tieu luan tôn giáo qua các tác phẩm

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ---Tiểu luận hết môn Môn: chủ nghĩa vô thần khoa học Đề tài: Bạn hãy nêu lên suy nghĩ của mình về vấn đề tôn giáo qua các tác phẩm của Mác Ănggh

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

-Tiểu luận hết môn

Môn: chủ nghĩa vô thần khoa học

Đề tài:

Bạn hãy nêu lên suy nghĩ của mình về vấn đề tôn giáo qua các tác phẩm của Mác Ăngghen

-Lênin

Họ và tên: Đinh thị thu trang

Lớp: Cao học Tôn giáo -

Khóa11

Tôn giáo là một hiện tợng đã tồn tại lâu đời trong xã hội loài ngời Cha nói đến tôn giáo nguyên thủy, chỉ nói đến những tôn giáo lớn đang tồn tại trên thế giới hiện nay thì từ ngày trên lu vực sông Hồng ở ấn Độ, Phật thich ca nói về cõi Niết bàn, ở Trung Quốc Lão tử nói về Đạo, Khổng Tử nói về Nhân và sau đó khoảng 500 năm, ở Israel bên bờ Địa Trung Hải, Jesus xuất hiện và nói về tình yêu của Thiên chúa - từ bấy đến nay lịch sử tôn giáo đã phải trải qua hàng ngàn năm, còn nếu kể cả tôn giáo nguyên thủy nữa thì có thể nói

mà không sợ cờng điệu là tôn giáo đã tồn tại xuyên suốt toàn

bộ lịch sử phát triển của xã hội loài ngời, là một bộ phận cấu thành quan trọng của đời sống xã hội loài ngời

Trong lịch sử, rõ nhất là lịch sử phơng Tây, đã từng có thời kỳ thần quyền tôn giáo thống ngự toàn bộ đời sống xã hội, chi phối cuộc sống con ngời không chỉ phần hồn mà cả phần xác, không chỉ bên đạo mà cả bên đời Lịch sử cũng

đã từng biết đến những vụ đụng độ tôn giáo quyết liệt, những cuộc chiến tranh tôn giáo đẫm máu kéo dài hàng trăm năm

Tôn giáo là gì mà lại có ma lực cuốn hút con ngời, làm cho con ngời sùng tín, mãnh liệt, ngay khi khoa học kỹ thuật phát triển, ánh sáng khoa học đã chiếu rọi vào những vùng tối vô tri của nhận thức con ngời, tôn giáo tởng rằng sẽ thu hẹp

và mất đi Nhng không, tôn giáo ngày nay vẫn đang tồn tại

và đang tác động tới nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, giáo dục, đạo đức, ảnh hởng

đến t tởng và hành động của đông đảo tín đồ trên thế

giới? Đặc biệt, trong những năm gần đây vấn đề tôn giáo -dân tộc lại trở nên sôi động hơn bao giờ hết, nhất là từ khi Liên Xô và hệ thống XHCN bị sụp đổ, trên nhiều quốc gia hàng loạt các cuộc xung đột vũ trang kéo dài trong đó có những nguyên nhân về tôn giáo và sắc tộc

Tôn giáo và dân tộc, tôn giáo và chủ nghĩa xã hội, tôn giáo và thế giới hiện đại là một trong những vấn đề lớn mà chúng ta cần nhận thức một cách đúng đắn, để giải quyết vấn đề tôn giáo một cách khoa học phù hợp với xu thế của thời

đại và thực tiễn của đất nớc ta hiện nay

Những t tởng của Mác, Ăngghen, Lênin về vấn đề tôn giáo là cơ sở rất quan trọng cho chúng ta để có thái độ,

ph-ơng pháp nhận thức và giải quyết tốt vấn đề tôn giáo vì hạnh phúc chân chính của con ngời, trong đó có cả các tín

đồ tôn giáo Tuy nhiên, chúng ta cũng cần có cái nhìn biện chứng, không nên vận dụng quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về tôn giáo một cách máy móc và giáo điều Ngay từ năm 1921, Nguyễn ái Quốc từng nói: "Ngời An Nam không có linh mục, không có tôn giáo, theo cách nghĩ của châu Âu",

"chủ nghĩa Mác đợc xây dựng trên cơ sở lịch sử châu Âu

mà châu Âu thì cha phải là toàn nhân loại" Lập luận này chính là kim chỉ nam cho chúng ta khi nghiên cứu các quan

điểm của Ăngghen, Lênin về vấn đề tôn giáo

Mác và Ăngghen không có tác phẩm chuyên biệt nào về tôn giáo nhng trong mối liên hệ với các vấn đề thế giới quan triết học, trong những vấn đề đấu tranh giai cấp, hai ông

đã đề cập đến vấn đề tôn giáo gần nh trong suốt cuộc đời hoạt động của mình

Nh chúng ta đã biết, sự hình thành ý thức công dân, ý thức chính trị của Mác đợc diễn ra trong bầu không khí thiếu tự do dân chủ nặng nề của nền quân chủ Phổ, nhất

là sự cấm đoán nghiêm ngặt đối với sự phê phán đạo Kitô, chỗ dựa về tinh thần của nó Do đó, không phải ngẫu nhiên

mà Mác đã chọn việc nghiên cứu "Sự khác nhau giữa triết học

và tự nhiên của Démocrít và của Epicur" làm đề tài luận án tiến sĩ của mình Epicur và trờng phái triết học của ông có

đặc trng rõ nét là tính chất duy lý và vô thần Epicur phủ nhận sự can thiệp của các thần linh vào thế giới trần gian, phủ nhận sự bất tử của linh hồn (Mác bảo vệ luận án tiến sĩ năm 1841) Mác hiểu rằng mặc dù quan điểm của tôn giáo là

phi lý, nhng tôn giáo vẫn có một sức mạnh thực tế và nhiệm

vụ của khoa học chân chính không chỉ là phủ nhận các tín

điều của nó mà phải vạch ra bản chất, nguồn gốc và điều kiện truyền bá tôn giáo Cũng vào năm 1841, Phơbách cho xuất bản cuốn sách "Bản chất đạo Kitô", trong đó ông phê phán tôn giáo từ lập trờng duy vật: ngoài giới tự nhiên và con ngời ra không có gì hết, các thiên thần là do con ngời tạo ra, bằng cách đem quy chính bản chất của mình vào các thiên thần, vào thợng đế Quyển sách của Phơbách đã ảnh hởng mạnh đến Mác làm cho chủ nghĩa vô thần ở Mác có một cơ

sở duy vật vững vàng hơn

Trong tác phẩm "Về vấn đề Do Thái", xuất bản năm

1843, Mác đã phê phán mối quan hệ giữa nhà nớc và giáo hội

châu Âu "Cái gọi là nhà nớc Cơ đốc giáo là nhà nớc không hoàn bị mà Đạo cơ đốc là sự bù đắp và thần thánh hóa sự không hoàn bị đó ( ), còn nhà nớc dân chủ, một nhà nớc thật sự thì không cần đến tôn giáo để bù đắp về mặt chính trị cho mình"

Cuối năm 1843, đầu năm 1844 Mác viết lời nói đầu cho tác phẩm "Sự phê phán triết học pháp quyền của Hêghen" trong đó Mác viết: "Đối với nớc Đức thì việc phê phán tôn giáo

về thực chất đã kết thúc, và việc phê phán tôn giáo là tiền

đề của mọi sự phê phán khác " Căn cứ của sự phê phán chống tôn giáo là: "con ngời sáng tạo ra tôn giáo, chứ tôn giáo không sáng tạo ra con ngời", "nhà nớc ấy, xã hội ấy sản sinh ra

tôn giáo, tức là thế giới quan lộn ngợc" Nh vậy, "phê phán tôn

giáo biến thành phê phán pháp quyền, phê phán thần học biến thành phê phán chính trị".

Từ đây Mác và Ăngghen đi sâu vào nghiên cứu, giáo dục và tổ chức giai cấp vô sản, tiến hành cuộc đấu tranh

trên mảnh đất thực tại của đời sống xã hội nhằm giành sự

giải phóng về kinh tế, xã hội và chính trị Những kết quả

đầu tiên của sự chuyển hớng này là "Các bản thảo kinh tế -triết học" năm 1844 của Mác

Nhng điều đó, không có nghĩa là sự nghiên cứu về tôn giáo, cuộc đấu tranh chống tôn giáo không còn là mối quan tâm của Mác - Ăngghen nữa Những vấn đề này vẫn giữ một vị trí thích đáng trong quá trình hình thành, hoàn thiện chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng, cũng nh trong quá trình xây dựng chiến lợc và sách

l-ợc đấu tranh cách mạng của giai cấp vô sản Trong "Luận

c-ơng về Phơbách" Mác đã chỉ ra các mặt hạn chế của ông ta trong việc phê phán tôn giáo, trong luận cơng Mác đã vạch ra rằng sau khi đã chỉ ra đợc sự tha hóa về mặt tôn giáo, sự phân đôi thế giới trần tục và thế giới tôn giáo, Phơbách đã không hiểu đợc rằng vấn đề cơ bản cần đợc đặt ra là phải tiêu diệt đợc cái thế giới trần tục đó về mặt lý luận và về mặt thực tiễn

Có thể nói rằng "Luận cơng về Phơbách" đánh dấu sự hình thành trên những nét cơ bản nhất quan điểm duy vật lịch sử mới của Mác, từ đó Mác đã có thể phân rõ ranh giới

về triết học của mình với Phơbách, với phái Hêghen trẻ và từ

đây Mác (cùng với Ăngghen) đã có thể dùng quan điểm duy vật lịch sử của mình để nghiên cứu lại lịch sử vận động hiện thực của xã hội trong quá khứ, hiện tại Điều đó đợc thực hiện trong tác phẩm "Hệ t tởng Đức" do Mác và Ăngghen cùng biên soạn vào mùa thu 1845 đến khoảng tháng 5/1846

Trong "Tuyên ngôn Đảng Cộng sản", xuất bản năm 1848, Mác và Ăngghen có nói tới những lời buộc tội chủ nghĩa cộng sản, xuất phát từ những quan điểm tôn giáo, triết học và nói chung là từ những quan điểm ý thức tôn giáo Trả lời những

sự buộc tội đó, "Tuyên ngôn" đợc mở đầu nh sau "một bóng

ma đang ám ảnh châu Âu: bóng ma chủ nghĩa cộng sản Tất cả thế lực của châu Âu cũ đang tìm cách trừ khử bóng

ma đó: Giáo hoàng và Nga hoàng đều đã liên hợp lại thành một liên minh thần thánh để trừ khử bóng ma đó Vì vậy,

đã đến lúc những ngời cộng sản phải bày tỏ chính kiến, quan điểm của mình trớc toàn thế giới"

Năm 1850, Ăngghen viết tác phẩm "Chiến tranh nông dân ở Đức", trong đó có phân tích nguyên nhân, diễn biến, kết quả của cuộc chiến tranh nông dân ở Đức mà ông coi là

"điểm trung tâm của toàn bộ lịch sử nớc Đức", giải thích vì sao cuộc đấu tranh giữa các giai cấp lại mang hình thức chiến tranh tôn giáo, Ăngghen chỉ ra rằng thời trung cổ đã xóa sạch nền văn minh cổ đại, nền triết học, luật học cổ

đại điều duy nhất nó mợn đợc của thế giới cổ đại đã diệt vong là đạo Kitô và một số thành thị nửa tàn phá đã mất hết nền văn minh cũ của chúng Trong những giai đoạn phát triển ban đầu bọn giáo sĩ chiếm độc quyền trí dục, bản thân nền giáo dục cũng mang một tính chất chủ yếu là thần học Tất cả những khoa học chỉ là những ngành của khoa học thần học, những nguyên lý thống trị trong thần học cũng

đợc áp dụng cho chính trị và luật học Những đoạn kinh thánh cũng có hiệu lực trớc mọi tòa án nh là luật pháp "

Vào tháng 5/1875, khi nhận xét về bản cơng lĩnh Gôta của Đảng công nhân Đức, Mác đã chỉ ra Đảng công nhân không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu về tự do tín ngỡng của nhà nớc t sản, về thực chất đó chỉ là chấp nhận, dung nạp sự

tự do tín ngỡng đủ mọi loại Sứ mệnh của Đảng công nhân là

cố gắng giải thoát, ý thức, t tởng của con ngời khỏi sự huyễn hoặc tôn giáo"

Trong tác phẩm "Chống Đuy rinh" (cuối tháng 3/1878)

Ăngghen lại một lần nữa phê phán luận điểm của Đuy rinh về

cấm tôn giáo Ănngghen đã chỉ ra rằng mọi thứ tôn giáo đều chỉ là sự phản ánh hoang đờng vào trong đầu óc con ngời của những sức mạnh bên ngoài đang chế ngự cuộc sống hàng ngày của họ, trong sự phản ánh đó có các sức mạnh trần thế mang hình dáng của những sức mạnh siêu trần thế Tiếp đó Ăngghen chỉ ra rằng trong xã hội t bản hiện đại, con ngời bị các quan hệ kinh tế do chính mình tạo ra thống trị

nh một lực lợng xa lạ, hiện thực khách quan đó đợc phản ánh vào trong tôn giáo (điều Ăngghen nói ở đây cũng là điều

mà Mác đã nói đến trong Bộ t bản: Trong thế giới tôn giáo, con ngời bị sản phẩm của chính đầu óc mình thống trị, thì trong nền sản xuất t bản chủ nghĩa cũng vậy, con ngời

bị sản phẩm của chính bàn tay mình thống trị) Chỉ sự hiểu biết đó thôi thì cha thể bắt sức mạnh đó (của sự vận

động kinh tế của chủ nghĩa t bản) phục tùng xã hội Trớc hết,

là cần phải có một hành động xã hội (tức là cuộc cách mạng

xã hội) Qua sự trình bày của Ăngghen ta thấy sự khác nhau căn bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy tâm chủ quan duy ý chí trong cách hiểu và giải quyết vấn

đề tôn giáo

Ba năm sau khi Mác qua đời, năm 1886 Ăngghen viết tác phẩm "Lút vích Phơ Bách và sự cáo chung của triết học

cổ điển Đức", trong đó có chơng III đợc giành để nói riêng

về triết học tôn giáo và đạo đức học của Phơ bách Đoạn

Ăngghen nói về Đạo Tin Lành nh là bộ áo t tởng của lần đứng dậy thứ hai của giai cấp t sản (cuộc cách mạng t sản Anh năm 1689), nhà thờ Quốc giáo Anh mang đậm ảnh hởng của

Calvin là một thứ nhà thờ mới đã đợc t sản hóa là một sự phân tích rất hay về mối quan hệ giữa chính trị và tôn giáo ở chơng nói về chủ nghĩa duy vật biện chứng Ăngghen

đã lu ý: cần đề phòng biến chủ nghĩa duy vật kinh tế máy

móc, quy chiếu một cách trực tiếp giản đơn các hiện tợng của đời sống xã hội trong các lĩnh vực khác, kể cả tôn giáo,

về kinh tế.

Lênin sinh sống trong một môi trờng gia đình có khuynh hớng tự do về t tởng, dân chủ, thiên về vô thần Vấn

đề tôn giáo - nhất là đạo chính thống ở nớc Nga giữ vị trí là quốc giáo của chế độ Sa hoàng - cuộc đấu tranh chống tôn giáo về mặt hệ ý thức và về mặt chính trị, thái độ của

đảng mác xít đối với tôn giáo thờng xuyên giữ vị trí quan trọng trong các bài viết, tác phẩm của Lênin Là ngời cộng sản Lênin đã luôn bảo vệ và phát triển t tởng của Mác - Ăngghen

về tôn giáo trong điều kiện lịch sử cụ thể của nớc Nga Trong

"th gửi nông dân nghèo" Lênin viết: Ngời xã hội dân chủ đòi hỏi rằng mỗi ngời đều có quyền theo bất cứ một tín ngỡng nào một cách hoàn toàn tự do ; không chỉ nh vậy mỗi ngời còn có quyền truyền bá bất cứ tín ngỡng nào và thay đổi tín ngỡng " Trong hoàn cảnh Đảng dân chủ - xã hội Nga

đang tổ chức lực lợng để giành chính quyền, Nga Hoàng và các thế lực phản động lợi dụng tôn giáo để chống lại, Lênin

đã kiên định lập trờng phơng pháp giải quyết vấn đề tôn giáo Giai cấp vô sản tôn trọng quyền tự do tín ngỡng và không tín ngỡng của quần chúng Trong bài "CNXH và tôn giáo" (tháng 12-1905) Lênin viết: Chúng tôi đòi hỏi rằng tôn

giáo phải là vấn đề riêng trong mối quan hệ với nhà nớc Nhà nớc không đợc đảm nhận công việc của tôn giáo, các hội

đoàn tôn giáo không đợc gắn bó với chính quyền nhà nớc Bất cứ ai cũng có quyền tự do theo bất cứ tôn giáo nào hoặc không theo một tôn giáo nào, tức là vô thần không đợc có

sự phân biệt đối xử nào về quyền công dân xuất phát từ tín ngỡng tôn giáo "

Ngay sau khi cách mạng Tháng 10 Nga thành công, ngày 23-1-1918 Lênin tuyên bố sắc luật về "việc tách giáo hội

ra khỏi nhà trờng, trờng học ra khỏi nhà thờ" Đây là văn kiện pháp lý đầu tiên của nhà nớc không chỉ ghi nhận "quyền tự

do tín ngỡng tôn giáo mà cả quyền tự do vô thần"

Về vấn đề đảng viên có tôn giáo, trong bài "Về thái

độ của đảng công nhân đối với tôn giáo" Lênin viết: "Ngời ta thờng đặt câu hỏi là một linh mục có thể trở thành đảng viên của Đảng dân chủ xã hội không? Không nên nhất luận và bất cứ trong trờng hợp nào cũng tuyên bố rằng các linh mục không thể trở thành đảng viên Đảng dân chủ xã hội, nhng lại càng không nên tuyên bố ngợc lại Nếu có một linh mục nào cùng đi với chúng ta để cùng hoạt động chính trị, tận tâm làm tròn trách nhiệm của mình trong đảng và không chống cơng lĩnh của đảng thì chúng ta có thể kết nạp ngời ấy vào hàng ngũ của đảng"

Lênin nhấn mạnh trong quá trình đấu tranh phải hiểu rằng "đối với chúng ta, sự thống nhất của cuộc đấu tranh thực sự cách mạng đó của giai cấp bị áp bức để sáng tạo nên một cảnh cực lạc trên trái đất, là quan trọng hơn sự thống

nhất ý kiến của những ngời vô sản về cảnh cực lạc trên thiên

đờng" Nghĩa là đừng để cho kẻ địch lợi dụng sự khác nhau

về tôn giáo để chia rẽ hàng ngũ đấu tranh Trong diễn văn tại

Đại hội I nữ công nhân toàn Nga (19-1-1918) Lênin nói: "Cần phải cực kỳ thận trọng trong cuộc đấu tranh chống lại các thành kiến tôn giáo Trong cuộc đấu tranh này, ai làm tổn

th-ơng đến tình cảm tôn giáo thì ngời đó sẽ gây một sự thiệt hại lớn Cần phải lấy tuyên truyền, lấy giáo dục mà đấu tranh Nếu hành động một cách thô bạo, chúng ta sẽ làm cho quần chúng tức giận, cách hành động nh vậy sẽ càng gây thêm chia rẽ của quần chúng về vấn đề tôn giáo, mà sức mạnh của chúng ta là ở sự đoàn kết Nguồn gốc sâu xa nhất của các thành kiến tôn giáo là sự cùng khổ và dốt nát, chính cái tệ này là cái chúng ta cần xóa bỏ"

Tóm lại, những quan điểm của Mác, Ăngghen, Lênin về tôn giáo trên cơ sở chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử đã nêu ra các vấn đề cơ bản về nguồn gốc, bản chất, tính chất, chức năng tôn giáo và lập tr-ờng, phơng pháp giải quyết vấn đề tôn giáo của giai cấp vô sản Từ đó giúp chúng ta hiểu tôn giáo không chỉ là hình thái ý thức xã hội mà còn là thực thể của xã hội Do đó, giải quyết vấn đề tôn giáo phải gắn liền với giải quyết nguồn gốc của nó tức là gắn liền với sự nghiệp cách mạng XHCN

Hiện nay, cả nớc ta có 6 tôn giáo lớn với khoảng 20 triệu tín đồ (1/4 dân số), hơn nữa triệu chức sắc và hàng nghìn cơ sở thờ tự trải khắp đất nớc, giải quyết vấn đề tôn giáo hiện nay không chỉ là kế thừa quan điểm của chủ