Kiến thức: - Hiểu được mối quan hệ giữa các phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp.. - Đánh giá được hiệu quả diễn đạt ở những trường hợp tuân thủ hoặc không tuân thủ các phương
Trang 1Tuần: 3 Tiết PPCT: 13 Ngày soạn:
Ngày dạy:
CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI (tt)
I MỤC TIÊU:
1 Kiến thức:
- Hiểu được mối quan hệ giữa các phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp
- Đánh giá được hiệu quả diễn đạt ở những trường hợp tuân thủ (hoặc không tuân thủ các
phương châm hội thoại trong những hòan cảnh giao tiếp cụ thể).
2 Kĩ năng:
- Lựa chọn đúng phương châm hội thoại trong quá trình giao tiếp
- Hiểu đúng nguyên nhân của việc không tuân thủ các phương châm hội thoại
3 Về thái độ:
- KN: Ra quyết định, Giao tiếp
- KT : Động não, hợp tác, khăn trải bàn
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
- GV: bảng phụ, giấy A0
- HS: bài soạn
III PHƯƠNG PHÁP:
Qui nạp, nêu vấn đề, thảo luận
IV TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
1 KTBC:
(?) Thế nào phương châm quan hê? Cho VD?
(?) Thế nào là phương châm cách thức? Cho VD?
(?) Thế nào là phương châm lịch sự? Cho VD?
2 Bài mới:
- Hoạt động 1: Giới thiệu bài.
Hoạt động 2: Hình thành các đơn vị kiến
thức bài học
*Giáo viên cho học sinh xem bảng phụ
truyện cười: “ Chào hỏi”
(?) Nhân vật chàng rễ có tuân thủ đúng
phương châm lịch sự không?
Học sinh thảo luận……
Câu hỏi “Bác làm việc vất vả lắm phải
không?” Trong tình huống giao tiếo khác có
thể được coi là lịch sự Nhưng trong tình
huống này người đó đang tập trung làm việc
→ rõ ràng chàng ngốc đã làm một việc quấy
rối phiền hà cho người khác
(?) Lời chào hỏi của chàng ngốc có phù
hợp với ngữ cảnh trong giao tiếp không? Vì
sao?
I/.Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp:
VD: Truyện cười “Chào hỏi”
- Chàng rễ làm một việc quấy rối gây phiền hà cho người khác
Trang 2 Không phù hợp trong tình huống giao tiếp.
(?) Đề có lời chào hỏi phù hợp với ngữ
cảnh giao tiếp ta cần chú ý điều gì?
Cần chú ý đến đặc điểm của tình huống giao
tiếp Vì một câu nói có thể thích hợp trong
tình huống này, nhưng không thích hợp trong
tình huống khác
(?) Từ đó ta có thể rút ra bài học gì qua
câu chuyện này?
Học sinh dựa vào ghi nhớ SGK/Trang 36
* HD Học sinh điểm lại những phương
châm hội thoại đã học.
(?) Trong các phương châm mà em đã học
hãy cho biết trong những tình huống nào
phương châm hội thoại không được tuân
thủ?
Phương châm về lượng, phương châm về
chất, phương châm quan hệ, phương châm
cách thức
*Học sinh xem bảng phụ I1 đọc đoạn đối
thoại,
(?) Câu trả lời của Ba có đáp ứng nhu cầu
thông tin như An mong muốn không?
Không
(?) Phương châm hội thoại nào không
được tuân thủ?
Phương châm về lượng
*VD tiếp theo SGK/Trang 37
(?) Giả sử có một người mất bệnh ung thư
đã đến giai đoạn cuối( có thể sắp chết) thì sao
khi khám bệnh bác sĩ có nên nói thật cho
người ấy biết hay không? Tại sao?
Bác sĩ không nên nói thật về tình trạng sức
khỏe của bênh nhân Thay vì nói thật căn
bệnh đã đến giao đoạn nguy kịch không thể
chữa được nữa Bác sĩ có thể động viên là
nếu cố gắng thì bệnh nhân có thể vượt qua
nguy hiểm, nghĩa là không tuân thủ phương
châm về chất Vì điều nói ra mà mình không
tin là đúng Nhưng đó là việc làm nhân đạo
và cần thiết Vì nhờ sự động viên đó mà bệnh
nhân có thể lạc quan hơn, có nghị lực hơn
Như vậy không phải sự nói dối nào cũng
- Lời chào hỏi của chàng ngốc không phù hợp với ngữ cảnh trong tình huống giao tiếp
Ghi nhớ SGK/Trang 36
II/ Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại.
- Phương châm lịch sự tuân thủ các tình huống còn lại đều không tuân thủ phương châm hội thoại
VD: Đoạn đối thoại
- Câu trả lời của Ba không đáp ứng nhu cầu thông tin của An mong muốn
- Phương châm về lượng không được tuân thủ
Trang 3đáng chê trách và lên án.
(?) Hãy tìm tình huống giao tiếp khác mà
phương châm đó cũng không được tuân thủ?
Học sinh thảo luận nhóm.
Chẳng hạn: Người chiến sĩ không may mắn
sa vào tay địch không thể vì tuân thủ phương
châm về chất mà khai thật hết tất cả những gì
mình biết về đồng đội về bí mật của đơn vị
(phương châm về chất không được tuân thủ).
*Giáo viên cho học sinh đọc ví dụ
(?) Khi nói: “Tiền bạc chỉ là tiền bạc” thì
có phải người nói không tuân thủ phương
châm về lượng không?
Xét về nghĩa tưởng mình không tuân thủ
phương châm về lượng
Xét về nghĩa hàm ý đảm bảo tuân thủ
phương châm về lượng
(?) Phải hiểu ý nghĩa của câu này ntn?
Tiền bạc chỉ là phương tiện để sống chứ
không phải mục đích cuối cùng của con
người không nên chạy theo tiền bạc mà quên
đi nhiều thứ khác nhau quan trọng hơn
(?) Tìm câu nói tương tự.
Chiến tranh là chiến tranh, nó vẫn là nó,
rồng là rồng, liu điu là liu điu
(?) Từ các vấn đề trên cho thấy việc không
tuân thủ các phương châm hội thoại có thể
bắt nguồn từ những nguyên nhân nào?
Người nói vô ý, vụng về thiếu văn hóa giao
tiếp
→ Người nói phải ưu tiên cho một phương
châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan
trọng hơn
→ Người nói muốn một sự chú ý để người
nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó
Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh luyện
tập
*Học sinh đọc bài tập 1
Ghi nhớ SGK T37.
II/ Luyện tập.
1).[Trang 37] Câu trả lời của ông bố không
tuân thủ phương châm cách thức, vì một bé 5
tuổi không thể nhận biết được: “Tuyển tập
truyện ngắn Nam Cao để nhờ đó mà tìm được quả bóng”
- Cách nói của ông bố đ/v cậu bé là không rõ → cần chú ý đối tượng thông tin
2).[Trang 37] Lời nói của chân và tay không
Trang 4*Học sinh đọc bài tập 2.
Học sinh tự trình bày
tuân thủ phương châm lịch sự
- Việc không tuân thủ đó là không thích hợp với tình huống giao tiếp Căn cứ vào câu chuyện ta
thấy chân, tay, mắt vì ganh tị với miệng mà có
thái độ như vậy
3 Củng cố:
(?) Việc không tuân thủ phương châm hội thoại có thể bắt nguồn từ những nguyên nhân nào?
Hoạt động 4: Hướng dẫn tự học:
→ HTL ghi nhớ - xem lại bài tập
→(?) Tìm trong truyện dân gian một số ví dụ việc vận dụng hoặc vi phạm phương châm hội
thoại trong các tình huống cụ thể và rút ra nhận xét của bản thân
Chuẩn bị bài mới: “Viết bài Tập Làm Văn số 1 văn thuyết minh”.
+ Học: HTL ghi nhớ - xem lại bài tập.
+ Soạn: “Viết bài Tập Làm Văn số 1 văn thuyết minh”.
Cây lúa Việt Nam
Chiếc nón lá Việt Nam Lập dàn ý chuẩn bị
Con trâu ở làng quê Việt Nam