Giáo án Ngữ văn 8 - Tuần 2 - Năm học 2004-2005

bởi vì nhà văn luôn hướng ngòi bút về những con người cùng khổ với trái tim thắm thiết yêu thương của mình, nổûi bật trong tác phẩm của Nguyên Hồng là những người bà, người mẹ, người chị[r]

GIÁO ÁN NGỮ VĂN 8 (HKI) Tuần 2

BÀI 2:

Tiết 5,6: Trong lòng me ï Tiết 7: Trường từ vựng Tiết 8: Bố cục của văn bản.

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

 Hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mãnh liệt của chú với me.ï

 Hiểu được nét đặc sắc của văn hồi ký qua ngòi bút Nguyên Hồng thấm đượm chất trữ tình, lời văn chân tình, giàu sức truyền cảm

 Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập các trường từ vựng đơn giản

 Bước đầu hiểu được mối liên quan giữa trường từ vựng với các hiện tượng ngôn ngữ đã học như đồng nghĩa, trái nghĩa, hoán dụ, nhân hóa… giúp ích cho việc học văn và làm văn

 Giúp học sinh nắm được bố cục văn bản, đặc biệt là cách sắp xếp các nội dung trong thân bài

 Biết xây dựng bố cục văn bản mạch lạc phù hợp với đối tượng và nhận thức của người đọc

Tiết 5,6:

Nguyên Hồng

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

II.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

1/ Ổn định: Tổ trưởng báo cáo học tập.

2/Kiểm tra bài cũ :

- Đọc phần ghi nhớ bài 1

- Trả lời phần luyện tập bài 1

3/Giới thiệu bài :

Những năm trước cách mạng tháng tám năm 1945,a4 được bạn học yêu quý bởi vì nhà văn luôn hướng ngòi bút về những con người cùng khổ với trái tim thắm thiết yêu thương của mình, nổûi bật trong tác phẩm của Nguyên Hồng là những người bà, người mẹ, người chị, những cô bé, cậu bé côi cút …Ở đoạn trích “Trong lòng mẹ” chương IV _ Hồi ký “Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng, chúng ta bắt gặp hai người phụ nữ và một thiếu niên _ tất cả đã được tác giả khắc họa chân thực Tình cảm bao trùm toàn bộ đoạn văn là lòng mẹ dịu êm & tình con cháy bỏng

1.Nội dung bài mới :

1. Nêu tiểu sử của Nguyên

Hồng Theo em, yếu tố nào

trong cuộc đời ông đã

khiến tác giả hướng ngòi

bút về những người cùng

khổ ?

Gợi ý: Em hiểu gì về thể

hồi ký (tự truyện) của tác

phẩm “NNTA”?

2.Tuy chỉ là một chương

giữa của thiên hồi ký,

nhưng đoạn trích được bố

cục chặt chẽ như một

truyện ngắn Hãy tìm bố

cục

Gợi ý: Phần đầu giới thiệu

gì về Hồng? Phần giữa kể

chuyện về ai? Phần cuối

cảm xúc của Hồng như thế

nào ?

3.T ìm chi tiết nêu hoàn

cảnh đặc biệt của Hồng ?

“Gần đến ngày giỗ đầu

thầy tôi,mẹ tôi ở Thanh

Hóa vẫn chưa về “

4.Em thấy nhân vật bà cô

của Hồng là người như thế

nào ?

Gợi ý: Thái độ gọi Hồng

lại nói _ Tại sao lại “cười

hỏi” mà không là “lo lắng

hỏi” hoặc “nghiêm trang”

“âu yếm” hỏi ? Bà ta

muốn gì khi nói mẹ Hồng

đang “phát tài” & cố ngân

dài 2 tiếng “em bé”? Vì

sao lòng Hồng thắt lại?

5.Tình yêu thương mãnh

liệt của Hồng đối vớiù người

mẹ bất hạnh thể hiện như

thế nào ?

- Gợi ý: Phản ứng của

Hồng ra sao? Cảm xúc của

I.Giới thiệu :

- Tác giả : SGK

- Thể loại :hồi ký

- Xuất xứ : Chương IV của

“Những ngày thơ ấu”

II. Tìm hiểu văn bản :

1/ Bố cục : 2 phần

- Đoạn 1 :“Tôi đã … hỏi đến chứ ?”

Cuộc đối thoại với người cô

- Đoạn 2 : phần còn lại Niềm vui gặp lại mẹ

2/ Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật :

Ý1: Hoàn cảnh bé Hồng :

- Đáng thương

Ý2:Tình yêu của Hồng đối với me:ï

* Khi đối thoại với người cô

-Người cô:

Cười hỏi … muốn vào chơi với mẹ khôn? Mợ mày phát tài lắm…thăm em bé chứ

Lạnh lùng, nham hiểm, khô héo tình máu mủ

Hồng … cúi đầu không đáp ,

im lặng, khóc mắt cay, nước mắt ròng ròng, cười dài trong tiếng khóc …quyết vồ ngay…cắn…nhai nghiến…kỳ

Nguyên Hồng lớn lên trong một xóm lao động nghèo Ông có một tuổi thơ đầy cay đắng Nhân vật “tôi” chính là tác giả đang trực tiếp bộc lộ cảm xúc của mình

Theo bố cục trên, nổi bật hai tình huống của nhân vật bé Hồng với 2 người phụ nữ:

+ Cuộc đối thoại với người cô: bộc lộ tâm địa người cô độc ác, tâm trạng đau đớn luôn muốn bảo vệ mẹ của Hồng

+ Cuộc gặp gỡ với mẹ, bộc lộ cảm xúc hạnh phúc

Hồng là đứa mồ côi cha lại

xa mẹ Hồng sống nhờ họ hàng bên nội – trực tiếp là người cô

Cười hỏi; cười nửa miệng, thăm dò, cố ý đụng đến nỗi nhớ thương mẹ của Hồng, làm ra vẻ quan tâm nhưng thực chất là gieo rắc nỗi hoài nghi, ruồng rẫy mẹ Hồng, rằng mẹ Hồng không thương con, xấu xa

 Hồng nhận ra ngay những rắp tâm tanh bẩn của cô

Sau lời hỏi thứ 2, Hồng đau đớn nhưng thông minh phản ứng lại

Sau lời thứ 3 của cô, Hồng

Hồng qua từng lời của

ngừoi cô? Bộc lộ tình cảm,

tính cách gì ở Hồng ?

- Chuyển: Với tình yêu

và niềm tin ấy khi gặp mẹ

Hồng đã nhận được niềm

sung sướng hạnh phúc lớn

lao

6.Hồng gặp lại mẹ trong

hoàn cảnh nào ?

(Gợi ý: ngày giỗ đầu – tan

trường về đầy người –

Hồng thoáng thấy người

giống mẹ )

Cảm xúc của Hồng như

thế nào ?(từ nào mô tả

cảm xúc dồn dập có cùng

nghĩa ?)Khi chợt gặp mẹ ?

7.Hình ảnh của người mẹ

được tác giả so sánh bằng

hình ảnh gì ?Và bé Hồng

được so sánh với hình ảnh

gì ?được trong lòng mẹ,

cảm giác ra sao ?(những từ

cùng trường nghĩa về mẹ)

Nghệ thuật?

8.Trong lòng mẹ, Hồng đã

có suy nghĩ gì ?

(Được hưởng hạnh phúc

lớn lao, Hồng có nhớ gì về

lời người cô không?)

9.Có người cho rằng

Nguyên Hồng là nhà văn

của phụ nữ và nhi đồng

?Em hiểu như thế nào?

Chứng minh qua đoạn

trích

(Thảo luận)

10.Trắc nghiệm: Đoạn “tôi

ngồi … lạ thường”diễn đạt:

a-Miêu tả – biểu cảm

b-Tự sự – Miêu tả

nát vụng

Lời văn dồn dập, các động từ mạnh trường nghĩa hành động

Thông minh, nhạy cảm, luôn tin yêu và bảo vệ mẹ

* Khi gặp lại mẹ : Thoáng thấy …bối rối…òa khóc…nức nở …lăn vào lòng mẹ, áp mặt…

-So sánh mẹ như dòng nước mắt trong suốt, con như khách bộ hành giữa sa mạc

Những trường nghĩa sát hợp, trữ tình

Sung sướng, hạnh phúc tột độ

Tình mẫu tử thiêng liêng

phẫn uất, nức nở, căm tức tột cùng chỉ muốn nghiền nát vụn những điều cô đang nói – Hồng là đứa bé yêu và tin me.ï

Không đợi con trai viết thư, không cần cô em chồng nhắn, mẹ Hồng đã về đúng ngày giỗ đầu của chồng – Mẹ Hồng không quên tình nghĩa và trách nhiệm với con – Trở về đàng hoàng .cầm nón vẫy kéo tay tôi lên xe xoa đầu đem rất nhiều quà bánh

Mới thấy thoáng bóng mẹ Hồng đã bối rối chạy theo- rồi được ngồi bên mẹ, được khóc òa lên cho tan đi bao tủi hờn, nhớ nhung và Hồng sung sướng tự hào về mẹ, được tận hưởng tình yêu của me.ï

Nguyên Hồng đã vẽ 1 bức tranh tràn ngập ánh sáng, đường nét, âm thanh & hương thơm của một thế giới của mẹ và con trữ tình bằng chính kỷ niệm tuổi thơ của mình

Trong đoạn trích những nhóm từ cùng trùng nghĩa sử dụng rất sát hợp với bố cục các phần – Nhân vật và tâm trạng được khắc họa rõ nét chân thực và sinh động

c-Biểu cảm – Tự sự

d-Nghị luận – Biểu cảm

Nghệ thuật nổi bật trong

đoạn trích?

Đoạn trích đã ca ngợi điều

gì?

III. Tổng kết :

NT:Thể hồi ký chân thực, lời văn giàu cảm xúc trữ tình

ND : Bài ca chân thành &

cảm động về tình mẫu tử thiêng liêng, lòng mẹ dịu êm và tình con cháy bỏng

4 Củng cố : Tóm tắt giá trị nội dung & nghệ thuật của đoạn trích

5 Dặn dò : Chuẩn bị bài 2



I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

II.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

1 Ổn định: Tổ trưởng báo cáo việc chuẩn bị.

2 Kiểm tra bài cũ :

- Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ là gì ? Cho một ví dụ

- Điền từ bà con, chú ruột vào đoạn văn sau :

“Nam học tập đạt thành tích xuất sắc… … trong họ, nhất là … Nam - người đã giúp đỡ em rất nhiều trong học tập – rất tự hào phấn khởi.”

3 Bài mới :

a) Vào bài :

GV trình bày giáo cụ( Đoạn văn trích “

Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng.)

H Các tư ø in đậm có nét chung gì về nghĩa?

(Chỉ bộ phận của cơ thể con người )

GV : Trường từ vựng _ ngữ nghĩa, trường nghĩa,

trường từ vựng cùng chỉ chung một khái niệm

Cơ sở hình thành trường từ vựng là đặc điểm

chung về nghĩa Không có đặc điểm chung về

nghĩa, không có trường

H Trường từ vựng là gì ?

Học sinh hình thành ghi nhớ, giáo viên bổ

I/ Tìm hiểu bài : 1/ Thế nào là trường từ vựng ?

VD:mặt, mắt, da, gò má, đùi, đầu, cánh tay, miệng : chỉ bộ phận cơ thể con người

Các hoạt động của GV và HS Phần ghi bảng

sung, gọi học sinh nhắc lại, giáo viên ghi bảng

HS đọc VDa (lưu ý)

H Qua trường từ vựng “mắt” em rút ra điểm

lưu ý gì ?

GV ghi bảng

H Lập danh sách từ loại những trường từ

vựng về “mắt”

Danh từ : Con ngươi, lông mày …

Động từ : nhìn trông …

Tính từ : lờ đờ, toét …

GV kết luận, ghi bảng

HS đọc VDc (lưu ý)

H Vì sao chỉ có một từ “ngọt” mà có cả

trường mùi vị, trường âm thanh, trường thời

tiết(từ “ngọt” là từ nhiều nghĩa)

GV kết luận _ ghi bảng

HS đọc VDd (lưu ý)

H Tác giả đã chuyển các từ in đậm từ

trường vựng nào sang trường từ vựng

nào?(người -> thú vật)

H Chuyển như thế để làm gì ?(nhân hóa :

tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ và khả

năng diễn đạt)

HS nhắc lại 4 điều lưu ý

GV cho học sinh làm bài tập 1,2,3,5 ở lớp, bài

tập 4,6,7 làm ở nhà

Đọc BT1, tìm yêu cầu (HS làm miệng)

Ghi nhớ : Sách Ngữ văn tập I trang 21

2/ Lưu ý : -Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn

-Một trường từ vựng có thể bao gồm những từ khác biệt nhau về từ loại

-Do hiện tượng nhiều nghĩa một từ có thể thuộc nhiều trường từ vựng khác nhau

-Trong văn, thơ, chuyện, trường từ vựng để tăng tính nghệ thuật của ngôn từ

II/ Luyện tập :

BT1/ Tìm các từ thuộc trường từ vựng

“người ruột thịt” trong văn bản “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng:

Cậu, mợ, con, em : người ruột thịt

BT2/ Đặt tên trường từ vựng :

a) Dụng cụ đánh bắt thủy sản b) Dụng cụ để đựng

Các hoạt động của GV và HS Phần ghi bảng

Học sinh thảo luận BT5 ( gợi ý: SGV trang

21)

GV chép lại, ghi bảng

c) Hoạt động của chân d) Trạng thái tâm lý e) Tính cách

f) Dụng cụ để viết

BT3/ Xác định trường từ vựng

- Trường từ vựng “thái độ”

BT4/ Về nhà BT5/

BT6/ Về nhà BT7/ Về nhà

Trường từ vựng là gì ? Cho ví dụ

4/Củng cố : Sửa lại chỗ sai trong câu sau đây:

“Dịp hè vừa qua, em được cùng ba mẹ đi thăm ông bà nội, ông bà ngoại, chú, cậu và một khu di tích lịch sử”(không dùng trường từ vựng)

Câu hỏi trắc nghiệm:

Câu: “Em đã làm được nhiều bài : toán, ngữ văn và bài tập ở nhà”

a) Không có điểm nào sai

b) Sai về nghĩa

c) Lỗi lô gích

d) Lỗi lô gích liên quan trường từ vựng

5/Dặn dò : Học bài.

Làm bài tập nhà

Xem trước “ Bố cục của văn bản”, trả lời các câu hỏi 1,2,3,4 trang

24 và 1,2,3,4,5 trang 25



Tiết 8 BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN

I MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:

II.TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY:

1/ Ổn định : Tổ trưởng báo cáo.

2/ Bài cũ : Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản? Làm thế nào để

đảm bảo tính thống nhất đó?

3/ Bài mới :

a Vào bài: Ở lớp 7, các em đã học bố cục và mạch lạc trong văn bản Các

em nắm được văn bản gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, Kết luận và chức năng nhiệm vụ của chúng Bài học hôm nay nhằm ôn lại kiến thức đã học đồng thời đi sâu hơn tìm hiểu cách sắp xếp tổ chức nội dung phần Thân bài- Phần chính của văn bản

* Đọc văn bản “Người thầy đạo đức “

trang …

Hỏi : Chủ đề văn bản là gì ? ( Người thầy

đạo đức trang )

Hỏi : Văn bản có mấy phần ? (3) Nêu

nhiệm vụ của phần mở bài? (Giới thiệu chủ

đề: Thầy đạo cao đức trọng: Thầy giáo giỏi,

tính tình cứng cỏi, không màng danh lợi)

Hỏi : Phần thân bài có mấy đoạn? (2) Nêu

nhiệm vụ của từng đoạn? (Thầy giáo giỏi,

tính tình cứng cỏi, không màng danh lợi)

Hỏi : Nhiệm vụ của 2 đoạn này có phù hợp

chủ đề không? Phân tích ?

Giáo viên cho học sinh phân tích -> chốt lại

(Thầy giáo giỏi -> nhiều học trò -> học trò

làm quan)

Hỏi : Cuối cùng văn bản kết thúc về chủ đề

người thầy đạo cao đức trọng như thế nào?(

Qua đời mọi người thương nhớ, lập đền thờ

ở văn miếu)

Hỏi : Bố cục văn bản là gì?

Văn bản thường có bố cục mấy phần?

Hãy kể ra

- Học sinh hình thành ghi nhớ 1, 2

trang 25

I Tìm hiểu bài

1 Bố cục của văn bản

Văn bản : Người thầy đạo cao đức trọng

a Mở bài Nêu ra chủ đề: Thầy giáo giỏi, không màng danh lợi, tính tình cứng cỏi

b Thân bài Trình bày các khía cạnh của chủ đề : Thầy giáo giỏi, không màng danh lợi tính tình cứng cỏi

c Kết bài:

Tổng kết chủ đề: Thương tiếc lập đền thờ thầy giáo đạo cao đức trọng

Ghi nhớ 1,2 sách Ngữ văn 8 tập 1 trang 25

2 Cách bố trí sắp xếp nội dung phần thân

bài của văn bản :

Văn bản “ Trong lòng mẹ” của Nguyên

Các hoạt động của GV và HS Phần ghi bảng

* Hướng dẫn học sinh thực hành văn bản

“Trong lòng mẹ’

- Học sinh thảo luận 4 câu trong SGK.

- Giáo viên cho học sinh trình bày

trước lớp sau đó giáo viên tổng kết

Hỏi : Trình tự này có làm nổi bật diễn biến

tâm trạng bé Hồng trong đoạn trích không?

Nổi bật như thế nào? (Yêu mẹ, tin tưởng, tự

hào, hạnh phúc)

Từ các bài tập trên và bằng những hiểu biết

của mình, hãy cho biết cách sắp xếp nội

dung phần thân bài của văn bản?

Học sinh hình thành ghi nhớ 3 trang 25

* Học sinh đọc bài tập 1a

Hỏi : Văn bản thuộc phương thức biểu đạt

gì?(Biểu cảm) Thể loại gì? ( Tả cảnh) Tả

theo trình tự nào?

Đọc bài tập 1b Hỏi : Cách sắp xếp ý BT1a có khác gì

BT1b không ? (BT1b Ý sắp xếp theo thứ tự

thời gian:Về chiều – Lúc hoàng hôn )

* Học sinh thảo luận BT 1c

Hỏi : Văn bản thuộc phương thức biểu đạt

gì?( Nghị luận chứng minh)

Hỏi : Nêu chủ đề? Chủ đề ở câu nào ?

Hỏi : Luận điểm của văn bản được chứng

minh bởi những luận cứ nào? (Truyện Hai

Bà Trưng, Phù Đổng Thiên Vương)

Hỏi : Trong luận cứ 2, các em so sánh với

văn bản Thánh Gióng học ở lớp 6 có gì

khác? ( Không bị thương -> chết )

Hỏi : Mục đích sự sáng tạo đó có tác dụng

gì đối với luận điểm?(Tô đậm tính tưởng

tượng, hư cấu )

Hồng

 Khi nói chuyện với bà cô :

- Nhận ra bà cô cố tình bịa đặt

- Căm ghét những cổ tục

- Kính yêu mẹ

 Khi thấy mẹ

- Khát khao tình cảm của mẹ

Khi ngồi trong lòng mẹ

- Cảm giác sung sướng ấm áp, hạnh phúc

- Muốn bé lại

- Quên bà cô nói gì

 Trình bày theo hướng diễn biến tâm trạng

Ghi nhớ 3 sách Ngữ văn 8 tập 1 trang 25

I Luyện tập:

Bài tập 1: Phân tích cách trình bày ý

a Trình bày ý theo thứ tự không gian: nhìn xa- đến gần – đến tận nơi – đi xa dần

b Trình bày ý theo thứ tự thời gian: về chiều – lúc hoàng hôn

c Hai luận cứ được sắp xếp từ sự thật đến tưởng tượng

Bài tập 2, 3 : Về nhà

4/ Củng cố :

- Đọc lại ghi nhớ

- Làm bài tập

a Hải Âu là dấu hiệu của điềm lành Ai đã từng lênh đênh trên biển cả nhiều ngày, đã bị cái bồng bềnh của biển cả làm say … mà thấy những cánh Hải Âu, lòng lại không bừng hy vọng Bọn chúng báo hiệu sự bình an, báo trước bến cảng hồ hởi, báo trước sự sum hợp gia đình sau những ngày cách biệt đăng đẳng

b Hải Âu là bạn bè của người đi biển Chúng báo trước cho họ những cơn bão Lúc trời sắp nổi bão, chúng càng bay nhiều vờn sát ngọn sóng hơn và về tổ muộn hơn, chúng cần kiếm mồi cho lũ con ăn trong nhiều ngày, chờ khi biển lặng

(Vũ Hùng) Cho biết trật tự đoạn văn trên a Đúng ; b Sai

Giáo viên giải thích thêm

5/ Dặn dò :

- Xem lại bài, học ghi nhớ(Xem lại bài “Bố cục trong Văn bản” Sách Ngữ văn 7 tập 1)

- Xem trước bài 3(Đọc tiểu thuyết ‘Tắt đèn” Ngô Tất Tố – Tóm tắt -Đọc đoạn trích-Trả lời câu hỏi )

