Mục tiêu cần đạt : Giúp học sinh - Nắm được nội dung , ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân ca qua những bài ca dao thuộc chủ đề tình yêu quê hương, đất nước.
Trang 1Tuần 3 – Tiết 10
Bài 4: NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG,
ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI
I Mục tiêu cần đạt : Giúp học sinh
- Nắm được nội dung , ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân ca qua những bài ca dao thuộc chủ đề tình yêu quê hương, đất nước
- Thuộc những bài ca dao đã học viết thêm một số bài học và biết thêm một số bài thuộc hệ thống của chúng
II Chuẩn bị của thầy và trò:
- GV: Đọc SGK + SGV + soạn giáo án
- HS: đọc VB + soạn phần đọc hiểu + sách vở
III Tiến trình tiết dạy:
1 Ổn định lớp: (1’)
2 Kiểm tra bài cũ : (4’)
- Thế nào là ca dao, dân ca ? đọc thuộc lòng 4 bài ca dao mà em đã học
- Tình cảm mà 4 bài ca dao thể hiện đó là tinh cảm gì?
3 Bài mới :
Nhàvăn I-Li-a Ê-Ren-bua đã từng nói “Lòng yêu nước ban đầu là lòng yêu những vật tầm thường nhất” Quả thật đúng như vậy, trong mỗi con người chúng ta
ai cũng có một tinh yếu quê hương đất nước thiết tha, mạnh mẽ Đằng sau những câu hát đối đáp, những lời mời, lời nhắn gửi ấy là cả một tình yêu chân chất, niềm tự hào sâu sắc tinh tế đối với quê hương, đất nước, con người … Tiết học này các em sẽ tìm hiểu những tình cảm ấy qua “Những câu hát về tình yêu quê hương đất nước, con người”
TL Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Kiến thức
4’ Hoạt động 1: Hướng
dẫn HS đọc VB và tìm
hiểu chú thích
Hoạt động 1: I Đọc
- Gọi 2HS đọc 4 bài ca
dao
- Gọi 2HS đọc các chú
thích từ 116
25’ Hoạt động 2: Hướng
dẫn HS tìm hiểu văn
Hoạt động 2: II Tìm hiểu văn
bản
Trang 2bản
? Nhận xét về bài 1, em
đồng ý với ý kiến nào
trong 4 ý kiến
(SGK/tr39)? Tại sao em
khẳng định như vậy
- Ý kiến b, c là đúng bởi vì ý kiến b: nhờ những từ ngữ: ở đâu, sông nào? Núi nào?
Đền nào?
Nêu lên sự thắc mắc của chàng trai, cách xưng hô nàng ơi, chàng
ơi, ý kiến c: hình thức đối đáp rất phổ biến trong ca dao VD: “Bây giờ … chưa ai vào”
Bài 1:
- ở đâu 5 cửa nàng
ơi
Thành Hà Nội 5 cửa chàng ơi Sông
nào … ?
Sông Lục Đầu Sông
nào … ? Sông Thương Núi nào
… ? Đền nào
… ?
Núi Đức Thanh Tản Đền Sòng
? Trong bài 1, vì sao
chàng trai, cô gái lại
dùng những địa danh với
những đặc điểm (của
từng địa danh) như vậy
để hỏi đáp
- Là vì ờ chặng hát đố của các cuộc hát đối đáp, đây là một hình thức để trai gái thử tài nhau, đo độ hiểu biết về kiến thức lịch sử, địa lý
Người hỏi biết chọn
những nét tiêu biểu của
từng loại địa danh để hỏi
Người đáp hiểu rất rõ và
trả lời đúng ý người hỏi
Hỏi đáp như vậy là để
thể hiện, chia sẻ sự hiểu
biết cũng như niềm tự
hào, TY đối với quê
hương đất nước Họ cùng
chung những hiểu biết,
cùng chung những tình
cảm như thế Đó là cơ sở,
là cách để họ bày tỏ tình
cảm với nhau
– Câu hỏi đáp hướng về nhiều địa danh ở nhiều thời kỳ của vùng Bắc Bộ Ơû những địa danh đó không chỉ có những đặc điểm địa lý tự nhiện mà cả những dấu vết lịch sử văn hoá nổi bật Qua lời hỏi đáp có thể thấy chàng trai và cô gái là những con người lịch lãm, hiểu biết rộng
Thể thơ lục bát biến thể, hát đối đáp
=> Thể hiện niềm tự hào đối với quê hương đất nước
? Phân tích cụm từ “Rủ
nhau” ở bài (khi nào
người ta nói “rủ nhau”)
- Người ta dùng cụm từ
“rủ nhau” khi người rủ và người được rủ có quan hệ gần gủi, thân
Bài 2:
Bài ca với những địa danh và cảnh trí gợi lên TY niềm tự hào
Trang 3thiết, họ có chung mối quan tâm và cùng muốn làm một việc gì đó Ca dao có rất nhiều bài bắt đầu bằng cụm
Rủ nhau đi tắm hồ sen
Nước trong bóng mát hương chen cạnh mình
vế đất nước, nhắc nhở con cháu phải biết xây dựng và giữ gìn đất nước
? Nêu nhận xét về cách
tả cảnh của bài này - Bài ca gợi nhiều hơndã Địa danh và cảnh
gợi một hồ gươm, một thăng long đẹp, giàu truyền thống VH
Cảnh Hồ Gươm đa dạng
có hồ, cầu, có đèo, đàn
và tháp Tất cả hợp thành
một không gian thiên tạo
và nhân tạo thơ mộng,
thiêng liêng Địa danh
gợi lên âm vang lịch sử
và văn hóa
? Suy ngẫm của em về
câu cuối của bài ca “Hỏi
ai gây dựng nên non nước
này”
- Câu hỏi khẳng định và nhắc nhở về công lao xây dựng non nước của ông cha, nhắc nhở các thế hệ con cháu phải biết giữ gìn
? Nhận xét của em về
cảnh trí Huế và cách tả
trong bài 3
Bài 2 phát họa cảnh vào
xứ Huế rất đẹp có non,
có nước Màu sắc toàn là
màu gợi vẻ đẹp nên thơ,
dưới mát, sống động Non
xanh nước biếc càng đẹp
khi được ví với tranh đồ
họa Bài ca vẫn gợi nhiều
- Trả lời Bài 3: ca ngợi vẽ đẹp
của xứ Huế và lời mời, lời nhắn gửi chân tình nhất của tác giả hướng tời mọi người
Trang 4hơn tả
? Em hãy phân tích đại từ
“Ai” và chỉ ra những tình
cảm ẩn chứa trong lời
mời, lời nhắn gửi “Ai vô
xứ Huế thì vô”
- Đại từ phiến chỉ “Ai”
nó có số ít hoặc số nhiều, có thể chỉ người mà bài ca trực tiếp nhắn gửi hoặc hướng tới người chưa quen biết
Lời mời, lời nhắn gửi đó
một mặt thể hiện TY
lòng tự hào đối với cảnh
đẹp xứ Huế, mặt khác
muốn chia xẻ với mọi
người về cảnh đẹp và
lòng tự hào đó
? Hai dòng thơ đầu bài 4
có những nét gì đặc biệt
ấy có tác dụng và ý nghĩa
gì
- Dòng thơ nào cũng kéo dài 12 tiếng để gợi sự dài rộng to lớn của cánh đồng
- Các điệp ngữ, đảo ngữ, phép đối xứng
Nhìn từ phía nào cũng thấy cái mênh mông rộng lớn của cánh đồng
Bài 4: Bài ca ngợi ca vẻ đẹp của cánh đồng và vẻ đẹp mảnh mai duyên thầm của cô gái Đó cũng là cách bày tỏ tình cảm của chàng trai đối với cô gái
? Phân tích hình ảnh cô
gái trong 2 dòng cuối của
bài 4
- Hình ảnh cô gái được
so sánh với “chân lua đòng” và “ngọn nắng đồng ban mai” có sự tương đồng ở nét trẻ trung phơi phới và sức sống đang xuân
? bài 4 là lời của ai?
Người ấy muốn biểu hiện
tình cảm gì
? Em có cách hiểu nào
khác về bài ca dao này
- Bài 4 là lời chàng trai Chàng trai ca ngợi vẻ đẹp mênh mông của cánh đồng, đồng thời
ca ngợi vẻ đẹp của cô
Trang 5không
Hoạt động 3: Hướng
dẫn HS luyện tập
Hoạt động 3: Ghi nhớ SGK/tr40)
? Em có nhận xét gì về
thể thơ trong 4 bài ca - Thể thơ lụt bát biếnthể (bài 1) + Thể thơ tự
do (bài 4)
? Tình cảm chung thể
hiện trong 4 bài ca là gì
Củng cố: (3’)
Em hãy nêu những biện pháp nghệ thuật được sử dụng ở bài tập 4 bài ca
Dặn dò: về nhà học bài
- Học thuộc 4 bài ca dao và ghi nhớ
- Sưu tầm một số bài ca dao cùng chủ đề trên
- Soạn bài “Những câu hát than thân” và xem trước bài “Từ láy”
IV RÚT KINH NGHIỆM:
