Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ---Tiểu luận Môn tự chọn Đề tài: Nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng các nguồn lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
Trang 1Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
-Tiểu luận
Môn tự chọn
Đề tài:
Nâng cao hiệu quả huy động
và sử dụng các nguồn lực cho công nghiệp hóa,
hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
Ngời thực hiện:
Lớp:
Hà Nội,
Trang 2Mở đầu
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là một chủ trơng lớn và đúng đắn của Đảng và Nhà nớc ta, là con đờng tất yếu để đa nông nghiệp, nông thôn nớc ta thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu Trong những năm đổi mới vừa qua, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn đã đợc thực hiện một bớc, tạo ra sự thay đổi tích cực rõ nét của khu vực nông nghiệp và nông thôn, đóng góp đáng kể vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc
Văn kiện Đại hội IX cũng nh các nghị quyết Trung ơng của Đảng ta đã khẳng định công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là một trong những nhiệm
vụ quan trọng hàng đầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc Nhiệm vụ ấy là rất nặng nề, không phải một sớm một chiều là có thể hoàn thành đợc, mà nó đòi hỏi chúng ta phải trải qua một chặng đờng dài, có bớc đi thích hợp và có những giải pháp mang tính chiến lợc
Mặc dù đã đạt đợc những kết quả tích cực ban đầu, song nhìn chung kinh tế nông nghiệp và nông thôn của
n-ớc ta còn lạc hậu, sức cạnh tranh thấp, đời sống và các điều kiện kinh tế - xã hội của ngời nông dân còn nhiều khó khăn, nhất là ở những vùng sâu, vùng xa; một số nội dung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn thực hiện còn lúng túng, hiệu quả cha cao Do nhiều
Trang 3ngắn một cách thích hợp để chúng ta tiến nhanh hơn
đến những mục tiêu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn, qua đó góp phần tiến nhanh hơn đến những mục tiêu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc
Trang 4Nội dung
Có thể nói rằng chủ trơng về công nghiệp hóa, hiện
đại hóa và phát triển nông nghiệp và nông thôn của Đảng
và Nhà nớc ta luôn có những đổi mới, bắt nhịp với tiến trình đổi mới chung của đất nớc Nghị quyết Trung ơng V khóa IX về "Đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 - 2010" đợc ban hành ngày 18-3-2002 đã đề ra chủ trơng mới và toàn diện nhất về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở nớc ta trong tình hình hiện nay Những nội dung cơ bản của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn đợc đề cập trong Nghị quyết có thể đợc thâu tóm
nh sau:
- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hớng sản xuất hàng hóa lớn, tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ
- Tăng cờng cơ giới hóa, đẩy mạnh áp dụng khoa học
kỹ thuật và công nghệ tiên tiến, đổi mới quy trình canh tác
- Hiện đại hóa kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn
- Bảo vệ môi trờng sinh thái
- Không ngừng cải thiện đời sống vật chất, tinh thần
và sinh hoạt xã hội của ngời dân nông thôn
Trang 5Nghị quyết đã chỉ rõ những mục tiêu tổng quát của cả quá trình xây dựng một nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa lớn, hiệu quả và bền vững, có năng suất, chất lợng
và sức cạnh tranh cao tr ên cơ sở ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến, đáp ứng nhu cầu trong nớc
và xuất khẩu; xây dựng nông thôn ngày càng giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện đại Nghị quyết cũng khẳng
định từ nay đến năm 2010 phải tập trung mọi nguồn lực
để thực hiện một bớc cơ bản mục tiêu ấy
Có thể nói rằng Nghị quyết Trung ơng V có nội dung toàn diện và sâu sắc, thể hiện một tầm nhìn bao quát rộng và lâu dài Nhiệm vụ của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nhiệm vụ của công nghiệp hóa, hiện
đại hóa nông thôn có quan hệ chặt chẽ với nhau, hòa quyện với nhau, tác động lẫn nhau trong quá trình phát triển Tuy nhiên, trong điều kiện của nớc ta hiện nay cũng hàm chứa những khả năng và điều kiện để chúng ta có thể rút ngắn quá trình Do vậy, những biện pháp và chính sách nhằm thực hiện rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn ở nớc
ta trong những năm tới cần quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa hữu hiệu tinh thần của Nghị quyết này
Trong những năm tới, để thực hiện thành công công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, vấn đề đặt ra là phải tính toán lại một cách tổng
Trang 6thể các nguồn lực hiện có và phân bổ hợp lý các nguồn lực
đó vào các mục tiêu phát triển thật rõ ràng và mang tính dài hạn Đồng thời, việc huy động thêm các nguồn lực cha
đợc khai thác, hoặc khai thác cha hiệu quả ở nông thôn hiện nay cũng phải đợc đặt ra giải quyết thấu đáo Với nhận thức đó, cần thống nhất một số quan điểm cơ bản trong huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực đất
đai, lao động và vốn nh sau:
* Sử dụng quỹ đất ở nông thôn
Thứ nhất, đất nông nghiệp là tài sản quốc gia quý và
đặc biệt, ngày càng khan hiếm Vì vậy, trong những năm tới, việc xây dựng chính sách sử dụng từng đơn vị diện tích đất phải đòi hỏi ba yêu cầu song song, đó là:
- Tạo ra nhiều giá trị kinh tế cho xã hội nói chung;
- Đáp ứng cao nhất lợi ích riêng của ngời sử dụng;
- Không làm suy thoái, cạn kiệt các chất dinh dỡng cần thiết đã có trong đất, đồng thời phải có biện pháp làm tăng độ phì của đất
Thứ hai, trách nhiệm đối với việc sử dụng có hiệu quả
nguồn lực đất đai ở nông thôn thuộc về cả Nhà nớc (cơ quan quản lý đất thuộc chính quyền các cấp); các doanh nghiệp và từng ngời dân tham gia sử dụng đất Vì vậy, muô nớc đạt đợc các yêu cầu trên, cách làm tốt nhất là phải luật hóa tất cả những vấn đề liên quan đến quá trình khai thác và sử dụng đất, kể cả đối với số diện tích đang
sử dụng và số diện tích sẽ đợc đa vào sử dụng
Trang 7Trách nhiệm của Nhà nớc là phải xác lập và kiểm soát việc thực hiện các quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất để
đạt tới các mục tiêu phát triển do chính Nhà nớc đề ra cho từng giai đoạn phát triển Quy hoách và kế hoạch sử dụng
đất vào từng mục tiêu phát triển phải đợc xây dựng trên quy mô cả nớc và cụ thể hóa tới từng tỉnh, huyện và xã Trong quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất phải làm rõ trách nhiệm và quyền hạn của từng cấp chính quyền đối với việc thực hiện những chỉ báo đã đợc ghi rõ trong quy hoạch và kế hoạch sử dụng
Theo quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã đợc phê duyệt, Nhà nớc giao đất hoặc cho thuê đất để các tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình trực tiếp khai thác, sử dụng đất Các chủ thể sử dụng đất phải có nghĩa vụ thực hiện tốt những quy định, những ràng buộc đã đợc nghi rõ trong quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất ở từng địa
ph-ơng Phải xác định rõ ràng rằng việc chuyển đổi hớng sử dụng đất trong sản xuất nông nghiệp (từ trồng cây này sang trồng cây khác, sang chăn nuôi, hoặc thả thủy sản )
đều thuộc quyền tự chủ của ngời đang sử dụng đất, nhng Nhà nớc sẽ nắm quy mô của chuyển đổi để tạo vùng hàng hóa lớn và tập trung Cần phải có những quy định ràng buộc về vấn đề này, nếu vi phạm những quy định ràng buộc đó thì cá nhân hoặc tổ chức vi phạm sẽ bị pháp luật nghiêm trị Nếu cơ quan nhà nớc các cấp để xảy ra tình trạng vi phạm ràng buộc quy hoạch, kế hoạch sử dụng
đất cũng phải chịu trách nhiệm trớc pháp luật
Trang 8Thứ ba, do tính khan hiếm của nguồn lực nên chính
sách xác định các chủ sử dụng đối với từng diện tích đất phải dần từng bớc chuyển mạnh sang nguyên tắc thị trờng, nghĩa là phải coi chính sách đất đai ở nông thôn là một chính sách kinh tế Mục tiêu cao nhất của chính sách này
là vì sự phát triển kinh tế nông thôn, tuyệt nhiên không thể coi chính sách đất đai là một chính sách phúc lợi xã hội Nh vậy, việc phân bổ đất ruộng, mặt nớc, đất vờn,d dất xây dựng ở nông thôn mang tính bình quân nh trong những năm qua phải dần đợc chuyển sang nguyên tắc đấu thầu để lựa chọn chủ sử dụng có hiểu biết, có khả năng tạo ra thu nhập cao nhất, đồng thời biết cách bảo
vệ, phục hồi độ màu mỡ của đất trong sử dụng Tiến tới Nhà nớc không giao hoặc cho thuê đất đối với các chủ sử dụng không có khả năng làm nông nghiệp, không có ý thức bảo vệ đất Những ngời làm nông nghiệp nhng không đủ khả năng quản lý đất đợc tạo điều kiện tham gia sản xuất với các chủ có khả năng quản lý đất
Thứ t, chính sách đối với ngời sử dụng đất phải xác
định rõ ràng về quyền hạn trong quá trình sử dụng, đặc biệt phải chú trọng các quyền về: đợc chủ động quyết
định lựa chọn đầu t vào sản xuất có hiệu quả cao nhất, phù hợp năng lực quản lý và hớng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; quyền về chuyển giao giá trị đã đầu t cho các chủ sử dụng khác khi không còn khả năng tiếp tục đầu t Trách nhiệm của ngời sử dụng đất phải đợc thể chế hóa
Trang 9thành các chế tài để xử lý khi xảy ra tình trạng vi phạm quy định
Thứ năm, thu hồi đất trong các trờng hợp vi phạm quy
định về sử dụng đất đã đợc thể chế hóa phải đợc xem
nh một giải pháp quan trọng, có ý nghĩa thúc đẩy mạnh mẽ việc sử dụng có hiệu quả đất trong nông nghiệp và nông thôn Nhà nớc thực hiện giám sát chặt chẽ việc sử dụng đất
ở từng địa phơng, xử lý kịp thời và triệt để những trờng hợp vi phạm quy định về sử dụng đất, trong đó có biện pháp thu hồi đất
* Sử dụng nguồn lực lao động nông thôn
Để khắc phục những yếu kém hiện nay của nguồn lực lao động nông thôn, nhanh chóng đáp ứng đợc những yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, những năm tới cần thống nhất những quan
điểm cơ bản sau:
Thứ nhất, xác định rõ phát triển chất lợng nguồn lực
lao động nông thôn chính là tiền đề để sử dụng có hiệu quả nguồn lực lao động nông thôn
Để có nguồn lực lao động đáp ứng đợc yêu cầu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thì phải có chơng trình đào tạo, bồi dỡng nhiều mặt cho lực l-ợng lao động hiện tại, cũng nh đối với lực ll-ợng lao động
t-ơng lai Không thể tự nhiên có đợc nguồn lực này
Quá trình đào tạo lao động cho nông thôn chính là một quá trình đầu t dài hạn Thiếu đầu t, hoặc đầu t không đầy đủ, đầu t không đúng vào đào tạo nguồn lực
Trang 10lao động sẽ không thể có đợc nguồn lực lao động tốt, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn
Thứ hai, phải làm cho ngời dân nông thôn hiểu đợc
yêu cầu thay đổi chất lợng nguồn lao động hiện tại Nhà
n-ớc cần thông tin đầy đu tới ngời lao động nông thôn về những đòi hỏi, yêu cầu hội nhập nền kinh tế Việt Nam vào
hệ thống kinh tế thế giới nói chung và sản xuất nông nghiệp thế giới nói riêng Để hội nhập thành công thì lao
động làm nông nghiệp, cũng nh lao động làm các việc khác ở nông thôn phải có đủ sức khoẻ, có học vấn và kỹ năng làm việc tốt để không ngừng tạo ra các sản phẩm ngày càng có tính cạnh tranh cao hơn trên thơng trờng
Cần tạo ra đợc một phong trào sâu rộng thu hút sự tham gia của cả cơ quan nghiên cứu khoa học, các doanh nghiệp, các nhà quản lý nhà nớc địa phơng và các hộ nông dân về học tập, tìm hiểu, trao đổi kiến thức mới trong sản xuất nông nghiệp và các hoạt động kinh tế khác ở nông thôn, đó là công việc bức xúc cần tiến hành ngay Chỉ khi đó mới có đợc sự thay đổi mạnh mẽ về chất của nguồn lực lao động ở nông thôn
Đầu t vào hoạt động truyền thông về hội nhập kinh
tế cho ngời lao động nông thôn là khoản đầu t dài hạn và phải đợc làm thờng xuyên hàng năm theo yêu cầu của phát triển sản xuất
Thứ ba, nâng cao năng lực cộng đồng trong phát
Trang 11và xã phải tiến hành phân loại lao động hiện tại theo ngành nghề ở từng thôn, bản, làng Đánh giá và dự kiến những lao động sẽ tiếp tục làm nông nghiệp lâu dài và những lao động không thể làm nông nghiệp lâu dài, phải chuyển sang các lĩnh vực khác phù hợp hơn Trên cơ sở đó vừa định hớng cho chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn những năm tới, đồng thời xác định nhu cầu về đào tạo, nâng cao trình độ, khả năng mới cho lao động theo ngành nghề trong tơng lai Đây là công việc đòi hỏi các
địa phơng (Đảng, chính quyền, đoàn thể ) phải hợp sức, hợp lực để cùng nâng cao năng lực quản lý và thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực cho cộng đồng Làm cho các cộng đồng dân c nông thôn hiểu thấu đáo ý nghĩa của việc làm này là một yêu cầu đối với công tác chỉ đạo của
Đảng và Nhà nớc cấp trên
Thứ t, đào tạo nghề và nâng cao kiến thức kinh
doanh theo thị trờng cho ngời lao động nông thôn bằng nhiều kênh Khẩn trơng triển khai các biện pháp làm thử và tiến tới mở rộng các hình thức đào tạo nghề mới cho những lao động hiện đang làm nông nghiệp, nhng lâu dài sẽ chuyển sang các lĩnh vực khác ngay tại các vùng nông thôn trong khuôn khổ các chơng trình phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nớc do Chính phủ triển khai hàng năm bằng nguồn vốn ngân sách, nh: chơng trình trồng 5 triệu ha rừng,
ch-ơng trình đánh bắt thủy sản xa bờ, chch-ơng trình xóa đói giảm nghèo
Trang 12Nghiên cứu cải tiến các chơng trình giảng dạy học sinh phổ thông, bổ sung một số nội dung về đào tạo, hớng nghệp cho lao động nông thôn theo lứa tuổi và theo lớp học, cấp học hiện tại
Xây dựng và thực hiện chính sách xã hội hóa đào tạo nghề tại các làng nghề truyền thống và làm nghề mới thông qua các nghệ nhân và những ngời có kinh nghiệm lâu năm trong các nghề truyền thống ở nông thôn
Thứ năm, tiếp tục chính sách khuyến khích ai giỏi
nghề gì làm nghề đó trong nông thôn Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn
Trong công tác tuyên truyền và hớng nghiệp đối với lao động nông thôn cần xác định rõ quan điểm không khuyến khích mọi nông dân hiện nay phải làm nông nghiệp lâu dài, mà phải tuyên truyền, vận động những lao động có khả năng chuyển sang nghề khác, cố gắng phát huy khả năng tự tạo nghề, tự tạo việc làm mới ngay tại nông thôn
Khuyến khích các doanh nghiệp ở thành thị mở rộng
đầu t, tạo việc làm mới cho lao động nông thôn, tạo cơ sở phân công lại lao động nông thôn Coi đây là một hớng chính trong chỉ đạo phát triển kinh tế của chính quyền
địa phơng
Khuyến khích thành lập các loại hình doanh nghiệp
và hợp tác xã bằng vốn và lao động tại chỗ, cùng với kêu gọi các doanh nghiệp bên ngoài đầu t về nông thôn phải kết
Trang 13Thứ sáu, xác định rõ trách nhiệm của các cán bộ
quản lý nhà nớc địa phơng cấp huyện, xã trong việc đào tạo nguồn nhân lực và tạo việc làm mới ở nông thôn
Thực hiện chính sách luân chuyển cán bộ về tới cấp xã, mà không chỉ đến tỉnh và huyện nh hiên nay, đồng thời phải tăng cờng, củng cố mạnh mẽ về trình độ, trách nhiệm của cán bộ cấp cơ sở về quản lý nhà nớc tại địa
ph-ơng thông qua đào tạo, cấp chứng chỉ đối với cán bộ
đ-ơng chức và bổ sung cán bộ trẻ đã qua đào tạo về làm việc tại xã
Xây dựng tiêu chí về đóng góp phát triển nguồn nhân lực, tạo việc làm tại địa phơng để đánh giá kết quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cán bộ Đảng và chính quyền cơ sở
Thứ bảy, tuyên truyền và chuyển giao các kiến thức
phổ thông về dinh dỡng đối với các cộng đồng nông thôn
Thực hiện lồng ghép kiến thức dinh dỡng vào nội dung các chơng trình hỗ trợ tạo việc làm và chơng trình xóa đói giảm nghèo
Tuyên truyền các mô hình tốt trong việc sử dụng các sản phẩm nông sản tại chỗ để tăng năng lợng và dinh dỡng cho dân c nông thôn
Thúc đẩy phát triển các hoạt động thể thao nông thôn nhằm phát triển văn hóa cộng đồng và nâng cao thể lực cho dân c nông thôn
* Huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn vốn trong nông thôn