Giáo án Ngữ văn 9 tuần 1

Tiết 5 : Luyện tập sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:  Thấy được những vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh – sự kết hợp hài hòa giữa truyền

Tuần 1

BÀI I Tiết 1+2: Phong cách Hồ Chí Minh

Tiết 3: Các phương châm hội thoại Tiết 4 : Sử dụng một số văn bản nghệ thuật trong

văn bản thuyết minh.

Tiết 5 : Luyện tập sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

 Thấy được những vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh – sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, dân tộc và nhân loại, vĩ đại và bình dị- để càng thêm kính yêu bác, tự nguyện học tập theo gương Bác

 Nắm được các phương châm hội thoại về lượng và về chất để vận dụng trong giao tiếp

 Biết sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh

Tiết 1+2:

VĂN BẢN: PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH

Lê Anh Trà

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

II.CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

* Giáo viên: SGK – sách tham khảo, giáo án, máy chiếu, bảng phụ, giấy trong, bút dạ

* Học sinh: Soạn bài mới:phong cách Hồ Chí Minh

III.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

1.Ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra tập sách của học sinh.

3.Giới thiệu bài mớ i :

“Tháp mười đẹp nhật bông sen Việt Nam đẹp nhất có tên Bác Hồ”

“Bác Hồ ”-hai tiếng ấy thật vô cùng gần gũi và thân thương đối với mỗi người dân Việt Nam Đối với chúng ta, Hồ Chí Minh không những là nhà yêu nước vĩ đại mà Người còn là danh nhân văn hóa thế giới Vẻ đẹp văn hóa chính là nét nổi bật trong phong cách Hồ Chí Minh Phong cách đó như thế nào, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu qua văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh

Hoạt động 1: Đọc văn bản –

tìm hiểu chú thích

-Hướng dẫn đọc: chậm rãi,

rõ ràng, diễn cảm, ngắt ý và

Hoạt động của GV Họat động của HS Ghi bảng

nhấn giọng ở từng luận

điểm

-Đọc mẫu

-Nhận xét cách đọc của HS

-Hướng dẫn HS tìm hiểu chú

thích Giải thích thêm các

từ: phong cách, văn hóa, di

dưỡng tinh thần

-Cho biết tác giả và thể loại

của văn bản?

-Kể tên một vài văn bản

nhật dụng đã học ở lớp 8?

-GV nói thêm: Chương trình

Ngữ văn THCS có những

bài văn nhật dụng về các

chủ đề: quyền sống của con

người, bảo vệ hòa bình

chống chiến tranh, vấn đề

sinh thái…Bài “Phong cách

Hồ Chí Minh” thuộc chủ đề

về sự hội nhập với thế giới

và bảo vệ văn hóa bản sắc

dân tộc Tuy nhiên bài học

này không chỉ mang ý nghĩa

cập nhật mà cón có ý thức

lâu dài Bởi lẽ việc học tập,

rèn luyện theo phong cách

Hồ Chí Minh là việc làm

thiết thực, thường xuyên của

các thế người Việt Nam,

nhất là lớp trẻ

Hoạt động 3: Đọc – tìm hiểu

văn bản

-Qua nội dung văn bản, em

thếy vẻ đẹp trong phong

cách Hồ Chí Minh được thể

hiện qua nhưng khía cạnh

nào?

-Hãy phân đọan văn bản

theo các luận điểm trên?

-Tìm hiểu luận điểm 1:

-2 HS nối tiếp nhau đọc lại văn bản

-Tác giả: Lê Anh Trà -Tác phẩm: văn bản nghị luận- nội dung đề cập đến một vấn đề mang tính thời sự, xã hội-văn bản nhật dụng

-Oân dịch thuốc lá, thông tin về ngày trái đất năm 2000

-Vốn trí thức uyên thâm của Bác

-Lối sống của Bác

-Đoạn 1: “Trong cuộc đời…

rất hiện đại ” -Đoạn 2: “Lần đầu tiên…

đến hết”

I – Đọc –tìm hiểu chú thích 1/ Tác giả : Lê Anh Trà 2/ Tác phẩm : văn bản nhật dụng

II- Đọc – tìm hiểu văn bản 1/ Vốn trí thức uyên thâm của Bác

-Tiếp xúc với văn hóa nhiều

Hoạt động của GV Họat động của HS Ghi bảng

Vốn trí thức uyên thâm của

Bác

-Cho HS đọc lại đoạn 1

-Vốn tri thức văn hóa nhân

loại của Hồ Chí Minh sâu

rộng như thế nào?

-Người đã làm thế nào để có

được vốn trí thức sâu rộng

ấy?

-Nhưng điều kì lạ và quan

trọng trong sự tiếp thu tinh

hoa văn hóa nhân loại của

Hồ Chí Minh là gì?

-Sự tiếp thu tinh hoa văn

hóa thế giới trên nền tảng

văn hóa dân tộc đã hình

thành ở bác một nhân cách,

một lối sống như thế nào?

Có sự kết hợp hài hòa

-1 HS đọc lại đoạn 1 -Trong cuộc đời hoạt động đầy gian nan vất vả, Hồ Chí Minh đã đi qua nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều nền văn hóa phương Đông tới phương Tây Người có hiểu biết sâu rộng các nền văn hóa của các nước châu Á, châu Aâu, châu Phi, châu Mỹ

-Để có được vốn trí thức sâu rộng ấy, Bác Hồ đã nắm vững phương tiện giao tiếp là ngôn ngữ ( nói và viết thạo nhiều thứ tiếng nước ngoài như: Pháp, Anh, Hoa, Nga…)

-Qua công việc, qua lao động mà học hỏi ( làm nhiều nghề khác nhau) -Học hỏi tìm hiểu đến mức sâu sắc ( đến mức khá uyên thâm)

-Điều quan trọng là người đã tiếp thu một cách có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại

.Không ảnh hưởng một cách có thụ động

.Tiếp thu mọi các đẹp, cái hay đồng thời với việc phê phán những hạn chế tiêu cực

Trên nền tảng văn hóa dân tộc mà tiếp thu những ảnh hưởng quốc tế ( tất cả những ảnh hưởng quốc tế đã nhào nặn với các gốc dân tộc không gì lay chuyển được) -Một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình

dị, rất Việt Nam, rất phương Đông nhưng cũng đồng thời

nước trên thế giới

-Nói và viết thạo nhiều thứ tiếng ngọai quốc

-Làm nhiều nghề khác nhau

-Đến đâu cũng học hỏi, tìm hiểu

-Tiếp thu cái hay, các đẹp đồng thời với việc phê phán những tiêu cực

-Aûnh hưởng quốc tế nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc

-Một lối sống rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị

 Thống nhất, hài hòa giữa dân tộc và nhân loại

Hoạt động của GV Họat động của HS Ghi bảng

thống nhất giữa dân tộc và

nhân loại

-GV bình thêm: sự hiểu biết

của Bác sâu rộng, tiếp thu

văn hóa nước ngoài một

cách chủ động, sáng tạo và

có chọn lọc Bác không chỉ

hiểu biết mà còn hòa nhập

với môi trường văn hóa thế

giới nhưng vẫn giữ được bản

sắc văn hóa dân tộc Đúng

như nhà thơ Bằng Việt đã

viết :

“Một con người : kim, cổ,

tây Đông

Giàu quốc tế, đậm Việt

Nam từng nét”

-Tìm hiểu luận điểm 2: Nét

đẹp trong lối sống giản dị

mà thanh cao của bác

-Cho Hs đọc đoạn 2

-Lối sống bình dị của Bác

được thế như thế nào?

-Lối sống của Bác cũng là

lối sống rất Việt Nam, rất

phương Đông Lối sống đó

được biểu hiện như thế nào?

-Cho Hs nhắc lại lối sống

của Nguyễn Trãi khi về Côn

Sơn trong bài “Côn Sơn ca”

và câu thơ Nôm của Nguyễn

Bỉnh Khiêm dẫn trong văn

bản này để thấy được vẻ

đẹp của cuộc sống gắn với

thú quê đạm bạc và thanh

cao

-Vì sao có thế nói lối sống

rất mới, rất hiện đại

-1 HS đọc đọan 2 -Ơû cương vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và nhà nước nhưng Hồ Chí Minh có một lối sống vô cùng giản dị

.Nơi ở, nơi là việc Trang phục Aên uống

-Nét đẹp của lối sống rất dân tộc, rất Việt Nam trong phong cách Hồ Chí Minh cách sống của Bác gợi ta nhờ đến cách sống của các

vị hiền triết trong lịch sử như: Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm

2/ Lối sống của Bác

-Nơi ở, làm việc: nhà sàn nhỏ bằng gỗ, vẻn vẹn vài phòng, đồ đạc mộc mạc, đơn sơ

-Trang phục giản dị: bộ quần áo bà ba nâu, áo trấn thủ, đôi dép lốp thô sơ -Aên uống đạm bạc : cá kho, rau luộc, dưa ghém, cà muối, cháo hoa…

-Không tự thần thánh hóa, tự làm cho khác đời

Vừa giản dị, vừa thanh cao

vĩ đại

Hoạt động của GV Họat động của HS Ghi bảng

của Bác là sự kết hợp giữa

giản dị và thanh cao?

GV bình: Cách sống giản dị,

đạm bạc của Hồ Chí Minh

lại vô cùng thanh cao, sang

trọng:

Đây không phải là lối sống

khắc của con ngườitự vui

trong cảnh nghèo khó hay

theo lối nhà tu hành

Đây không phải là cách tự

thần thánh hóa, tự làm cho

khác đời, hơn người

Đây là cách sống có văn

hóa đã trở thành một quan

niệm thẩm mỹ: cái đẹp là sự

giản dị, tự nhiên

-Để làm nổi bật vẻ đẹp

trong phong cách Hồ Chí

Minh tác giả đã dùng những

biện pháp nghệ thuật nào?

-Chọn lọc những chi tiết tiêu

biểu ( cho HS tìm dẫn chứng

)

-Thảo luận:

-Cảm nhận của em về

những điểm đã tạo nên vẻ

đẹp trong phong cách Hồ

Chí Minh.?

GV chốt lại các ý hs thảo

luận

-Qua những điều đã phân

tích, chúng ta thấy vẻ đẹp

trong phong cách của Bác là

sự kết hợp hài hòa giữa

truyền thống văn hóa dân

tộc và tinh hoa văn hóa

nhân loại, giữa vĩ đại và

giản dị

-Cho Hs đọc ghi nhớ

-Kết hợp giữa kể và bình luận Đan xen giữa những lời kể là lời bình luận một cách tự nhiên “Có thể thể nói ít có vị lãnh tụ nào…”,

“Quả như một câu chuyện thần thoại…”

-Sử dụng nghệ thuật đối lập:

vĩ nhân mà hết sức giản dị, gần gũi, am hiểu mọi nền văn hóa nhân loại mà hết sức dân tộc, hết sức Việt Nam

-Các nhóm thảo luận

-1 HS đọc ghi nhớ

- Cần phải hòa nhập với khu vực và quốc tế nhưng cũng

III Ghi nhớ SGK trang 8

IV Luyện tập

Hoạt động của GV Họat động của HS Ghi bảng

-Hiểu và cảm nhận vẻ đẹp

trong phong cách Hồ Chí

Minh, mỗi hs cần học tập và

rèn luyện như thế nào ?

-GV giáo dục tư tưởng cho

hs, giúp các em nhận thức

được thế nào là lối sống có

văn hóa trong ăn mặc, nói

năng

Hoạt động 4 : Luyện tập

-Đọc thêm : Hồ Chí Minh

niềm hi vọng lớn nhất

( SGK)

-Đại diện mỗi tổ kể lại một

mẩu chuyện sưu tầm được

hoặc trình bày trang ảnh tìm

được ghi nhận về lối sống

giản dị mà cao đẹp của

Bác

-GV nhận xét –cho điểm

Hoạt động 5 : Dặn dò

-Học ghi nhớ

-Soạn bài : “Các phương

châm hội thoại”

cần phải bảo vệ và phát huy bản sắc dân tộc

SGK trang 8

@?@?@?@?@?@?@?@?

Tiết 3: CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

II.CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

* Giáo viên: SGK – sách tham khảo, giáo án, máy chiếu, bảng phụ, giấy trong, bút dạ

* Học sinh: Soạn bài mới:các phương châm hội thoại

III.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

1.Ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài cũ:

-Nhắc lại bài hội thoại đã học ở lớp 8

-Nhắc lại những hiểu biết của em về vai xã hội trong hội thoại đã học ở lớp 8

-Nêu cách đối xử của người có vai xã hội thấp đối với người có vai xã hội cao và ngược lại

3.Giới thiệu bài mớ i : Ở lớp 8 các em đã được học một số nội dung liên quan đến hội

thoại như hành động nói, vai giao tiếp, lượt lời trong hội thoại Tuy nhiên trong giao tiếp có những qui định tuy không được nói ra thành lời nhưng những người tham gia vào giao tiếpcần phải tuân thủ, nếu không thì dù câu nói không mắc lỗi gì về ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp, giao tiếp cũng sẽ không thành công Những qui định đó đã được thể hiện qua các phương châm hội thoại

Hoạt động 1: hình thành

kiến thức mới

-GV hướng dẫn hs đọc đoạn

đối thoại 1 trang 8 SGK

-Khi An hỏi “học bơi ở

đâu?”mà Ba trả lời “ở dưới

nước”thì câu trả lời có mang

đầy đủ nội dung An cần biết

hay không?

-GV nêu câu hỏi gợi ý thêm:

“Bơi ” nghĩa là gì?

-Nếu nói mà không có nội

dung như thế thì có thể coi

đây là một câu nói bình

thường được không? GV

chốt lại: câu trả lời của Ba

không mang đầy đủ nội

dung mà An cần biết, vì

trong nghĩa của “bơi” đã có

“ở dưới nước” Điều mà An

muốn biết là một địa điểm

HS trả lời và cần phân tích rõ vì sao trả lời như vậy

-Di chuyển trong nước hoặc trên mặt nước bằng cử động của cơ thể

-HS trả lời

I Phương châm về lượng -Ví dụ 1: SGK trang 8

 Không nên nói ít hơn những gì mà giao tiếp đòi hỏi

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

cụ thể nào đó như ở hồ bơi,

sông… Nói mà không có nội

dung như thế là một hiện

tượng không bình thường

trong giao tiếp, vì câu nói ra

trong giao tiếp bao giờ cũng

truyền tải nội dung nào đó

-Từ đó có thể rút ra bài học

gì về giao tiếp?

-Cho hs đọc truyện cười

“Lợn cưới áo mới” SGK

-Vì sao truyện này lại gây

cười?

-Như vậy cần phải tuân thủ

gì trong giao tiếp?

-Qua hai ví dụ trên, các em

rút ra được gì cần tuân thủ

khi giao tiếp?

-GV hệ thống lại kiến thức

sau khi hs trả lời

-Hướng dẫn hs đọc mẩu

truyện ở trang 9,10 SGK

-Truyện cười này nhằm phê

phán điều gì?

-Như vậy trong giao tiếp có

điều gì cần tránh?

-Cho hs nêu ví dụ những

tình huống nói không có

bằng chứng xác thực trong

giao tiếp hàng ngày

GV hỏi thêm: nếu không

biết chắc một tuần nữa lớp

sẽ tổ chức cắm trại thì em

có thông báo điều đó

( chẳng hạn nói: “Tuần sau

lớp sẽ tổ chức cắm trại” với

các bạn cùng lớp không?

-Khi nói, câu nói phải có nội dung đúng với yêu cầu của giao tiếp không nên nói ít hơn những gì mà giao tiếp đòi hỏi

-Truyện gây cười vì các nhân vật nói nhiều hơn rất nhiều những gì cần nói

-Lẽ ra anh “lợn cưới” chỉ cần hỏi “Bác có thấy con lợn nào chạy qua đây không

?” và anh “áo mới ” chỉ cần trả lời : “Hồi nãy đến giờ tôi chẳng thấy con lợn nào chạy qua đây cả”

-Trong giao tiếp không nên nói nhiều hơn những gì cần nói

-1 hs đọc ghi nhớ

-HS đọc truyện cười

-Phê phán tính nói khoác

-Trong giao tiếp không nên nói những điều mà mình không tin là đúng sự thật

-Các nhóm thảo luận

Ví dụ 2: SGK trang 9

Trong giao tiếp không nên nói nhiều hơn những gì cần nói

II Phương châm về chất -Ví dụ : SGK trang 9,10

Không nên nói những điều mà mình không tin là đúng sự thật

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

-Nếu không biết chắc vì sao

bạn mình nghỉ học thì em có

trả lời với thấy cô là : “bạn

ấy nghỉ học vì ốm” không?

GV chốt lại : trong giao tiếp

đừng nói những gì mà mình

không có bằng chứng xác

thực

-So sánh để làm rõ sự khác

nhau giữa yêu cầu đừng nói

những điều mà mình không

tin là đúng sự thực với

những điều mà mình không

có bằng chứng xác thực

-GV hệ thống lại kiến thức

và cho hs đọc ghi nhớ SGK

trang 10

-Hoạt động 2: Luyện tập

Bài 1 trang 10 : Lỗi sử dụng

từ ngữ trùng lập, thêm từ

ngữ mà không thêm nội

dung

Bài 2 trang 10,11: các từ

ngữ chỉ những cách nói tuân

thủ hoặc vi phạm phương

châm hội thoại về chất

Bài 3 trang 11: không tuân

thủ phương châm về lượng

Hoạt động 4: Củng cố – dặn

dò

-Học thuộc ghi nhớ SGK

trang 9,10

-Làm tiếp bài tập 4,5 trang

11

-Chuẩn bị bài “Sử dụng một

số biện pháp nghệ thuật

trong văn bản thuyết minh ”

-Không nên nói những gì trái với điều mà ta nghĩ

-Không nên nói những gì mà mình chưa có cơ sở để xác định là đúng Nếu cần nói điều đó thì phải báo cho người nghe biết rằng tính xác thực của điều đó chưa được kiểm chứng ( thêm một trong các cụm từ : hình như, dường như, tôi nghĩ là…

vào điều mình nói) -1 hs đọc ghi nhớ III Ghi nhớ

SGK trang 9,10

IV Luyện tập Bài 1,2,3 trang 10,11

SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT

Tiết 4:

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

II.CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

* Giáo viên: SGK – sách tham khảo, giáo án, máy chiếu, bảng phụ, giấy trong, bút dạ

* Học sinh: Soạn bài mới:sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh

III.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

1.Ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài cũ: ( kết hợp phần ôn tập )

3.Giới thiệu bài mớ i : Trong chương trình Ngữ văn 8, các em đã được học tập, vận

dụng kiểu văn bản thuyết minh để giới thiệu, thuyết minh một sự vật, sự việc cụ thể Tuy nhiên có khi chúng ta phải thuyết minh về những vấn đề trừu tượng, khó nhận biết và không dễ trình bày, chẳng hạn như tính cách một con người, phẩm chất một sự vật, nội dung một học thuyết …Đối với các hiện tượng như thế việc thuyết minh cần tuân theo yêu cầu của kiểu văn bản là thuyết minh cái gì, như thế nào, có tác dụng gì… bằng các thuyết minh đã học Nhưng để làm cho đối tượng được thuyết minh sinh động, hấp dẫn và bớt kô khan hơn, bài viết đòi hỏi phải kết hợp với các biện pháp nghệ thuật Và đó là nội dung mà ta cần tìm hiểu qua bài học hôm nay

Hoạt động 1: Oân lại kiến

thức về kiểu văn bản thuyết

minh và các phương pháp

thuyết minh

-Văn bản thuyết minh là gì?

-Đặc điểm chủ yếu cảu văn

bản thuyết minh là gì?

-Các phương pháp thuyết

minh

là gì ?

-GV cho hs trả lời và các hs

bổ sung

Hoạt động 2 : Hình thành

kiến thức mới

-Gọi hs đọc văn bản Hạ

Long – Đá và Nước

-Lần lượt các hs nhắc lại kiến thức cũ

-Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực của đời sống nhằm cung cấp những tri thức về các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương pháp trình bày, giải thích, giới thiệu

-Tri thức khách quan, phổ thông

-Định nghĩa, phân loại, nêu

ví dụ, liệt kê, số liệu, so sánh

-Các hs thay nhau đọc văn bản Hạ Long – Đá và Nước

-Thuyết minh về vẻ đẹp kì lạ của Hạ Long

I Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh

1/ Oân tập văn bản thuyết minh

2/ Viết văn bản thuyết minh có sử dụng một số biện pháp nghệ thuật