Trong nhiều năm qua, việc phát huy và ổn định chất lượng đại trà của các cơ sở giáo dục nói chung và trường THCS nói riêng đã góp phần tích cực cùng vớitoàn Đảng, toàn dân đẩy nhanh, đẩy
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI tiếp tục khẳng định : “ Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là nhân tố quyết định sự tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, đầu tư cho giáo dục và đào tạo là đầu tư phát triển đất nước ”
Trong nhiều năm qua, việc phát huy và ổn định chất lượng đại trà của các cơ
sở giáo dục nói chung và trường THCS nói riêng đã góp phần tích cực cùng vớitoàn Đảng, toàn dân đẩy nhanh, đẩy mạnh và vững chắc công cuộc “ công nghiệphóa – hiện đại hóa ” đất nước và tạo tiền đề vững chắc để xây dựng nền kinh tế thịtrường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, theo xu thế hội nhập với thế giới mộtcách toàn diện Để thực hiện triệt để văn kiện đại hội Đảng đồng thời thực hiệnthành công quốc sách hàng đầu của ngành giáo dục đào tạo là nâng cao dân trí,đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài thì nhiệm vụ cần thiết và thiết thực ở các
cơ sở giáo dục nói chung và các trường THCS nói riêng đó là làm sao để có thểnâng cao chất lượng đại trà trong giảng dạy
Trường THCS X là một trường THCS xa trung tâm huyện, điều kiện dânsinh, trình độ dân trí còn ở mức khiêm tốn Đại bộ phận phụ huynh học sinh cònnhận thức chưa thật đầy đủ về thành quả thực sự của sự nghiệp “ bút nghiên ”,chưa thực sự có được đầu tư thích đáng cho việc học hành của con cái Với sựphấn đấu vươn lên của ban lãnh đạo nhà trường, của đội ngũ các thầy cô giáo trựctiếp giảng dạy và quan trọng hơn hết là ý thức học tập của học sinh toàn trường,việc nâng cao chất lượng đại trà trong những năm qua vẫn còn là một bài toán khóchưa tìm được lời giải Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn tôicũng nhận thức được rằng : một khi chất lượng đại trà của trường được nâng lên
sẽ là cơ sở để nâng cao chất lượng mũi nhọn, nhà trường sẽ tạo được thanh thế,
Trang 2niềm tin trong nhân dân sẽ được nâng lên, bản thân giáo viên giảng dạy cũng phầnnào đó tự khẳng định mình trong bạn bè đồng nghiệp Mặc dù thời gian tác nghiệpcòn hạn chế, kinh nghiệm có được là do học hỏi từ các bậc tiền bối và bạn bèđồng nghiệp, hiệu quả công việc cũng chưa thực sự ổn định nhưng cá nhân tôimạnh dạn cho rằng một chút đó cũng có thể coi là kinh nghiệm về chuyên môn.
Chính vì vậy tôi lựa chọn đề tài : Một số giải pháp nhằm nâng cao chất
lượng đại trà môn Ngữ văn khối 8, 9 ở trường THCS để nghiên cứu.
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU :
Đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học củahọc sinh THCS nói chung và đặc biệt nghiên cứu việc giảng dạy môn Ngữ văncủa giáo viên cũng như việc học môn Ngữ văn của học sinh ở trường THCS Xnói riêng
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :
Áp dụng và phát huy một cách hiệu quả đề tài để phần nào đó nâng cao chấtlượng giáo dục đại trà cho toàn trường nói chung và môn ngữ văn THCS nóiriêng, tạo tiền đề để nâng cao chất lượng mũi nhọn nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện cho nhà trường
Mặt khác, việc thực hiện hiệu quả đề tài cũng góp phần nâng cao trình độ dântrí cho con em địa phương, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực lao động cho địaphương, góp phần đẩy mạnh và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới
IV GIẢ THIẾT NGHIÊN CỨU
Để nâng cao chất lượng đại trà, mỗi giáo viên cần nêu cao tinh thần trách nhiệm, hiệu quả giảng dạy các giờ chính khóa, các buổi ôn tập, phụ đạo Để từ đó tìm ra các giải pháp phù hợp, khả thi để có thể đẩy lùi hiện tượng lười nhác trong
tự học, tự rèn luyện trong học tập của học sinh ở lớp cũng như ở nhà Cần khai thác tối đa mối quan hệ cũng như sự phối hợp giữa cha mẹ học sinh và giáo viên
bộ môn để hỗ trợ cho công tác nâng cao chất lượng đại trà
V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trang 3Để nghiên cứu đề tài này cá nhân tôi đã sử dụng những phương pháp sau :
Dự giờ của đồng nghiệp, đánh giá việc học của học sinh trước và sau khithực hiện giải pháp, phân tích, đánh giá và đúc rút thành kinh nghiệm
VI HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Áp dụng đề tài vào thực tế giảng dạy sẽ góp phần làm chuyển biến chấtlượng đại trà, tạo điều kiện nâng cao chất lượng mũi nhọn, chất lượng giáo dụctoàn diện cho nhà trường
Nâng cao tinh thần trách nhiệm ở đội ngũ giáo viên, góp phần làm phong phúthêm phương pháp giảng dạy mới
Làm thay đổi ý thức tự học, tự rèn luyện của học sinh
Trang 4Nâng cao chất lượng đại trà ở các cơ sở giáo dục nói chung và ở trườngTHCS nói riêng là cơ sở để khẳng định vị trí vững chắc của nhà trường, góp phầnnâng cao chất lượng mũi nhọn và chất lượng giáo dục toàn diện.
2 CƠ SỞ THỰC TIỄN
Ở các cơ sở giáo dục nói chung và trường THCS X nói riêng luôn xácđịnh : Nâng cao chất lượng đại trà là nâng cao trình độ dân trí cho địa phương, lànhiệm vụ hàng đầu của không chỉ của các cấp lãnh đạo mà còn là mục tiêu quantrọng nhất của đội ngũ giáo viên trong nhà trường Chất lượng đại trà của nhàtrường được nâng lên và duy trì một cách vững chắc thì cũng đồng nghĩa với việckhẳng định vị trí của nhà trường, khẳng định năng lực của đội ngũ giáo viên nhàtrường trong phạm vi tỉnh, huyện hoặc địa bàn dân cư Tạo điều kiện thuận lợicho học sinh, con em của nhân dân địa phương vươn lên trên con đường học tậphiện tại và trong tương lai Một khi chất lượng đại trà được nâng lên theo chiềuhướng tích cực và vững chắc thì sẽ kéo theo chất lượng, trình độ của đội ngũ giáoviên trong nhà trường cũng được nâng lên một cách toàn diện Đó là tinh thầntrách nhiệm, nền nếp kỉ cương, kiến thức chuyên môn, kĩ năng, phương phápgiảng dạy, giáo dục rèn luyện học sinh
Trang 5Chất lượng đại trà của nhà trường được nâng lên và duy trì một cách vữngchắc thì mới có cơ hội nâng cao chất lượng mũi nhọn và mới có điều kiện để xâydựng nhà trường phát triển một cách toàn diện theo hướng đổi mới, phát triểnchung của đất nước, đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của xã hội
Vì Ngữ văn là một môn học có vị trí quan trọng đặc biệt trong chương trìnhcủa tất cả các cấp học, thông qua việc tiếp cận, học tập, môn Ngữ văn hướng conngười ta đến với cái chân, thiện, mĩ của cuộc sống, bồi đắp tư tưởng tình cảm nhưbiết yêu thương, quý trọng gia đình, thầy cô và bạn bè, có lòng yêu nước, tinhthần nhân ái, tôn trọng lẽ phải, căm ghét cái xấu, cái ác Ngoài ra việc nâng caochất lượng đại trà môn Ngữ văn còn tạo nền tảng kiến thức vững chắc để các emhọc sinh vượt qua các kì thi học kì cũng như thi chuyển khối sau này
II THỰC TRẠNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
1 VỀ HỌC SINH :
Trường THCS X là một trường nằm cách xa trung tâm huyện so với một
số trường khác Là một xã thuần nông, đời sống nhân dân còn nhiều khó khănnên ngoài giờ học các em còn phải phụ giúp gia đình nhiều công việc khác Vìvậy thời gian để các em dành cho học tập còn hạn chế Bên cạnh đó rất nhiều giađình phụ huynh đi lao động ở nước ngoài hoặc đi làm ăn xa gửi con em lại choông bà và anh em cô dì chú bác bản thân những người được gửi cũng nghèokhó, cũng phải lo lắng cho gia đình nên các em một lần nữa lại được gửi cho nhàtrường và xã hội Một số đông các em học sinh gia đình có điều kiện khá giả hơn,mặc dù cha mẹ có mặt ở nhà và bên cạnh nhưng lại nuông chiều hoặc thiếu sựquan tâm sát sao đến con cái Các em đi theo các bạn khác ăn chơi đua đòi, khôngchú tâm đến việc học, thường nói dối cha mẹ đi chơi với bạn, đi chơi điện tử hoặcđến nhà bạn ngủ nướng căn thời gian tan học, hết giờ ở nhà trường cũng ra về.Những học sinh đó nếu vào lớp học thì không có sự chuẩn bị bài hoặc không viếtbài, lại quậy phá hoặc không chú ý nghe thầy cô giáo giảng bài Thực trạng đókhá phổ biến ở tất cả các khối lớp
Trang 6Qua nhiều năm thực hiện thay sách giáo khoa, chương trình có điều chỉnh,giảm tải nhưng nhìn chung cũng còn khá nặng, số học sinh rơi vào tình trạng trên
bị hổng kiến thức ở khối lớp dưới, dẫn đến càng lên lớp trên, khối trên các emcàng bị đuối dần và tụt lùi không còn ý thức thích học và ganh đua với bạn bètrong việc học nữa
2 VỀ PHÍA GIÁO VIÊN
Do một số giáo viên chưa thật sự chịu khó đầu tư thời gian cũng như côngsức, nghiên cứu, tìm hiểu đối tượng học sinh như thực trạng trên, bên cạnh đóviệc tổ chức cho các em học ngoài các buổi chính khóa cũng rất khó vì tâm lí xấu
hổ, vì thua kém bạn bè khiến các em đã dốt lại ngại học
Việc giáo viên dạy trên lớp 45’ / 1 tiết cũng có nhiều áp lực như : giáo viên phảikhống chế thời gian, căn kiến thức của chương trình nếu không sẽ khó thực hiệntốt phân phối chương trình chung của bộ và của sở giáo dục
Giáo viên bộ môn văn toán thiếu nhiều, số tiết dạy cao, lại không trực tiếplàm công tác chủ nhiệm nên gặp nhiều khó khăn trong việc phối hợp với phụhuynh trao đổi về việc học hành của con em họ
3 VỀ PHÍA NHÀ TRƯỜNG.
Trong những năm học vừa qua, được sự quan tâm của các cấp lãnh đạohuyện, chính quyền địa phương và đặc biệt là sự quan tâm của ban lãnh đạo nhàtrường, trường THCS X đã đầu tư từ trang thiết bị đến cơ sở vật chất chuyên mônnhằm tạo điều kiện tốt nhất cho công tác giảng dạy cho tất cả các bộ môn đượcgiảng dạy trong nhà trường trong đó có môn Ngữ văn
Nhà trường đã đầu tư để xây dựng thư viện nhưng do nguồn ngân sách hạnchế nên thư viện cũng chưa thật sự được phong phú về chủng loại cũng như chấtlượng Nên việc tạo điều kiện để cả giáo viên và học sinh có thể cùng tham khảotrong giảng dạy và học tập còn hạn chế
Từ những thực trạng đó mà chất lượng đại trà của toàn trường nói chung vàmôn Ngữ văn của nhà trường trong những năm học gần đây chưa thật sự được ổnđịnh và bền vững
Trang 7III MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ CÁCH THỨC TỔ CHỨC THỰC HIỆN.
1 MỘT SỐ GIẢI PHÁP
1.1 Giải pháp chung :
1.1.1 Xây dựng môi trường học tập thân thiện
Sự thân thiện của giáo viên là điều kiện cần để những biện pháp đạt hiệuquả cao Thông qua cử chỉ, lời nói, ánh mắt, nụ cười giáo viên sẽ tạo được sựgần gũi, cảm giác an toàn nơi học sinh để các em có cơ hội bày tỏ những khókhăn trong học tập cũng như trong cuộc sống của mình
Giáo viên nên tạo cho bầu không khí trong lớp học thoải mái, nhẹ nhàng,không mắng mỏ hoặc dùng những lời thiếu tôn trọng với các em, đừng để cho họcsinh cảm thấy sợ giáo viên mà hãy làm cho học sinh thương yêu và tôn trọngmình
Bên cạnh đó, giáo viên phải là người đem lại cho các em những phản hồi tíchcực Ví dụ như giáo viên nên thay những lời chê bai bằng khen ngợi, giáo viênhãy tìm để nhìn thấy những việc nhỏ nhất mà các em làm được để khen ngợi vàbiểu dương trước tập thể
1.1.2 Phân loại đối tượng học sinh
Giáo viên cần xem xét, phân loại những học sinh yếu đúng với những đặcđiểm vốn có của các em để lựa chọn biện pháp giúp đỡ phù hợp với đặc điểmchung và đặc điểm riêng của từng em Một số khả năng thường gặp ở các em là :sức khỏe kém, khả năng tiếp thu bài chậm, lười học, thiếu tự tin, nhút nhát
Trong thực tế người ta nhận thấy có bao nhiêu cá thể thì sẽ có chừng ấyphong cách nhận thức Vì vậy hiểu biết về phong cách nhận thức của học sinh là
để hiểu sự đa dạng của các chức năng trí tuệ, giúp cho việc tổ chức các hoạt động
sư phạm thông qua đặc trưng này
Trong quá trình thiết kế bài dạy, giáo viên cần cân nhắc các mục tiêu đề ranhằm tạo điều kiện cho các em học sinh yếu có cơ hội được củng cố và luyện tậpphù hợp
Trang 8Trong dạy học cần phân hóa đối tượng học tập trong từng hoạt động, dành chođối tượng này những câu hỏi dễ, những bài tập đơn giản để tạo điều kiện cho các
em được tham gia trình bày trước lớp, từng bước giúp các em tìm được vị trí đích thực của mình trong tập thể
Ngoài ra giáo viên có thể tổ chức phụ đạo ngoài giờ cho những học sinhchậm tiến, khi những biện pháp giúp đỡ ở giờ học chính khóa chưa cao Có thể tổchức 1 buổi / tuần Tuy nhiên việc tổ chức phụ đạo phải kết hợp với hình thức vuichơi nhằm lôi cuốn các em đến lớp đều đặn, tránh sự quá tải, nặng nề
1.1.3 Giáo dục ý thức học tập cho học sinh.
Giáo viên phải giáo dục ý thức học tập cho học sinh, tạo cho học sinh hứngthú trong học tập, từ đó sẽ giúp cho học sinh có ý thức vươn lên Trong mỗi tiếtdạy giáo viên nên liên hệ nhiều kiến thức vào thực tế để học sinh thấy được ứngdụng và tầm quan trọng của môn học trong thực tiễn Từ đây, các em sẽ ham thích
và say mê khám phá tìm tòi trong việc chiếm lĩnh tri thức
Bên cạnh đó, giáo viên phải tìm hiểu từng đối tượng học sinh về hoàn cảnhgia đình và nền nếp sinh hoạt, khuyên nhủ học sinh về thái độ học tập, tổ chức cáctrò chơi có lồng ghép việc giáo dục học sinh về ý thức học tập tốt và vươn lêntrong học tập, làm cho học sinh thấy tầm quan trọng của việc học Đồng thời, giáoviên phối hợp với gia đình giáo dục ý thức học tập của học sinh Do hiện nay, cómột số phụ huynh luôn gò ép việc học của con em mình, sự áp đặt và quá tải sẽdẫn đến chất lượng không cao Bản thân giáo viên cần phân tích để các bậc phụhuynh thể hiện sự quan tâm đúng mức, nhận được sự quan tâm của gia đinh, củathầy cô sẽ tạo động lực cho các em ý chí phấn đấu vươn lên
Trang 9chuyện để tìm hiểu thêm những chỗ các em chưa hiểu hoặc chưa nắm chắc để bổxung, củng cố, hướng dẫn phương pháp học tập như học bài, làm bài, việc tự học
ở nhà
Phối hợp với gia đình tạo điều kiện cho các em học tập, đôn đốc thực hiện kếhoạch học tập ở trường và ở nhà
1 2 Giải pháp cụ thể.
Giải pháp 1 Lập danh sách những học sinh chậm tiến thông qua bài kiểm tra chất
lượng đầu năm và quá trình học tập ở trên lớp
Giải pháp 2 Điểm danh học sinh ở mỗi buổi học, ghi nhận và báo với giáo viên
chủ nhiệm những trường hợp học sinh bỏ học phụ đạo để có biện pháp khắc phục
Giải pháp 3 Xác định kiến thức cơ bản, trọng tâm và cách ghi nhớ.
- Xác định rõ kiến thức trọng tâm, kiến thức nền, những kiến thức cơ bản (cónắm được những kiến thức này mới giải quyết được những câu hỏi và bài tập)trong tiết dạy cần cung cấp, truyền đạt cho học sinh
- Đối với những học sinh chậm tiến không nên mở rộng, chỉ dạy phần trọngtâm, cơ bản, làm bài tập nhiều lần và nâng dần mức độ của bài tập sau khi các em
đã nhuần nhuyễn dạng bài tập đó
- Nhắc lại kiến thức cơ bản, những khái niệm cần nhớ từ khối lớp dưới mà các
em bị hổng, xây dựng một số bài tập khắc sâu lí thuyết để giúp các em nhớ lâu
Giải pháp 4 Theo chủ trương thay sách chung của Bộ giáo dục, tên gọi Ngữ văn
chứa đựng quan điểm dạy học tích hợp Vì vậy trong quá trình giảng dạy giáoviên cần làm cho học sinh thấy rõ mối quan hệ chặt chẽ giữa kiến thức của 3 phân
môn : Văn bản – Tiếng Việt và Tập làm văn Điều cơ bản là ở mỗi phần giáo viên
nên chỉ ra những tồn tại mà những em chậm tiến hay mắc phải để cùng giúp các
Trang 10- Về kiến thức : Đa phần những học sinh chậm tiến đều học trước quên sau, có khidạy xong các em chẳng nắm được gì ngoài tên tác phẩm Trong khi đó, đi kèm vớimỗi tác phẩm văn học là tác giả, là hoàn cảnh ra đời, là thể loại, là phương thứcbiểu đạt nhưng đây thực chất chỉ là những kiến thức đơn giản, bởi cao hơn ởmỗi tác phẩm còn là nội dung, còn là nghệ thuật và kĩ năng cảm thụ
- Về kĩ năng : Có những em thật sự chưa đọc thông, viết thạo, cách dùng từ thiếuchính xác dẫn đến cách diễn đạt kém hiệu quả, gây khó khăn trong việc tiến hànhcảm thụ một tác phẩm văn học
* Biện pháp :
Trước thực trạng trên giáo viên phải có biện pháp cụ thể với từng đối tượng
- Giáo viên phải xây dựng bài dạy với đầy đủ các bước lên lớp, đặc biệt giáo ánphải có câu hỏi cho mọi đối tượng, tránh tình trạng học sinh chậm tiến không có
cơ hội tham gia vào bài học
- Hướng dẫn các em soạn bài ở nhà : Đọc trước văn bản và tập cách trả lời các câuhỏi trong sách giáo khoa
- Thường xuyên kiểm tra bài cũ kèm theo kiểm tra vở soạn, kiểm tra sách giáokhoa, vở ghi vì nhiều em chậm tiến rất ngại ghi bài
- Giáo viên nên hướng dẫn cách đọc các văn bản thơ và văn bản truyện, thườngxuyên gọi các em đọc trước lớp để phát hiện những mặt hạn chế, đồng thời cónhững biện pháp uốn nắn, sữa chữa cách đọc cho các em Cùng với việc đó làhướng dẫn và kiểm tra cách hiểu và cách giải nghĩa các từ ngữ khó trong văn bản
- Sau mỗi tiết dạy hoặc bài dạy, để củng cố kiến thức và kích thích ý thức vươnlên của các em, giáo viên nên chuẩn bị bài tập trắc nghiệm cho số học sinh chậmtiến, bằng cách giao bài cho học sinh làm, giáo viên thu đánh giá nhận xét ngaykhi có thể
- Đối với các em có chữ viết xấu, hay sai chính tả hoặc cách trình bày cẩu thả,giáo viên có thể tổ chức cho các em luyện chính tả, luyện tập cách xây dựng bốcục bài viết khi có quỹ thời gian phù hợp
Trang 11Ví dụ : Tổ chức dạy học bài Chuyện người con gái Nam Xương
(Nguyễn Dữ), Ngữ văn 9 - TI
Trước khi tổ chức dạy học, giáo viên cần nhắc nhở các em về nhà chuẩn bị bài bằng cách soạn bài trước ở nhà
Bước 1 Yêu cầu các em phải đọc văn bản (có thể đọc 1 hoặc 2 thậm chí 3 hoặc 4lần)
Cách kiểm tra : Giáo viên yêu cầu học sinh nêu bất kì một chi tiết nào đó trong
văn bản (như : nhân vật, sự việc) có thể tiến hành từ dễ đến khó, từ ít đến nhiều Bước 2 Yêu cầu các em soạn bài ở nhà theo hệ thống các câu hỏi trong sách giáokhoa Bằng cách yêu cầu các em tóm tắt nội dung của văn bản theo các ý gạchđầu dòng (ban đầu có thể các ý chưa được sắp xếp hợp lí, nhưng em về sau sẽkhắc phục dần về điều này)
Bước 3 Kiểm tra việc soạn bài thường xuyên của các em (giáo viên nên yêu cầuhọc sinh soạn bài vào vở ghi soạn bài thay cho việc sử dụng vở bài tập của nhàxuất bản giáo dục, vì trong cuốn vở đó có những câu hỏi khó, không sát với nộidung của văn bản và bài học Với việc giải quyết các bài tập trong cuốn vở đó các
em chỉ điền hoặc viết tiếp câu đoạn, sẽ hạn chế năng lực diễn đạt của các em.Bước 4 Khi tiến hành tổ chức dạy học, giáo viên nên yêu cầu các em đọc chúthích của văn bản trên cơ sở đó hình thành những hiểu biết sơ đẳng về văn bản.Bước 5
+ Về nội dung của văn bản:
Giáo viên có thể xây dựng hệ thống câu hỏi gợi mở đơn giản để học sinh gợitìm những chi tiết liên quan đến các nhân vật Vũ Nương và Trương Sinh
Ví dụ : Những chi tiết nào cho thấy Vũ Nương là một người thùy mị,
nết na, tư dung tốt đẹp như lời tác giả nói ?
Giáo viên có thể gợi mở bằng những câu hỏi phụ :
Vid ụ : Khi sống với chồng, khi chồng đi lính và sống với mẹ chồng
Vũ Nương ăn ở, cư sử như thế nào ?
Nếu các em đã từng đọc văn bản các em sẽ trả lời được ngay các câu hỏi này