Mục tiêu: Giúp HS - Cảm nhận được tình yêu làng quê thắm thiết thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến ở nhân vật ông Hai trong truyện?. HĐ 2: Đọc và tìm hiểu chung về văn
Trang 1Ngày soạn: 26/10/2016
Tuần 13
Tiết 61
I Mục tiêu:
Giúp HS biết cách đưa các yếu tố nghị luận vào bài văn tự sự một cách hợp lí
II Chuẩn bị:
GV: Sgk, sgv, giáo án, một số đoạn văn mẫu
HS: Sgk, tìm hiểu, chuẩn bị trước các bài tập
III Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của HS.
3 Bài mới:
Hoạt động của GV Hoạt động của
HS
Nội dung
HĐ 1: Thực hành tìm hiểu yếu tố
nghị luận trong đoạn văn “Lỗi lầm
và sự biết ơn”
- Yêu cầu HS đọc đoạn văn
? Trong đoạn văn, yếu tố nghị luận
thể hiện ở những câu văn nào Chỉ ra
vai trò của các yếu tố trong việc làm
nổi bật nội dung của đoạn văn
→ Yếu tố nghị luận này mang dáng
dấp của một triết lí về cái giới hạn
và cái trường tồn trong đời sống tinh
thần của con người.
→ Yếu tố nghị luận này nhắc nhở
con người cách ứng xử có văn hóa
trong cuộc sống vốn rất phức tạp (có
yêu thương, hi vọng, nhưng cũng có
cả đau buồn, thù hận).
- Đọc đoạn văn
- Tìm, trả lời
- Nghe
I Thực hành tìm hiểu yếu
tố nghị luận trong đoạn văn tự sự:
1 Đọc đoạn văn:
Lỗi lầm và sự biết ơn
2 Tìm hiểu:
a Yếu tố nghị luận:
+ “Những điều viết lên cát
sẽ mau chóng xóa nhòa theo thời gian trong lòng người”.
+ “Vậy mỗi chúng ta hãy
học cách viết những nỗi đau buồn , thù hận lên cát và khắc ghi những ân nghĩa lên đá”.
b Tác dụng: làm cho câu chuyện thêm sâu sắc,
LUYỆN TẬP VIẾT ĐOẠN VĂN TỰ SỰ
CÓ SỬ DỤNG YẾU TỐ NGHỊ LUẬN
Trang 2- Nhấn mạnh: Nếu ta bỏ đi những
yếu tố nghị luận ấy thì tính tư tưởng
của đoạn văn sẽ giảm và do đó ấn
tượng về câu chuyện cũng nhạt nhòa.
HĐ 2: Làm bài tập 1
- Gợi ý, hướng dẫn HS cách viết:
? Buổi sinh hoạt lớp diễn ra thế nào
(thời gian, địa điểm, ai là người điều
khiển, không khí của buổi sinh hoạt
lớp ra sao? )
? Nội dung của buổi sinh hoạt là gì
Em đã phát biểu về vấn đề gì Tại
sao em lại phát biểu về việc đó
? Em đã thuyết phục cả lớp rằng
Nam là người bạn rất tốt như thế nào
(lí lẽ, VD, lời phân tích, )
- Phân tích, nhận xét, góp ý, sửa
chữa
- Cho HS tham khảo đoạn văn mẫu
HĐ 3: Làm bài tập 2
- Nêu yêu cầu và gợi ý thêm phần
nội dung:
? Người em kể là ai, người đó đã để
lại một việc làm, một lời nói hay một
suy nghĩ Điều đó diễn ra trong hoàn
cảnh nào
? Nội dung cụ thể là gì Nội dung đó
giản dị mà sâu sắc, cảm động như thế
nào
? Suy nghĩ về bài học rút ra từ câu
chuyện trên
- Đọc, xác định yêu cầu
- Viết theo gợi
ý hướng dẫn (10/), trình bày
- Nghe, sửa chữa
- Đọc đoạn văn mẫu
- Theo dõi, viết theo gợi ý
giàu tính triết lí và có ý nghĩa giáo dục cao
II Thực hành viết đoạn văn tự sự có sử dụng yếu
tố nghị luận:
1 Viết đoạn văn kể lại
buổi sinh hoạt lớp Trong buổi sinh hoạt đó, em đã phát biểu ý kiến để chứng minh Nam là một người bạn rất tốt.
2 Viết đoạn văn kể về những việc làm hoặc lời dạy bảo giản dị mà sâu sắc của người bà kính yêu đã làm cho em cảm động.
4 Củng cố:
? Vai trò của yếu tố nghị luận trong đoạn văn tự sự.
5 Hướng dẫn:
- Tập viết thêm một số đoạn văn có sử dụng yếu tố nghị luận.
- Soạn bài Làng
IV Rút kinh nghiệm:
Trang 3
Tiết 62, 63
Bài 13
Văn bản
Kim Lân
I Mục tiêu: Giúp HS
- Cảm nhận được tình yêu làng quê thắm thiết thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến ở nhân vật ông Hai trong truyện Qua đó thấy được một biểu hiện cụ thể, sinh động về tinh thần yêu nước của nhân dân ta trong thời kì kháng chiến chống Pháp
- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật truyện: xây dựng tình huống tâm
lí, miêu tả sinh động diễn biến tâm trạng, ngôn ngữ của các nhân vật quần chúng
- Rèn luyện năng lực phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự, đặc biệt là phân tích tâm lí nhân vật
II Chuẩn bị:
GV: Sgk, sgv, giáo án
HS: SGK, Đọc, tìm hiểu và trả lời câu hỏi sgk
III Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra tập soạn.
3 Bài mới:
GTB: Mỗi người dân VN đều vô cùng gắn bó với làng quê của mình, nơi sinh ra và
sống suốt cả cuộc đời cần lao giản dị Sống ở làng, chết nhờ làng Không gì khổ bằng phải bỏ làng tha hương cầu thực, lâm vào cảnh sống nơi đất khách, chết chôn quê người, Tình cảm đặc biệt đó đã được nhà văn Kim Lân thể hiện một cách độc đáo trong một hoàn cảnh đặc biệt: kháng chiến chống Pháp, để viết nên truyện ngắn đặc sắc: Làng → vào bài.
Hoạt động của GV Hoạt động của
HS
Nội dung
HĐ 1: Tìm hiểu vài nét về tác giả,
văn bản
? Nêu những nét chính về tác giả
- Nhấn mạnh 2 đặc điểm trong con
người và sáng tác của Kim Lân:
+ Là nhà văn có sở trường về
truyện ngắn.
+ Kim Lân am hiểu và gắn bó với
nông thôn và người nông dân.
Chính 2 đặc điểm đó đã tạo nên
thành công của tác giả trong
truyện Làng cũng như một số
- Đọc chú thích
- Dựa vào sgk nêu tóm tắt những ý chính
- Nghe
I Giới thiệu:
1 Tác giả:
Kim Lân (1920 - 2007) tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài
- Quê: Từ Sơn – Bắc Ninh
- Là nhà văn chuyên viết truyện ngắn
- Am hiểu và gắn bó với nông thôn và người nông dân nên chỉ viết về sinh hoạt làng quê và cảnh ngộ của người nông dân
LÀNG
Trang 4truyện đặc sắc khác.
? Truyện được viết vào thời gian
nào
HĐ 2: Đọc và tìm hiểu chung về
văn bản
- Hướng dẫn đọc, chú ý những từ
ngữ địa phương, lời ăn tiếng nói
của người nông dân lao động,
những lời đối thoại rất sinh động,
ngắn gọn của các nhân vật, những
đoạn trực tiếp tả tâm trạng của ông
Hai cần được chuyển giọng đọc
sao cho phù hợp.
- Đọc mẫu một đoạn, gọi HS đọc
- Giải thích từ khó Có thể giải
thích bổ sung một số từ khó: vạt:
mảnh, vùng, khoảng (đất); gồng:
gánh một đầu có hàng (quang), còn
một đầu không có gì (dùng tay
chặn lên đòn gánh; liếp: phên;
ghét thậm: ghét lắm; vưỡn: vẫn.
- Có thể nêu tóm tắt phần đầu của
truyện mà Sgk lượt bớt
? Tóm tắt truyện và cho biết truyện
nói về điều gì ở người nông dân,
trong hoàn cảnh nào
→ Truyện đã diễn tả chân thực và
sinh động tình yêu làng quê ở ông
Hai – một người nông dân rời làng
đi tản cư trong thời kháng chiến
chống Pháp.
HĐ 3: Tìm hiểu tình huống truyện
và diễn biến tâm trạng của ông Hai
- Nhắc lại một số chi tiết thể hiện
tình yêu làng quê rất đặc biệt ở ông
Hai (phần đầu truyện mà sgk lược
bỏ)
? Truyện ngắn Làng đã xây dựng
được một tình huống truyện làm
bộc lộ sâu sắc tình yêu làng quê và
- Trả lời theo sgk
- Theo dõi, đọc
- Tìm hiểu từ khó
- Nghe
- Tóm tắt theo yêu cầu
→ tình yêu làng,
yêu nước của người nông dân trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp.
- Nghe
→ ông Hai tình
cờ nghe tin làng chợ Dầu của
2 Văn bản:
Được viết trong thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp và đăng lần đầu tiên trên tạp chí Văn nghệ (1948)
II Đọc – hiểu văn bản:
Trang 5lòng yêu nước ở nhân vật ông Hai.
Đó là tình huống nào Tạo tình
huống như vậy có tác dụng gì
- Diễn giảng bổ sung: Nêú tác giả
chỉ kể ra những biểu hiện rất yêu
làng và rất yêu nước, trung thành
với kháng chiến với cụ Hồ của ông
Hai một cách đều đều thì chắc hẳn
câu chuyện sẽ rất nhạt, hoặc rất
chung chung, cùng lắm là cũng chỉ
đưa thêm một vài chi tiết ngộ
nghĩnh, có phần thái quá như lòng
tự hào quá đáng về cái sinh phần
to nhất, đẹp nhất của một tên
cường hào địa chủ ở làng Nhưng
truyện Làng sở dĩ hấp dẫn người
đọc từ đầu đến cuối, nhân vật ông
Hai sở dĩ càng trở nên thân quí đối
với người đọc, chính là vì tác giả
đã sáng tạo ra được một tình
huống truyện đặc sắc Đó là tình
huống ông Hai tình cờ nghe được
tin dân làng chợ Dầu của ông trở
thành việt gian theo tây, phản lại
kháng chiến, phản lại cụ Hồ.
Chi tiết này, xét về mặt hiện thực
rất hợp lí; về mặt nghệ thuật, nó
tạo nên một cái nút thắt của câu
chuyện, gây ra một mâu thuẫn
giằng xé tâm trí ông lão đáng
thương và đáng trọng ấy, tạo ra
điều kiện để thể hiện tâm trạng và
phẩm chất, tính cách của nhân vật
thêm chân thực và sâu sắc, góp
phần giải quyết chủ đề của tác
phẩm: phản ánh và ca ngợi tình
yêu làng – yêu nước chân thành,
giản dị của người nông dân VN
trong cuộc kháng chiến chống
pháp.
Sự phát triển của câu chuyện sẽ
bám theo tình huống đó.
? Thuật lại diễn biến tâm trạng và
hành động của nhân vật ông Hai
từ lúc nghe tin làng mình theo
giặc đến kết thúc truyện.
ông theo giặc.
- Nghe
- Thảo luận theo nhóm (3/), lần lượt trình bày
1 Nhân vật ông Hai:
Trang 6- Chia nhóm cho HS thảo luận:
+ Khi hay tin làng mình theo giặc
+ Tấm lòng của ông Hai với làng
quê, đất nước, với cuộc kháng
chiến qua lời trò chuyện với đứa
con út
+ Quan hệ giữa tình yêu làng quê
và lòng yêu nước của ông Hai
+ Khi nghe tin cải chính
- Sửa chữa, gợi ý bổ sung:
? Khi nghe tin do những người tản
cư từ Gia Lâm cho biết: cả làng
chúng nó Việt gian theo Tây, thái
độ và tâm trạng của ông Hai như
thế nào (Phân tích cử chỉ và những
câu nói của ông)
→ Khi trấn tĩnh lại được phần nào,
ông còn cố chưa tin cái tin ấy (Cổ
ông giọng lạc đi: - Liệu có thật
không hở bác, hay là chỉ lại .)
chỉ một vài câu ngắn, tác giả đã cụ
thể hóa cái sững sờ, ngạc hiên cao
độ đến hốt hoảng, đến nghẹn
giọng, lạc giọng, đến khó thở khi
nghe tin dữ đột ngột – một cái tin
động trời mà trước đó ông không
thể tin, không thể ngờ lại có thể
xảy ra như thế Vì ông vốn yêu và
tự hào về cái làng quê của mình,
cái gì cũng đẹp, cũng hay, cũng
nhất Nhưng rồi bằng những bằng
chứng cụ thể, xác định, ông Hai
đành phải tin cái sự thật khủng
khiếp ấy.
? Cử chỉ đầu tiên của ông Hai là gì
Từ lúc ấy, trong tâm trí của ông
Hai chỉ còn có tin dữ ấy xâm
chiếm, nó thành một nỗi ám ảnh
day dứt Nghe tiếng chửi bọn Việt
gian, ông cúi gằm mặt xuống mà
đi Những câu nói mỉa mai, căm
ghét của những người tản cư nói về
cái làng Việt gian ấy vẫn đuổi theo
ông, mỉa mai làm ông xấu hổ, ê
chề, như là họ đang mắng chửi
chính ông – vì ông là người chợ
→ “cổ ông thở
được”.→ Cử chỉ đầu tiên của ông
là lảng chuyện, cười nhạt rời quán về nhà.
a Khi hay tin làng mình
theo giặc:
- Ông Hai sửng sờ, đau đớn,
bẽ bàng: “Cổ ông lão nghẹn
ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân, lặng đi, tưởng như không thở được”, “nước mắt ông lão giàn ra”, cố
chưa tin
Trang 7Dầu Ông Hai cuí gầm mặt xuống
mà đi, đi trong sự trốn tránh, và
xấu hổ và nhục nhã.
? Về đến nhà, nằm vật ra giường,
nhìn lũ con chơi sậm chơi sụi với
nhau, tâm trạng ông Hai diễn biến
như thế nào
→ Đầu tiên, trong đau khổ và xấu
hổ, hục nhã, nhìn đàn con chơi
đùa, sậm sụi, đáng thương với
nhau ở sau nhà,“nước mắt ông lão
giàn ra Chúng nó cũng là trẻ con
làng Việt gian đấy ư? Chúng nó
cũng bị người ta rẻ rúng, hắt hủi
đấy ư?”
Ông Hai nghĩ đến sự hắt hủi,
khinh bỉ của mọi người dành cho
những đứa trẻ của cái làng Việt
gian, thương con ông thoắt vô cùng
căm giận làng – “chúng bay ăn
miếng cơm nhục nhã thế này”.
Ông nguyền rủa họ đã làm mộ việc
nhục bậc nhất hại đến dân làng và
tội còn to hơn nữa đó là tội phản
bội, đầu hàng, bán nước
Nhưng rồi ông lại khó tin là
chuyện tày đình, ghê gớm ấy có thể
xảy ra Ông tin rằng những người
ở lại ấy đã quyết tâm sống mái với
giặc – nghĩa là họ còn anh dũng,
liều mạng hơn ông, thì làm sao họ
có thể đổ đốn sa đọa, biến chất
nhanh như thế được? Nhưng rồi
những chứng cứ hiển nhiên trở lại
làm ông đành một lần nữa cay
đắng chấp nhận sự thật và sự nhục
nhã, sự giày vò tâm trí ông lại sôi
réo trong lòng ông: Cực nhục
chưa? Ông nghĩ tới sự tẩy chay
của mọi người, tới tương lai chưa
biết sinh sống, làm ăn như thế nào.
Những kẻ mà ông suốt đời ghe tởm,
thù hằn thì trớ trêu thay lại rơi vào
chính làng ông, vào chính bản thân
ông và gia đình ông Cụ thể nhất là
- Đọc đoạn văn
“Nhìn lũ con
cớ sự này chưa”.
- Phát biểu
- Nghe
- Cúi gầm mặt mà đi
- Tâm trí luôn bị ám ảnh
- Tủi thân khi nhìn đàn con:
“nước mắt ông lão giàn ra Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta
rẻ rúng, hắt hủi đấy ư?”
Trang 8ông sắp phải đón nhận thái độ ghẻ
lạnh, máy móc của mụ chủ nhà khó
tính, lắm điều.
- Yêu cầu HS đọc đoạn trò chuyện
của ông Hai với vợ, qua đó phân
tích tâm trạng và thái độ của ông
Hai
? Thái độ của ông Hai trong mấy
ngày sau đó
→ Suốt mấy ngày sau đó, ông Hai
không dám đi đâu Ông chỉ quanh
quẩn ở nhà, nghe ngóng binh tình
ở ngoài: “Một đám đông túm lại,
ông cũng để ý, dăm bảy tiếng nói
cười xa xa, ông cũng chột dạ Lúc
nào ông cũng nơm nớp tưởng như
có người ta đang để ý, người ta
đang bàn tán chuyện ấy Cứ thoáng
nghe những tiếng Tây, cam nhông,
Việt gian, là ông lủi ra một góc
nhà, nín thít Thôi lại chuyện ấy
rồi!”
- Tóm lại: Tác giả đã diễn tả rất cụ
thể nỗi ám ảnh nặng nề biến thành
sự sợ hãi thường xuyên trong ông
Hai cùng với nỗi đau xót, tủi hổ
trước cái tin làng mình theo giặc.
? Vì sao ông lại thấy đau đớn tủi hổ
khi nghe tin làng mình theo giặc
? Qua trò chuyện với mụ chủ nhà,
vợ chồng ông Hai đã bị đẩy đến
tình thế khó xử như thế nào Tâm
trạng của ông lúc ấy trở nên quyết
liệt như thế nào
→ Ông Hai đã bị đẩy vào tình thế
bế tắc, tuyệt vọng khi mà mụ chủ
nhà muốn đuổi gia đình ông đi.
Những câu hỏi liên tiếp cuộn trào
- Đọc đoạn trò chuyện của ông Hai với vợ
→ thái độ của
ông Hai vừa bực bội, vừa đau đớn, cố kìm nén ông gắt bà vô
cớ, trằn trọc thở dài, rồi lo lắng đến mức tay chân nhủn ra, nín thở, lắng nghe, không nhúc nhích, nằm
im chịu trận.
→ không dám ra
khỏi nhà, không dám đi đến đâu, chỉ ru rú trong nhà nghe ngóng tình hình bên ngoài trong lo lắng, sợ hãi thường xuyên, lúc nào cũng nghĩ đến chuyện
ấy, cũng tưởng mọi người chỉ nói đến chuyện ấy.
- Giải thích theo hiểu biết (so sánh với cá tính
của ông Hai: là
người hay khoe
và rất tự hào về cái làng chợ Dầu)
→ bế tắc và
tuyệt vọng.
- Không dám đi đâu
- Lúc nào cũng nơm nớp lo sợ
→ sợ hãi, đau xót, tủi hổ
Trang 9trong đầu ông gìa khốn khổ: Đi
đâu bây giờ? Biết đem nhau đi
đâu bây giờ? Biết đâu người ta
chứa bố con ông mà đi? Thật là
tuyệt đường sinh sống! Chính
trong giây phút tuyệt vọng ấy, ông
lão đã chớm có ý định quay về làng
cũ: Hay là quay về làng? nhưng
trong ông lập tức lại diễn ra cuộc
tự đấu tranh quyết liệt: Về làng tức
là bỏ kháng chiến, bỏ cụ Hồ, về
là chịu mất hết ư?
Mối mâu thuẫn trong nội tâm và
tình thế của ông Hai dường như đã
thành sự bế tắc, đòi hỏi phải được
giải quyết Đến đây tình cảm tự do,
tình cảm cách mạng, lòng yêu làng,
yêu nước đã thật sự hòa quyện
trong tâm hồn người nông dân tản
cư.
? Ý nghĩ: Làng thì yêu thật nhưng
làng theo Tây rồi thì phải thù,
chứng tỏ điều gì đã diễn ra trong
lòng ông Hai
→ Khi nghe tin làng theo giặc, hai
tình cảm ấy đã dẫn đến một cuộc
sung đột nội tâm ở ông Hai Ông
quyết định dứt khoát, trong cực kì
đau khổ, uất hận: “Làng thì yêu
thật nhưng làng theo Tây mất rồi
thì phải thù” muốn sao thì sao,
không thể bỏ về làng, phải thù cái
làng theo giặc ấy dù trước đây, dù
cả đời ông đã gắn bó máu thịt với
nó, vô cùng yêu thương, tự hào về
nó Thế là mâu thuẫn nội tâm trong
ông Hai đã tạm thời tìm được
hướng giải quyết trong tình thế bức
bách, tình yêu nước đã rộng lớn
hơn, bao trùm lên tình cảm với
làng quê, nhưng dù đã xác định
như thế, ông vẫn không thể dứt bỏ
tình cảm với làng quê, vì thế mà
- Nghe
- Suy nghĩ, trả lời
→ dứt khoát
không trở về làng, dù yêu làng thật nhưng làng theo tây thì phải thù.
- Nghe
- Tình yêu sâu nặng với cái làng chợ Dầu
Trang 10càng đau xót, tủi hổ, trong lòng
ông đau đớn biết bao Ông chỉ còn
biết san vợi phần nào nỗi đau ấy
trong câu chuyện ấy với đứa con út
hãy còn thơ dại
? Vì sao
? Nêu cảm nhận của em về đoạn
văn này
- Diễn giảng bổ sung: Đoạn văn rất
chân tình và cảm động bởi nó
không chỉ diễn tả tình cảm cha con,
tình yêu thương con của ông Hai
mà chủ yếu qua đó thể hiện tâm
trạng buốn bã, đau khổ và quyết
tâm trung thành đến cùng của
người cha già đối với cách mạng,
với cụ Hồ
Qua những lời tâm sự với đứa
con nhỏ, thực chất là lời tự nhủ với
mình, tự giãi bày nỗi lòng mình, ta
thấy rõ ở ông Hai:
→ ông muốn đứa con nhỏ ghi nhớ
câu “Nhà ta ở làng chợ Dầu”
Những giọt nước mắt ông Hai lại
giàn ra, chảy ròng ròng trên hai
má Những lời tâm tình thủ thỉ của
ông với đứa con nhỏ dại chính là
tiếng lòng sâu thẳm của ông, nói
lên thành tiếng quyết tâm và ý chí
của ông, tâm sự của trong một
hoàn cảnh cụ thể với quê hương,
với kháng chiến, với vị lãnh tụ kính
yêu Đó là tự nhủ giãi bày lòng
mình, như là tự minh oan cho
chính mình Đó là tình yêu sâu
nặng với cái làng quê đang tạm
thời phải xa, phải thù.
Đó là tấm lòng thủy chung với
cách mạng và kháng chiến, tấm
lòng biết ơn chân thành, bền vững
→ vì chẳng biết
thổ lộ lòng mình với ai, nói cho vơi đi nỗi lo, nỗi buồn
- Đọc đoạn ông Hai trò chuyện với thằng con út
- Nêu cảm nhận của bản thân
- Nghe