Vai trò của báo chí trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân – qua thực tiễn tỉnh thanh hóa

Để thực hiện mục tiêu này, song song với việc xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, một trong những vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt là phải đẩy mạnh công tác phổ biến,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN THỊ PHI NGA

VAI TRß CñA B¸O CHÝ TRONG VIÖC PHæ BIÕN, GI¸O DôC PH¸P LUËT CHO N¤NG D¢N -

QUA THùC TIÔN TØNH THANH HãA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN THỊ PHI NGA

VAI TRß CñA B¸O CHÝ TRONG VIÖC PHæ BIÕN, GI¸O DôC PH¸P LUËT CHO N¤NG D¢N -

QUA THùC TIÔN TØNH THANH HãA

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp luật

Mã số: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN HOÀNG ANH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi

có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Phan Thị Phi Nga

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ TRONG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN 8

1.1 Báo chí và phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 8

1.1.1 Khái niệm, vai trò, chức năng của báo chí 8

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 10

1.2 Vai trò, đặc điểm của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 19

1.2.1 Vai trò của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 19

1.2.2 Ưu thế của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 25

1.3 Các yêu cầu và điều kiện bảo đảm vai trò của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 35

1.3.1 Yêu cầu đối với phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân qua báo chí 35

1.3.2 Điều kiện bảo đảm vai trò của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 40

Kết luận chương 1 44

Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ TRONG PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN TỈNH THANH HÓA 45

2.1 Bối cảnh chung của hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân tỉnh thanh hóa qua báo chí 45

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa 45 2.1.2 Tình hình nông dân tỉnh Thanh Hóa 47 2.1.3 Thực trạng hoạt động báo chí Thanh Hóa 52

2.2 Những thành công và hạn chế của báo chí trong vai trò phổ

biến, giáo dục pháp luật cho nông dân tỉnh thanh hóa 62

2.2.1 Những thành công của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp

luật cho nông dân 64 2.2.2 Những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong phổ

biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 78 2.2.3 Một số bài học kinh nghiệm 82

Kết luận chương 2 84 Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM VAI TRÕ CỦA

BÁO CHÍ TRONG VIỆC PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN 85 3.1 Quan điểm bảo đảm vai trò của báo chí trong việc phổ biến,

giáo dục pháp luật cho nông dân 85

3.1.1 Phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân phải quán triệt sâu

sắc quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về giáo dục pháp luật 85 3.1.2 Phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân phải gắn với việc phát

triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, xây dựng nông thôn mới 88 3.1.3 Gắn phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân với giáo dục

chính trị, tư tưởng, đạo đức, lồng ghép với cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, phong trào đấu tranh phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội ở khu dân cư và các phong trào thi đua, các cuộc vận động 92 3.1.4 Phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với nâng cao nhận thức về mọi

mặt cho nông dân, nhất là ý thức của nông dân trong thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, xây dựng chính quyền vững mạnh 93

3.1.5 Phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân phải gắn với yêu cầu

tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa ở địa phương 95

3.2 Các giải pháp bảo đảm vai trò của báo chí trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 96

3.2.1 Nâng cao năng lực phổ biến, giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ, phóng viên 96

3.2.2 Đổi mới nội dung, chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân phù hợp với tình hình nhiệm vụ của địa phương ở từng thời điểm cụ thể 98

3.2.3 Lựa chọn và hoàn thiện hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp cho đối tượng là nông dân 101

3.2.4 Xây dựng đội ngũ cán bộ, phóng viên phổ biến, giáo dục pháp luật 103

3.2.5 Bảo đảm kinh phí và các điều kiện vật chất khác cho hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 105

3.2.6 Tăng cường vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân 106

Kết luận chương 3 108

KẾT LUẬN 110

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CHXHCN: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam CNH, HĐH: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

GDPL: Giáo dục pháp luật HĐND: Hội đồng nhân dân MTTQ: Mặt trận tổ quốc PCTN: Phòng, chống tham nhũng SXKD: Sản xuất kinh doanh TAND: Tòa án nhân dân UBND: Ủy ban nhân dân XDNTM: Xây dựng nông thôn mới XHCN: Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN đòi hỏi phải xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, đồng

bộ, phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng một xã hội trong đó mọi người đều có ý thức tôn trọng pháp luật, tự nguyện tuân thủ và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, có tinh thần bảo vệ pháp luật, sống và làm việc theo pháp luật Vì vậy công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (GDPL) có vai trò hết sức quan trọng, là khâu đầu tiên để đưa pháp luật đi vào cuộc sống và nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị, trong đó có cơ quan báo chí

Để thực hiện mục tiêu này, song song với việc xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật, một trong những vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt

là phải đẩy mạnh công tác phổ biến, GDPL của báo chí cho mọi nhóm đối tượng, trong đó có nông dân là đối tượng chiếm số đông trên địa bàn nông thôn Mục đích của phổ biến, GDPL là nhằm hình thành và mở rộng hệ thống tri thức pháp luật của công dân; hình thành tình cảm và lòng tin đối với pháp luật; hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự hợp pháp, tích cực của công dân trong đời sống xã hội Chỉ có nắm vững kiến thức pháp luật mỗi người dân nói chung, nông dân nói riêng mới phát huy được tinh thần làm chủ của mình, nêu cao ý thức sống làm việc theo Hiến pháp và pháp luật

Trên cơ sở đó, trong thời gian qua vai trò tuyên truyền, giáo dục của báo chí cho nông dân đã đạt được nhiều kết quả đáng kể, góp phần nâng cao trình độ hiểu biết pháp luật, nâng cao văn hóa pháp lý cho nhân dân nói chung, nông dân nói riêng bước đầu tạo sự ổn định trong lối sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật ở các đối tượng cụ thể Tuy nhiên bên cạnh những kết quả đạt được ở nước ta vẫn còn một bộ phận không nhỏ người nông dân và các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật vẫn còn nhiều hạn chế, việc vi phạm pháp luật của các chủ thể

có thể gây hại cho nền kinh tế, cho xã hội Ở Thanh Hóa, vẫn còn một bộ phận

không nhỏ nông dân trình độ nhận thức pháp luật kém Kiến thức pháp luật của nông dân, đặc biệt những vùng nông thôn, miền núi còn rất thấp Rất nhiều người tham gia pháp luật mà không biết những quy định của pháp luật mặc dù nó rất gần gũi, phổ biến trong cuộc sống Nhiều người vi phạm pháp luật mà không nhận thức được hành vi của mình Các hành vi vi phạm pháp luật của nông dân đa dạng, với các mức độ nặng nhẹ khác nhau, như các vụ tranh chấp đất đai, kiện tụng, buôn lậu, trốn thuế, giết người…

Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên là do công tác phổ biến, GDPL vẫn chưa thực sự được coi trọng, chưa sâu rộng và chưa hiệu quả; nhận thức của người dân giữa các vùng, miền không đồng đều; phương pháp giáo dục vẫn chậm đổi mới, còn dàn trải; các nghiên cứu về phổ biến, GDPL cho đối tượng

cụ thể, nhất là nông dân ở các vùng, miền khác nhau vẫn chưa được quan tâm đúng mức, nhiều vấn đề vẫn chưa được làm rõ và thống nhất về mặt lý luận, vì vậy công tác phổ biến, GDPL chưa đạt hiệu quả như mong muốn Do vậy, tăng cường đổi mới công tác phổ biến, GDPL đang là một yêu cầu nhiệm vụ đặt ra hết sức cần thiết

và mang tính chiến lược ở nước ta hiện nay, trong đó có đối tượng nông dân

Trong số các “kênh” GDPL cho nông dân, báo chí là phương tiện hữu hiệu đưa pháp luật đến với mọi tầng lớp nhân dân, giúp người dân dễ dàng tiếp thu, nắm bắt, tìm hiểu và nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật Việc khai thác, sử dụng đa dạng các hình thức: tin, bài, tọa đàm, diễn đàn, truyện ngắn, tiểu phẩm, phim truyền hình, phim tài liệu… để phổ biến, GDPL giúp cho nông dân dễ hiểu, dễ nhớ các quy định pháp luật khiếu nại, tố cáo nói riêng và pháp luật nói chung, thông qua đó

hướng dẫn nông dân cách ứng xử phù hợp với yêu cầu của pháp luật Bằng việc phổ

biến, GDPL, báo chí cung cấp cho người dân những thông tin về hoạt động tư pháp, hành pháp và lập pháp của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, các quy định pháp luật, giúp cho người dân giám sát hoạt động của cán bộ làm công tác tư pháp, hành pháp

và lập pháp Mặt khác, những thông tin mà báo chí cung cấp cũng giúp cho các cơ quan có thẩm quyền có sự điều chỉnh hoạt động tư pháp, hành pháp và lập pháp cho phù hợp với thực tiễn, đảm bảo cho hoạt động này ngày càng hiệu quả hơn

Bản thân là một phóng viên và từ những lý do trên, nên học viên chọn đề tài

“Vai trò của báo chí trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân – qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa” làm luận văn thạc sĩ luật của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, phổ biến, GDPL là vấn đề hết sức quan trọng trong đời sống xã hội Việc nghiên cứu về phổ biến, GDPL dưới góc độ khoa học pháp lý được các nhà khoa học Việt Nam rất quan tâm Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về phổ biến, GDPL của tập thể, cá nhân đã được công bố:

- Về đề tài khoa học cấp Bộ, cấp Nhà nước

+ Tìm kiếm mô hình phổ biến, GDPL có hiệu quả trong một số dân tộc ít

người, Đề tài khoa học cấp Bộ của Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý - Bộ Tư

pháp, 1995

+ Đổi mới GDPL trong hệ thống các Trường chính trị ở nước ta hiện nay,

Đề tài khoa học cấp Bộ của Viện Nhà nước và pháp luật Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2000

+ Một số vấn đề lý luận và thức tiễn về phổ biến, GDPL trong công cuộc đổi

mới, Đề tài cấp Bộ, mã số 92-98-223 ĐT của Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý -

Bộ Tư pháp

- Các luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ có

- GDPL qua hoạt động tư pháp ở Việt Nam, Luận án Phó tiến sĩ của Dương

Thị Thanh Mai, 1975

+ GDPL trong các trường trung học chuyên nghiệp và dạy nghề ở nước ta

hiện nay, Luận án Phó tiến sỹ của Đinh Xuân Thảo, 1996

+ Ý thức pháp luật và GDPL ở Việt Nam, Luận án Phó tiến sỹ luật học của

Nguyễn Đình Lộc, 1987

+ GDPL cho đội ngũ báo cáo viên pháp luật ở tỉnh Quảng Bình hiện nay,

Luận văn thạc sỹ luật học của Trần Tiến Hải, 2005

+ GDPL cho phụ nữ nông thôn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên, Luận văn thạc sỹ

luật học của Đinh Thị Hương, 2008

+ GDPL hôn nhân gia đình cho nông dân trên địa bàn tỉnh Bến Tre, Luận

văn Thạc sỹ luật học của Nguyễn Thị Phượng, 2008

+ GDPL cho cư dân nông thôn đồng bằng sông Cửu Long, Luận văn thạc sỹ

Hành chính của Nguyễn Tiến Hải, 2008

+ Ý thức pháp luật và hoạt động tuyên truyền, PBGD pháp luật ở nước ta

hiện nay, Luận văn thạc sĩ Luật học của Nguyễn Thị Như Quỳnh, 2009

+ Phổ biến pháp luật cho người nông thôn và đồng bào dân tộc thiểu số

trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền, Luận văn thạc sĩ Luật học của Hà

Thị Tuyến, 2011

- Các sách và các bài viết đăng trên tạp chí chuyên ngành có

+ Xã hội hóa công tác phổ biến, GDPL trong tình hình mới, Hồ Việt Tiệp,

Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 9/2000

+ Bàn về GDPL của Phó tiến sĩ Trần Ngọc Đường - Dương Thị Thanh Mai,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995

+ Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật, của tác giả Đào Trí Úc, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995

+ Sổ tay phổ biến pháp luật cho nông dân từ tập 1 đến tập 11, do Trung ương

Hội Nông dân Việt Nam phát hành

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước cho thấy: Các công trình nghiên cứu khoa học của tập thể, cá nhân, các bài viết của các tác giả từ trước đến nay về phổ biến, GDPL đã đóng góp rất nhiều các vấn đề cơ bản cả về vấn đề lý luận và thực tiễn dưới nhiều góc độ khác nhau về phổ biến, GDPL Tuy nhiên, có thể nói rằng, cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ và có hệ thống về vai trò của báo chí trong việc phổ biến, GDPL cho nông dân, đặc biệt qua khảo sát thực tiễn ở một địa phương là tỉnh Thanh Hóa, vì vậy, việc nghiên cứu về vấn đề này là rất cần thiết Điều này sẽ được đề cập một cách thấu đáo trong luận văn ở những chương tiếp theo

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực tiễn về vai trò của báo chí

trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân, luận văn đề xuất những giải pháp mang tính hệ thống, đồng bộ nhằm nâng cao vai trò của báo chí trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân trong giai đoạn hiện nay

- Ba là, luận văn đề xuất hệ thống các giải pháp nhằm tăng cường vai trò của báo chí trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về vai trò của báo chí trong phổ biến, GDPL cho nông dân, các đặc điểm, vai trò của báo chí trong phổ biến, GDPL cho nông dân, các yêu cầu và điều kiện bảo đảm phổ biến, GDPL cho nông dân từ những cơ sở nghiên cứu đó, luận văn đánh giá thực trạng thực hiện vai trò của báo chí trong phổ biến, GDPL cho nông dân ở tỉnh Thanh Hóa và đề xuất các giải pháp tăng cường vai trò của báo chí trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn chỉ giới hạn nghiên cứu thực trạng vai trò của báo chí trong việc phổ biến, GDPL cho nông dân tỉnh Thanh Hóa từ năm 2003 (khi có Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 09-12-2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa IX) đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lê nin và

Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật; đường lối, chủ trương của Đảng

Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, về vai trò của báo chí trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng với các phương pháp chính, đó là: Lịch sử cụ thể, phân tích tổng hợp, kết hợp

lý luận với thực tiễn Ba phương pháp này được sử dụng đồng thời để giải quyết các vấn đề của luận văn như phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng cả ba chương luận văn nhằm khái quát cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải pháp tăng cường vai trò của báo chí trong việc phổ biến, GDPL cho nông dân ở Thanh Hóa hiện nay, nhất là trong chương 1; phương pháp lịch sử cụ thể và phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn được sử dụng chủ yếu ở chương 2

và chương 3; ngoài ra trong luận văn còn sử dụng các phương pháp xã hội học, phương pháp thống kê, so sánh

6 Những đóng góp mới của luận văn

Đây là công trình đầu tiên, nghiên cứu tương đối có hệ thống những vấn đề

lý luận về vai trò của báo chí trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa Những kết quả của luận văn có những đóng góp cụ thể sau:

- Phân tích đánh giá vai trò của báo chí trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân, làm sáng tỏ tính đặc thù về đối tượng, nội dung, hình thức và phương pháp GDPL cho đối tượng đó, đồng thời xác định các yêu cầu và những điều kiện bảo đảm GDPL cho nông dân ở Việt Nam hiện nay

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác phổ biến, GDPL của báo chí cho nông dân ở tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả và tăng cường vai trò của báo chí trong việc phổ biến, GDPL cho nông dân

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu và những đề xuất được nêu trong luận văn có ý nghĩa lý luận và thực tiễn góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về vai trò của báo chí trong việc phổ biến, GDPL cho người dân nói chung, nông dân Thanh Hóa nói riêng

Thông qua công trình nghiên cứu này, tác giả mong muốn đóng góp một phần nhỏ công sức của mình trong việc làm rõ tính đặc thù của báo chí trong công tác phổ biến, GDPL cho nông dân tỉnh Thanh Hóa

- Luận văn có giá trị tham khảo đối với các cơ quan Nhà nước, các cơ quan báo chí, cơ quan tư pháp, Hội Nông dân tỉnh Thanh Hóa, các tổ chức chính trị - xã hội trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác phổ biến, GDPL cho nông dân

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy về vai trò của báo chí trong phổ biến, GDPL tại các cơ sở đào tạo, nghiên cứu pháp luật

8 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm

có 3 chương, 7 đề mục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÕ CỦA BÁO CHÍ TRONG PHỔ BIẾN,

GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO NÔNG DÂN

1.1 Báo chí và phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân

1.1.1 Khái niệm, vai trò, chức năng của báo chí

1.1.1.1 Khái niệm: Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối

với đời sống xã hội, báo chí ở Việt Nam gồm: báo in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn), báo nói (chương trình phát thanh), báo hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện kỹ

thuật khác nhau), báo điện tử (được thực hiện trên mạng thông tin máy tính) bằng

tiếng Việt, tiếng các dân tộc thiểu số Việt Nam, tiếng nước ngoài

- “Báo in" là tên gọi loại hình báo chí được thực hiện bằng phương tiện in (báo, tạp chí, bản tin thời sự, bản tin thông tấn”)

- “Báo nói" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng phát thanh (chương trình phát thanh)

- “Báo hình" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên sóng truyền hình (chương trình truyền hình, chương trình nghe - nhìn thời sự được thực hiện bằng các phương tiện khác nhau)

- “Báo điện tử" là tên gọi loại hình báo chí thực hiện trên mạng thông tin máy tính (Internet, Intranet)

Hiện nay, báo chí vẫn là phương tiện thông tin đại chúng nhanh nhất, hiệu quả nhất và có nhiều công chúng nhất Báo chí đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống, trở thành một trong những động lực quan trọng cho sự phát triển của xã hội

Báo chí có những cách thức riêng với mục đích nhằm tới nhiều tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, sở thích và nhu cầu không giống nhau Công chúng báo chí đa dạng và phức tạp Không phải thông tin nào cũng được số đông tiếp nhận dễ dàng

Thông tin báo chí đề cập đến mọi mặt của đời sống một cách xác thực, cụ

thể, tỷ mỷ Nó đặc biệt chú ý đến những cái mới (tính thời sự) và việc phản ánh những cái mới đó dưới một góc nhìn thể hiện lập trường của tác giả Nói cách khác, đặc trưng cơ bản của thông tin báo chí được thể hiện ở ba điểm cơ bản nhất: Tính xác thực, tiêu biểu - Tính thời sự - Tính định hướng trực tiếp [72]

1.1.1.2 Vai trò của báo chí trong đời sống xã hội

Báo chí có chức năng, vai trò ngày càng quan trọng trong đời sống xã hội Đó

là các chức năng thông tin, chức năng tư tưởng, chức năng khai sáng - giải trí, chức năng tổ chức - quản lý, giám sát và phản biện xã hội, chức năng kinh tế - dịch vụ

Thông tin là chức năng cơ bản, chức năng khởi nguồn của báo chí Báo chí

ra đời là để đáp ứng, thỏa mãn nhu cầu thông tin giao tiếp của con người và xã hội

Xã hội càng phát triển, con người càng văn minh thì nhu cầu thông tin giao tiếp càng cao, càng đa dạng phong phú Quá trình đáp ứng nhu cầu này làm cho báo chí phát triển nhanh chóng Một số yêu cầu của chức năng thông tin

Chức năng tư tưởng là chức năng xuyên suốt, thể hiện tính mục đích của báo chí Với chức năng này, theo quan điểm của Đảng ta, báo chí là công cụ, phương

tiện quan trọng dùng để truyền bá hệ tư tưởng của Đảng, giáo dục lý luận Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và làm cho hệ tư tưởng - lý luận này trở thành chủ đạo, chiếm ưu thế trong đời sống tinh thần, tư tưởng của đông đảo nhân dân Báo chí là một binh chủng xung kích, đi đầu trong công tác tư tưởng của Đảng

Chức năng khai sáng – giải trí được hiểu rằng, báo chí không chỉ là kênh

thông tin - truyền thông quan trọng cung cấp thông tin, kiến thức, mà còn là diễn đàn trao đổi, chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm phong phú nhằm nâng cao trình độ dân trí, đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững Văn hóa là hiện tượng xã hội đặc biệt

Hệ thống giá trị văn hóa được tồn tại và phát triển trong quá trình giao lưu và truyền tải từ người này sang người khác, từ cộng đồng này sang cộng đồng khác và từ thế

hệ này đến thế hệ khác Báo chí là kênh quan trọng cung cấp thông tin, kiến thức, giáo dục, giao lưu, truyền tải, tiếp biến văn hóa có hiệu quả nhất

Giải trí là nhu cầu ngày càng đòi hỏi cao trong điều kiện kinh tế thị trường Đó

là quá trình báo chí tham gia và tạo điều kiện giúp công chúng sử dụng thời gian rỗi

hợp lý, đáp ứng nhu cầu cân bằng trạng thái tâm lý để tái sản xuất sức lao động Trên các loại hình báo chí và các dạng thức truyền thông hiện đại ngày càng có nhiều phương thức giải trí thú vị và hữu ích, nhất là truyền hình, phát thanh, báo mạng điện

tử và mạng xã hội Giải trí cũng là cách thức phổ biến, bảo vệ hệ giá trị văn hóa

Chức năng quản lý, giám sát và phản biện xã hội của báo chí thể hiện ở chỗ,

báo chí duy trì và phát triển mối liên hệ chặt chẽ giữa chủ thể và khách thể quản lý thông qua việc duy trì và phát triển dòng thông tin hai chiều, bảo đảm cho các quyết định quản lý được thông suốt và thực thi Giám sát có thể được hiểu là “theo dõi, kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không” Điều đó có nghĩa là, giám sát bao gồm hai quá trình, theo dõi và kiểm tra Giám sát có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo đảm cho hoạt động được thực hiện đúng mục đích và đạt hiệu quả tốt nhất trong điều kiện có thể, theo mục tiêu, chương trình, kế hoạch đã đề ra

Giám sát xã hội của báo chí là quá trình báo chí bằng mọi phương thức huy động sức lực, trí tuệ và cảm xúc của đông đảo nhân dân với tinh thần trách nhiệm chính trị cao nhất trong việc theo dõi, kiểm tra quá trình thực hiện đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, bảo đảm đạt được mục đích cao nhất trong điều kiện có thể Giám sát xã hội của báo chí bao gồm các bình diện khác nhau, như theo dõi, kiểm tra phát hiện những nơi làm đúng, làm tốt để biểu dương và nhân rộng; theo dõi và kiểm tra để phát hiện những nơi làm trệch, làm sai

để uốn nắn và đấu tranh, bảo đảm cho đường lối, chính sách chủ trương của Đảng, pháp luật Nhà nước được thực thi đúng trong thực tế

Chức năng kinh tế – dịch vụ: Vấn đề kinh tế và dịch vụ xã hội của báo chí,

truyền thông hiện nay Chức năng này xuất phát từ đòi hỏi khách quan của hoạt động báo chí trong nền kinh tế thị trường; đồng thời theo quan điểm chỉ đạo của các văn kiện chính trị của Đảng và Nhà nước, như Nghị quyết TW 5 (khóa VIII), các văn bản dưới luật

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân

1.1.2.1 Khái niệm phổ biến, GDPL cho nông dân

Trong đời sống xã hội, phổ biến, GDPL với tính cách là một hoạt động xã hội đã xuất hiện từ khá lâu, song quan niệm về nó lại không hoàn toàn thống nhất

Hiện nay ở Việt Nam khái niệm về phổ biến, GDPL có thể hiểu là hoạt động chủ động, có tổ chức trên cơ sở chương trình, nội dung, kế hoạch cụ thể của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm và hành vi phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của pháp luật hiện hành

và đòi hỏi của xã hội Các Mác đã viết: “Con người vốn là sản phẩm của hoàn cảnh

và giáo dục Và do đó con người thay đổi vốn là sản phẩm của hoàn cảnh và giáo dục thay đổi” [11, tr.20]

Từ khái niệm về phổ biến, GDPL nêu trên, trong điều kiện hiện nay khi đất nước nước ta đang tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, thực hiện đẩy mạnh CNH, HĐH và hội nhập quốc tế, phấn đấu đến năm 2020 đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp phát triển, trong đó lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn được xem như là một giá đỡ vững chắc đảm bảo sự ổn định cho quá trình phát triển của đất nước Do vậy việc trang bị những tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm

và thói quen sống làm việc theo Hiến pháp và pháp luật cho mọi công dân là rất cần thiết, đây là trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước, các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, của toàn xã hội, đặc biệt là của các cơ quan báo chí

Nông dân Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử đã có những đóng góp vô cùng to lớn cho sự nghiệp cách mạng của đất nước cả về sức người, sức của Ngày nay, trong công cuộc thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông dân, nông thôn gắn với phong trào XDNTM thì nông dân được xác định là trung tâm, nòng cốt đóng vai trò hết sức quan trọng, họ vừa là chủ thể vừa cũng vừa là đối tượng trực tiếp được hưởng lợi Vì thế việc không ngừng nâng cao dân trí, phát huy dân chủ trong xã hội, nhất là thường xuyên trang bị những kiến thức nói chung và kiến thức về pháp luật nói riêng cho đối tượng này là vấn đề có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Từ những phân tích nêu trên có thể hiểu phổ biến, GDPL cho nông dân là hoạt động chủ động, có tổ chức trên cơ sở chương trình, nội dung, kế hoạch cụ thể lên đối tượng được giáo dục là nông dân, nhằm cung cấp cho họ những tri thức pháp luật, tạo niềm tin tình cảm và hành vi phù hợp với yêu cầu của pháp luật để họ

có đầy đủ khả năng tham gia vào các quan hệ xã hội

1.1.2.2 Đặc điểm phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân

Phổ biến, GDPL luôn giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, song đối với mỗi đối tượng khác nhau, ở những địa bàn khác nhau sẽ có những nội dung, hình thức, phương pháp khác nhau Trong giai đoạn hiện nay, nông dân là đối tượng chủ yếu sống ở khu vực nông thôn, là đội quân chủ lực trên mặt trận nông nghiệp, vì vậy việc thường xuyên trang bị kiến thức pháp luật để không ngừng nâng cao hiểu hiểu biết, tôn trọng và tự giác tuân thủ pháp luật luôn là vấn đề cần được quan tâm đúng mức Trong quá trình phổ biến, GDPL cho nông dân cần chú

ý những đặc trưng sau đây:

a Về mục đích phổ biến, GDPL

Mục đích của phổ biến, GDPL là một trọng những yếu tố quan trọng, là cơ

sở quy định nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục, vì vậy việc xác định đúng đắn hay sai làm mục đích phổ biến, GDPL đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tốt hay không tốt của phổ biến, GDPL

Theo lý luận chung về Nhà nước và pháp luật thì đặc điểm về mục đích của phổ biến, GDPL nói chung là:

Cung cấp những kiến thức pháp luật cơ bản và từng bước nâng cao tri thức pháp luật cho công dân, để mọi người trong xã hội biết đến, tìm hiểu, đồng tình ủng hộ và nghiêm chỉnh thực hiện Hình thành tình cảm và lòng tin đối với pháp luật Khi đã có lòng tin vào pháp luật con người sẽ có những hành vi hợp pháp và thói quen xử sự theo pháp luật Động cơ và hành vi hợp pháp của con người được hình thành bởi nhiều yếu tố tác động, trong đó phổ biến, GDPL là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Khi đó ý thức pháp luật của công dân ngày càng được nâng cao, pháp chế XHCN được tăng cường [42, tr.67]

Đối với đối tượng phổ biến, GDPL là nông dân, bên cạnh những mục đích chung nêu trên thì mục đích của phổ biến, GDPL còn có những đặc điểm riêng sau:

- Nâng cao khả năng hiểu biết và sử dụng pháp luật, tự bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của nông dân

- Phổ biến, GDPL cho nông dân nhằm xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của địa phương, phát huy truyền thống tốt đẹp của của giai cấp nông dân Việt Nam trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

b Về đối tượng phổ biến, GDPL

Dưới góc độ giáo dục thì đối tượng giáo dục là những cá nhân hoặc tập thể người đi học, trong lĩnh vực phổ biến, GDPL được hiểu là các cá nhân công dân hay các nhóm cộng đồng dân cư được trực tiếp hoặc gián tiếp tiếp nhận những tác động của các hoạt động phổ biến, GDPL do các các cơ quan báo chí tiến hành nhằm đạt được những mục đích đặt ra

Mỗi nhóm đối tượng phổ biến, GDPL được chủ thể tác động bằng nhiều hình thức, phương pháp khác nhau, điều nay phụ thuộc vào đặc điểm tâm lý, nghề nghiệp, lứa tuổi, giới tính, nhu cầu và khả năng nhận thức của từng loại đối tượng Trong giai đoạn hiện nay, ngoài đối tượng chung là mọi công dân, cần ưu tiên một số đối tượng

là cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước, học sinh, sinh viên, các tầng lớp nhân dân lao động, trong đó nông dân là một lực lượng lớn trên địa bàn nông thôn

Đối tượng phổ biến, GDPL là nông dân có những đặc điểm sau

Về nghề nghiệp: Hầu hết nông dân đều là lao động nông nghiệp, trồng trọt

chăn nuôi là chủ yếu, số còn lại là những người làm dịch vụ cung cấp tiêu thụ sản phẩm, buôn bán nhỏ, cán bộ về nghỉ chế độ tham gia sinh hoạt hội Chính vì vậy phần lớn trong số họ ít có điều kiện tiếp xúc rộng giải với kiến thức ngoài xã hội, đây cũng là nguyên nhân đẫn đến sự hạn chế trong nhận thức kiến thức pháp luật của nông dân

Về văn hóa: So với mặt bằng chung thì đối tượng nông dân thường có trình

độ văn hóa thấp hơn, lại không đồng đều, trong đó trình độ bậc tiểu học và trung học là phổ biến Chính vì trình độ văn hóa không cao, không đồng đều đó đã khiến cho nông dân gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp thu những kiến thức khoa học

kỷ thuật, cũng như kiến thức về pháp luật

Đặc điểm về tâm lý, tình cảm: Đối tượng là nông dân trong đời sống, lao

động sản xuất thường coi trọng yếu tố kinh nghiệm vì thế bên cạnh những yếu tố

tích cực cũng bộc lộ những nhược điểm như tâm lý tự ty, an phận, ngại va chạm bên cạnh đó đối tượng này cũng rất dễ tin, dễ bị lợi dụng, điều này thấy rõ qua các

vụ việc khiếu kiện đông người Tuy nhiên tâm lý, tình cảm của đối tượng này cũng rất dễ bị thay đổi, vì vậy phổ biến, GDPL là việc trang bị cho họ những kiến thức hiểu biết về pháp luật để họ nhận thức được trách nhiệm, thực hiện nghĩa vụ, bảo vệ quyền lợi công dân của mình, từ đó giúp họ có thêm hiểu biết và thể hiện chính kiến của mình trước các sự việc hiện tượng xảy ra trong cuộc sống, lao động sản xuất

c Về nội dung phổ biến, GDPL

Cùng với việc xác định khái niệm, hình thức, phương pháp phổ biến, GDPL, một trong những yếu tố quan trọng của quá trình phổ biến, GDPL đó là nội dung phổ biến, GDPL Nội dung phổ biến, GDPL được xác định trên cơ sở mục đích, nhiệm vụ, đối tượng của phổ biến, GDPL Nội dung phổ biến, GDPL bao gồm một

hệ thống các thông tin về pháp luật thực định, những thông tin về pháp luật chuyên ngành, những thông tin về thực tiễn thi hành, áp dụng và bảo vệ pháp luật

Như vậy có thể thấy rằng, tất cả những nội dung phổ biến, GDPL trên đây chính là một hệ thống những tri thức cần thiết cho đối tượng giáo dục sử dụng để phân tích, lý giải một cách khoa học toàn bộ những vấn đề thực tiễn mà họ thường gặp để từ đó định hướng cho hành vi của mình Việc lựa chọn nội dung GDPL sao cho phù hợp với từng đối tượng cụ thể trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam theo quan điểm của các nhà khoa học pháp lý cần phải dựa vào một số đặc điểm nhất định cụ thể là:

- Dựa vào trạng thái động của các thông tin trong nội dung của phổ biến, GDPL

- Dựa vào khả năng tồn tại mâu thuẫn giữa các thông tin trong nội dung phổ biến, GDPL, giữa pháp luật trên văn bản và thực tiễn thi hành pháp luật

Đối với phổ biến, GDPL cho nông dân, căn cứ vào đặc điểm về đối tượng giáo dục như đã phân tích ở trên nên nội dung phổ biến, GDPL cũng phải phù hợp với những đặc điểm đó, cụ thể là:

- Nội dung về quyền và nghĩa vụ công dân, việc thực hiện pháp luật của Nhà nước cũng như quy tắc sinh hoạt tại cộng đồng; quyền và lợi ích hợp pháp của công

dân trong tiến hành các thủ tục tố tụng; trong đấu tranh với các hành vi vi phạm phát luật để thực hiện công bằng xã hội

- Phổ biến, giải thích các văn bản pháp luật hiện hành, nhất là những văn bản pháp luật liên quan trực tiếp đến nông nghiệp, nông dân, nông thôn như: Luật Dân

sự, Luật Hình sự, Luật Đất đai, Luật Hôn nhân và Gia đình Bên cạnh đó cần lồng ghép với các chương trình tập huấn KH-KT, đào tạo nghề, hỗ trợ vốn; vật tư cây, con giống để nông dân phát triển sản xuất

d Về hình thức, phương pháp phổ biến, GDPL

* Hình thức phổ biến, GDPL

Hình thức phổ biến, GDPL có thể hiểu là những hoạt động cụ thể do các cơ quan báo chí sử dụng hoặc tổ chức ra nhằm chuyển tải nội dung đến với đối tượng phổ biến, GDPL

Để đạt được mục đích của phổ biến, GDPL cần xác định đúng, đầy đủ các hình thức phổ biến, GDPL Dựa vào tính đa dạng, đặc thù của các hình thức phổ biến, GDPL, có thể chia thành hai nhóm: Nhóm các hình thức phổ biến, GDPL mang tính phổ biến, truyền thống và nhóm các hình thức phổ biến, GDPL đặc thù

* Phương pháp phổ biến, GDPL

Phương pháp phổ biến, GDPL là tổng thể cách thức, biện pháp mà các cơ quan báo chí sử dụng để tác động vào đối tượng giáo dục nhằm truyền đạt các kiến thức pháp lý để đạt được những mục đích của phổ biến, GDPL đã đặt ra

Giống như đối tượng, hình thức phổ biến, GDPL, phương pháp phổ biến, GDPL rất đa dạng và phong phú Do đó vấn đề đặt ra là làm sao các cơ quan báo chí phải lựa chọn được những phương pháp phù hợp nhất với khả năng tiếp nhận kiến thức của từng đối tượng cụ thể, nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, GDPL

Đối với đối tượng là nông dân, do các đặc điểm như đã nêu trên nên việc lựa chọn hình thức, phương pháp phổ biến, GDPL cũng rất đa dạng, nhưng phù hợp hơn cả là thông qua các phương tiện thông tin đại chúng: báo nói, báo viết, báo hình, báo điện tử… Những hình thức, phương pháp này được sử dụng thường xuyên

sẽ mang lại hiệu quả thiết thực đối với công tác phổ biến, GDPL

1.1.2.3 Vai trò của phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân

Trong đời sống xã hội, pháp luật là một trong những phương tiện quan trọng

để Nhà nước quản lý xã hội, là công cụ để công dân thực hiện các quyền và lợi ích hợp pháp của mình Phổ biến, GDPL là khâu đầu tiên trong quá trình triển khai thực hiện pháp luật, là cầu nối chuyển tải pháp luật vào cuộc sống để tất cả các cơ quan,

tổ chức đoàn thể xã hội và công dân nắm được và sử dụng có hiệu quả công cụ, phương tiện đó

Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V, Đảng ta đã liên tục khẳng định tầm quan trọng cũng như vai trò của công tác phổ biến, GDPL: “Coi trọng công tác giáo dục, tuyên truyền, giải thích pháp luật Đưa việc dạy pháp luật vào hệ thống các trường của Đảng, của Nhà nước, của các đoàn thể nhân dân” [16, tr.04]

Tăng cường phổ biến, GDPL trong nhân dân, trước hết trong Đảng và cơ quan Nhà nước, làm cho mọi người hiểu và làm theo pháp luật

Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 9-12-2003 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, GDPL, nâng cao ý thức pháp luật của cán bộ, nhân dân đã khẳng định:

Phổ biến, GDPL là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị,

tư tưởng, là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Trong những năm tới, cần tập trung chỉ đạo, tổ chức thực hiện thật tốt công tác này để góp phần tạo chuyển biến căn bản về ý thức tôn trọng pháp luật của cán bộ và nhân dân [1, tr.5]

Với nhiều góc độ khác nhau, phổ biến, GDPL nói chung thể hiện vai trò quan trọng trên các khía cạnh sau:

a Phổ biến, GDPL tác động vào ý thức đối tượng, góp phần hình thành và nâng cao ý thức pháp luật của công dân

Ý thức pháp luật của mỗi cá nhân thể hiện mối quan hệ giữa con người đối với pháp luật, thể hiện sự đánh giá về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành

vi xử sự của con người cũng như trong tổ chức hoạt động của các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội Phổ biến, GDPL tác động đến ý thức của đối tượng, từ chỗ họ

không để ý, rồi biết, hiểu, sau đó là chấp hành và thực hiện pháp luật Sự hiểu biết pháp luật của nhân dân là yếu tố đầu tiên để hình thành ý thức pháp luật, pháp luật phải trải qua nhiều hình thức khác nhau mới đến được với người dân và trở thành sự hiểu biết về pháp luật, ý thức pháp luật

b Phổ biến, GDPL tác động hình thành niềm tin của nhân dân đối với pháp luật

Pháp luật thực hiện một cách nghiêm chỉnh không chỉ phụ thuộc vào sự cưỡng chế hay sự đe dọa trừng phạt mà còn phụ thuộc vào sự giáo dục, vào sự nhận thức về vị trí, vai trò của pháp luật trong đời sống xã hội Thông qua phổ biến, GDPL người dân được nâng cao nhận thức về vai trò và sự cần thiết của pháp luật đối với đời sống xã hội từ đó từng bước hình thành niềm tin vào pháp luật, giúp họ nhận thức, động cơ, hành vi đúng trong thực hiện pháp luật và tích cực đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật

c Phổ biến, GDPL là khâu đầu tiên trong quá trình triển khai thực hiện pháp luật

Trong thực tế, để quản lý xã hội theo một trật tự nhất định, Nhà nước ban hành ra pháp luật và có những biện pháp để pháp luật đi vào cuộc sống và có khả năng được thực thi một cách nghiêm minh Song không phải lúc nào pháp luật cũng được thực hiện một cách tự nguyện, vì vậy cần phải giáo dục họ, phổ biến, GDPL giúp họ nhận thức được tính công bằng, sự cần thiết phải hành động và xử sự theo quy định của pháp luật không phải chỉ vì lợi ích riêng của bản thân mình mà còn vì lợi ích của Nhà nước, của xã hội và của cộng đồng, từ đó có thái độ tôn trọng và biết sử dụng công cụ pháp luật một cách có hiệu quả trong cuộc sống

“Thực hiện pháp luật là cả một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế, hợp pháp của chủ thể” [27, tr.116] Thực hiện pháp luật gồm nhiều cấp độ khác nhau, từ việc tuân thủ pháp luật, chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ mà pháp luật quy định đối với việc áp dụng pháp luật Nhưng dù ở cấp độ nào cũng đòi hỏi mỗi người dân phải có trình độ văn hóa pháp lý nhất định, phổ biến, GDPL giúp cho họ có được yêu cầu đó

Đối với nông dân, ngoài những vai trò chung nêu trên, phổ biến, GDPL còn

có những vai trò cụ thể được thể hiện rõ ở một số nét lớn sau:

- Một là, phổ biến, GDPL tạo tiền đề, cơ sở cho mỗi cá nhân nông dân trong

việc hiểu và nghiêm túc thực hiện pháp luật

Như đã nêu, nông dân chủ yếu sống bằng nghề nông nghiệp, trình độ văn hóa không cao, ít có điều kiện tiếp cận với pháp luật Vì vậy, phổ biến, GDPL bằng nhiều hình thức khác nhau đối với mỗi nhóm đối tượng khác nhau sẽ giúp cho nông dân có được khả năng sử dụng pháp luật, sử dụng có hiệu quả những quyền mà pháp luật trao cho mình để bảo vệ chính bản thân mình, đồng thời cũng nhận thức được những hành vi sai trái và mạnh dạn đấu tranh với những hành vi đó

Hai là, phổ biến, GDPL cho nông dân góp phần xây dựng “gia đình nông dân văn hóa”

Gia đình là tế bào của xã hội, đồng thời cũng là mảnh đất hình thành nhân cách, trí lực và nuôi dưỡng những tình cảm tốt đẹp, trong sáng của con người Trong điều kiện hiện nay khi đất nước ta đang trong tiến trình đổi mới và hội nhập với thế giới thì vấn đề gia đình ngày càng được quan tâm hơn Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định: “Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hóa, làm cho gia đình thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội” [22, tr.116]

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, nền kinh tế nước ta đã có bước phát triển vững chắc, tạo điều kiện cho mỗi người dân, mỗi gia đình phát huy được tính năng động, sáng tạo và trí tuệ, tài năng trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Tuy nhiên mặt trái của cơ chế thị trường cũng đặt các gia đình Việt Nam trước những thách thức không hề nhỏ, làm ảnh hưởng không nhỏ đến gia đình Để ngăn chặn những nguy cơ đó, cần phải được trang bị những kiến thức về nhiều lĩnh vực, trong

đó kiến thức và sự hiểu biết về pháp luật là vấn đề quan trọng hàng đầu cho các thành viên trong gia đình Có kiến thức về pháp luật thì họ mới hiểu được hành vi nào là đúng, hành vi nào sai, những việc nào được làm, việc nào không được làm

Như vậy chỉ có những hiểu biết nhất về các lĩnh của đời sống xã hội nói

chung và kiến thức về pháp luật nói riêng nông dân mới có thể tham gia đóng góp được những ý kiến đúng đắn với cơ quan co thẩm quyền, mới phát hiện được những hành vi sai trai đi ngược lại với lợi ích của xã hội, của nhân dân và tự bảo vệ mình

để không bị kẻ xấu lợi dụng

Ba là, phổ biến, GDPL cho nông dân thúc đẩy hoạt động của Hội Nông dân, phát huy vị trí và vai trò của hội trong hệ thống chính trị

Hội Nông dân Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội của giai cấp nông dân

do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo và là thành viên của MTTQ Việt Nam; cơ sở chính trị của Nhà nước CHXHCN Việt Nam Hội được tổ chức và hoạt động theo Điều lệ của hội song phải trong khuôn khổ của pháp luật Để đảm bảo được điều đó thì công tác phổ biến, GDPL của hội phải được tiến hành thường xuyên, liên tục và trở thành một trong những hoạt động quan trọng của tổ chức Hội Phổ biến, GDPL cho nông dân giúp cho hoạt động của hội thêm đa dạng, phong phú; đồng thời thông qua đó để bảo vệ những quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của nông dân, vừa tạo cho nông dân có thói quen sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật [31, tr.15]

1.2 Vai trò, đặc điểm của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân

1.2.1 Vai trò của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân

Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu trong đời sống chính trị

- xã hội mà một trong những tôn chỉ, mục đích, nhiệm vụ là tuyên truyền đường lối của Đảng và pháp luật của Nhà nước Do đó, trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách về tuyên truyền, phổ biến pháp luật, trong đó gắn chặt với chức năng, nhiệm vụ của báo chí Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị số 32-CT/TW, ngày 9-12-2003 về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, GDPL, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán

bộ, nhân dân, trong đó yêu cầu:

Các cơ quan thông tin đại chúng ở Trung ương và địa phương phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan xây dựng và thực hiện kế hoạch phổ biến, GDPL, xây dựng các chuyên mục, chuyên trang về pháp luật với

hình thức phong phú, sinh động; tăng thời lượng nội dung tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng tiếng Việt và tiếng các dân tộc thiểu số [1, tr.36]

Cụ thể hóa các quan điểm của Đảng, năm 2012, Quốc hội ban hành Luật Phổ biến, GDPL nhằm quy định quyền được thông tin về pháp luật và trách nhiệm của

cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và các điều kiện bảo đảm cho công tác phổ biến, GDPL Luật quy định rõ hình thức đăng tải thông tin pháp luật trên trang thông tin điện tử và phổ biến, GDPL trên các phương tiện thông tin đại chúng Luật Báo chí năm 2016 quy định rõ tuyên truyền pháp luật là một trong những chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của báo chí là: “Tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đấu tranh phòng, chống các hành vi vi phạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực trong xã hội” [43, tr.45]

Với chức năng là phương tiện thông tin đại chúng, báo chí Việt Nam đã thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, trong đó có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Với đặc tính

cơ bản của báo chí là tính phổ cập, nhanh chóng, kịp thời và rộng khắp, trong công tác phổ biến, GDPL, báo chí đóng vai trò quan trọng, là công cụ, phương tiện hữu hiệu đưa pháp luật đến với cán bộ, nhân dân, giúp cho đông đảo cán bộ, nhân dân

dễ dàng tiếp thu, nắm bắt, tìm hiểu, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật Bên cạnh đó, báo chí còn góp phần phản ảnh thực tiễn thi hành pháp luật và hướng dẫn dư luận xã hội ủng hộ, biểu dương người tốt, việc tốt trong chấp hành pháp luật; lên án, phê phán những biểu hiện tiêu cực, những hành vi vi phạm pháp luật trong xã hội, củng cố niềm tin vào pháp luật, vào công lý trong mọi tầng lớp nhân dân Nhìn từ một khía cạnh khác, báo chí cũng đóng vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân Bên cạnh việc tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến nhân dân, báo chí cũng là diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân Báo chí phản ảnh những đề xuất, kiến nghị của người dân với Đảng, Nhà nước về các chính sách, các quy định pháp luật chưa thật phù hợp, về những bất cập, những vướng mắc, bức xúc

trong thực tiễn thi hành, chấp hành pháp luật Đặc biệt, ngày nay với sự phát triển

đa dạng của các loại hình báo chí và việc phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ đã góp phần ngày càng nâng cao hiệu quả và chất lượng của thông tin trong đó có các thông tin về pháp luật

Theo đó, báo chí có những vai trò sau đây trong phổ biến, GDPL cho nông dân:

Giúp người dân có được hiểu biết về pháp luật, nhận thức về quyền: Báo chí

thường xuyên cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin các hoạt động liên quan đến pháp luật, giúp người dân thấy được bức tranh toàn cảnh về hoạt động pháp luật Mặt khác, báo chí còn cung cấp cho công dân nắm được các quy định của pháp luật

và hoạt động tư pháp, hành pháp, lập pháp của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Với những việc làm như vậy báo chí đã cung cấp cho người dân những hiểu biết về pháp luật, góp phần hình thành ý thức tự giác tuân thủ pháp luật Khi tính tự giác hình thành nó sẽ trở thành động lực giúp người dân có được định hướng để lựa chọn hành vi ứng xử phù hợp với yêu cầu của pháp luật khiếu nại, tố cáo

Thực tế hiện nay, ở khu vực nông thôn, nhất là vùng sâu, vùng xa hiểu biết

về pháp luật của nông dân còn rất hạn chế Nhiều nông dân khi vi phạm pháp luật

đã thành thật là họ không hiểu luật, hoặc chỉ được nghe loáng thoáng trên đài, ti vi Phần lớn hành vi phạm pháp của họ là không có tổ chức, không tính toán mà chỉ do bột phát, không kiểm soát được hành động của mình Nhiều nông dân không hiểu pháp luật quy định họ được làm gì và cấm họ làm gì Thậm chí, khi đứng trước vành móng ngựa họ cũng không hiểu mình phạm tội đến mức độ nào

Nguyên nhân là do vấn đề tuyên truyền pháp luật cho nhân dân – nhất là cho nông dân lâu nay chưa được chú ý đúng mức Người dân muốn tìm hiểu pháp luật lại bị hạn chế bởi nhiều xã hiện nay chưa có tủ sách pháp luật, hoặc nếu có chỉ lèo tèo 3-5 cuốn sách luật Biên chế mỗi xã hiện nay có 1 cán bộ tư pháp, nhưng trình

độ hạn chế, nên khi nông dân khiếu nại, lại trả lời sai hoặc để kéo dài, sinh ra khiếu kiện vượt cấp Theo thống kê của Hội Nông dân Việt Nam thì có trên 90% nông dân không biết đầy đủ pháp luật, chính sách; 40-45% nông dân hiểu biết pháp luật ở mức trung bình Đây là một thực trạng đáng buồn, bởi khi nông dân không hiểu biết

pháp luật, chính sách sẽ gây khó khăn cho việc quản lý Nhà nước bằng pháp luật, nông dân không phát huy được quyền làm chủ và cũng chính tình trạng này làm cho nền kinh tế chậm phát triển Theo thống kê của cơ quan thanh tra và của văn phòng tiếp dân của UBND các cấp, có khoảng 30% đơn thư khiếu kiện sai do dân không nắm được luật

Vì vậy, để người dân nắm vững kiến thức pháp luật thì hệ thống tuyên truyền, GDPL phải được hình thành rộng khắp; tùy từng vùng, miền mà định hướng tuyên truyền pháp luật cho phù hợp Thí dụ, đối với miền núi cần chú trọng tuyên truyền pháp luật của Nhà nước về hộ tịch, di cư, nhập cư, các chính sách về vay vốn, xóa đói giảm nghèo, luật hôn nhân và gia đình giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình cũng như xóa bỏ hủ tục lạc hậu như di dân tự do, tảo hôn,

ma chay tốn kém Đồng thời thông qua GDPL cần làm cho người dân phân biệt rõ đâu là pháp luật, đâu là tục lệ Với người nông dân ở đồng bằng thì tập trung giới thiệu các bộ luật về kinh tế, doanh nghiệp, luật đất đai, luật khiếu nại tố cáo Nhưng quan trọng hơn là phải đào tạo một đội ngũ cán bộ xã, thôn nắm vững luật pháp cũng như các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; chú ý hơn nữa việc xây dựng tủ sách pháp luật ở xã, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tự nghiên cứu, tìm hiểu pháp luật

Báo chí giúp người dân giám sát hoạt động tư pháp, hành pháp và lập pháp: Bằng việc phổ biến, GDPL, báo chí cung cấp cho người dân những thông tin

về hoạt động tư pháp, hành pháp và lập pháp của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, các quy định pháp luật Những thông tin này giúp cho người dân giám sát hoạt động của cán bộ làm công tác tư pháp, hành pháp và lập pháp Mặt khác, những thông tin

mà báo chí cung cấp cũng giúp cho các cơ quan có thẩm quyền có sự điều chỉnh hoạt động tư pháp, hành pháp và lập pháp cho phù hợp với thực tiễn, bảo đảm cho hoạt động này ngày càng hiệu quả hơn

Nhiều năm qua, báo chí đã có vai trò không hề nhỏ trong việc giám sát quyền lực tư pháp Bằng ngòi bút sắc bén, báo chí đã phát hiện và đưa nhiều vụ việc oan sai ra ánh sáng công luận, qua đó giúp cơ quan chức năng biết đến, soi xét lại và

đưa ra hướng giải quyết hợp tình, hợp lý Trong dòng chảy hiện đại, nhiều nhà báo

đã dấn thân vào thực tiễn sinh động của cuộc sống, phát hiện, phản ánh nhiều vụ việc xâm phạm nghiêm trọng hoạt động tư pháp, hoạt động tố tụng để từ đó giúp các cơ quan bảo vệ pháp luật điều tra, xử lý kịp thời Báo chí đã góp phần lớn đưa những vụ tiêu cực, vi phạm trong hoạt động tố tụng ra ánh sáng Nhà nước có hệ thống giám sát, kiểm sát hoạt động tư pháp, nhưng có một thực tế không thể phủ nhận là những vụ việc báo chí điều tra kỹ lưỡng, phân tích sâu sắc, phản biện mạnh mẽ có tác động tích cực và được quan tâm chỉ đạo làm rõ hơn Vụ án oan thế kỷ của nông dân Huỳnh Văn Nén có lẽ là một ví dụ rõ nét nhất về cuộc hành trình đấu tranh để đưa sự thật khách quan đến ánh sáng công luận Trong suốt gần

18 năm ngồi tù oan của ông Nén, nhiều tờ báo và thế hệ nhà báo đã cùng đồng hành với gia đình ông một cách kiên trì và vô tư Để rồi, dù muộn màng, nhưng sau cùng, ông Nén cũng được trao trả tự do và các cơ quan tố tụng Bình Thuận có lời xin lỗi chính thức với ông

Thực hiện lời căn dặn của Bác Hồ tại Đại hội lần thứ III Hội Nhà báo Việt Nam (năm 1962) “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy là

vũ khí sắc bén của họ” [36, tr.616], trong những năm qua, các nhà báo đã sử dụng ngòi bút của mình để thực hiện vai trò giám sát xã hội Bám sát sự kiện, thông tin nhanh nhạy, nắm bắt đúng bản chất sự kiện, phân tích trúng vấn đề trọng tâm và định hướng tư tưởng, hướng dẫn dư luận, các cơ quan báo chí – truyền thông đã thực hiện tốt chức năng giám sát, phản biện xã hội, mang lại hiệu quả rõ rệt Bởi thế, vai trò, chức năng giám sát, phản biện của báo chí ngày càng được khẳng định

và sức mạnh của báo chí, niềm tin của công chúng đối với cơ quan báo chí – truyền thông cũng ngày được nâng cao Từ các vụ việc trên, có thể thấy, báo chí đã và đang làm tốt những chức năng, vai trò của mình, “tiếng lòng” của người dân được bộc bạch và công lý đã được thực thi, mang lại niềm tin cho công chúng báo chí và giúp người bị oan sai được phục hồi danh dự

Mặc dù không được thay thế tòa án để phán xét hay buộc tội ai đó, nhưng rõ ràng là báo chí lại có khả năng tìm và chỉ ra những thiếu sót trong hoạt động tư

pháp để đồng hành cùng các cơ quan tố tụng, chống oan, sai, kịp thời minh oan cho nhiều công dân vô tội Việc đưa lượng thông tin chân thật, khách quan, chuẩn mực

và nhiều phía từ các chuyên gia đã giúp các cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận và điều chỉnh hợp lý

Sau những vụ án oan “lịch sử” của ông Huỳnh Văn Nén, ông Nguyễn Thanh Chấn, chỉ có thể nói rằng, báo chí không đứng ngoài cuộc và đã góp phần giám sát hoạt động tư pháp hiệu quả Vì vậy để giảm bớt đến mức thấp nhất án oan, cùng với việc không ngừng hoàn thiện hệ thống luật pháp về hình sự và tố tụng, nâng cao năng lực trình độ và đạo đức của các cán bộ cơ quan tố tụng và cơ quan giám định… thì việc đề cao vai trò của báo chí sẽ góp phần hạn chế sự lạm dụng quyền lực tư pháp để làm sai Hay nói cách khác, phát triển mạnh báo chí điều tra không chỉ làm tăng sức sống, sức chiến đấu của báo chí mà còn tích cực làm sáng tỏ vụ việc, giảm oan sai, tránh đi những tổn thất không thể bù đắp cho người lương thiện

và gia đình họ khi bị oan sai, góp phần quan trọng để người dân tin tưởng vào công

lý, tin tưởng vào cơ quan tư pháp

Báo chí là kênh chính thống để truyền tải các thông tin pháp luật cần thiết đến cho người nông dân Với đặc tính cơ bản của báo chí là tính phổ cập, nhanh

chóng, kịp thời và rộng khắp, trong công tác tuyên truyền, phổ biến, GDPL, báo chí đóng vai trò quan trọng, là công cụ, phương tiện hữu hiệu đưa pháp luật đến với nông dân, giúp đông đảo nông dân dễ dàng tiếp thu, nắm bắt, tìm hiểu, nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật Báo chí góp phần phản ánh thực tiễn thi hành pháp luật

và hướng dẫn dư luận xã hội Báo chí ủng hộ, biểu dương người tốt, việc tốt trong chấp hành pháp luật; lên án, phê phán những biểu hiện tiêu cực, những hành vi vi phạm pháp luật trong xã hội, tạo niềm tin vào pháp luật, vào công lý trong mọi tầng lớp nhân dân nói chung, nông dân nói riêng

Trong công tác tuyên truyền chính sách, pháp luật, báo chí còn đóng vai trò

là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nông dân Bên cạnh việc tuyên truyền chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đến nông dân, báo chí còn là diễn đàn thể hiện quyền tự do ngôn luận của nông dân Báo chí phản ánh

những đề xuất, kiến nghị của người nông dân với Đảng, Nhà nước về các chính sách, các quy định pháp luật chưa thật phù hợp, về những bất cập, những vướng mắc, bức xúc trong thực tiễn thi hành, chấp hành pháp luật Với đặc thù của báo chí

là thực hiện hoạt động thông tin phải nhanh nhạy, kịp thời, do vậy, việc tuyên truyền, phổ biến, GDPL trên báo chí luôn được thực hiện nhanh chóng, kịp thời để đáp ứng nhu cầu được thông tin, tìm hiểu về pháp luật của người dân

Để góp phần nâng cao chất lượng phổ biến, GDPL trên báo chí, việc giới thiệu chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật; phản ánh thực tiễn thi hành và áp dụng pháp luật thông qua các vụ việc cụ thể liên quan đến pháp luật hoặc thông qua hoạt động của các cơ quan Nhà nước; thực hiện giải đáp, tư vấn pháp luật trên báo chí; những nhân tố mới trong thực tiễn thi hành, chấp hành pháp luật, nhất là những cá nhân, tổ chức dũng cảm đấu tranh chống những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng, vô trách nhiệm, những hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm là đáp ứng nhu cầu chung Vì vậy, có thể nói, trên mặt trận văn hóa - tư tưởng nói chung và công tác tuyên truyền, phổ biến, GDPL nói riêng, báo chí đóng vai trò là lực lượng xung kích và cần được tiếp tục phát huy hiệu quả

1.2.2 Ưu thế của báo chí trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nông dân

- Báo chí có ưu thế nổi trội trong phổ biến, GDPL cho nông dân: Trong mỗi loại hình báo chí có rất nhiều cách thể hiện như: tin, bài, tọa đàm, diễn đàn, truyện ngắn, tiểu phẩm, phim truyền hình, phim tài liệu,… báo chí chuyển tải đến công chúng lượng tri thức phong phú đa dạng về pháp luật Việc khai thác, sử dụng các hình thức văn hoá nghệ thuật để phổ biến, GDPL, làm cho các quy định của pháp luật đi vào lòng người và để lại ấn tượng một cách sâu sắc Nhờ các loại hình nghệ thuật này, báo chí giúp cho công dân dễ hiểu, dễ nhớ các quy định pháp luật, thông qua đó hướng dẫn công dân cách ứng xử phù hợp với yêu cầu của pháp luật

Đặc biệt với đối tượng là nông dân – kênh thông tin có ít nhiều hạn chế so với người dân thành thị; tính cộng đồng mạnh mẽ hơn thì báo chí càng đóng vai trò đặc biệt quan trọng Thông qua các chương trình, kế hoạch, các đợt tổ chức tuyên truyền pháp luật hàng năm, tuyên truyền qua hệ thống báo chí, Đài phát thanh,

Truyền hình, các tạp chí, tập san về nông thôn, chính sách cấp báo tạp chí không thu tiền cho vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo… công tác thông tin, tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước nói chung và các chính sách về nông nghiệp, nông dân luôn được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền, sự phối hợp của các ban, ngành trong hệ thống chính trị Với hình thức phổ biến, GDPL với nội dung phong phú, đa dạng, bằng nhiều hoạt động tập trung hướng về cơ sở, đưa thông tin đến với nông dân thông qua nhiều hình thức như chương trình phát thanh tiếng dân tộc, các ấn phẩm, báo, tạp chí chuyên đề phản ánh về lĩnh vực công tác dân tộc miền núi, đưa các hoạt động trợ giúp pháp lý trực tiếp đến cơ sở phục vụ cho nhân dân, xây dựng các câu lạc bộ trợ giúp pháp luật, tổ chức tốt các hội nghị tuyên truyền pháp luật, các cơ quan báo chí đã góp phần nâng cao nhận thức cho người dân khu vực nông thôn, củng cố lòng tin của đồng bào các dân tộc vào Đảng, chính quyền, nâng cao ý thức chấp hành chính sách pháp luật

Các ưu thế làm nổi bật vai trò của báo chí trong phổ biến, GDPL cho nông dân thể hiện qua các nội dung sau

1.2.2.1 Đối tượng rộng: Trong công tác phổ biến, GDPL, báo chí đóng vai trò

quan trọng, là phương tiện hữu hiệu đưa pháp luật đến gần với nhân dân So với các hình thức phổ biến, GDPL khác thì loại hình phổ biến, GDPL trên báo chí có lợi thế đông đảo bạn đọc, khán thính giả trong nước và ngoài nước Trong mối quan hệ với

dư luận xã hội, báo chí có vai trò đặc biệt quan trọng, đó là khơi nguồn, phản ánh, định hướng, điều hòa dư luận xã hội và giám sát xã hội Từ một hiện tượng, một vụ việc đơn lẻ ở một địa chỉ cụ thể có thể sẽ bị sớm lu mờ nhưng khi nó được trình bày một cách công khai trên báo chí thì những thông tin về hiện tượng, sự kiện, vụ việc

đó được xã hội hóa nhanh chóng trở thành sự kiện truyền thông và ngay lập tức thu hút sự quan tâm của cả xã hội Sự kiện truyền thông đó sẽ tác động vào nhận thức, thái độ và hành vi của hàng triệu người, lay động, chi phối hàng triệu độc giả, khán, thính giả Công khai thông tin tạo nên dư luận và áp lực xã hội chính là nguồn gốc sức mạnh xã hội của báo chí Do vậy, sự kiện, vấn đề nào liên quan mật thiết đến lợi

ích công chúng và có lợi ích cho nhân dân, cho dân tộc, cho Đảng ta thì báo chí tích cực khơi nguồn để nó có thể nhanh chóng trở thành mối quan tâm của xã hội, thậm chí trở thành phong trào xã hội Chẳng hạn như sự kiện cá chết hàng loạt ở tại 4 tỉnh miền Trung gồm Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa - Thiên Huế do Formosa gây ra từ tháng 4 năm 2016 đã thu hút sự quan tâm của người dân cả nước, đặc biệt là

về nguyên nhân dẫn đến thảm họa cũng như câu chuyện minh bạch trong đầu tư tại Việt Nam; rồi tin tức về việc bồi thường thiệt hại từ sự cố môi trường biển cho người dân bị ảnh hưởng nặng nề về môi trường sống và ngư trường mưu sinh thường xuyên được báo chí trong nước đang tải và cập nhật, được bạn bè khắp nơi ủng hộ, tham gia Theo số liệu công bố trên kênh VTV1 Đài truyền hình Việt Nam, đến ngày 17-8, gần 100% các hộ dân bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển đã nhận tiền đền

bù với tổng số tiền lên đến hơn 6.000 tỷ đồng

Dù khơi nguồn hay phản ánh thì báo chí đều chủ yếu nhằm vào việc định hướng dư luận xã hội, tức là hướng dẫn nhận thức cho công chúng, cho nhân dân Định hướng không chỉ là yêu cầu của nhà báo, nhà truyền thông, mà còn là yêu cầu khách quan của công chúng cần thống nhất nhận thức, thái độ và hành vi, cần bình

ổn đời sống tinh thần để khai thác, phát huy mọi nguồn lực vật chất xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống và chất lượng cuộc sống Thực hiện tốt vai trò định hướng và điều hòa dư luận xã hội sẽ quyết định hiệu quả tác động của báo chí với xã hội Cùng với dư luận xã hội và bằng dư luận xã hội, báo chí thực hiện chức năng giám sát xã hội Nói báo chí tham gia giám sát xã hội, tức là giám sát bằng tai mắt của nhân dân Trong vai trò giám sát và phản biện của mình, báo

chí không chỉ thông tin mà còn phải thể hiện chính kiến, quan điểm của mình đối

với các vấn đề của cuộc sống Tại Đại hội Đảng XI, Đảng Cộng sản Việt Nam đã chính thức ghi nhận, yêu cầu nền báo chí cách mạng Việt Nam nhận thêm vai trò, nhiệm vụ phản biện xã hội Trong Nghị quyết Đại hội, về phát triển hệ thống thông tin đại chúng, nêu rõ: “Chú trọng nâng cao tính tư tưởng, phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin, giáo dục, tổ chức và phản biện xã hội của các phương tiện thông tin đại chúng vì lợi ích của nhân dân và đất nước ” [25, tr.225]

Cho nên trong xã hội ta, báo chí vừa là cơ quan ngôn luận, là công cụ thể hiện quyền lực chính trị của Đảng và Nhà nước, vừa là diễn đàn dân chủ thể hiện quyền lực của nhân dân và là công cụ của nhân dân giám sát mọi tiến trình kinh tế -

xã hội, góp phần làm lành mạnh hóa các mối quan hệ Ở đâu và khi nào tiến trình dân chủ được mở rộng, vai trò giám sát của báo chí được phát huy thì ở đó tiêu cực được đẩy lùi, ngăn chặn

Trong công tác tuyên truyền, phổ biến, GDPL cho nông dân, báo chí càng đóng vai trò quan trọng, giúp nông dân kịp thời tiếp thu, nắm bắt, tìm hiểu, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật Bên cạnh đó, báo chí còn góp phần phản ảnh thực tiễn thi hành pháp luật và hướng dẫn dư luận xã hội ủng hộ, biểu dương gương nông thôn tiêu biểu trong chấp hành pháp luật; lên án, phê phán những biểu hiện tiêu cực, những hành vi vi phạm pháp luật trong xã hội, củng cố niềm tin vào pháp luật, vào công lý trong giai cấp nông dân

1.2.2.2 Hình thức phong phú, hấp dẫn: Báo chí có nhiều loại: báo in, báo

nói, báo hình, báo điện tử Trong mỗi loại hình đó lại có rất nhiều cách thể hiện như: tin, bài, tọa đàm, diễn đàn, truyện ngắn, tiểu phẩm, phim truyền hình, phim tài liệu… Một trong những hình thức phổ biến, GDPL hiệu quả là tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về pháp luật thông qua thi viết, sân khấu hóa, tiểu phẩm, hội thi, hội diễn tuyên truyền trên báo chí, các trang thông tin điện tử Các phương tiện thông tin đại chúng là kênh phổ biến, GDPL hiệu quả vì tính lan tỏa nhanh đến với cộng đồng Ví

dụ, một hội nghị tổ chức chỉ phổ biến, GDPL cho một số lượng người nhất định, tuy nhiên, qua tuyên truyền trên báo chí, qua các phương tiện thông tin đại chúng, qua hội thi, hội diễn những người dân ở vùng sâu, vùng xa cũng đều nghe được, xem được, đọc được thông tin Mặt khác, những nội dung phổ biến, GDPL chuyển tải thông qua các tiểu phẩm, sân khấu hóa sẽ uyển chuyển, gần gũi với cuộc sống thường ngày của người nông dân vừa để lại ấn tượng một cách sâu sắc lại dễ hiểu,

dễ nhớ, dễ đi vào cuộc sống hơn, giúp người nông dân cách ứng xử theo hiến pháp

và pháp luật một cách đúng đắn

Việc phổ biến, GDPL cho nông dân trên báo chí nhằm mục đích giúp nông

dân nắm rõ các chủ trương, chính sách của Đảng, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, nắm bắt, tiếp thu và ứng dụng những tiến bộ khoa học - kỹ thuật để làm ra nhiều sản phẩm chất lượng cao, góp phần cải thiện đời sống, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo hướng phát triển bền vững Báo chí còn phản ánh thực tế cuộc sống của người lao động tại địa phương, nêu lên những khó khăn, vướng mắc trong quá trình sản xuất, những vấn đề tồn đọng chưa giải quyết,… giúp cho những người làm công tác quản lý, các cấp chính quyền, các ban ngành, đoàn thể nhìn nhận một cách thấu đáo về thực tế đời sống của người dân nông thôn, từ đó tham mưu cho Đảng ban hành những chủ trương, quyết định cụ thể, phù hợp với thực tế, giúp người nông dân phát triển sản xuất, cải thiện đời sống, từng bước tham gia hội nhập vào tiến trình toàn cầu hóa của đất nước

1.2.2.3 Tính nhanh chóng, kịp thời: Do đặc điểm thông tin báo chí là thông

tin thời sự Báo chí nghĩa là thông tin, giải thích và giải đáp những sự kiện, vấn đề thời sự đã và đang diễn ra liên quan mật thiết đến cuộc sống thường nhật Thời sự nghĩa là những việc vừa xảy ra, đang xảy ra, sẽ xảy ra; cũng có thể là xảy ra lâu rồi nhưng nay mới được phát hiện Đó là những sự việc, sự kiện liên quan tới sự quan tâm của đông đảo công chúng Tính thời sự, cập nhật của thông tin đáp ứng nhu cầu thiết yếu của cả giới lãnh đạo và công chúng; nói cách khác, nó đáp ứng nhu cầu cấp thiết của mọi thành viên xã hội

Dĩ nhiên, trong đời sống diễn ra muôn vàn sự kiện, thế thì đâu là sự kiện đời thường và đâu là sự kiện báo chí (truyền thông) Sự kiện báo chí chính là những vấn đề thời cuộc, thời sự tác động đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội

và được đông đảo các tầng lớp xã hội quan tâm Nó gây ra sự bức xúc xã hội với đòi hỏi cần được thông tin công khai, minh bạch, đầy đủ đáp ứng nhu của hiểu biết của mọi người Hiện nay, với sự phát triển vượt bậc của khoa học, công nghệ, các loại hình báo chí đều có đặc tính là truyền tin nhanh, đặc biệt là báo điện tử Chính vì vậy, việc tuyên truyền nói chung, phổ biến, GDPL trên báo chí nói riêng luôn được thực hiện nhanh chóng, kịp thời để đáp ứng nhu cầu được thông tin, tìm hiểu về pháp luật của người dân

Theo ý kiến đánh giá của lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, thông tin báo chí có ưu điểm là nhanh nhạy, kịp thời vì cập nhật hằng ngày, hằng giờ, trong khi thông tin báo cáo từ cấp dưới, địa phương và doanh nghiệp thường có độ trễ nhất định Bộ phận báo chí truyền thông của các cơ quan bộ, ngành Trung ương, UBND tỉnh thường xuyên nắm bắt, tổng hợp thông tin từ báo chí, phát hiện những vấn đề, sự việc nổi cộm liên quan đến lĩnh vực, địa bàn của mình, báo cáo, kiến nghị lãnh đạo để kịp thời chỉ đạo các cơ quan, ban, ngành, địa phương liên quan kiểm tra xác minh thông tin, sự việc mà báo chí phản ánh và có biện pháp xử lý, giải quyết thỏa đáng

Chỉ tính những tháng đầu năm 2017, hàng loạt vụ việc được báo chí phản ánh như: thu phí BOT trên các tuyến đường quốc lộ, trên cầu Việt Trì, cầu Bến Thủy; vụ cả nhà làm quan ở huyện Mỹ Đức, Hà Nội, 44/48 người là cán bộ lãnh đạo quản lý ở Sở Nội vụ tỉnh Hải Dương, vụ cán bộ trẻ Quỳnh Anh ở Sở Xây dựng Thanh Hóa được đề bạt, bổ nhiệm nhanh đến mức đáng ngờ vào các chức vụ lãnh đạo chủ chốt, vụ “cát tặc” đe dọa lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh đã nhanh chóng được các cơ quan có thẩm quyền vào cuộc điều tra và giải quyết thỏa đáng, được đông đảo nhân dân đồng tình ủng hộ

Báo chí không chỉ phản ánh một chiều, mà còn tích cực tham gia phản biện những chủ trương, chính sách, kế hoạch hoạt động của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội Nội dung thông tin báo chí phản ánh hoạt động của các tổ chức,

cơ quan thuộc hệ thống chính trị, những vấn đề mà các cơ quan chức năng quan tâm giải quyết ngày càng phong phú, đa dạng Những vấn đề được coi là “nhạy cảm” phải né tránh ngày càng giảm

Nhiều phóng sự, chương trình, bài báo đã gây tiếng vang dư luận và khởi đầu cho cuộc điều tra của các cơ quan chức năng, nhiều việc làm sai trái của cán bộ lãnh đạo, quản lý bị phanh phui, những hành vi thiếu chuẩn mực đạo đức công vụ bị lên

án Kết quả là không ít cơ quan do để xảy ra những hiện tượng tiêu cực nên ngại tiếp xúc với báo chí Bên cạnh đó, nhiều cơ quan thường xuyên phối hợp hoạt động với báo chí, kịp thời trao đổi thông tin, đảm bảo thông tin khách quan, trung thực,

kịp thời Nhờ đó, người dân hiểu rõ hơn và cảm thông, chia sẻ với những khó khăn, vất vả của các cơ quan Nhà nước

1.2.2.4 Tính rộng khắp: Với diện phủ sóng rộng (đài phát thanh, đài truyền

hình), số lượng phát hành lớn (báo in), với sự kết nối mạng internet toàn cầu, việc thông tin của báo chí nói chung và việc tuyên truyền pháp luật trên báo chí nói riêng được thực hiện trên diện rộng, về đặc tính này không có loại hình nào có thể ưu việt hơn báo chí

Phương thức đưa tin của báo chí cũng rất phong phú, từ các hình thức báo chí truyền thống cho đến thông tin điện tử hiện đại phát triển nhanh chóng cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi về thông tin ngày càng cao của công chúng Với hơn 90 triệu dân, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường công chúng báo chí lớn, hấp dẫn và nhiều tiềm năng

Cùng với sự bùng nổ thông tin mang tính chất quốc tế, với số lượng lớn các

tờ báo, tạp chí, đài phát thanh, truyền hình, cổng thông tin điện tử, chưa bao giờ Việt Nam lại có sự đa dạng, phong phú về loại hình, số lượng báo chí như hiện nay Trên bất kỳ lĩnh vực nào, các nhà lãnh đạo, quản lý cũng có thể tìm thấy những thông tin từ báo chí, thậm chí có nhiều tạp chí chuyên khảo về một lĩnh vực, vấn đề nào đó Đây là nguồn thông tin quan trọng, rất hữu ích trong xây dựng

và phân tích chính sách

Các sự kiện, vấn đề của cuộc sống được phản ánh trên báo chí góp phần định hướng dư luận xã hội, hướng dẫn nhận thức của quần chúng Càng gắn chặt với dư luận xã hội, phản ánh đầy đủ diện mạo dư luận xã hội thì báo chí càng sinh động, hấp dẫn Đồng thời báo chí là những kênh truyền dẫn, những kênh phát tán, là phương tiện thể hiện sức mạnh chủ yếu và thường xuyên của dư luận xã hội Nghị quyết Trung ương 6 (lần 2) khóa VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam lần đầu tiên trong văn kiện chính thức của mình, đã khẳng định vai trò giám sát xã hội của báo chí và truyền thông đại chúng Nói báo chí và truyền thông đại chúng là một trong 4

hệ thống giám sát xã hội, tức là giám sát bằng dư luận xã hội, bằng tai mắt của nhân dân, là kênh giám sát của nhân dân, thông qua báo chí để nhân dân tham gia xây

dựng Đảng, xây dựng đất nước, góp phần làm lành mạnh các quan hệ xã hội Theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 6 (lần 2), Đảng và Nhà nước ta ngày càng quan tâm giải quyết có hiệu quả những vấn đề mà báo chí nêu ra Mặt khác, cũng theo tinh thần đó, đòi hỏi báo chí ngày càng nâng cao trách nhiệm xã hội và năng lực phản ánh thực tiễn, năng lực vai trò khơi nguồn dư luận xã hội, phản ánh và định hướng dư luận xã hội, hướng dẫn nhận thức của nhân dân Vai trò giám sát của báo chí và truyền thông đại chúng phụ thuộc vào tiến trình dân chủ hóa đời sống xã hội, phụ thuộc vào trình độ văn hóa của cư dân và môi trường pháp lý Hiệu quả giám sát này vừa phụ thuộc vừa thúc đẩy quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Hay nói cách khác, hiệu quả giám sát xã hội của báo chí và truyền thông đại chúng theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 6 (lần 2) quan hệ chặt chẽ, mật thiết với năng lực lãnh đạo của cấp bộ Đảng và năng lực quản lý của các cấp chính quyền cũng như vai trò, vị thế xã hội của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng đất nước, trong đấu tranh làm lành mạnh hóa các quan hệ kinh tế - xã hội Thái độ và trách nhiệm với những vấn đề mà báo chí ra vừa thể hiện trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, vừa thể hiện văn hóa chính trị của cán bộ, công chức trong bộ máy quyền

Là lực lượng đông đảo trong xã hội, với khoảng 70% dân số sống ở nông thôn, 50% lao động trong nông nghiệp, vì vậy, công tác truyền thông báo chí có ảnh hưởng rất lớn đến giai cấp nông dân Việc đẩy mạnh hoạt động truyền thông để cổ

vũ, động viên, chia sẻ, giúp nông dân vượt qua khó khăn, nhân rộng các mô hình để tạo sức lan tỏa là hết sức cần thiết Những kết quả, khó khăn, bức xúc của nông dân, những sáng tạo, những cách làm, mô hình hay của nông dân, định hướng cho bà con sản xuất rất cần được các phương tiện thông tin truyền tải đậm nét, thường xuyên, liên tục, đặc biệt là những nông dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới hải đảo, nơi người nông dân ít được tiếp cận với các phương tiện thông tin truyền thông Để nông dân phát huy vai trò chủ thể trong phát triển kinh tế - xã hội, XDNTM, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp đối với nông dân nói riêng cũng như chính quyền

và các cấp hội nông dân nói chung Một trong những giải pháp đó là đẩy mạnh công tác tuyên truyền của các cơ quan báo chí để nhân dân nhận thức đúng đắn, đầy đủ

về vai trò chủ thể trong sự nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, chủ thể của chương trình XDNTM Cụ thể là tuyên truyền để người nông dân nhận thức đầy đủ

về các vai trò: chủ thể tích cực tham gia vào quá trình xây dựng quy hoạch và thực hiện quy hoạch XDNTM; chủ thể tham gia xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội

ở nông thôn; chủ thể trực tiếp trong phát triển kinh tế và tổ chức sản xuất của tiến trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn; chủ thể tích cực, sáng tạo trong xây dựng

và gìn giữ đời sống văn hóa - xã hội, môi trường ở nông thôn; nhân tố góp phần quan trọng vào xây dựng hệ thống chính trị - xã hội vững mạnh, bảo đảm an ninh, trật tự xã hội ở cơ sở Tôn vinh tấm gương nông dân điển hình, tiên tiến trong các phong trào nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, phong trào XDNTM và xây dựng gia đình văn hóa…

1.2.2.5 Tính phổ cập: Do đối tượng phục vụ chung của báo chí là đông đảo

công chúng, bên cạnh đó, mỗi cơ quan báo chí lại có một đối tượng phục vụ chủ yếu riêng (như thanh niên, phụ nữ, nông dân, nhà khoa học…), vì vậy, việc phổ biến, GDPL trên báo chí luôn đảm bảo tính phổ cập, phục vụ cho đông đảo đối tượng của mình

Mục đích tác động của báo chí là vì công chúng xã hội phổ biến, chứ không phải là một nhóm nhỏ đặc thù Với đối tượng công chúng lớn, khả năng tác động và gây ảnh hưởng xã hội của báo chí là rất đáng kể Chẳng hạn, khi một hiện tượng được nêu trên công luận, hàng triệu độc giả, khán thính giả có thể tiếp cận hiện tượng, lĩnh hội, phân tích và bàn luận về sự kiện đó Từ đó nó tạo nên dư luận xã hội và áp lực xã hội Chính vì thế nó tác động, ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống xã hội một cách rộng lớn

Một điều không thể phủ nhận, ngày nay đời sống của các tầng lớp nhân dân đang được nâng cao, đi cùng với nó là sự nâng lên của trình độ tri thức, nhận thức nói chung và nhận thức pháp luật nói riêng Nhân dân ngày càng quan tâm hơn đến pháp luật, ý thức chấp hành, thực hiện pháp luật có những tiến bộ rõ rệt Họ

đã tiếp thu khá nhiệt tình, tích cực sự tuyên truyền pháp luật từ phía các cơ quan báo chí cũng như hưởng ứng nhiệt tình các cuộc vận động pháp luật Vì vậy, nhân