tài liệu uy tín được biên soạn bởi giảng viên đại học Bách Khoa TPHCM, thuận lợi cho qua trình tự học, nghiên cứu bổ sung kiến thức môn toán cao cấp 1, toán cao cấp hai, tích phân vi phân ôn thi học sinh giỏi, luyện thi đại học, ôn thi vào lớp 10, ôn thi trường chuyên môn toán, sắc xuất thống kê, các môn học tài chính, kế toán, ngân hàng, toán cao cấp, Tài liệu được kiểm duyệt bởi giảng viên, phòng đào tạo trường đại học bách khoa, lưu hành nội bộ
Trang 1TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH
B ÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ
TS Lê Xuân Đại
Trường Đại học Bách Khoa TP HCM Khoa Khoa học ứng dụng, bộ môn Toán ứng dụng
Email: ytkadai@hcmut.edu.vn
TP HCM — 2016.
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 1 / 36
Trang 3Tích phân xác định Bài toán thực tế
B ÀI TOÁN XÂY DỰNG
Các kỹ sư xây dựng được giao nhiệm vụ là sạch cổng chào của thành phố, cao 630m , rộng 630m Phương trình của cổng chào là y = 630 − x
2
157, 5 · Ý tưởng của các kỹ sư là xây dựng dàn giáo bên dưới cổng chào để có làm sạch mọi nơi trên cổng chào.
Vấn đề quan tâm là diện tích bên dưới cổng chào là bao nhiêu?
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 3 / 36
Trang 4Tích phân xác định Bài toán thực tế
Diện tích bên dưới cổng chào là
Trang 5Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
K HÁI NIỆM TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH
Cho hàm số f (x) xác định trên đoạn
[a, b](a < b). Chia đoạn [a, b] thànhn phần nhỏ hữu hạn [x i−1 , x i ](i = 1, ,n)bởi những điểm
Trang 6Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
Đ ỊNH NGHĨA 1.1
Tổng σ = P n
i=1
f ( ξ i ) ∆x i được gọi là tổng tích phân của hàm số f (x) trên đoạn [a, b] Tổng này còn được gọi là tổng Riemann
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 6 / 36
Trang 7Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
Đ ỊNH NGHĨA 1.2
Số hữu hạn I ∈ R được gọi là giới hạn của
tổng tích phân σ khi λ → 0(λ = max∆x i > 0),
nếu như với mọi ∀ε > 0, ∃δ = δ(ε) > 0 sao cho
với độ dài ∆x i < δ, có nghĩa là λ < δ, luôn có bất đẳng thức |σ − I| < ε, không phụ thuộc
vào cách chia đoạn [a, b] thành những đoạn nhỏ, và cách chọn điểm ξ i trên những đoạn nhỏ [x i−1 , x i ] Lúc này ta viết lim
λ→0 σ = I.
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 7 / 36
Trang 8Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
Đ ỊNH NGHĨA 1.3
Nếu tổng tích phân σ có giới hạn hữu hạn
khi λ → 0có nghĩa là lim
Trang 9Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
´ 2
.
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 9 / 36
Trang 10Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
Vậy f ( ξ k ) ∆x k =
µ
k n
3
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 10 / 36
Trang 11Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 11 / 36
Trang 12Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 12 / 36
Trang 13Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 13 / 36
Trang 14Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 14 / 36
Trang 15Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 15 / 36
Trang 16Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 16 / 36
Trang 17Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 17 / 36
Trang 18Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 18 / 36
Trang 19Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 19 / 36
Trang 20Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 20 / 36
Trang 21Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 21 / 36
Trang 22Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 22 / 36
Trang 23Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
Chia đoạn [a, b] thành n phần nhỏ hữu hạn
[x i−1 , x i ](i = 1, ,n) bởi những điểm
x 0 = a < x 1 < x 2 < < x i−1 < x i < < x n = b. Kí hiệu
∆x i = x i − x i−1 > 0, λ = max{∆x i , i = 1, ,n}.
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 23 / 36
Trang 24Tích phân xác định Khái niệm tích phân xác định
Trên mỗi phần nhỏ này [x i−1 , x i ] chỉ chọn số hữu tỉ ξ i ∈ [x i−1 , x i ] và thành lập tổng
Nếu trên mỗi phần nhỏ [x i−1 , x i ] chỉ chọn số
Như vậy, đối với hàm Dirichlet giới hạn của tổng tích phân không tồn tại.
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 24 / 36
Trang 26Tích phân xác định Lớp các hàm khả tích
Đ ỊNH LÝ 1.1
Các hàm có tính chất sau sẽ khả tích trên đoạn [a, b]
1 Hàm liên tục trên đoạn [a, b]
2 Hàm bị chặn trên đoạn [a, b] và có một số hữu hạn các điểm gián đoạn trên đoạn [a, b].
3 Hàm bị chặn và đơn điệu trên đoạn [a, b].
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 26 / 36
Trang 28Tích phân xác định Tính chất cơ bản
T ÍNH CHẤT CƠ BẢN CỦA TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH II
6 Nếu hàm f (x) khả tích và không âm trên đoạn [a, b], (a < b) thì
Trang 29Tích phân xác định Tính chất cơ bản
T ÍNH CHẤT CƠ BẢN CỦA TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH III
8 Nếu hàm f (x) khả tích trên [a, b], (a < b)
Trang 31Tích phân xác định Tính chất cơ bản
T ÍNH CHẤT CƠ BẢN CỦA TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH V
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 31 / 36
Trang 32Phương pháp tính tích phân xác định Tích phân xác định như hàm của cận trên
1 F(x) liên tục trên đoạn [a, b].
2 Nếu f (x) liên tục tại điểm x 0 ∈ [a, b] thì F(x)
sẽ khả vi tại điểm x 0 và F 0 (x 0 ) = f (x 0 ).
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 32 / 36
Trang 33Phương pháp tính tích phân xác định Tích phân xác định như hàm của cận trên
Trang 34Phương pháp tính tích phân xác định Tích phân xác định như hàm của cận trên
Trang 35Phương pháp tính tích phân xác định Tích phân xác định như hàm của cận trên
số f (t) = arcsint xác định và liên tục trên [0, 1]
nên F(u) khả vi trên [0, 1] Hàm u(x) khả vi trên R Do đó, hàm hợp F(u(x)) khả vi trên
[0, 1]
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 35 / 36
Trang 36Phương pháp tính tích phân xác định Tích phân xác định như hàm của cận trên
Trang 37Phương pháp tính tích phân xác định Công thức Newton-Leibniz
Mọi nguyên hàm của hàm f (x) trên đoạn
Trang 38Phương pháp tính tích phân xác định Công thức Newton-Leibniz
C ÔNG THỨC N EWTON -L EIBNITZ
Tích phân xác định không phụ thuộc vào biến lấy tích phân, có nghĩa là
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 38 / 36
Trang 39Phương pháp tính tích phân xác định Công thức Newton-Leibniz
4 − tan π
6 = 1 −
p 3 3
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 39 / 36
Trang 40Phương pháp tính tích phân xác định Công thức Newton-Leibniz
Trang 41Phương pháp tính tích phân xác định Công thức Newton-Leibniz
Trang 42Phương pháp tính tích phân xác định Tích phân từng phần
Trang 43Phương pháp tính tích phân xác định Tích phân từng phần
Trang 44Phương pháp tính tích phân xác định Công thức đổi biến
C ÔNG THỨC ĐỔI BIẾN
ở đây t = ϕ(x) là hàm số liên tục cùng với
đạo hàm của nó ϕ 0 (x) trên đoạn [a, b],
α = ϕ(a),β = ϕ(b), f (t) là hàm số liên tục trên đoạn [ α,β].
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 44 / 36
Trang 45Phương pháp tính tích phân xác định Công thức đổi biến
C ÔNG THỨC ĐỔI BIẾN
ở đây x = ϕ(t) là hàm số liên tục cùng với
đạo hàm của nó ϕ 0 (t) trên đoạn [ α,β],
a = ϕ(α),b = ϕ(β), f [ϕ(t)] là hàm số liên tục trên đoạn [a, b].
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 45 / 36
Trang 46Phương pháp tính tích phân xác định Công thức đổi biến
Trang 47Phương pháp tính tích phân xác định Công thức đổi biến
Trang 48Phương pháp tính tích phân xác định Tính chất của hàm chẵn, hàm lẻ
Trang 49Phương pháp tính tích phân xác định Tính chất của hàm chẵn, hàm lẻ
Trang 50Phương pháp tính tích phân xác định Tính chất của hàm chẵn, hàm lẻ
Đặt u = x,dv = sin xdx
cos 2 x . Khi đó du = dx,v = 1
cos x . Từ đó suy ra
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 50 / 36
Trang 51Phương pháp tính tích phân xác định Tính chất của hàm chẵn, hàm lẻ
Trang 52Phương pháp tính tích phân xác định Tính chất của hàm chẵn, hàm lẻ
CÁM ƠN CÁC EM ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE
TS Lê Xuân Đại (BK TPHCM) TÍCH PHÂN XÁC ĐỊNH TP HCM — 2016 52 / 36