giáo án ngữ văn 8 tuần 2

Kiến thức: Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ.. Song cũng có những tuổi thơ cay đắn

Ngày soạn: 15/08/2016

Tuần 2

Tiết 5, 6

Văn bản : TRONG LÒNG MẸ

(Trích “Những ngày thơ ấu”)

Nguyên Hồng

I Mục tiêu : Giúp HS:

1 Kiến thức: Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân

vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú đối với mẹ

2 Kỹ năng: Bước đầu hiểu được văn hồi kí và đặc sắc của thể văn này qua

ngòi bút Nguyên Hồng thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền cảm

3 Thái độ: Yêu thương và kính trọng mẹ nhiều hơn, không làm bất kì việc gì

khiến mẹ buồn

II Chuẩn bị :

- GV : giáo án, SGK, chân dung tác giả, tư liệu tham khảo…

- HS : soạn bài theo HD của GV

III Tiến trình lên lớp :

1 Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ :

- Nội dung cơ bản và nghệ thuật đặc sắc của truyện ngắn “Tôi đi học” ?

- Kiểm tra việc soạn bài ở nhà của 2 – 3 HS

3 Dạy bài mới :

 GTB: Có những kỷ niệm tuổi thơ ngọt ngào êm đềm như tuổi thơ của

nhân vật “tôi” trong “Tôi đi học” Song cũng có những tuổi thơ cay đắng dữ dội… “Những ngày thơ ấu” của nhà văn Nguyên Hồng đã được kể, nhớ lại với những rung động cực điểm của một linh hồn trẻ dại mà thấm đẫm tình yêu – tình yêu Mẹ Bài học hôm nay sẽ giúp ta nhận rõ rung động ấy

Gv cho hs quan sát chân dung nhà văn Nguyên Hồng và cuốn hồi

kí tự truyện ''Những ngày thơ ấu'' Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có tuổi thơ thật cay đắng, khốn khổ Những kỉ niệm ấy đã được nhà văn viết lại trong tập tiểu thuyết tự thuật “Những ngày thơ ấu'' Kỉ niệm ấy về người mẹ đáng thương qua cuộc trò chuyện với bà cô và cuộc gặp gỡ bất ngờ là một trong những chương truyện cảm động nhất

Hoạt động 1: Tìm hiểu đôi

nét về tác giả cũng như xuất

xứ của văn bản.

- Gọi HS đọc to chú thích *

SGK

? Nêu vài nét về cuộc đời của

tác giả Nguyên Hồng ?

- Diễn giảng bổ sung: Do

hoàn cảnh sống của mình,

Nguyên Hồng sớm thấm thía

- Đọc và nêu, nhận xét, bổ sung

I.Giới thiệu

1.Tác giả

Nguyên Hồng (1918 -1982), tên khai sinh Nguyễn Nguyên Hồng

- Quê ở thành phố Nam Định

- Được Nhà nước truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh

về văn học nghệ thuật

nỗi cơ cực và gần gũi những

người nghèo khổ Ông được

coi là nhà văn của những

người lao động nghèo khổ,

lớp người “dưới đáy” xã hội.

Viết về thế giới nhân vật ấy,

ông bộc lộ niềm yêu thương

sâu sắc, mãnh liệt, lòng trân

trọng những vẻ đẹp đáng quý.

Văn xuôi Nguyên Hồng

giàu chất trữ tình, nhiều khi

dạt dào những cảm xúc thiết

tha, rất mực chân thành Đó

là văn của một trái tim nhạy

cảm, dễ bị tổn thương, dễ

rung động đến cực điểm với

nỗi đau và niềm hạnh phúc

bình dị của con người.

- Giới thiệu thêm về đoạn

trích: Tập hồi kí “Những

ngày thơ ấu” là tập hồi kí

viết về tuổi thơ cay đắng của

chính Nguyên Hồng Từ tình

cảnh và tâm sự của của đứa

bé bị sống trong hoàn cảnh

gia đình éo le (sống với bà

nội và người cô cay nghiệt,

bố chết, mẹ đi làm ăn kiếm

sống phương xa,… từ cảnh

ngộ và tâm sự của chú bé

Hồng – nhân vật chính – tác

giả còn cho thấy bộ mặt lạnh

lung của một xã hội chỉ trọng

đồng tiền, đầy những thành

kiến cổ hủ, thói nhỏ nhen,

độc ác của đám thị dân tiểu

tư sản khiến cho tình máu mủ

ruột thịt cũng thành khô héo.

Hoạt động 2: Đọc và tìm

hiểu chú thích

- HD cách đọc: đọc giọng

chậm, tình cảm, chân thành,

giàu sức truyền cảm, chú ý

các từ ngữ hình ảnh thể hiện

cảm xúc của nhân vật '' tôi '',

có thay đổi ngữ điệu ở những

- Lắng nghe, đọc văn bản, HS khác nhận xét

( 1996)

- Ông viết cả tiểu thuyết, kí

và thơ

2 Tác phẩm:

- “ Những ngày thơ ấu” là tập hồi kí viết về tuổi thơ cay đắng của tác giả gồm 9 chương, đăng trên báo năm 1938

- Văn bản “Trong lòng mẹ” trích từ chương IV của tác phẩm

II Đọc - Hiểu văn bản

câu đối thoại., Các từ ngữ, h/

ả, lời nói của bà cô đọc với

giọng đay đả, bộc lộ sắc thái

châm biếm, cay nghiệt

- Gọi HS đọc

- Nhận xét, uốn nắn

- Kiểm tra việc đọc từ khó

của HS Giúp HS tìm hiểu

chú thích và giải quyết thắc

mắc về các từ khó

Hoạt động 3: HD tìm hiểu

bố cục của văn bản

- Dựa vào giải thích SGK, em

xếp VB “ TLM” vào thể lại

nào? Vì sao?

- Nói thêm: Ngôi thứ nhất

“tôi” cũng chính là tác giả

kể chuyện đời mình 1 cách

trung thực

? Theo em, bố cục đoạn trích

được chia làm mấy phần? Nội

dung chính từng phần?

- Sửa chữa, bổ sung: Bố cục 2

phần

+ Phần 1: từ đầu đến “chứ”:

cuộc đối thoại với bà cô cay

độc, ý nghĩ của bé Hồng về

người mẹ đáng thương.

+ Phần còn lại : cuộc gặp gỡ

bất ngờ với mẹ và cảm giác

vui sướng cực điểm của chú

bè Hồng.

- Dẫn: Từ việc đọc, tìm hiểu

bố cục VB ta có thể nhận

thấy VB để cập đến tâm địa

của bà cô và tình yêu của chú

bé Hồng với người mẹ bất

hạnh của chú

Hoạt động 4: HD HS lần

lượt trả lời các câu hỏi SGK

? Chú bé Hồng được sinh ra

trong gia cảnh ntn

- Diễn giảng về cảnh ngộ

thương tâm của chú bé Hồng:

Rõ ràng hoàn cảnh gia đình

như vậy cho nên chú bé Hồng

sống dựa vào những người

- Chú ý các từ khó SGK/19-20

 Thể loại: (tiểu

thuyết) Hồi ký tự truyện Kết hợp nhuần nhuyễn các phương thức kể chuyện, miêu tả, biểu cảm

- Trả lời theo sự chuẩn bị ở nhà, nhận xét, bổ sung

 Bố chết, cha đoạn

tang, mẹ phải đi làm ăn xa và cũng chẳng khá giả gì,

đã lâu rồi chú bé không được gặp mẹ.

1 Nhân vật bà cô (qua

cái nhìn và tâm trạng của chú bé Hồng)

họ hàng thân thích bên nội

trong đó có bà cô

- Khẳng định: Dòng tự sự đã

khơi nguồn và từ đó nhân vật

người cô xuất hiện

- Tổ chức cho HS làm việc

theo nhóm với các câu hỏi

sau (từ 2-3 phút)

? Trong cuộc đối thoại với

chú bé Hồng, người cô có vẻ

mặt, giọng nói, cử chỉ ntn ?

- Gợi ý: + Ngay ở phần đầu

truyện bà cô xuất hiện với cử

chỉ ''cười hỏi'' bé Hồng Vậy

cử chỉ và nội dung câu hỏi có

thể hiện được tình yêu thương

của bà cô với đứa cháu hay

không ?

- Diễn giảng bổ sung và nhấn

mạnh: Điều đáng chú ý ở đây

là người cô cười hỏi chứ

không phải lo lắng hỏi,

nghiêm nghị hỏi, lại càng

không phải âu yếm hỏi Lẽ

thường, câu hỏi đó sẽ được

trả lời rằng có, nhất là đối

với chú bé vốn dĩ thiếu thốn

một tình thương ủ ấp Nhưng

vốn nhạy cảm, nặng tình yêu

thương và long kính mến mẹ,

chú bé Hồng lập tức nhận ra

những ý nghĩa cay độc trong

giọng nói và trên nét mặt khi

cười “rất kịch” của người

cô.Vì thế chú cuối đầu không

đáp.

? Em hiểu cười ''rất kịch '' có

nghĩa là gì ?

? Tại sao tác giả gọi những

cử chỉ ấy là “rất kịch” ?

- Diễn giảng: Không thể để

- Trao đổi, thảo luận, đại diện nhóm trình bày, nhận xét chéo, bổ sung

- Nghe

- Giải thích theo hiểu biết

- Trả lời nhanh theo sự hiểu biết của bản thân, nhận

xét, bổ sung (đằng

sau những lời nói ngọt ngào, cử chỉ than thiện ấy là một tâm địa đen tối)

- Cử chỉ : Cười nói rất kịch

tình thương yêu và lòng kính

mến mẹ “lại bị những rắp

tâm tanh bẩn xâm phạm

đến”, chú bé Hồng đã ứng

đối rất thong minh, đầy tự

tin:”…” Cuộc đối thoại

tưởng chừng sẽ chấm dứt sau

câu trả lời có vẻ “bất cần”

mà thực ra đầy suy nghĩ ấy.

Nhưng người cô vẫn không

buông tha.

? Người cô muốn gì khi nói

rằng mẹ chú đang “phát tài”

và nhất là cố ý phát âm hai

tiếng “em bé” ngân dài thật

ngọt ?

- Diễn giảng phân tích:

+ Cùng với giọng nói ngọt,

bình thản mà mỉa mai ấy là

hai con mắt long lanh chằm

chặp đưa nhìn đứa bé Điều

này chứng tỏ người cô cứ

muốn kéo đứa cháu đáng

hương vào một trò chơi độc

ác đã tính sẵn rồi dù chú bé

đã im lặng cúi đầu, khóe mắt

đã cay cay, bà vẫn tiếp tục

tấn công

+ Cái cử chỉ “liền vỗ vai tôi

cười mà nói rằng” lúc ấy mời

giả dối, mới độc ác làm sao.

+ “Mày dại quá, …thăm em

bé chưa” đến câu này người

nói không chỉ lộ rõ sự ác ý

mà còn chuyển sang chiều

hướng châm chọc, nhục mạ.

Quả không gì cay đắng bằng

khi vết thương long bị người

khác – lại chính là cô mình –

cứ săm soi hành hạ Bà ta

quả là cay nghiệt, cao tay

trước chú bé đáng thương và

bị động.

+ Cho đến khi chú bé phẫn

uất, nức nở, nước mắt ròng

ròng rớt xuống rồi “cười dài

trong tiếng khóc” hỏi lại :….

 mỉa mai, khiêu

khích, muốn kéo đứa cháu vào trò chơi độc ác đã dàn tính sẵn.

- Câu: “cô tôi vẫn

- Lời nói : Giọng ngọt ngào, thân mật nhưng mỉa mai

- Hành động : + Mắt long lanh nhìn chằm chặp

+ Khuyên bảo, an ủi, khích lệ  châm chọc, nhục

mạ

Người cô vẫn chưa chịu

buông tha

? Vì sao những lời lẽ của

người cô đã khiến lòng chú

bé “thắt lại”, “nước mắt

ròng ròng” ?

? Em có nhận xét gì về sự

thay đổi thái độ và cử chỉ của

người cô ở cuối cuộc đối

thoại ?

- Từ việc phân tích trên, rút ra

bản chất của người cô: lạnh

lung, độc ác, thâm hiểm Đó

là một hình ảnh mang ý

nghĩa tố cáo hạng người

sống tàn nhẫn, khô héo cả

tình máu mủ ruột rà trong cái

xã hội thực dân nửa phong

kiến lúc bấy giờ (Dĩ nhiên,

tích cách tàn nhẫn đó là sản

phẩm của những định kiến

đối với phụ nữ trong xã hội

cũ)

cứ tươi cười kể các chuyện cho tôi nghe” Tình cảnh

túng quẫn, hình vẻ gầy guộc, rách rưới của mẹ chú bé được người cô miêu tả một cách tỉ

mỉ với vẻ thích thú

rõ rệt.

 cử chỉ vỗ vai,

nhìn vào mặt đứa cháu rồi đổi giọng làm ra vẻ nghiêm nghị của người cô sau đó, thực ra là

sự thay đổi đấu pháp tấn công.

Dường như đã đánh đến miếng đòn cuối cùng – khi thấy đứa cháu tức tưởi, phẫn uất đến đỉnh điểm – bà

ta mới hạ giọng tỏ

sự ngậm ngùi thương xót người

đã mất Đến đây,

sự giả dối, thâm hiểm mà trơ chẽ của người cô đã phơi bày toàn bộ

 Càng nhận ra sự

=> Là một người độc ác, tàn nhẫn, lạnh lùng cả tình máu mủ ruột rà

2 Tình yêu mãnh liệt

của bé Hồng đối với mẹ

? Tình yêu thương mãnh liệt

của chú bé Hồng đối với

người mẹ bất hạnh được thể

hiện ntn

? Phản ứng tâm lí của chú bé

khi nghe những lời giả dối,

thâm độc xúc phạm đến mẹ

chú ?

? Khi bất ngờ gặp mẹ, bé

Hồng có hành động và cử chỉ

ntn ?

? Tại sao bé Hồng lại òa khóc

khi gặp mẹ? Hãy so sánh với

lần khóc khi trả lời người cô ?

? Cảm giác sung sướng cực

điểm của bé Hồng khi nằm

trong lòng mẹ được diễn tả

ntn

- Chú ý hân tích kĩ đoạn văn

này và khẳng định: nó là hình

ảnh về một thế giới đang

bừng nở, hồi sinh, một thế

giới dịu dàng kỉ niệm và ăm

ắp tình mẫu tử.

? Qua đoạn trích “Trong lòng

mẹ”, hãy chứng minh văn

Nguyên Hồng giàu chất trữ

tình ?

- Diễn giảng, bổ sung thêm

thâm độc của người cô, chú bé Hồng càng đau đớn uất hận, càng trào lên cảm xúc yêu thương mãnh liệt đối với người

mẹ bất hạn của mình

- Lần lượt trả lời

 … được diễn tả

bằng cảm hứng say

mê cùng những rung động vô cùng tinh tế.

- Nghe

- Trao đổi

a Trong cuộc đối thoại với người cô

- Cử chỉ “cúi đầu không đáp” và câu trả lời thông minh xuất phát từ sự nhạy cảm và lòng tin yêu mẹ của

bé Hồng

- Đau đớn, phẫn uất khi sự mỉa mai, nhục mạ trắng trợn của người cô được phơi bày

 căm tức tột cùng

b Khi bất ngờ gặp mẹ :

- Òa khóc, đó là giọt nước mắt dỗi hờn mà hạnh phúc, mãn nguyện

- Được nằm trong lòng mẹ, vui sướng, rạo rực không mảy may nghĩ ngợi gì

 bài ca chân thành và cảm động về tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt

3 Nghệ thuật:

- Tạo dựng được mạch truyện, mạch cảm xúc tự nhiên, chân thực

- Kết hợp lời văn kể chuyện với miêu tả và biểu cảm

- Khắc hoạ hình tượng nhân vật với lời nói, hành động, tâm trạng sinh động

* Ghi nhớ : SGK/21

? Qua văn bản, em hiểu thế

nào là thể kí? (Yêu cầu HS

thảo luận )

Hoạt động 5: HD tổng kết

bằng ghi nhớ.

- Đọc to ghi nhớ,

cả lớp nghe

4 Củng cố: GV hệ thống lại nội dung bài học.

5 Hướng dẫn : - Học bài (thuộc mục ghi nhớ và nội dung phân tích + nghệ

thuật)

- Chuẩn bị bài tiếp theo “Trường từ vựng” (Đọc đoạn trích, trả

lời câu hỏi SGK/21 và làm trước các bài tập SGK/23 &24)

IV Rút kinh nghiệm :

………

………

……

Tiết 7

I Mục tiêu : Giúp HS :

1 Kiến thức: Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập trường từ vựng

đơn giản

2 Kỹ năng: Bước đầu hiểu được mối liên hệ giữa trường từ vựng với các hiện

tượng ngôn ngữ đã học : đồng nghĩa, trái nghĩa, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa,…giúp cho HS học văn và làm văn

3 Thái độ: Yêu quý và trân trọng hơn từ vựng Tiếng Việt.

II Chuẩn bị :

- GV : giáo án, SGK, bảng phụ

- HS : soạn bài

III Tiến trình lên lớp :

1 Ổn định lớp :Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ :

- Thế nào là Cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ? Từ nghĩa rộng và từ nghĩa hẹp? VD minh họa ?

- Kiểm tra việc chuẩn bị ở nhà của 2-3 HS

3 Dạy bài mới :

Hoạt động 1:Tìm hiểu

khái niệm

- Gọi HS đọc đoạn văn

SGK và chú ý các từ ngữ

in đậm trong đoạn trích

? Các từ ấy có nét chung

- Đọc đoạn văn SGK, chú

ý các từ in đậm

- Cùng chỉ bộ phận cơ

thể người.

I Thế nào là trường từ vựng?

1 VD: SGK/21

Các từ: mặt, mắt, da,

gò má,…: chỉ bộ phận cơ

thể người  cùng 1

nào về nghĩa?

- Trường từ vựng là gì ?

Cho VD?

- Chốt lại bằng ghi nhớ

- Ghi các VD lên bảng

phụ, hướng dẫn HS phân

tích từng VD để rút ra

lưu ý

Hoạt động 2: HD làm

BT

- Cho HS làm bài tập

chạy, chấm điểm 5 em

nhanh nhất

- Gọi HS trả lời, cho

điểm

- Tổ chức thảo luận bài

tập trong 2 phút

- Sửa chũa khi cần thiết

- Trình bày, nêu VD

- Chú ý ghi nhớ SGK

- Quan sát, rút ra kết luận

- Đọc và xác định yêu cầu các bài tập

- Làm nhanh, nhận xét, sửa chữa, bổ sung

- Làm bài tập chạy theo yêu cầu và hướng dẫn của GV

- Trao đổi, thảo luận, đại diện trình bày, nhận xét,

bổ sung

trường từ vựng

* Ghi nhớ : SGK /21

VD: (HS làm)

2 Lưu ý : SGK/21-22

II Luyện tập

1 Tìm các từ thuộc

trường từ vựng “người ruột thịt” trong văn bản “ Trong lòng mẹ”: (HS làm)

2 Đặt tên trường từ vựng

a Dụng cụ đánh bắt thủy sản

b Dụng cụ để đựng

c Hoạt động của chân

3 Xác định trường từ vựng:

Trường từ vựng thái độ

4 Xếp các từ cho sẵn

vào đúng trường từ vựng của nó:

- Thính giác: mũi, thính,

thơm

- Khứu giác: nghe, tai,

rõ, thính, điếc

4 Củng cố: GV hệ thống lại nội dung bài học.

5 Hướng dẫn : - Học bài và làm bài tập 5, 6 SGK/23.

- Chuẩn bị bài Bố cục của văn bản (Đọc đoạn trích, trả lời

câu hỏi SGK/21 và làm trước các bài tập SGK/24 27).)

IV.Rút kinh nghiệm:

………

………

……

Tiết 8

BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN

I Mục tiêu: Giúp HS :

1 Kiến thức: Nắm được bố cục VB, đặc biệt là cách sắp xếp nội dung trong

phần thân bài

2 Kỹ năng: Biết xác định bố cục VB mạch lạc, phù hợp với đối tượng và nhận

thức của người đọc

3 Thái độ: Thấy được tầm quan trọng của việc lập bố cục khi tạo lập một văn

bản

II Chuẩn bị:

- GV : giáo án, SGK, bảng phụ

- HS : soạn bài theo hướng dẫn của GV

III.Tiến trình lên lớp:

1 Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ :

- Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của VB? Làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất đó?

- Kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà của 2 -3 HS

3 Bài mới

Hoạt động của GV Hoạt động của

HS

Ghi bảng

Hoạt động 1:HD HS ôn lại KT

ba phần của văn bản

- Gọi HS đọc VB “Người thầy

đạo cao đức trọng”

? VB chia ra làm mấy phần ?

Chỉ ra các phần đó và cho biết

nhiệm vụ của từng phần? Các

phần đó có mối quan hệ với

nhau ntn?

- Sửa chữa => KL:

- Chốt lại bằng ý 1 &2 của ghi

nhớ

Hoạt động 2: HD HS tìm hiểu

mục II

? Phần thân bài của VB “Tôi đi

học” kể về những sự kiện nào?

Các sự kiện ấy được sắp xếp

theo thứ tự nào ?

? VB “Trong lòng mẹ”, phần

thân bài được sắp xếp theo trình

tự nào ?

- Đọc theo yêu cầu của GV

- Trả lời theo hiểu biết của bản thân, nhận xét,

bổ sung

- Đọc to ý 1 &2 của ghi nhớ cho

cả lớp cùng nghe

- Lần lượt trình bày theo sự chuẩn bị ở nhà, nhận xét, bổ sung

I Bố cục của văn bản Văn bản: Người thầy đạo cao đức trọng

- Có 3 phần:

+ Phần 1: Đoạn 1: Giới

thiệu thầy Chu Văn An.

+ Phần 2: Đoạn 2 & 3 :

Trình bày sự nghiệp.

+ Phần 3 : Đoạn còn lại : Sự

kính trọng của mọi người.

- Các phần có mối quan hệ mật thiết với nhau

=> Chủ đề: Thầy giáo giỏi,… lợi

II Cách bố trí sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản:

- Văn bản “Tôi đi học” theo trình tự thời gian

- Văn bản “Trong lòng mẹ” theo trình tự diễn biến tâm lí nhân vật