Biện pháp nâng cao chất lượng giờ dạy bài thực hành 6 môn hoá học 8

Khi tổ chức các buổi thực hành một số giáo viên còn chưa thựchiện tốt như: Làm thí nghiệm chưa thành công, gây cháy nổ, học sinh chưa tíchcực làm thực hành, chất lượng giờ dạy còn thấp…C

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 32.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3 - 42.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5 - 14

1 PHẦN MỞ ĐẦU

- Lý do chọn đề tài:

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII và hội nghị BCH TW Đảng lần thứ 4 khoá

7 đã đề ra những quan điểm mới “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” giáo dụcđóng vai trò then chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng XHCN và bảo vệ tổquốc, là một động lực phát triển của đất nước Đưa đất nước thoát khỏi nghèonàn, lạc hậu vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới (Trích văn kiện đại hội VII).Phát triển giáo dục nhằm phát huy nhân tố con người Giáo dục là chìa khoá mở

ra tương lai

Đối với môn hoá học cũng như các môn học khác ở nhà trường đều cũng cấpkiến thức khoa học, hình thành thế giới quan khoa học cho học sinh và đóng gópvai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy người học

Trong quá trình giảng dạy, người thầy luôn phải đặt ra các mục tiêu, đó làgiúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản, hình thành phương pháp, kỹ năng, kỹxảo, xây dựng thái độ và động cơ học tập đúng đắn để học sinh có khả năng tiếpcận và chiếm lĩnh những nội dung kiến thức mới theo xu thế của thời đại và giảiquyết phù hợp các vấn đề nảy sinh

Hóa học là môn khoa học tự nhiên, nghiên cứu tính chất của chất, sự biến đổicủa chất, các hiện tượng có tính ứng dụng thực tiễn Trong quá trình nghiên cứu

và giảng dạy bộ môn Hóa học ở trường THCS, tôi nhận thấy rằng HS gặp khókhăn khi phải ghi nhớ các khái niệm, định nghĩa, tính chất của các chất…Việcghi nhớ của các em gần như tái hiện lại nguyên văn trong SGK làm cho việc họctập trở nên nhàm chán, máy móc, thụ động, không sáng tạo, khả năng phân tích,

so sánh, tư duy, vận dụng còn hạn chế

Để nâng cao chất lượng dạy học môn hoá học, cần phải đổi mới phương phápdạy học Trong đó tổ chức tốt các tiết thực hành cho học sinh sẽ góp phần cảithiện sự nhàm chán và gây hứng thú học tập bộ môn cho học sinh từ đó khắc sâukiến thức trong bộ não một cách lôgic mà lại phát huy được khả năng tiềm ẩntrong học sinh Hình thành kỹ năng sống, hình thành các đức tính tốt cho học

sinh Để đạt được kết quả đó giáo viên phải biết tổ chức tốt các buổi thực hànhcho học sinh Khi tổ chức các buổi thực hành một số giáo viên còn chưa thựchiện tốt như: Làm thí nghiệm chưa thành công, gây cháy nổ, học sinh chưa tíchcực làm thực hành, chất lượng giờ dạy còn thấp…Chính vì vậy để tiến hành tổchức các buổi thực hành tôi đã nghiên cứu và thực hiện sáng kiến kinh nghiệm

“Biện pháp nâng cao chất lượng giờ dạy bài thực hành 6 - Môn hoá học 8”

- Mục đích nghiên cứu

Đề tài giúp tìm ra phương pháp dạy học phù hợp với học sinh, tạo hứng thú họctập cho học sinh, làm cho học sinh hiểu rõ vấn đề đang học là gì? Từ đó nângcao chất lượng học tập môn hóa học cho học sinh

Làm thí nghiệm giúp học sinh tự tìm ra con đường hình thành kiến thức từ đótìm ra các quy luật biến đổi của chất

Thông qua tiến hành thí nghiệm ở bài học giúp học sinh có khả năng làm việcđộc lập như một nhà khoa học, khả năng phán đoán chiều hướng của phản ứnghoá học, giải thích các hiện tượng Từ đó bồi dưỡng cho em lòng yêu khoa họcgiúp các em phấn đấu trở thành một nhà khoa học nghiên cứu về hoá học

- Đối tượng nghiên cứu:

- Nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa Hóa học 8

- Nghiên cứu những nguyên nhân dẫn đến học sinh học yếu Hóa học 8

- Nghiên cứu những biện pháp, phương pháp giáo dục hay phù hợp để khắcsâu kiến thức, hình thành thói quen, giúp học sinh nắm và để học tốt môn Hóahọc 8, bài thực hành 6 - Môn Hoá học 8

- Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp đàm thoại , hỏi đáp , trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp vớihọc sinh lớp 8.

- Phương pháp thực hành thí nghiệm Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực hành luyện tập

- Phương pháp tổng kết.

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Hóa học là môn khoa học tự nhiên, nghiên cứu tính chất của chất, sự biến đổicủa chất Để biết được tính chất của chất, sự biến đổi của chất thì phải tiếnhành các thí nghiệm thực hành:

Thực hành thí nghiệm giúp học sinh làm quen với tính chất và mối liên hệ cótính quy luật, làm cơ sở để nắm vững các quy luật, các khái niệm khoa học vàbiết khai thác chúng, từ đó tìm các quy luật biến đổi

Thí nghiệm làm sáng tỏ mối liên hệ phát sinh giữa các sự vật, giải thích bản chấtcủa các quá trình trong tự nhiên, trong sản xuất và trong đời sống

Thực hành thí nghiệm giữ vai trò đặc biệt trong các quá trình nhận thức, pháttriển giáo dục là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy và học

Người ta coi trọng thí nghiệm là cơ sở của việc học hoá học và để rèn luyện kỹnăng thực hành Thông qua thí nghiệm học sinh nắm được kiến thức một cáchhứng thú, vững chắc và sâu sắc hơn

Tổ chức các bài thực hành đảm bảo yêu cầu của cải cách giáo dục, để vận dụngtốt phương pháp dạy học mới “coi học sinh là nhân vật trung tâm, giáo viên chỉ

là người tổ chức, hướng dẫn cho học sinh học tập”

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

2.2.1 Thuận lợi:

Trường THCS Quang Trung là một trong trường luôn được sự quan tâm củaThành Phố , UBND Thành phố, Đảng uỷ, UBND Phường Quang Trung đối vớicông tác giáo dục của địa phương vì vậy trường có một cơ sở vật chất đầy đủ Những năm học qua trường luôn luôn đạt trường xuất sắc cấp thành phố, cấptỉnh, có đội ngũ giáo viên nhiệt tình, say mê trong công tác giảng dạy, có trình

độ chuyên môn vững vàng, học sinh chăm ngoan, hiếu học

2.2.2 Khó khăn:

Do chất lượng học sinh không đồng đều, số lượng đông, phương pháp học mới

là chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ yêu cầu học sinh tự tìm hiểu, tự nghiên cứu để

tìm kiến thức, nhiều học sinh chưa làm được còn thụ động chờ bạn học giỏi hơnlàm cho Nhiều học sinh không nắm vững kiến thức cơ bản, không có khả năngvận dụng kiến thức vào giải thích các thí nghiệm.

Những năm học trước đây khi điều kiện cơ sở vật chất nhà trường chưa đầy đủ,chưa có phòng thực hành bộ môn hoá học, các buổi thực hành gần như khônglàm được dẫn đến học sinh thường không có hứng thú học tập môn hoá học, họcsinh thường nói môn hoá học là môn học rất khó nhớ nên chất lượng thi khảo sátcác kì trong năm học rất thấp:

Kết quả khảo sát năm học 2013 – 2014 của học sinh lớp 8 Trường THCS Quang Trung như sau:

8 17.02

1 2.13

6

18 41.86

6 13.95

14 15.55

2 2.23

Trong những năm gần đây trường THCS Quang Trung được đầu tư đồng bộ,môn hoá học có phòng học bộ môn và có giáo viên phụ tá thí nghiệm nên cácbuổi thực hành đều được thực hiện nên học sinh rất hứng thú tham gia học tậpmôn hoá nhất là các tiết thực hành

Những năm trực tiếp giảng dạy môn hoá học Trường THCS Quang Trung tôithấy việc làm thực hành thí nghiệm môn hoá học của học sinh thường lúng túng,chưa thành thạo do các khâu tổ chức dạy học thực hành chưa thực sự đạt yêucầu Với kinh nghiệm tổ chức các buổi thực hành cho học sinh nhiều năm, tôi

nghiên cứu và thực hiện sáng kiến kinh nghiệm “Biện pháp nâng cao chất

lượng giờ dạy bài thực hành 6 - Môn hoá học 8” Sau khi nghiên cứu rồi áp

dụng với học sinh lớp 8 năm học 2014 – 2015 Trường THCS Quang Trung , đãthu được những kết quả nhất định.

2.3 Những giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

2.3.1 Giải pháp 1: Những yêu cầu cơ bản khi làm thí nghiệm

Phải đảm bảo an toàn cho giáo viên và học sinh

Phải biểu diễn thành công khi làm thí nghiệm

Thí nghiệm phải đơn giản, dụng cụ, gọn gàng, hoá chất đầy đủ

Thí nghiệm phải chính xác, rõ ràng, học sinh phải được quan sát đầy đủ

Phải kết hợp chặt chẽ giữa thí nghiệm, lời giảng và nội dung ghi bảng

Học sinh phải quan sát được màu sắc, dấu hiệu của phản ứng So sánh được màusắc, thể trạng, của chất trước và sau phản ứng

2.3.2 Giải pháp 2: Xây dựng các bước tiến hành thí nghiệm.

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ:

Giáo viên thống kê xem bài thực hành cần bao nhiêu ống nghiệm, dụng cụ Giáo viên phải căn cứ vào số nhóm để lấy cho đủ dụng cụ thí nghiệm

Phải có găng tay, áo blu, giấy thấm , khăn lau tay…

Phải có hai khay đựng cho mỗi nhóm: Một khay đựng hoá chất đã làm xong vàmột khay đựng dụng cụ, hoá chất chưa làm

Đánh dấu, ghi tên dụng cụ và hoá chất đầy đủ cho từng nhóm để tránh nhầm lẫn.Khi làm thí nghiệm nên mặc áo blu để tạo hình ảnh đẹp trong mắt học sinh , gâyhứng thú và giáo dục lý tưởng sống cho học sinh ( tác phong của người Bác sĩ,nhà khoa học….)

Sau khi làm thí nghiệm phải có nước sạch để rửa tay, lau tay để đảm bảo vệ sứckhoẻ cho giáo viên và học sinh

Bước 2: Chuẩn bị hoá chất:

Giáo viên đọc kĩ sách giáo khoa sau đó xác định cần bao nhiêu loại hoá chất chotừng nhóm rồi ghi vào tờ giấy để vào phòng thực hành lấy cho đủ

Nếu không có hoá chất đó có thể thay thế hoá chất khác được không? Chất thaythế phải tương ứng với tính chất của chất cần thay thế

Ví dụ: Nếu Zn tác dụng dung dịch H2SO4 mà không có dung dịch H2SO4 thì tathay thế bằng dung dịch HCl.

Bước 3: Tiến hành làm thí nghiệm:

Giáo viên phải làm thí nghiệm thử, trước khi biểu diễn thí nghiệm cho học sinhquan sát và tuân thủ các bước làm thí nghiệm mà sách giáo khoa hướng dẫn đểtránh làm sai dẫn đến kết quả sai

Nếu thí nghiệm phải chuẩn bị làm trước 40 phút hoặc 1 ngày, 2 ngày …thì giáoviên phải làm thí nghiệm theo đúng yêu cầu

Khi sử dụng hoá cụ phải cẩn thận, gọn gàng, chính xác đảm bảo tính khoa học

và thẩm mỹ Khi làm xong thí nghiệm phải để gọn gàng

Khi sử dụng hoá chất cần lưu ý phải đi găng tay, phải lấy hoá chất vừa phải đủdùng cho thí nghiệm Kinh nghiệm này giáo viên phải tự học hỏi đồng nghiệphoặc khi làm thí nghiệm hàng năm nên ghi vào sổ tích luỹ để rút kinh nghiệpcho mỗi lần làm thí nghiệm

Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm đốt cháy P đỏ trong không khínên dùng thìa hoăc môi thuỷ tinh để lấy một lượng nhỏ sau đó đổ vào muỗng sắtchứ không nên dùng cả muỗng sắt lấy thì học sinh sẽ lấy nhiều dẫn đến khi đốt

dễ bị rơi gây cháy

Hoá chất lấy xong phải đậy nắp lọ, khi lấy nên kết hợp hỏi học sinh: Màu sắc,thể trạng, mùi …

Bước 4: Chuẩn bị hệ thống câu hỏi:

Hệ thống câu hỏi rõ ràng, cụ thể phù hợp với từng giai đoạn thí nghiệm để họcsinh quan sát, nhận biết, so sánh, từ đó rút ra kết luận

Dung dịch có màu gì? Dấu hiệu của phản ứng là gì? (Bay hơi? Kết tủa? Sủi bọt?Chuyển màu gì? Sau phản ứng sản phẩm gồm những chất gì? Cách nhận biếtchất sau phản ứng? Khối lượng dung dịch sau phản ứng có thay đổi không? Điềukiện của phản ứng là gì?)

Nếu giáo viên có hệ thống câu hỏi phù hợp trong lúc làm thí nghiệm sẽ khai thácnội dung cần làm Học sinh sẽ hiểu rõ bản chất của thí nghiệm, ghi được phươngtrình hoá học và xác định được trạng thái, màu sắc của chất.

Bước 5: Sau khi làm thí nghiệm xong:

Đây là khâu quan trọng nếu ta không chú ý có thể gây tai nạn cho giáo viên vàhọc sinh hoặc gây ô nhiễm môi trường …

Nếu học sinh làm thí nghiệm theo nhóm thì sau khi thí nghiệm giáo viên yêu cầuhọc sinh ngồi yên, yêu cầu nhóm trưởng mang găng tay thu dọn cho vào khay.Nếu học sinh lộn xộn sẽ va chạm làm đổ hoá chất, vỡ dụng cụ gây nguy hiểm và

ô nhiễm lớp học

Giáo viên phải thu dọn hoá chất, vặn lại các nút cho chặt rồi cất vào thùng đựng.Dụng cụ thí nghiệm phải rửa thật sạch, phơi khô để lên giá Nếu không rửa sạch

sẽ ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm của tiết học sau

2.3.3 Giải pháp 3: Thiết kế một bài thực hành hoá học theo hướng dạy học

tích cực:

Khi thiết kế một bài thực hành hoá học theo các bước sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu của bài thực hành hoá học.

Để xác định mục tiêu của bài thực hành hoá học cần chú ý: Căn cứ vào mức độkiến thức cần đạt được trong sách chuẩn kiến thức kỹ năng của nhà xuất bảngiáo dục

Kiến thức: Học sinh cần nắm được mục tiêu, cách tiến hành, kỹ thuật tiến hànhthí nghiệm Học sinh khắc sâu kiến thức về tính chất của chất đã được học ở bài

lí thuyết

Kỹ năng: Học sinh được rèn kỹ năng tiến hành thí nghiệm, đảm bảo an toànthành công Quan sát, mô tả, giải thích được những hiện tượng và viết đượcphương trình hóa học minh hoạ

Thái độ: Tích cực, hợp tác, trung thực, để thực hiện nhiệm vụ chung của cá nhân

và nhóm Có ý thức bảo vệ môi trường …

Bước 2: Xác định định phương pháp chung ở trên lớp.

Giáo viên là người tổ chức, điều khiển, điều chỉnh, đồng thời cũng là người bổsung hoạt động của cá nhân và giúp học sinh theo nhóm để thực hiện mục tiêucủa bài thực hành.

Giáo viên phải bao quát kiểm tra các nhóm làm việc để hỗ trợ học sinh làm tốtthí nghiệm Có những thí nghiệm giáo viên phải làm mẫu để học sinh làm theomới đạt kết quả

Bước 3: Thiết kế các hoạt động của bài thực hành

Đây là bước rất quan trọng, học sinh có làm được thực hành hay không, mức độchính xác như thế nào, học sinh có thích làm thí nghiệm hay không, tự lực quansát thí nghiệm hay không Vì vậy rất sự cần nổ lực của cả giáo viên và học sinh

Hoạt động 1: Tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu mục tiêu, nội dung, cách tiến hành các thí nghiệm thực hành.

Học sinh báo cáo trước lớp: Tên thí nghiệm, dụng cụ, hoá chất cách tiến hành vànhững điểm cần lưu ý Học sinh khác nhận xét, bổ sung, hoàn thiện Giáo viênkết luận và hướng dẫn nếu là những thí nghiệm phức tạp …

Hoạt động 2: Phân công các nhóm tiến hành thí nghiệm cụ thể

Giáo viên phân công chỉ định từng công việc rõ ràng

Giáo viên phân công nhóm trưởng, thư kí của nhóm

Giáo viên có thể thiết kế các phiếu báo cáo để thư ký nhóm ghi theo yêu cầumục tiêu bài dạy

Học sinh tiến hành làm thí nghiệm, quan sát hiện tượng, ghi chép, giải thích vàviết các phương trình hoá học (nếu có)

Giáo viên theo dõi, hướng dẫn và điều chỉnh giúp các nhóm làm thí nghiệm

Hoạt động 3: Cá nhân viết tường trình thí nghiệm.

Giáo viên yêu cầu học sinh viết tường trình theo mẫu Học sinh có thể viết ngaytại lớp hoặc giao về nhà

Hoạt động 4: Học sinh làm vệ sinh, thu dọn dụng cụ, hoá chất đúng nơi quy định

Hoạt động 5: Tổ chức đánh giá:

Giáo viên đánh giá tình hình chung về thái độ, kết quả bài thực hành và rút kinhnghiệm chung cho cả lớp

Giáo viên có thể đánh giá và cho điểm từng nhóm để tạo khí thế thi đua cho cacbuổi học

Để khắc sâu kiến thức bài thực hành Giáo viên có thể ra đề kiểm tra trắcnghiệm khách quan hoặc câu hỏi tự luận để đánh giá mức độ hiểu bài của họcsinh

2.3.4 Giải pháp 4: Nội dung thiết kế bài thực hành hoá học:

- Thực hiện các thí nghiệm trên thành công, an toàn, tiết kiệm

- Quan sát thí nghiệm, nêu hiện tượng, giải thích

- Viết PTHH minh họa

3 Giáo dục:

- Ý thức kĩ luật và biện pháp để đảm bảo an toàn trong khi làm thí nghiệm

- Tích cực, hợp tác, báo cáo trung thực kết quả của nhóm

B PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

1 GV: Giáo án

+ Hoá chất: Na, CaO, quỳ tím, dung dịch phenolphtalein, phốt pho đỏ

+ Dụng cụ: ống nghiệm, chén sứ, cặp gỗ, giá, cốc thuỷ tinh, phễu, giấy lọc, thìathủy tinh, đèn cồn, nút cao su, muỗng sắt

2 HS: Học bài tính chất hoá học của H2O.

C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

I Kiểm tra bài cũ:

1 Trình bày tính chất hoá học của nước?

HS: Một hoc sinh lên bảng trình bày

GV nhận xét, đánh giá

- Nước tác dụng với một số kim loại

- Nước tác dụng với một số oxit bazơ

- Nước tác dụng với một số oxit axit

II Bài mới:

Nêu nhiệm vụ của tiết học: Thực hành về tính chất hoá học của nước.

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung

GV chia nhóm và phát mẫu báo cáo

Yêu cầu HS kiểm tra dụng cụ, hoá chất ?

HS báo cáo dụng cụ, hóa chất còn thiếu

GV yêu cầu nhóm nêu mục tiêu thực hành

* Thí nghiệm1: Nước tác dụng với Natri

+ Nhỏ vài giọt dung dịch phenol phatalêin

b Hiện tượng: