằng tiếng dân tộc (Tày, Nùng…) góp thêm màu sắc đa dạngcho văn nghệ kháng chiến, đồng thời cổ vũ tức thời tinh thần đấu tranh củađồng bào Việt Bắc trong kháng chiến

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, để kịp thời động viênphong trào cách mạng của quân và dân các dân tộc Việt Bắc trong kháng chiến,

ngay 19/8/1946, Báo Chiến khu thuộc Chiến khu I – tiền thân của Báo Quân

khu I ngày nay phát hành số đầu tiên Báo Chiến khu thời kì đó luôn bám sát

các chỉ thị, chủ trương, nghị quyết của cấp trên, phản ánh kịp thời các hoạtđộng và phong trào thi đua quyết thắng địa phương, hướng đến mục tiêu chung

là cổ vũ cách mạng, cổ vũ kháng chiến giành thắng lợi: “Trong hai cuộc kháng

chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước, mỗi phóng viên, biên tập viên, công nhân viên Tòa soạn đều hành động quên mình dưới bom rơi, đạn nổ để có những bài phóng sự, ghi nhanh, tin tức nóng hổi từ mặt trận gửi về, từ hậu phương gửi ra tiền tuyến” [65] Tờ báo Quân khu I là nơi góp phần tạo nên

những tên tuổi như: Đặng Vương Hưng, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn AnhNông…

Sau Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến ngày 19/12/1946, để phù hợp với

điều kiện cách mạng trong tình hình mới, Trung ương Đảng và Bác Hồ rời thủ

đô Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc Thái Nguyên được chọn làm trung tâmkháng chiến, thủ đô cách mạng của cả vùng Việt Bắc Trong cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp (1945 – 1954), Thái Nguyên cũng như nhiều tỉnh thuộc

an toàn khu Việt Bắc đã trở thành cái nôi của văn chương cách mạng, văn họckháng chiến Đến những năm 1949 – 1950, Hội Văn nghệ Việt Nam và BáoVăn nghệ đặt trụ sở tại xóm Chòi, xã Mỹ Trạng, huyện Đại Từ, tỉnh TháiNguyên Mặc dù chỉ trong một thời gian ngắn nhưng có thể nói, đây là cái nôivăn nghệ trong kháng chiến, một mảnh đất gắn liền với lịch sử cách mạng củadân tộc, đồng thời in dấu lịch sử báo chí, văn chương nghệ thuật Việt Namtrong kháng chiến Trong bối cảnh đặc biệt của cuộc kháng chiến chống Pháp,văn nghệ sĩ không chỉ là người cầm bút mà đồng thời cũng là những chiến sĩtham gia chiến đấu trên chiến trường ác liệt Đó là những năm tháng không thểnào quên trong lịch sử dân tộc, cũng là điều kiện cho sự bồi dưỡng, phát triển,nuôi dưỡng mầm sống, cũng là nơi khởi sinh những truyền thống và di sản vănchương đồ sộ, hào hùng thời chiến của văn học nghệ thuật Thái Nguyên nóiriêng và văn học Việt Nam trong kháng chiến nói chung

Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp thành công, Trung ương Đảng vàBác Hồ rời chiến khu Việt Bắc về Hà Nội Đến năm 1957, Hội Văn nghệ ViệtBắc được thành lập ở thị xã Thái Nguyên Sự kiện này không chỉ có ý nghĩa đốivới văn học Thái Nguyên nói riêng mà đã tạo nên một cuộc hội tụ, giao lưugiữa các nhà thơ ở sáu tỉnh Việt Bắc đã từng sát cánh trong kháng chiến chốngPháp Trụ sở của Hội Văn nghệ Việt Bắc được đặt ở chính thủ đô gió ngàn, thủ

đô kháng chiến Thái Nguyên Không chỉ là trung tâm của các tỉnh miền núiphía Bắc, Thái Nguyên còn là trung tâm văn hóa, văn nghệ của cả chiến khiViệt Bắc nói chung Hội Văn nghệ Thái Nguyên là một tổ chức văn học có ýnghĩa đặc biệt quan trọng đối với văn học các tỉnh miền núi phía Bắc Có thể kểđến những tên tuổi tiêu biểu như các tác giả dân tộc thiểu số: Nông Quốc Chấn,Bàn Tài Đoàn… Có thể nói, những tác giả người dân tộc thiểu số trong giaiđoạn này cũng là những tên tuổi đầu tiên làm nên nền văn học chiến khuViệt Bắc và văn học Thái Nguyên sau này Sự thành lập của Hội Văn nghệViệt Bắc đã tạo điều kiện cho nền văn học của các dân tộc Việt Bắc, trong

đó có Thái Nguyên, có điều kiện phát triển mạnh mẽ Có thể kể đến những

sáng tác tiêu biểu như: Tiếng ca người Việt Bắc của nhà thơ dân tộc Tày Nông Quốc Chấn, Muối của Cụ Hồ, Xuân về trên núi của nhà thơ người Dao

Bàn Tài Đoàn… đều ra đời trong giai đoạn này Sự thành lập của Hội Vănnghệ Việt Bắc có trụ sở ở Thái Nguyên là điều kiện thuận lợi cho văn họcThái Nguyên có sự giao lưu giữa các dân tộc, các vùng miền, là tiền đề quantrọng tạo nên tính đa dạng nhưng vẫn thống nhất của văn học trên quê hươngcách mạng anh hùng

Khi đất nước một lần nữa chìm trong bom đạn của cuộc chiến tranh xâmlược của đế quốc Mỹ, nhân dân Thái Nguyên đem sức mình đóng góp vào cuộckháng chiến giành độc lập dân tộc và văn học Thái Nguyên cũng không nằmngoài dòng mạch chung của văn học kháng chiến giai đoạn này Những tácphẩm văn học giai đoạn này mang hơi thở của thời đại, cổ vũ cho sự nghiệp

đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng quê hương Có thể kể đến những sáng

tác tiêu biểu của văn học kháng chiến giai đoạn này như: Trận địa giữa ruộng

bậc thang (Nông Minh Châu); Suối gang; Lên cao (Xuân Cang); Người chia ánh sáng (Vi Hồng); Suối Lê Nin (Trần Văn Loa); Gái Quan Lang (Lê Thoa)…

Nói đến văn học nghệ thuật Thái Nguyên không thể không nhắc đến vănnghệ khu gang thép một thời Ngày 20/12/1963, khu gang thép Thái Nguyênđược khánh thành Trải qua hơn 50 năm xây dựng và phát triển, khu gang thépThái Nguyên ngày ấy, Công ty Cổ phần gang thép Thái Nguyên ngày nay đãphát triển, lớn mạnh Trong suốt chặng đường phát triển ấy, khu gang thép TháiNguyên không chỉ khẳng định mình với “tinh thần thép” trong lao động, sảnxuất mà còn có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống văn hóa, văn nghệ, tạo nên mộtthời văn nghệ gang thép lừng danh với những tên tuổi như: Trịnh Thanh Sơn,Xuân Cang, Nguyễn Khắc Trường, Hoàng Đình Quang… Nhà thơ NguyễnThúy Quỳnh – Phó Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên, Tổngbiên tập tạp chí Văn nghệ Thái Nguyên, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam – nhândịp kỷ niệm 50 năm xây dựng và phát triển của Công ty cổ phần gang thép TháiNguyên đã nói về một lịch sử xây dựng, trưởng thành của công ty gắn liền vớiđời sống văn hóa, văn học luôn được quan tâm dù trong bất kì hoàn cảnh khó

khăn nào: “Nhưng có một điều thật lạ Công ty gang thép vẫn duy trì các hoạt

động văn hóa nghệ thuật sinh động và sung mãn Vào thời đó mà Gang thép tổ chức được hẳn hai trại viết văn Những người viết như nhà văn Xuân Cang nhà văn Chu Hồng Hải nhà thơ Trịnh Thanh Sơn và các cây bút Ngô Khuyến Phong (Đội phòng cháy chữa cháy) Hồng Nguyên (Xưởng Vật Liệu chịu lửa) Phan Chừng (xưởng Xe máy) Đào Thành Lạng (Xưởng cơ khí) Trọng Thể (Xưởng Công trình I) Vũ Đảm (Xưởng Luyện gang) vẫn được triệu tập về dự trại viết Nhờ thế mà Khu Gang thép đã có được một tập truyện ngắn và một tập ký mang đầy không khí của Khu Gang thép Thái Nguyên lúc ấy” [48].

Chính sự quan tâm đến đời sống văn hóa tinh thần ấy đã làm nên sức mạnh của

khu công nghiệp gang thép Thái Nguyên dù trong bất kì hoàn cảnh khó khănnào, đồng thời tạo nên một phong trào văn hóa, văn nghệ có ảnh hưởng sâurộng và những tên tuổi có nhiều thành tựu sáng tác được ghi nhận.

Sau khi đất nước bước vào giai đoạn đổi mới toàn diện, đến năm 1987,Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên được thành lập đã tạo nên một dấu

ấn quan trọng, đánh dấu một bước ngoặt mới của thơ ca Thái Nguyên trongthời kì đổi mới Từ chỗ là trụ sở của Hội Văn nghệ Việt Bắc (năm 1957), chođến nay, Thái Nguyên vẫn ghi dấu với những tác giả lớn có kinh nghiệm sángtác dày dặn như: Khánh Kiểm, Trần Văn Loa, Ma Trường Nguyên, Thế Chính,Trần Thị Vân Trung, Võ Sa Hà, Nguyễn Thúy Quỳnh, Hiền Mặc Chất, NguyễnLong, Nguyễn Đức Hạnh, Hữu Tiệp, Mai Thắng, Minh Hằng, Ba Luận, VũĐình Toàn… Trong thơ của mình, mỗi nhà thơ đều cố gắng tạo cho mình mộtphong cách nghệ thuật riêng, khẳng định cá tính sáng tạo và cái tôi riêng khônghòa lẫn Những tên tuổi tiêu biểu của thơ ca Thái Nguyên không chỉ khẳng địnhđược vị trí của mình trên chính quê hương Thái Nguyên mà còn được đón nhận,khẳng định mình trong sự phát triển chung của thơ ca Việt Nam đương đại

Bước sang thế kỷ XXI, với sự phát triển không ngừng của đất nước,trong bối cảnh quá trình hội nhập, giao lưu và phát triển, thơ ca Thái Nguyêncũng đạt được những thành công mới, đánh dấu vị trí của mình trong sự pháttriển chung của thơ ca Việt Nam đương đại Thơ ca Thái Nguyên khẳng định vịtrí của mình cả về số lượng và chất lượng, cả về lực lượng sáng tác và giá trịnghệ thuật của tác phẩm Bên cạnh những tên tuổi có nhiều kinh nghiệm nhưTrần Thị Vân Trung, Võ Sa Hà, Ma Trường Nguyên, Nguyễn Thúy Quỳnh,Hoàng Tố Nga, Cao Hồng, Lưu Thị Bạch Liễu, Minh Thắng… một lực lượngđông đảo các tác giả đã xuất hiện từ cuối thế kỷ trước đang dần được khẳngđịnh vị trí của mình ở đầu thế kỉ này như: Dương Thu Hằng, Phan Thái,Nguyễn Kiến Thọ, Hồ Triệu Sơn, Ngọ Quang Tôn… Ở giai đoạn văn học này,nếu như văn xuôi Thái Nguyên chỉ phát triển một cách bình lặng, không có

nhiều tên tuổi được chú ý như những giai đoạn trước cũng như không cónhững giải thưởng đánh dấu sự thành công của đội ngũ sáng tác thì thơ ca lạiphát triển rất sôi nổi Những giải thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp cáchội Văn học nghệ thuật Việt Nam trong các năm 2004 đến 2011 trao cho các

tập thơ Mưa mùa đông của Nguyễn Thúy Quỳnh, Cánh chim về núi của Võ

Sa Hà, Rét ngọt của Minh Thắng; Ba giải thưởng thơ của hai tờ báo lớn: Văn

nghệ Quân đội và Báo văn nghệ trao cho ba tác giả: Nguyễn Thúy Quỳnh,Lưu Thị Bạch Liễu và Võ Sa Hà - đã khẳng định vị thế của thơ ca TháiNguyên trong sự phát triển chung của thơ ca đương đại, đưa vị thế thơ củaThái Nguyên lên một tầm cao mới trong cả nước

Thái Nguyên là mảnh đất có truyền thống lịch sử, văn học từ rất sớm vớitrụ sở của Hội Văn nghệ Việt Bắc, từng là trụ sở của Hội Văn nghệ Việt Nam

và Báo Văn nghệ trong những năm 1949 – 1950, có khu gang thép TháiNguyên với bề dày lịch sử và truyền thống văn hóa văn nghệ sôi nổi, có tờ báoQuân khu I (Tiền thân là báo Chiến khu), có Hội Văn học Nghệ thuật TháiNguyên luôn quan tâm bồi dưỡng, phát triển đội ngũ sáng tác của tỉnh nhà…Tất cả những điều kiện ấy tạo thuận lợi cho các nhà thơ, nhà văn Thái Nguyên

có cơ hội được tiếp xúc và thừa hưởng truyền thống văn hóa, văn học của địaphương làm nền tảng và mạch nguồn nuôi dưỡng tình yêu văn chương nghệthuật trong thế hệ trẻ

Thái Nguyên là tỉnh có điều kiện địa lý thuận lợi, là cửa ngõ giao lưukinh tế, văn hóa, xã hội giữa các tỉnh miền núi phía Bắc với vùng đồng bằng vàthủ đô Hà Nội, là trung tâm vùng của các tỉnh trung du miền núi, đồng thời làkhu vực đông dân cư, là trung tâm đào tạo, giáo dục lớn (đứng thứ ba cả nước

và thứ nhất ở khu vực miền núi phía Bắc) Ở Thái Nguyên, lực lượng trí thứcchiếm một số lượng đông đảo và được tỉnh quan tâm, tạo điều kiện phát triểnnên có ưu thế hơn so với các địa phương khác Chính những điều kiện đó đãgiúp các nhà thơ trẻ Thái Nguyên có điều kiện tiếp xúc với một nền văn hóa,

giáo dục để phát triển bản thân và tạo thuận lợi cho quá trình bồi dưỡng, pháttriển năng khiếu trong sáng tác văn chương nghệ thuật Hơn thế nữa, hầu hếtcác nhà thơ trẻ Thái Nguyên đều là nhà giáo nên có điều kiện, môi trườngthuận lợi để tiếp xúc với giới sáng tác, phê bình, có điều kiện giao lưu học hỏi

và kế thừa kinh nghiệm của những người đi trước Lực lượng sáng tác trẻ củatỉnh Thái Nguyên luôn nhận được sự quan tâm của các cơ quan, đều được thamgia lớp tập huấn viết văn do Hội Văn nghệ tổ chức Bên cạnh đó, những người

có đam mê trong sáng tác văn học, những cây bút trẻ cũng được tham dự nhiềucuộc gặp gỡ, tiếp xúc, nói chuyện với các nhà văn, nhà thơ lớn, qua đó có thêmkinh nghiệm trong sáng tác

Ngoài các nhà thơ với kinh nghiệm sáng tác đã đạt được những thànhcông góp phần khẳng định vị thế của thơ Thái Nguyên thì giai đoạn hiện nay,thơ Thái Nguyên còn ghi dấu với hàng loạt những tên tuổi trẻ như Dương ThuHằng, Vũ Thị Tú Anh, Phạm Văn Vũ, Nguyễn Nhật Huy, Doãn Long, Trần ThịNhung… với những cá tính riêng, những cách tân nghệ thuật độc đáo tạo nênnhững nét riêng biệt trong thơ Sự xuất hiện của đội ngũ các nhà thơ trẻ bêncạnh những nhà thơ cũ ghi dấu tên tuổi mình với nhiều phong cách nghệ thuậtriêng, nhiều sáng tạo độc đáo với những tìm tòi trên hành trình sáng tạo nghệthuật đã tạo cho thơ ca Thái Nguyên sự đa dạng, phong phú Trong sáng tác củacác nhà thơ trẻ Việt Nam nói chung và thơ trẻ Thái Nguyên nói riêng, mỗi nhàthơ đều cố gắng xác lập cho mình một quan niệm nghệ thuật riêng biệt, độc

đáo, không trùng lặp: “Có nhà thơ còn quan niệm thơ hay phải là thơ không

thể hiểu được Càng bí hiểm càng tốt Không ít bài thơ cứ như những câu đố không có lời giải Hỏi, tác giả cũng không biết gì hơn Ông bảo, nếu ông biết bài thơ nói gì thì ông đã nói toẹt ra rồi, còn làm thơ làm gì nữa Ngược lại, có nhà thơ lại tìm đến sự giản dị, khai thác những số phận riêng của mỗi con người Có bài thơ như truyện ngắn, hoặc như cả một cuốn tiểu thuyết, có cốt truyện, có nhân vật, có mở, có thắt” [30].

Thế kỉ XXI đánh dấu sự phát triển nổi bật của thơ Thái Nguyên nóichung và thơ trẻ Thái Nguyên nói riêng với những cây bút có ý thức tìm tòi vàđổi mới thơ Có thể nói rằng, thơ Thái Nguyên thế kỉ XXI đã có sự thay đổi vềchất Một số cây bút trẻ như Phạm Văn Vũ, Nguyễn Nhật Huy bước đầu đượcghi nhận thành công qua các Giải thưởng thơ của Văn nghệ Quân đội và BáoVăn nghệ, giải thưởng của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội văn học nghệthuật Việt Nam Họ đã và đang không ngừng cố gắng để khẳng định bản thântrong nền thơ ca của tỉnh nhà Để làm được điều đó, mỗi cây bút đều cố gắnglựa chọn cho mình một phong cách, một lối đi riêng, hướng ngòi bút của mìnhvào những biểu hiện muôn màu của cuộc sống hiện đại Có người lựa chọnkhuynh hướng truyền thống, có người đi theo khuynh hướng cách tân nghệthuật nhưng tất cả đều là những con người cần mẫn, nghiêm túc trong sáng tác

để khẳng định giá trị thực sự và vai trò quan trọng của văn chương nghệ thuật

Ngoài những thuận lợi về truyền thống lịch sử, văn hóa, văn nghệ, cácnhà thơ trẻ Thái Nguyên đều là những trí thức, được trang bị những kiến thức

và kinh nghiệm liên quan tới sáng tác Nhiều người trong đó sớm được tiếp xúcvới môi trường văn chương, môi trường sáng tác Sự phát triển của đội ngũđông đảo các nhà thơ trẻ Thái Nguyên còn phải kể đến sự quan tâm, giúp đỡ,tạo điều kiện của Hội Văn học nghệ thuật tỉnh, báo Thái Nguyên… có kế hoạchbồi dưỡng để các cây bút trẻ từng bước trưởng thành trong sáng tác Nhữngđiều kiện đó đã tạo thuận lợi cho văn học Thái Nguyên nói chung, các nhà thơtrẻ Thái Nguyên nói riêng có điều kiện để phát triển và hoàn thiện, từng bướckhẳng định vị thế của mình và vị thế của thơ ca Thái Nguyên trong sự pháttriển chung của thơ ca Việt Nam

1.2.2.3 Quá trình vận động và phát triển của thơ trẻ Thái Nguyên

Thái Nguyên - mảnh đất giao lưu của nhiều nền văn hóa đã trở thành nơihội tụ của những giá trị văn hóa, văn học Văn học Thái Nguyên hôm nay làmột quá phát triển lâu dài, vừa chọn lọc, vừa kế thừa và sáng tạo, trong đó

không thể không kể đến những đóng góp quan trọng của lực lượng sáng tác lànhững nhà thơ trẻ Thái Nguyên.

Trong sự phát triển chung của thơ ca Việt Nam đương đại, thơ TháiNguyên cũng không nằm ngoài quy luật phát triển chung Về hình thức vàkhuynh hướng sáng tác, thơ ca Thái Nguyên nói chung, thơ trẻ Thái Nguyênnói riêng chủ yếu sáng tác theo hai khuynh hướng: khuynh hướng trung thànhvới thơ truyền thống và khuynh hướng cách tân nghệ thuật trong thơ Thơ TháiNguyên không có những tác giả sáng tác theo khuynh hướng nổi loạn Nhữngtác giả tiêu biểu cho khuynh hướng truyền thống có thể kể đến như Doãn Long,Phan Thái Những tác giả đi theo khuynh hướng cách tân nghệ thuật có sốlượng đông đảo hơn với những tên tuổi tiêu biểu như Phạm Văn Vũ, NguyễnNhật Huy, Trần Thị Nhung, Gia Hân, Hoàng Thị Hiền… Đây cũng là khuynhhướng sáng tác có những cây bút gặt hái được nhiều thành công và khẳng định

vị trí của mình trong nền thơ trẻ Thái Nguyên nói riêng và thơ trẻ Việt Namđương đại nói chung

Nhìn chung, thơ trẻ Thái Nguyên đã bước đầu bắt kịp sự phát triển củanền thơ trẻ toàn quốc, có những tác giả với những sáng tác được đánh giá caoqua các cuộc thi, các giải thưởng văn học trong cả nước Tiêu biểu cho nhữngthành tựu của thơ trẻ Thái Nguyên có thể kể đến hai gương mặt: Phạm Văn Vũ

là Nguyễn Nhật Huy Họ đều là những người đến với văn chương nghệ thuật từrất sớm và sớm khẳng định được bản thân với phong cách sáng tác riêng quanhững tập thơ chủ yếu theo khuynh hướng tìm tòi, cách tân nghệ thuật mới mẻ.Bên cạnh hai gương mặt tiêu biểu trên, thơ trẻ Thái Nguyên có một đội ngũsáng tác đông đảo vẫn luôn say sưa, cần mẫn, đam mê trong sáng tạo vănchương nghệ thuật, luôn cố gắng tìm tòi những cái hay, cái mới trên hànhtrình đổi mới và phát triển của thơ Thái Nguyên nói riêng và nền thơ ca nướcnhà nói chung Hầu hết những nhà thơ trẻ đều là những trí thức, những nhàgiáo, nhà báo, thiết nghĩ, đó là là lực lượng sáng tác quan trọng, là đội ngũ

nuôi dưỡng và vun đắp tình yêu văn chương trong thế hệ trẻ Thái Nguyên hôm nay.

Có thể nói, chưa có giai đoạn nào, thơ ca lại xác lập cho mình diện mạophong phú, đa dạng với nhiều phong cách, nhiều xu hướng, nhiều giọng điệuriêng biệt như giai đoạn hiện nay Thơ trẻ Thái Nguyên thực sự trở thành một

bộ phận trong nền thơ ca Thái Nguyên có lẽ bắt đầu từ năm 2000 đến nay.Trước đó, thơ Thái Nguyên ghi nhận một vài gương mặt thơ trẻ như DươngThu Hằng, Vũ Thị Tú Anh và Phạm Văn Vũ

Tác giả trẻ Dương Thu Hằng có tác phẩm đăng báo từ khi còn rất trẻ

với 2 tập thơ: Men đầu (2000), Đón lá (2004) Bên cạnh đó chị đã xuất bản 2 tập truyện ngắn Ngày cho em (2002), Lá thư không gửi (2003), đến nay chị đã

có hàng trăm bài thơ, truyện ngắn được đăng tải với một số giải thưởng văn họcnhư: Giải ba Hương đầu mùa báo Hoa học trò năm 1993 - 1994, Giải thưởngVăn học tuổi xanh (1994), Tặng thưởng tác phẩm Văn học tuổi xanh báo Tiềnphong (1997), Giải thưởng Truyện ngắn báo Gia đình và Trẻ em (2004),… Thơchị không cầu kỳ, gọt giũa mà có sự trong trẻo, tinh khôi của tuổi trẻ nhưngkhông kém phần sâu sắc và nhạy cảm

Thơ Vũ Thị Tú Anh khá thông minh, sâu sắc và có phần tinh nghịch.Song chị viết ít, thi thoảng độc giả mới bắt gặp một vài bài thơ của chị trên cáctrang báo Thái Nguyên

Đại diện cho thơ trẻ Thái Nguyên trước năm 2010 nổi bật hơn cả đó làPhạm Văn Vũ Anh sinh năm 1984, là người dân tộc Tày, quê ở Định Hóa,Thái Nguyên Phạm Văn Vũ đã từng dạy học tại huyện Định Hóa và hiện làmviệc tại Nhà xuất bản Đại học Thái Nguyên

Phạm Văn Vũ là người có niềm đam mê đối với văn chương, anh theohọc tại trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên và trở thành hội viên trẻ nhất củaHội Văn học nghệ thuật Thái Nguyên khi là sinh viên năm thứ hai của KhoaNgữ văn Là cây bút sớm có tình yêu và bén duyên với văn chương nghệ thuật,

Phạm Văn Vũ đến với sáng tác và trở thành hội viên hội văn học nghệ thuật từkhi còn rất trẻ Năm 2005, khi đang là sinh viên Khoa Ngữ văn – Trường Đạihọc Sư phạm Thái Nguyên, Phạm Văn Vũ đạt giải thưởng cuộc thi Bút Hoa –Báo Tài hoa Trẻ Năm 2006, Phạm Văn Vũ dự Hôi nghi Nhưng ngươi viết văntre toàn quốc lần thứ 7 ơ Hôi An, khi ấy Phạm Văn Vu 22 tuổi và cung la đaibiêu tre nhất của hội nghị.

Là cây bút sáng tác với tuổi đời còn trẻ nhưng Phạm Văn Vũ đã sớm gặthái được những thành công trên con đường nghệ thuật với những giải thưởngkhẳng định tài năng và tạo cá tính sáng tạo riêng Tâp thơ đầu tay mang tên

Trong nôi nhơ mau cham (2007) bộn bề nhưng nôi niềm cua môt người tre cô

đơn, nhiều suy tư, trăn trở , một người trẻ tuổi nhưng “gia” trươc tuôi Nhưng

có thể nói, đáng quy nhất la của tập thơ là sư trong treo trong tâm hồn của một

cây bút trẻ Ngoài tập thơ đầu tay Trong nỗi nhớ màu chàm (2007), Phạm Văn

Vũ còn khẳng định cá tính thơ của mình với tập thơ Mọc (2016) Bên cạnh sáng tác văn học, anh còn xuất bản tác phẩm Ngẫu luận (trò chuyện văn chương,

2011) là những cuộc trò chuyện với các nhà thơ, nhà văn của Thái Nguyên.Mỗi cuộc trò chuyện là một quan niệm về các vấn đề văn chương nghệ thuậtđược các tác giả và người viết cùng nhau trao đổi, qua đó cung cấp cho ngườiđọc những tư liệu quan trọng khi tìm hiểu về cuộc đời cũng như sự nghiệp sángtác, phong cách nghệ thuật của các cây bút Thái Nguyên mọi lứa tuổi

Nói đến thơ trẻ Thái Nguyên trong những năm gần đây, chúng ta cònnhắc đến một tác giả khá tiêu biểu là Nguyễn Nhật Huy Anh sinh ngày18/6/1987, trước đây là sinh viên Khoa Ngữ văn – Trường Đại học Sư phạmThái Nguyên và hiện nay là cán bộ giảng dạy ở bộ môn Lý luận văn học – Vănhọc nước ngoài tại khoa Ngữ văn – Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên

Trong cuộc trò chuyện với nhà thơ Nguyễn Nhật Huy, Phạm Văn Vũ

từng nhận xét: “Là một giảng viên Sư phạm, nhưng anh chưa bao giờ có ý định

xây dựng hình ảnh mô phạm trước học trò và đồng nghiệp Là người sáng tác,

nhưng anh không có thói quen ngồi trầm tư, mà luôn bắt tay vào những công việc có thể kiếm ra tiền bằng sức lao động Thật ra, đằng sau cái vẻ ngoài của một trai trẻ bông phèng đến bất cần ấy là một con người nghiêm túc, tự trọng, mang tư chất của một nghệ sĩ đầy khao khát” [65].

Thơ Nguyễn Nhật Huy mang một cá tính riêng, và thơ anh nhiều khikhiến người ta khó đọc, khó hiểu Tự nói về bản thân mình, nhà thơ Nguyễn

Nhật Huy từng chia sẻ: “Tôi không đại diện được cho những người viết trẻ,

nhưng bản thân thấy cái “tạng” tôi không thích sự ổn định của thể loại Nó như một thứ đạo đức cũ đôi khi trói buộc con người Tôi rất thích phá vỡ các thể loại Đi tìm cái mới thì anh phải chấp nhận đập vỡ cái cũ, đập vỡ chính bản thân mình […] Tất nhiên tôi không phủ định quá khứ Tôi chỉ luôn có cảm giác không thỏa mãn với những lý giải của người đi trước, thậm chí có nhiều vấn đề không phục Nó thúc đẩy tôi đi tìm một hình thức mới, một lý giải mới về cuộc sống” [65] Nguyễn Nhật Huy cho ta thấy một cái tôi rất đời thường nhưng

cũng luôn trăn trở với những điều trong cuộc sống, luôn cố gắng lý giải, cắtnghĩa những vấn đề của cuộc sống hiện đại bằng con mắt của người trẻ tuổi.Bằng cuộc sống và sáng tác, Nguyễn Nhật Huy cho ta hình ảnh một con ngườiluôn nghiêm túc và đầy khát khao trong hành trình sáng tạo nghệ thuật

Bên cạnh công việc giảng dạy, Nguyễn Nhật Huy còn tham gia cộng tácvới một số báo như: Báo Văn nghệ, Văn nghệ Thái Nguyên, Tạp chí Cửa biển,Tạp chí Non nước, Báo tuổi trẻ Anh cũng là thành viên của Câu lạc bộ Vănhọc Trẻ Thái Nguyên, Có truyện ngắn và thơ đăng trên các báo: Văn nghệ TháiNguyên, Tuổi trẻ, Văn nghệ… Đồng thời, Nguyễn Nhật Huy cũng khẳng định

vị trí của mình với một số giải thưởng như: Giải ba thơ Người đô thị của Liên

hiệp các hội văn học nghệ thuật Đà Nẵng, Giải Nhì thơ, Giải Ba truyện ngắntrong Cuộc thi Sáng tác văn học 2014 – 2016 trên báo Văn nghệ Thái Nguyên.Những giải thưởng đó cho dù không phải là tất cả nhưng phần nào đã khẳngđịnh được vị thế của tác giả với một cái tôi riêng, một cá tính mạnh mẽ trong

Thơ trẻ Thái Nguyên giai đoạn từ năm 2010 đến nay có sự tăng mạnh về

số lượng người cầm bút Bên cạnh những cái tên như Dương Thu Hằng, PhạmVăn Vũ, Nguyễn Nhật Huy còn có thể kể đến những cái tên khác như DoãnLong, Hoàng Thị Hiền, Trần Thị Nhung, Gia Hân… Lí giải cho sự xuất hiệncủa một loạt các tác giả mới ấy có lẽ phải kể đến sự quan tâm, chăm lo của HộiVăn học nghệ thuật Thái Nguyên và Báo Văn nghệ Thái Nguyên khi đã tổ chứccác lớp bồi dưỡng viết văn trẻ, mời các nhà thơ, nhà văn tiêu biểu (Y Phương,Cao Duy Sơn,…), các nhà thơ hiện đại có sự cách tân (Nguyễn Quang Thiều,Nguyễn Bình Phương) Đây là dịp các nhà thơ trẻ Thái Nguyên có dịp học hỏi,trao đổi kinh nghiệm với các bậc chú, bác trong nghiệp thơ Hơn nữa, ngày thơViệt Nam như một liều thuốc tinh thần, kích thích sự đam mê sáng tác của cáctác giả trẻ Ngoài ra, sự giao lưu giữa các nhà thơ trẻ của các địa phương cũng

là dấu ấn quan trọng có tác dụng kích thích, thúc đẩy quá trình phát triển củathơ trẻ Thái Nguyên Điều đặc biệt không thể không nhắc tới đó là các tác giảcủa thơ trẻ Thái Nguyên đa phần đều xuất thân là nhà giáo Họ may mắn đượcsinh ra và học tập ở nơi trung tâm về văn hóa giáo dục với nhiều thế hệ tác giả

am hiểu sâu sắc và yêu quý, đam mê thơ ca Đó là những tiền đề quan trọngcho sự ươm mầm tài năng văn chương cũng như điều kiện thuận lợi góp phầntạo nên một lực lượng sáng tác đông đảo về số lượng, không ngừng nâng cao

về chất lượng cho thơ trẻ Thái Nguyên hôm nay

Cái tôi là sự khẳng định bản thân, khẳng định cá tính, bản chất vốn cócủa mỗi con người Đó là khái niệm đánh dấu ý thức của con người về bản thểtồn tại của chính mình.

Thái Nguyên là tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi cho việc giao lưu văn hóa,hơn thế nữa lại là mảnh đất giàu truyền thống lịch sử, truyền thống cách mạnghào hùng Nơi đây còn được biết đến là mảnh đất giàu truyền thống văn hóa,văn học Tất cả những điều kiện ấy đã trở thành nền tảng và mạch nguồn nuôidưỡng tình yêu văn chương nghệ thuật, hun đúc nên một đội ngũ những nhà thơThái Nguyên trong đó có những nhà thơ trẻ hôm nay

Có thể nói, trong giai đoạn hiện nay, thơ trẻ Thái Nguyên đang từngbước khẳng định mình không chỉ trong nền thơ Thái Nguyên mà còn trong sựphát triển chung của thơ ca đương đại trên toàn quốc Đội ngũ các nhà thơ trẻThái Nguyên là một lực lượng sáng tác quan trọng, triển vọng để đưa thơ TháiNguyên phát triển, góp phần vào sự phát triển chung của nền thơ ca Việt Nam

Trong chương 1, chúng tôi đã khái quát những vấn đề lí luận về thế giớinghệ thuật, cái tôi trữ tình cũng như những nét chung nhất về mảnh đất TháiNguyên - mảnh đất khởi nguồn cho thơ và phác thảo diện mạo chung của thơtrẻ Thái Nguyên trên hành trình phát triển Đây sẽ là những tiền đề quan trọngcho việc nghiên cứu cụ thể về thơ trẻ Thái Nguyên mà chúng tôi sẽ trình bày ởnhững chương sau

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM VỀ CẢM HỨNG VÀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH

TRONG THƠ TRẺ THÁI NGUYÊN 2.1 Cảm hứng thế sự trong thơ trẻ Thái Nguyên

Cảm hứng thế sự không phải là loại cảm hứng mới mẻ trong thơ nóichung và thơ trẻ Thái Nguyên nói riêng Có thể nói cảm hứng thế sự là sự pháttriển tất yếu của một nền thơ ca Bởi lẽ, khi đã hoàn thành sứ mệnh chính trịcách mạng thiêng liêng thì thơ ca có xu hướng quay về với những lo toan, trăntrở đời thường, những vấn đề cốt lõi trong cuộc sống và con người Đó lànhững trạng thái phức tạp của tâm hồn người cầm bút trước những vấn đề gaigóc của cuộc sống và con người, là hạnh phúc và khổ đau, là được mất - hơnthua, là thật thà và gian trá, là bản ngã và chân lí… Tất cả đều được soi chiếuqua lăng kính thơ Trong những thập niên đầu thế kỉ XXI cảm hứng thế sự đã indấu rất đậm trong thơ của các tác giả Nguyễn Thúy Quỳnh, Nguyễn Kiến Thọ,Lưu Thị Bạch Liễu… Họ là những người đã từng dằn vặt, trăn trở để tìm ramột định nghĩa về cuộc đời vốn dĩ rất phức tạp

Mẹ không muốn ru Bằng những câu chuyện thần tiên Rằng chỉ cần sống hiền là đủ Con hay nhìn những đóa hoa tội nghiệp kia Chúng không nỡ làm đau một cánh bướm

Mà lũ sâu vẫn cắn xé tơi bời

(Lưu Thị Bạch Liễu – Hát ru)

Đến thế hệ các nhà thơ trẻ 8X, 9X, cảm hứng thế sự cũng là nỗi niềm, lànhững suy ngẫm trở đi trở lại trong thơ Bởi lẽ, thơ là một hình thức biểu hiệncái tôi cá nhân của tác giả Thông qua những hình ảnh, biểu tượng trong thơ,qua ngôn ngữ nghệ thuật thơ, nhà thơ thể hiện những trăn trở, suy tư, chiêm

Con người giữa cuộc sống hiện đại tấp nập, ồn ào nhưng đâu đó vẫn lànhững góc khuất, những con người như đứng ngoài nhịp sống xã hội NguyễnThúy Quỳnh cũng đã từng xót xa về những số phận như thế, đó là hình ảnh em

bé bán củi bị ướt mưa:

Phiên chợ ngày mưa, thưa thớt bóng người

Em cõng củi dầm chân đứng đó Tôi khoác túi bồn chồn về phố

Có vệt khói dài lặng lẽ lan theo

Có chiếc quần đính thân

Lũ trẻ trâu – không đùa nữa!

Trước quán ăn Manh quần cộc hẫng Tóc cũng cần một chút nắng trưa Mượn nơi cỏ nằm để đứng

(Doãn Long – Người điên)

Giữa trăm nghìn người lướt qua trong cuộc sống, hình ảnh người điênhiện lên như một mảnh ghép đặc biệt Và hơn hết, hình ảnh ấy được đặt trongmột không gian đối lập:

Trong quán ăn Khách nâng chén lên, rượu tràn mâm lênh láng Chảy xuống gầm sàn…

Kẻ bên đường vẫn ngồi bất động Chỉ còn đôi môi nhấp nháy Đợi miếng thức ăn văng xa!

(Doãn Long – Người điên)

Nếu như trước quán ăn là hình ảnh người điên với đầu trần, “không áo”,

và “manh quần cộc hẫng” thì trong quán ăn là hình ảnh “khách” nâng chén,

“rượu tràn mâm lênh láng” Đối lập giữa một bên cái gì cũng thiếu và một bên

là sự thừa thãi bỏ đi Con người đang đứng ngoài quán kia chỉ chờ miếng thức

ăn thừa “văng ra” từ bữa tiệc đang diễn ra trong quán Sự đối lập càng được tácgiả diễn tả ở một mức cao hơn:

Họ cụng ly chúc điều tốt lành Người đứng bên đường mơ một bữa qua ngày Mọi điều thất vọng!

Những ánh nhìn day dứt buổi trưa

(Doãn Long – Người điên)

Thu lại từ sự chờ đợi ấy chỉ là cơn đói vẫn cồn lên trong bụng và sự thấtvọng đến vô cùng Tiếng cụng ly chúc mừng nhau những điều tốt đẹp trongquán ăn đối lập hoàn toàn với sự cô đơn, trống trải, lẻ loi một mình của “ngườiđiên” đang đứng chờ trước quán ăn Từ sự đối lập ấy, ta thấy cái tôi nhạy cảm,trăn trở nhưng cũng đầy nhân văn của tác giả Dẫu luôn trăn trở trong lòngnhưng làm sao có thể thay đổi hiện thực cuộc sống đang diễn ra, và rồi ngườiđiên không còn đứng đó, chỉ còn bụi đường “xoáy vào tiệc vui” Nỗi buồn lẫnvào niềm vui, khổ đau lẫn cùng hạnh phúc, thiếu thốn hòa cùng dư thừa, đó vẫn

là những điều ta vẫn gặp nhưng không khỏi khiến ta day dứt, trăn trở, khôngthể khiến ta có những giây phút thấy lòng lặng đi trước những điều tưởngchừng rất bình thường trong cuộc sống

Nếu Doãn Long trăn trở với hình ảnh “người điên” thì Phạm Văn Vũ lạiđầy suy tư về hình ảnh những em bé ở lớp trẻ tật nguyền khi hát quốc ca:

Các em hát quốc ca bằng tay Miệng không cất được lên từ “Tổ quốc”

Các em hiểu thế nào là đất nước

Mà tay nhịp nhàng Câu hát vô thanh

(Phạm Văn Vũ – Một lần hát)

Những đứa trẻ tật nguyền hát bài hát quốc ca không thành lời đã trởthành nỗi ám ảnh của bất cứ ai chứng kiến cảnh tượng ấy đang diễn ra trướcmắt Không phải một bài hát bình thường nào khác mà chính là quốc ca – là bàihát đại diện cho Tổ quốc mình nhưng những đứa trẻ tật nguyền không thể cấtlên hai từ “Tổ quốc” Tiếng hát ấy không vang lên bằng âm thanh mà vang lênbằng âm điệu của trái tim yêu nước, người nghe không thể nghe bằng thínhgiác mà phải cảm nhận trọn vẹn bằng chính tâm hồn và trái tim mình Các em

bé tật nguyền hát quốc ca bằng tình yêu Tổ quốc, bằng sự cảm nhận trọn vẹnthế nào là đất nước Bài hát quốc ca bỗng chốc trở nên thiêng liêng theo mộtcách rất riêng:

Chưa bao giờ gặp bài hát vẹn tròn như thế Vậy mà không dám vỗ tay

Bỏ chạy Bước chân vô thủy vô chung Nhẩm quốc ca

Câu nào cũng vấp Mới hay mình tật nguyền

(Phạm Văn Vũ – Một lần hát)

Một bài hát “vẹn tròn” nhưng lại mang đến bao ngậm ngùi cho nhữngngười nghe Một bài hát không có âm thanh, không có tiếng nhạc mà chỉ lắngnghe nó bằng nhịp đập trái tim của những con người cùng chung Tổ quốc.Những đứa trẻ tật nguyền dù không cất lên được hai từ “Tổ quốc” nhưng Tổquốc luôn nằm trong trái tim mỗi đứa trẻ Ấy vậy mà với những người bìnhthường, những con người hoàn toàn lành lặn thì “Nhẩm quốc ca câu nào cũngvấp” Nếu không có hoàn cảnh của những đứa trẻ tật nguyền có lẽ con ngườikia cũng chưa một lần nghĩ đến mình không thuộc quốc ca Phải chăng, nhữngđứa trẻ tật nguyền kia chỉ là tật nguyền của cơ thể chứ hoàn toàn vẹn tròn trongtrái tim, trong tâm hồn Còn những người lành lặn, bình thường mới chính là

những người sống với tâm hồn sứt mẻ, thiếu thốn, mang một trái tim tậtnguyền Từ những điều bình dị diễn ra trong cuộc sống khiến nhà thơ khôngthôi trăn trở, suy tư về những chuẩn mực giá trị của cuộc sống, những điềuđáng trân trọng và cả những điều đáng phê phán ở cuộc sống hôm nay.

Vòng xoáy của đồng tiền khiến người ta quên đi những giá trị đích thực,quên đi những điều thiêng liêng của cuộc sống mà hình ảnh người bình thườngmới hay mình hát quốc ca “câu nào cũng vấp” chỉ là một trong số rất nhiềunhững biểu hiện thờ ơ của cuộc sống hiện đại Cuộc sống mỗi ngày lại thêm tấpnập, nhộn nhịp nhưng giữa dòng đời bon chen ấy, con người lại có cảm giác

“nhạt” trong thế giới của chính mình:

Cái bắt tay hờ Câu chuyện ve vuốt Lời chào lệ

Cuộc rượu suông Câu hát hụt hơi Bài thơ nhạt thếch Đến cả nụ hôn còn mở mắt…

Anh về dốc muối pha trà Mặn toát mồ hôi!

(Phạm Văn Vũ – Nhạt)

Có lẽ, sự giả dối, hư danh trong cuộc sống hiện đại không còn là điều xa

lạ Để tìm được một chút chân thành khó hơn so với việc tìm những hành độnggiả dối hướng đến những cái đích nhất định Và để đạt được cái đích đó conngười cần “học” nhiều điều:

Ngoài việc nhem nhuốc và chai sần Còn phải học cách trắng trẻo và mềm mại Ngoài việc cầm nắm mang vác

Còn phải học cách vuốt ve và xoa tay

(Phạm Văn Vũ – Nói chuyện với tay)

Và cũng sẵn sàng làm nhiều điều khó tưởng:

Có người Cầm dao kề cổ bố mẹ Vắt chân bình thiên hạ làm ăn Bán ruộng mua áo mới

(Hoàng Thị Hiền - Con đường nằm trong bàn tay)

Cuộc sống phức tạp, đa chiều khiến nhà thơ cảm thấy bất an, nhưng đồngthời cuộc sống cũng không thiếu những điều giản đơn, ý nghĩa và đáng trântrọng Với một nhà giáo như Phạm Văn Vũ, có lẽ một bài văn điểm mười củahọc sinh là niềm vui không có gì sánh được đối với một người thầy Và nhữnglời tâm sự, suy ngẫm về tương lai, về cuộc sống bên ngoài trang sách, nhữngđiều mà một người thầy nhìn thấy trong ánh mắt của học trò là những điều trăntrở của người thầy:

Thầy không thể bắt các em thôi đọc truyện ngôn tình

Có nhà xuất bản nào cầm tay phụ huynh

kí hợp đồng mua sách Chúng ta tự mua bán chính mình?

Thầy không thể bắt các em thôi chơi game Khi lúc nào thầy cũng dạy học trò

phải thành người chiến thắng Chúng ta ai cũng một cuộc chơi?

Thầy muốn dạy các em bằng tin cậy, say mê Nhưng những điều mắt thấy tai nghe

Chẳng lẽ chỉ biết say mê, tin cậy?

Thầy không muốn nghe nói dối Nhưng khi nhiều người cùng nói dối Chẳng lẽ nói thật lại thành có lỗi?

(Phạm Văn Vũ – Ngày 15 tháng 10)

Giữa trang sách trong nhà trường và cuộc đời đang trôi chảy ngoài kialuôn có một khoảng cách Người thầy muốn dạy học trò không đơn thuần lànhững điều trong sách vở mà hơn thế nữa là những bài học của cuộc đời.Những trăn trở, suy tư, những điều tâm sự về cuộc sống đã được Phạm Văn Vũgửi gắm qua những lời tâm sự với học trò để sau này mỗi người sẽ trưởngthành, “sẽ lớn lên”.

Trần Thị Nhung được biết đến là cây bút có giọng thơ nhẹ nhàng nhưng

đôi khi những câu thơ của chị cũng đầy suy tư, trăn trở Trong bài thơ Mưa, đi

qua những khổ thơ đầu với giọng thơ hồn nhiên trong trẻo, nhà thơ còn cho tathấy một cái tôi đầy suy ngẫm trong dòng đời:

Giờ con đi tìm Chẳng thấy bông cau Nơi góc vườn trăng đẹp Thấy cơn mưa ngày xưa Con dầm trong dòng đời

có những màu trắng đen, trong đục Lại muốn mẹ ngồi

Đính lại một màu cho con

(Trần Thị Nhung – Mưa)

Một cơn mưa gợi về trong lòng người bao cảm xúc Thời gian trôi chảy,vẫn là một cơn mưa bất chợt nhưng những điều thân quen xưa kia không cònnữa Giờ đây, con không chỉ dầm trong cơn mưa của đất trời mà “dầm trongdòng đời” tấp nập, bon chen Những điều thân thương, bình dị đã trở thành quákhứ, hình bóng mẹ cũng mãi đi xa, chỉ còn lại cơn mưa và hình ảnh con đơnđộc trong dòng đời trôi chảy Dẫu chỉ là một cơn mưa nhưng lại gợi về bao nhớnhung, bao yêu thương, bao điều thân thuộc của một thời Trái tim của cây búttrẻ đã rung lên những nhịp đập khi nhớ về những kỉ niệm một thời đã qua

Tâm sự suy tư, trăn trở là nỗi lòng không của riêng ai trong cuộc sống

Trong bài thơ Và mỗi sớm mai chim vẫn hót, tác giả Phan Thái từ những điều