Mới chỉ là điểm qua cho xong bài.Chưa tập trung đầu tư nghiên cứu để tìm tòi những phương pháp, hình thức tổchức dạy học phong phú nhằm thu hút hứng thú học tập của học sinh trong mônhọc
Trang 1TT MỤC LỤC TRANG
2 Thực trạng việc dạy học Địa Lý lớp 4 ở trường tiểu học Nga
Lĩnh
3
3.1 Biện pháp 1: Nghiên cứu nội dung, chương trình môn Địa lý
lớp 4
4
3.2 Biện pháp 2: Nâng cao chất lượng học địa lí thông qua hoạt
động thao tác trên bản đồ, lược đồ
5
3.3 Biện pháp 3: Hình thành khái niệm, biểu tượng địa lí thông
qua khai thác tranh ảnh, video
8
3.4 Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh giải thích hiện tượng Địa lí
và nắm vững mối quan hệ của chúng
Trang 2I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Bậc Tiểu học là bậc học nền tảng, mục tiêu và yêu cầu về nội dung,
phương pháp giáo dục được chỉ rõ trong điều 2, Luật Giáo dục năm 2005: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [1].
Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóaXI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế nêu rõ mục tiêu tổng quát của giáo dục và đào tạo
là giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềmnăng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồngbào; sống tốt và làm việc hiệu quả [2]
Cùng với môn Tiếng việt và Toán, môn Địa lý là môn học quan trọng trongchương trình tiểu học góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh Mục tiêu dạyhọc Địa lý lớp 4 là hình thành cho học sinh một số biểu tượng, khái niệm, mốiquan hệ địa lý đơn giản và bước đầu hình thành, rèn luyện một số kĩ năng địa lý.Chương trình Địa lý lớp 4 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu
về địa lý Việt Nam, về một số nét tiêu biểu của từng vùng, miền, biển, đảo vàcác dãy núi, giúp học sinh hiểu biết về môi trường xung quanh từ đó tạo điềukiện cho học sinh dễ dàng hoà nhập, thích ứng với cuộc sống xã hội, với môitrường xung quanh …
Thực tế trong trường Tiểu học hiện nay đa số các em học sinh ít quan tâmđến môn địa lí vì các em nghĩ đây là môn học phụ, thuộc lĩnh vực khoa học xãhội mà chủ yếu các em tập trung vào môn học Toán và Tiếng việt Còn đối vớigiáo viên cũng chưa coi trọng môn học này Mới chỉ là điểm qua cho xong bài.Chưa tập trung đầu tư nghiên cứu để tìm tòi những phương pháp, hình thức tổchức dạy học phong phú nhằm thu hút hứng thú học tập của học sinh trong mônhọc Vì thế dẫn đến học sinh ngại học, không có hứng thú trong học tập, ngạitrau dồi kiến thức về địa lí, ít tìm hiểu các hiện tượng địa lý trong thực tế Việchọc chỉ là đối phó, miễn cưỡng học sinh chỉ tiếp thu được lượng kiến thức rất ít,không bản chất, vì thế dễ quên Kết quả là hiệu quả học tập chưa cao
Vậy làm thế nào để lựa chọn được những phương pháp dạy học hay, đặctrưng thực hiện để các tiết dạy mang lại hiệu quả cao là một vấn đề mà mỗi giáoviên chúng ta cần phải quan tâm, trăn trở Đó không chỉ là vấn đề của riêng bảnthân tôi quan tâm mà là vấn đề quan tâm của hầu hết các giáo viên Tiểu học Xuất phát từ thực tế và yêu cầu cần thiết của xã hội hiện nay, là giáo viênđang trực tiếp giảng dạy lớp 4, tôi muốn góp phần nâng cao chất lượng giáo dụctrong nhà trường, tìm lại sự yêu thích môn học, đáp ứng được mục của tiêu Giáo
dục & Đào tạo bản thân tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ dạy môn Địa lý nhằm gây hứng thú học tập cho học
Trang 3sinh lớp 4 ở Trường Tiểu học Nga Lĩnh” với mong muốn mỗi tiết học địa lý
đều vui vẻ, thoải mái và có chất lượng
2 Mục đích nghiên cứu:
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng giờ học Địa lý lớp 4 nhằm gây hứng thú học tập cho học sinh
3 Đối tượng nghiên cứu:
- Lý luận về dạy học phân môn địa lý
- Thực tiễn áp dụng các biện pháp nâng cao chất lượng giờ học nói chung
và dạy học phân môn Địa lý nói riêng ở trường Tiểu học Nga Lĩnh
- Học sinh lớp 4 trường Tiểu học Nga Lĩnh – Nga Sơn
4 Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài này tôi đã tiến hành các phương pháp sau :
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc và nghiên cứu một số tài liệu về phương pháp dạy học phân môn Địa Lý
- Phương pháp khảo sát thực tiễn Khảo sát bằng bài kiểm tra và thông qua các tiết học Địa Lý
- Phương pháp thống kê: Thống kê, phân loại học sinh theo mức đạt được
- Phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp: Phân tích lý luận và thực tiễn ứng dụng các biện pháp nâng cao chất lượng giờ học Địa Lý
- Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm một số biện pháp nâng cao chất lượng giờ học Địa Lý để đúc rút kinh nghiệm
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Luật giáo dục năm 2005, điều 28.2 đã ghi ‘‘Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS’’[1].
Yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học nên GV cần vận dụng cácphương pháp soạn giảng cho phù hợp để đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho
HS, từ đó có thể phát huy tính tự giác tích cực của học sinh
Việc dạy học Địa lí nói chung cần đảm bảo các nguyên tắc giáo dục, đây làcác luận điểm có tính chất chỉ đạo, những quy định, yêu cầu cơ bản mà ngườigiáo viên cần phải tuân thủ để mang lại hiệu quả cao nhất trong quá trình dạyhọc Việc sử dụng tranh ảnh, băng hình, áp dụng các câu ca dao tục ngữ phù hợpvới từng phần nội dung kiến thức, tổ chức các trò chơi học tập trong môn họcĐịa lý đã căn cứ vào các nguyên tắc giáo dục (môn Địa lí)
Trong quá trinh dạy học các yếu tố chủ yếu có tác động trực tiếp đến việcnâng cao chất lượng dạy- học môn Địa lý trong nhà trường như :
+ Năng lực giảng dạy của giáo viên:
Giáo viên phải có tâm huyết với môn địa lý, có kiến thức sâu rộng về địa
lý Việt Nam và thế giới Biết lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp để kíchthích sự hứng thú của học sinh
- Sự ham hiểu biết của học sinh:
Trang 4Học sinh ham hiểu biết, thích khám phá cái mới, thích tìm hiểu các yếu tố
tự nhiên, các hiện tượng thiên nhiên kì thú Đồng thời các em phải có ý thức họctập nghiêm túc
+ Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học
Nhà trường phải có đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học như máychiếu, máy in Có đủ các loại bản đồ và các dụng cụ thực hành cần thiết trongcác tiết học, các tài liệu tham khảo về địa lý Việt Nam và thế giới
2 Thực trạng việc dạy học Địa Lý lớp 4 ở Trường tiểu học Nga Lĩnh.
* Về phía giáo viên:
- Hầu hết các giáo viên đều có ý thức trong đổi mới phương pháp dạy họcnói chung và môn Địa lý nói riêng để phát huy được tính chủ động tích cực,sáng tạo của học sinh làm cho tiết học địa lý nhẹ nhàng nhưng hiệu quả Songvẫn còn một số giáo viên vẫn chưa coi trọng phân môn địa lý Chưa chịu khótìm tòi những phương pháp dạy hay, những hình thức tổ chức phong phú phùhợp với nội dung trong từng tiết học Do đó tiết học Địa lý còn khô cứng, buồn
tẻ dẫn đến chất lượng thấp
- Khả năng dạy phân hoá đối tượng, tạo hứng thú cho học sinh của một sốgiáo viên còn hạn chế Việc đầu tư cho đồ dùng dạy học như tranh ảnh của cácgiáo viên còn ít
* Về phía học sinh
- Học sinh là con em nông thôn, nhiều học sinh có cuộc sống khó khăn, cha
mẹ đi làm ăn xa nên học sinh thiếu sự định hướng, kèm cặp
- Học sinh còn quen với cách học đơn giản theo sách giáo khoa, khả năng tưduy, suy luận để hình thành biểu tượng, khái niệm chưa nhiều nên chưa có đượcthói quen suy nghĩ, động não một cách có hệ thống
- Học sinh và phụ huynh còn coi nhẹ môn học Địa lí cho đây là môn phụ nênchưa quan tâm, đầu tư cho môn học
Qua khảo sát chất lượng học sinh môn địa lý vào thời điểm tháng 9/2017của học sinh lớp 4A, có kết quả như sau:
Một là: Giáo viên chưa đầu tư nghiên cứu nội dung chương trình, chưa hệ
thống kiến thức môn Địa lý lớp 4 Khi dạy trên lớp còn dạy tràn lan theo từngbài, chưa có sự lô gich từ mạch kiến thức cũ sang mạch kiến thức mới
Hai là: Giáo viên mới chỉ tổ chức cho học sinh thực hiện các câu hỏi, các bài
tập trong sách giáo khoa một cách đơn thuần theo hình thức hỏi đáp, chưa phát
Trang 5triển chúng thành nhiều các hình thức tổ chức dạy học phong ohus như tổ chứctrò chơi, ca dao, tục ngữ…, để phát triển tư duy sáng tạo của học sinh.
Ba là: Chưa khai thác triệt để tranh ảnh và các bảng số liệu Đặc biệt, chưa
chú trọng đến việc sưu tầm tranh ảnh, băng hình để khắc sâu kiến thức cho họcsinh
Bốn là: Tổ chức tiết học còn nặng nề, chưa linh hoạt trong quá trình tổ chức
nên chưa có tác dụng thúc đẩy học sinh trong quá trình hợp tác
3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Để nâng cao chất lượng tiết học phân môn địa lý lớp 4 góp phần tích cựctrong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, tôi xin đề xuấtmột số giải pháp sau:
3.1 Biện pháp 1: Nghiên cứu nội dung, chương trình, xác định mục tiêu bài học môn Địa lý lớp 4.
Chương trình Địa lý lớp 4 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức banđầu về địa lý Việt Nam, về một số nét tiêu biểu của từng vùng, miền, biển, đảo
và các dãy núi, giúp học sinh hiểu biết về môi trường xung quanh từ đó tạo điềukiện cho học sinh dễ dàng hoà nhập, thích ứng với cuộc sống xã hội, với môitrường Vì thế để thực hiện tốt chương trình Địa lý lớp 4, giáo viên cần phảinghiên cứu kỹ để hiểu nội dung chương trình, hiểu rõ mục tiêu của từng phần,từng bài học, từng nội dung kiến thức Từ đó có các phương án dạy học phù hợpvới từng bài cụ thể
Chương trình môn Địa lý lớp 4 gồm có 32 bài được chia thành 3 kiểu bài:
Hình thành kiến thức mới, ôn tập và kiểm tra Trong đó:
* Thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con người ở miền núi và trung du:
Gồm 10 bài
- Bài 1,bài 4, bài 5: Nói về đặc điểm vùng núi và trung du
- Bài 2, bài 3, bài 6, bài 7, bài 8: Nói về con người và hoạt động sản xuấtcủa con người ở vùng núi và trung du
- Bài 9: Nói về thành phố ở miền núi và trung du
- Bài 10: ôn tập
* Thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con người ở miền đồng bằng: Gồm 18
bài
- Bài 11, bài 17, bài 24: Nói về đặc điểm vùng đồng bằng
- Bài 12, bài 13, bài 14, bài 18, bài 19 , bài 20, bài 25, bài 26: nói về conngười và hoạt động sản xuất của con người ở vùng đồng bằng
- Bài 15, bài 16, bài 21, bài 22, bài 27, bài 28: nói về thành phố ở vùngđồng bằng
- Bài 23 : ôn tập
*Vùng biển Việt Nam: Bài 29 và bài 30.
* Ôn tập tổng hợp: Gồm 2 bài (Bài 31 và bài 32)
* Kiểm tra: 2 tiết.
Qua hệ thống nội dung chương trình ta thấy: Những khái niệm, biểutượng mà học sinh tiếp xúc là từ dễ đến khó; khối lượng kiến thức vừa phải, dễtiếp thu, dễ nắm các kiến thức cơ bản của bài
Kênh hình vừa là sự minh hoạ cho kênh chữ vừa là nguồn cung cấp kiến
Trang 6thức và rèn luyện kỹ năng tìm thông tin cho học sinh
Các câu hỏi, bài tập của bài giúp cho học sinh dễ dàng nắm bắt các kiếnthức Đồng thời giúp các em tư duy, phân tích, so sánh rồi rút ra nhận xét nhằmkhắc sâu bài học Ngoài ra, còn giúp giáo viên dễ dàng thiết kế các hình thứchọc tập đa dạng và phong phú như: thao tác trên bản đồ, lược đồ bằng giáo ánđiện tử, tổ chức các trò chơi học tập, đưa các câu ca dao tục ngữ vào bài học mộtcách hợp lý để khai thác thông tin kiến thức, khắc sâu kiến thức cho học sinh,rèn luyện kỹ năng hoặc bồi dưỡng nhận thức cho các em
Vì thế để dạy tốt được phân môn Địa lý lớp 4 giáo viên cần nắm vững nộidung chương trình, mục tiêu bài học từ đó làm chủ kiến thức trong quá trình dạy
và có những phương pháp và hình thức tổ chức phù hợp tạo được hứng thú chohọc sinh
3.2 Biện pháp 2: Nâng cao chất lượng giờ học địa lí thông qua hoạt động thao tác trên bản đồ, lược đồ.
3.2.1 Làm sống động các bản đồ, lược đồ trong SGK bằng giáo án điện tử:
Trong chương trình Địa lý lớp 4 có tất cả 16 bản đồ, lược đồ Các bản đồ,lược đồ này đều có màu sắc đẹp, phong phú về chủng loại Tuy nhiên các bản đồ
và lược đồ đó đều là các tranh tĩnh Nếu để học sinh khai thác một cách bìnhthường trong SGK thì các em đều thấy rất khó và trừu tượng, không cụ thể vàtiếp thu kiến thức không sâu, hời hợt Đặc biệt không tạo được hứng thú cho họcsinh trong quá trình khai thác kiến thức Nhưng nếu các bản đồ và lược đồ nàyđược thiết kế bằng giáo án điện tử, lập các hiệu ứng phù hợp với trình tự tìmhiểu nội dung kiến thức sẽ trở thành các bản đồ, lược đồ sống động Điều đó sẽtạo được sự hứng thú, hấp dẫn cho học sinh, khi đó học sinh sẽ tiếp thu kiếnthức nhẹ nhàng, tự nhiên và nhớ kiến thức lâu hơn
Ví dụ 1: Đối với bài 1: Dãy Hoàng Liên Sơn – SGK trang 70.
Khi học sinh thực hiện yêu cầu: Quan sát hình 1: Lược đồ các dãy núichính ở Bắc Bộ
- Giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận nhóm 4: Quan sát lược đồ trên máy chiếu
và lược đồ trong SGK
+ Kể tên những dãy núi chính ở Bắc Bộ?
+ Chỉ vị trí của dãy Hoàng Liên Sơn trên bản đồ?
+ Chỉ đỉnh núi Phan - xi - păng trên lược đồ và cho biết độ cao của nó
- Học sinh báo cáo kết quả bằng cách chỉ lựợc đồ trên máy chiếu
Hình 1: Lược đồ các dãy núi chính ở Bắc Bộ.
Trang 7- Giáo viên cho chạy các hiệu ứng và chốt: Hoàng Liên Sơn là một trongcác dãy núi chính ở phía Bắc của nước ta, chạy dài khoảng 180 km và trải rộnggần 30 km, đây là dãy núi cao, đồ sộ, có nhiều đỉnh nhọn, sườn núi rất dốc,thung lũng thường hẹp và sâu Dãy Hoàng Liên Sơn có đỉnh Phan - xi - păng caonhất nước ta và gọi là “nóc nhà” của Tổ quốc.
Ví dụ 2: Đối với bài 21: Thành phố Hồ Chí Minh – SGK trang 127
Khi học sinh tìm hiểu vị trí giới hạn của thành phố Hồ Chí Minh và thựchiện yêu cầu:
- Quan sát hình 1 và hãy cho biết:
+ Chỉ vị trí của thành phố Hồ Chí Minh trên lược đồ và cho biết thànhphố tiếp giáp những tỉnh nào?
+ Từ thành phố có thể đi tới các tỉnh khác bằng những loại đường giaothông nào?
- Giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận nhóm 4: Quan sát lược đồ trên máy chiếu
- Từ thành phố có thể đi tới các tỉnh khác bằng những loại phương tiệnnhư: Máy bay, tàu hoả, ô tô, …
Như vậy, khi giáo viên thao tác kết hợp chạy hiệu ứng với kiến thức cầnchốt cho học sinh trên giáo án điện tử sẽ là biện pháp vô cùng hiệu quả Bởi vì ởđây hình ảnh sống động, cụ thể hóa Ngoài ra học sinh được tìm hiểu kiến thứcqua những hình ảnh sống động này không những các em sẽ nhớ rất lâu kiến thức
mà còn nâng cao kỹ năng sử dụng bản đồ, giúp các em tự tin hơn, kích thíchhứng thú học tập cho học sinh và trong lớp ai ai cũng muốn thể hiện khả nănghọc tập của mình
3.2.2 Rèn kỹ năng đọc và chỉ bản đồ, lược đồ.
Trong mỗi tiết học của môn Địa Lý các em đều phải sử dụng bản đồ, lược
đồ Bản đồ, lược đồ được sử dụng như là nguồi cung cấp kiến thức, là đối tượng
để học sinh chủ động, tự lực khai thác kiến thức Địa Lý Vì thế học sinh phải
Trang 8biết đọc các kí hiệu trên bản đồ, lược đồ, hiểu được ý nghĩa màu sắc được biểuthị trên bản đồ, lược đồ, xác định được các yếu tố Địa Lý trên bản đồ.
Để học sinh có kỹ năng đọc và chỉ bản đồ tốt, ngay từ đầu năm học, trongmỗi tiết học Địa lý có sử dụng bản đồ, sơ đồ, yêu cầu các em nêu ký hiệu trênbản đồ, lược đồ, nêu ý nghĩa màu sắc được biểu thị trên bản đồ, lược đồ, xácđịnh hướng của bản đồ Sau đó mới thực hiện chỉ bản đồ theo nội dung yêu cầubài học Khi thao tác với bản đồ các em cần nắm được:
Bước 1: Nắm được mục đích làm việc với bản đồ
Tức là đọc tên bản đồ, để biết nội dung sử dụng cung cấp kiến thức gì cho bàihọc Bước này không khó, giáo viên cần lưu ý khi tự vẽ thêm bản đồ thì phải cótên bản đồ (có thể viết trên hoặc viết ở dưới)
Bước 2: Xem bảng chú giải để có biểu tượng địa lí cần tìm trên bản đồ.
Giáo viên hướng dẫn cho học sinh cách đọc bảng chú giải, những kí hiệu ứngvới các thông tin gì
Ví dụ: Đường đứt khúc chỉ ranh giới giữa các tỉnh, cây dù chỉ bãi biển,
chấm tròn chỉ thành phố …
Bước 3 : Tìm vị trí Địa lí của đối tượng trên bản đồ.
Đây chính là bước kĩ năng chỉ bản đồ Ở bước này giáo viên cũng như họcsinh thường chỉ không chính xác do không thường xuyên chỉ bản đồ nên dễ lúngtúng Chỉ bản đồ có các cách chỉ sau :
- Chỉ về biển, sông ngòi, Đại dương khi chỉ kéo rộng trong giới hạn của nókhông lấn vào đất liền Biển, sông, dãy núi chỉ theo hướng từ thượng lưu đổxuống hạ lưu, từ nơi cao (độ cao của địa hình) xuống nơi thấp
Bước 4 : Quan sát đối tượng trên bản đồ, nhận xét và nêu đặc điểm đơn
giản của đối tượng ( khai thác một phần kiến thức mới )
Ví dụ : Khi chỉ vị trí của nước Việt Nam, nhận xét vị trí nước ta kéo dài từ
Bắc xuống Nam, nằm phía cực Nam
- Bài Đồng bằng Nam Bộ, quan sát và chỉ lược đồ xong, học sinh có thểnhận xét ngay là hệ thống sông ngòi nhiều, chằng chịt
- Bài địa hình nước ta, dựa vào màu sắc học sinh nhận xét được ngay đồinúi nhiều hơn đồng bằng
Trang 9- Bài Người dân ở đồng bằng Nam Bộ, quan sát, nhận xét trang phục củangười dân ở dồng bằng Nam Bộ…
Bước 5 : Xác lập mối quan hệ địa lí đơn giản giữa các yếu tố tự nhiên
Ví dụ: Khi học sinh chỉ được vị trí nước ta, phía Đông giáp biển Đông,
đường bờ biển kéo dài như thế thì sẽ thuận lợi để phát triển ngành nào? (đánhbắt thủy hải sản) Đó chính là mối quan hệ giữa vị trí địa lí và hoạt động sảnxuất
Như vậy, nếu chúng ta rèn cho học sinh được kỹ năng đọc và chỉ bản đồmột cách thành thạo thì các em sẽ rất thích học tiết địa lý Các tiết học trở nênnhẹ nhàng không căng thẳng Dưa trên những thông tin trên bản đồ, lược đồ các
em xác định được chính xác kiến thức cần cung cấp Với những kiến thức này sẽkhắc sâu đối với các em
3.3 Biện pháp 3: Hình thành khái niệm, biểu tượng địa lí thông qua khai thác tranh ảnh, video.
3.3.1 Hình thành khái niện, biểu tượng địa lí thông qua khai thác tranh ảnh có sẵn trong SGK.
Hình thành khái niệm, biểu tượng địa lí là một trong những mục đích của
việc dạy Địa Lý Vì thế bước này rất quan trọng Vậy muốn hình thành biểutượng, khái niệm Địa Lý cho học sinh, yêu cầu các em phải nắm được các dấuhiệu của đối tượng Địa Lý mà các em quan sát được từ thực tế, từ băng hình,tranh ảnh để các em tìm ra những dấu hiệu, bản chất của đối tượng Địa Lý nhằmđưa ra khái niệm đúng về đối tượng
Ví dụ 1: Để hình thành khái niệm Sông ngòi và hệ thống đê ngăn lũ khi
dạy bài Đồng bằng Bắc Bộ
Điều đầu tiên cho học sinh xác định Sông Hồng, Sông Thái Bình và một
số sông khác của đồng Bằng Bắc Bộ trên lược đồ
Sau đó cho học sinh quan sát hệ thống đồng bằng, đê, mương qua tranh
ảnh và băng hình
Cảnh đồng bằng Bắc Bộ Một đoạn đê Sông Hồng
Mương dẫn nước ở ĐBBB
Trang 10Tiếp đến yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi:
+ Em hãy cho biết đê có tác dụng gì?
+ Để phục vụ tưới tiêu nhân dân Đồng Bằng Bắc Bộ đã làm gì?
- Giáo viên trình chiếu các hình ảnh và nêu: Để ngăn lũ lụt, người dân nơi đây
đã đắp đê dọc hai bên bờ sông Tổng chiều dài hệ thống đê này lên tới hàngnghìn km đó là một công trình vĩ đại của người dân đồng bằng Bắc Bộ Ngoài
ra nhân dân còn đào thêm nhiều kênh mương để tưới, tiêu nước cho đồng ruộng Sau khi hình thành khái niệm Địa Lý chung cho học sinh, dựa vào trình
độ của lớp để soạn ra một hệ thống câu hỏi, bài tập nhằm hướng dẫn các emphát hiện ra dấu hiệu riêng của đối tượng Địa Lý
Ví dụ 2: Hình thành khái niệm dãy núi Hoàng Liên Sơn khi dạy bài: Dãy núi Hoàng Liên Sơn hướng dẫn học sinh như sau:
Quan sát “Lược đồ các dãy núi chính ở Bắc Bộ” trang 70, tìm vị trí dãyHoàng Liên Sơn
+ Dãy núi Hoàng Liên Sơn nằm giữa sông Hồng và sông Đà Các nhómdựa vào bản đồ tự nhiên Việt Nam để nhận xét về chiều dài, độ cao của dãy núi,tìm vị trí và nêu đỉnh cao nhất ở dãy núi Hoàng Liên Sơn, đồng thời so sánh với
độ cao của các dãy núi khác ở nước ta trên bản đồ
+ Dãy Hoàng Liên Sơn cao đồ sộ, có đỉnh Phan-xi-păng là đỉnh cao nhấtnước ta (3143m)
Quan sát dãy núi Hoàng Liên Sơn qua tranh, nêu các đặc điểm của đỉnh,sườn, thung lũng, độ cao
+ Dãy núi Hoàng Liên Sơn cao, có đỉnh Phan – xi – păng rất cao
Từ kết quả trên, yêu cầu học sinh đưa ra khái niệm về dãy núi Hoàng LiênSơn: “Dãy núi Hoàng Liên Sơn là dãy núi nằm giữa sông Hồng và sông Đà,cao, đồ sộ, có nhiều đỉnh nhọn, sườn dốc, thung lũng hẹp, sâu Đỉnh Phan – xi –
Trang 11păng cao nhất nước ta”
Như vậy, với biện pháp này giáo viên sẽ giúp học sinh nắm vững các kiếnthức thông qua hệ thống tranh, ảnh trong sách giáo khoa một cách dễ dàng Các
em khai thác được những kiến thức cần phải lĩnh hội, từ đó giúp các em hìnhthành tốt hơn khái niệm, biểu tượng Địa lý của bài học đó
3.3.2 Củng cố khái niệm, biểu tượng địa lí thông qua khai thác tranh ảnh, băng hình sưu tầm.
Nếu hình thành biểu tượng, khái niệm Địa lý cho các em đơn thuần chỉ lànhững hình ảnh trong SGK thì kiến thức cung cấp cho học sinh chưa phong phú,chưa tạo được hứng thú tìm tòi, khám phá cho học sinh Vì thế khi hình thànhbiểu tượng, khái niệm Địa Lý ngoài tìm hiểu nội dung kiến thức tranh ảnh trongSGK giáo viên cần sưu tầm một số tranh ảnh, những đoạn clip phục vụ cho nộidung kiến thức mà các em cần tìm hiểu hoặc cần củng cố, làm phong phú thêmnội dung bài học cũng là cho các em dễ hiểu, dễ tiếp thu bài học
Ví dụ: Khi dạy bài Một số dân tộc ở Tây Nguyên:
Sau khi học sinh tìm hiểu về trang phục lễ hội xong giáo viên sẽ trìnhchiếu cho học sinh xem thêm một số hình ảnh sưu tầm về trang phục và lễ hội ởnơi đây kết hơp với lời giới thiệu của giáo viên để cho học sinh nhận biết rõ hơn
Như vậy, trong tất cả các bài học học giáo viên có thể sử dụng tranh ảnh,băng đĩa sưu tầm để cung cấp nhiều thong tin bổ ích cho học sinh, đồng thờicũng làn sáng tỏ các nội dung kiến thức trong bài học Tăng sự hiểu biết thực tếcho học sinh Ngoài ra còn nhằm giúp các em củng cố sâu hơn với những kiếnthức vừa học
Trang 123.4 Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh giải thích hiện tượng Địa lí và nắm vững mối quan hệ của chúng.
Trong quá trình day học Địa lý phân tích mối quan hệ giữa yếu tố Địa Lý
là một bước rất quan trọng Nó không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy
Vì thế giáo viên phải hướng dẫn học sinh biết xác lập mối quan hệ giữa các hiệntượng Địa Lý tự nhiên với tự nhiên, tự nhiên với kinh tế - xã hội, để các emthấy được sự tương quan, hỗ trợ giữa các yếu tố Địa Lý Mặt khác, các em sẽlàm quen với cách tìm nguyên nhân khi biết kết quả
Ví dụ: Khi dạy bài: Khai thác khoáng sản và hải sản ở vùng biển Việt Nam.
Sau khi tìm hiểu bài xong, yêu cầu hoạt động nhóm đôi hoàn thiện bảngkiến thức tổng hợp dưới đây
Khi đã hoàn thành sơ đồ trên yêu cầu các nhóm trình bày nội dung kiếnthức vừa học
Về việc khái thác dầu mỏ và khí đốt, tính tới nay, nước ta đã khai thácđược hơn 100 triệu tấn dầu và hàng tỉ mét khối khí phục vụ cả trong nước vàxuất khẩu Hiện nay ta đã xây dựng nhà máy lọc dầu Dung Quất thuộc tỉnhQuảng Ngãi Ngoài dầu khí, nước ta còn khai thác cát trắng để làm nguyên liệucho công nghiệp thuỷ tinh ở ven biển Khánh Hoà, Quảng Ninh Vùng biển nước
ta rất giàu hải sản, có hàng nghìn loài cá, có hàng trăm loài tôm, những loài cá,loài tôm ngon, nổi tiếng có giá trị như cá chim, cá thu, cá nhụ, tôm hùm, tômhe…Hoạt động đánh bắt và khai thác hải sản nước ta diễn ra khắp vùng biển kể
từ Bắc vào Nam, nhiều nhất là ở các tỉnh ven biển từ Quảng Ngãi đến KiênGiang
Từ những ý trên, yêu cầu mỗi cá nhân học sinh điền vào sơ đồ để các emthấy được nguồn hải sản không phải là vô tận, vì thế ta phải có biện pháp bảo vệnguồn hải sản của nước ta
Vùng biển Việt Nam
Sản phẩm:
Cát trắng
Sản phẩm:Tôm, bàongư…Sản phẩm: Cá