Tài liệu THCS T 21

Kĩ năng: - Nhận diện được đoạn văn bài văn miêu tả.. - Bước đầu xác định được nội dung của một đoạn văn hay bài văn miêu tả, xác định đặc điểm nổi bật của đối tượng được miêu tả trong đ

Trang 1

Ngữ văn 6 – Trần Đăng Hảo – THCS Hoàng Văn Thụ - Năm học 2013 - 2014

TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN MIÊU TẢ

I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức:

- Mục đích của miêu tả.

- Cách thức miêu tả.

2 Kĩ năng:

- Nhận diện được đoạn văn bài văn miêu tả.

- Bước đầu xác định được nội dung của một đoạn văn hay bài văn miêu tả, xác định đặc điểm nổi bật của đối tượng được miêu tả trong đoạn hay trong bài văn miêu tả.

3 Thái độ:

- Có thói quen quan sát, so sánh và nhận xét

II CÁC KĨ NĂNG CƠ BẢN ĐƯỢC GIÁO DỤC

1 Tự nhận thức được mục đích và cách thức miêu tả.

2 Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ và chia sẻ những kinh nghiệm cá nhân về văn miêu tả.

III CÁC KĨ THUẬT DẠY HỌC ĐƯỢC SỬ DỤNG

1 Phân tích các tình huống mẫu để xác định được nội dung của một đoạn văn hay bài văn

miêu tả, xác định đặc điểm nổi bật của đối tượng được miêu tả trong đoạn hay trong bài văn miêu tả

2 Thực hành có hướng dẫn: Viết câu, đoạn văn miêu tả theo tình huống giao tiếp

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

- Phiếu học tập

V TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

* Ổn định lớp:

- GV kiểm tra sĩ số và sự chuẩn bị bài của HS - Lớp trưởng báo cáo

1 Khám phá:

? Nêu những hiểu biết của em về văn miêu tả

đã học ở bậc Tiểu học?

GV: Lên lớp 6, các em sẽ được tìm hiểu thêm

về loại bài văn này.

- HS trả lời (…)

2 Kết nối:

Hoạt động 1: Thế nào là văn miêu tả?

Trang 2

- Cho HS đọc 03 tình huống (SGK/15)

? Theo em, vì sao những tình huống trên đòi

hỏi phải dùng văn miêu tả?

- Chốt, ghi bảng.

? Trong văn miêu tả, năng lực nào của người

viết được bộc lộ rõ nhất?

- Giảng.

? Qua đó, em thấy văn miêu tả có tác dụng

gì?

- Kết luận.

- Chia nhóm và cho HS thảo luận mục 2

(SGK/15) trong 5 phút.

- 1 HS đọc to 03 tình huống (SGK/15)

- Trao đổi và trả lời:

+ Những tình huống trên đòi hỏi phải dùng văn miêu tả, vì để: 1.Làm nổi bật đặc điểm, hình dáng của con đường và ngôi nhà; 2 Làm nổi bật màu sắc và vị trí của cái áo; 3 Làm nổi bật chân dung người lực sĩ.

+ Trong văn miêu tả, năng lực quan sát của người viết được bộc lộ rõ nhất.

+ Tác dụng: Giúp người đọc, người nghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổi bật của 1 sự vật, sự việc, con người …

- Thảo luận nhóm mục 2 (SGK/15) trong 5 phút.

- Quán xuyến và yêu cầu HS trình bày.

- Nhận xét, kết luận.

- Cho HS đọc ghi nhớ (SGK/16)

- Đại diện các nhóm lần lượt trình bày:

+ Đoạn tả Dế Mèn: “ Bởi tôi ăn uống điều

độ … vuốt râu.”

+ Đoạn tả Dế Choắt: “Cái anh chàng Dế Choắt … như hang tôi.”

=> Cả 2 đoạn văn đã làm nổi bật được đặc điểm của 2 chú dế.

- 1 HS đọc to ghi nhớ (SGK/16)

Hoạt động 2: Luyện tập:

- Hướng dẫn HS luyện tập - Luyện tập theo nhóm nhỏ.

Bài 1:

Đoạn 1: (SGK/16) Tái hiện lại hình ảnh cường tráng, đẹp đẽ của chú Dế Mèn: càng mẫm bóng,

vuốt cứng và nhọn, đạp phành phạch …

Đoạn 2: (SGK/16) Tái hiện lại hình ảnh chú bé Lượm nhỏ xinh, nhanh nhẹn, nhộ nghĩnh: loắt

choắt, nghênh nghênh, đội lệch, mồm huýt sáo …

Đoạn 3: (SGK/17) Tái hiện lại cảnh ao hồ, loài vật sau cơn mưa: nước dâng trắng mênh mông,

cua cá tấp nập, đông đủ các loài vật kiếm ăn.

Bài 2: (SGK/17)

a Cảnh mùa đông: Bầu trời âm u, cây cỏ se sắt, gió thổi lạnh lẽo, con người xoa xúyt …

b Khuôn mặt mẹ: làn da, gò má, lông mi, chân mày, mắt, mũi, miệng, răng …

* Hướng dẫn về nhà:

- Nhớ được khái niệm văn miêu tả

- Tìm và phân tích một đoạn văn miêu tả tự chọn

- Chuẩn bị bài Sông nước Cà Mau

***********************************************************

SÔNG NƯỚC CÀ MAU

(Đoàn Giỏi)

I MỤC TIÊU:

Trang 3

- Sơ giản về tác giả, tác phẩm Đất rừng phương Nam.

- Vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người một vùng đất phương Nam.

- Tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật trong đoạn trích.

2 Kĩ năng:

- Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố miêu tả kết hợp với thuyết minh

- Đọc diễn cảm phù hợp với nội dung văn bản.

- Nhận biết các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chúng khi làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên.

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng thêm lòng yêu thiên nhiên và quê hương, đất nước

1 Tự nhận thức được vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người một vùng đất phương

Nam, có lòng yêu mến những con người lao động bình dị ở mọi miền tổ quốc; tình yêu đối với thiên nhiên hùng vĩ

2 Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ của bản thân về nội dung và nghệ thuật của văn bản.

1 Động não: Suy nghĩ về các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng

chúng khi làm văn miêu tả cảnh thiên nhiên

2 Cặp đôi chia sẻ suy nghĩ về vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống con người một vùng đất

phương Nam.

- Máy chiếu

V TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

* Kiểm tra bài cũ:

? Nêu ý nghĩa của đoạn truyện “Bài học

đường đời đầu tiên”?

- GV đánh giá và cho điểm.

- 01 HS lên bảng trả lời => Cả lớp lắng nghe, nhận xét, bổ sung.

1 Khám phá:

Cảnh thiên nhiên bao giờ cũng tươi đẹp,

quyến rũ lòng người Nó lại càng đẹp hơn

dưới cái nhìn đầy nghệ thật của các nhà thơ,

nhà văn Bài học hôm nay sẽ đưa các em đến

thăm cảnh thiên nhiên của vùng đất tận cùng

tổ quốc qua bài văn “Sông nước Cà mau”

(Đoàn Giỏi).

- HS lắng nghe

2 Kết nối:

Hoạt động 1: Đọc-hiểu chung

1 Tác giả Đoàn Giỏi

- Gợi dẫn và hỏi:

? Giới thiệu những hiểu biết của em về nhà

văn Đoàn Giỏi?

- Phát biểu theo chú thích * SGK/20.

2 Đoạn trích “Sông nước Cà Mau”

? Hãy cho biết xuất xứ của đoạn trích học?

? Xác định thể loại và phương thức biểu đạt

chính của văn bản?

+ Xuất xứ: Trả lời theo chú thích * SGK/20 + Thể loại truyện dài (đoạn trích), phương thức biểu đạt: miêu tả.

Trang 4

? Hãy nêu nội dung chính của mỗi đoạn văn.

Qua đó, xác định vị trí quan sát và trình tự

miêu tả của nhà văn?

- Nhận xét về vị trí quan sát, định hướng cách

phân tích; Chốt và ghi bảng.

+ Nội dung chính của từng đoạn văn: Đ 1 : Ấn tượng chung về cảnh sông nước Cà Mau.;

Đ 2 : Cảnh kênh rạch, sông nước; Đ 3 : cảnh dòng sông năm Căn; Đ 4 : Cảnh chợ Năm Căn.

=> Vị trí quan sát: ngồi trên thuyền; trình tự miêu tả: từ chung đến riêng.

3 Từ khó và đọc văn bản.

- Hướng dẫn HS tìm hiểu 1 số trong số 18 từ

khó (SGK/21,22)

- Đọc mẫu 1 đoạn đầu rồi cho HS đọc tiếp;

Nhận xét giọng đọc của HS

- Đọc lướt qua 18 từ khó (SGK/21,22) 2,3 HS đọc to đến hết văn bản.

Hoạt động 2:Đọc-hiểu văn bản

1 Ấn tượng chung về sông nước Cà Mau.

? Đến với Cà Mau, cảnh sông nước ở đây đã

gây cho tác giả ấn tượng bao trùm ntn (sông

ngòi, màu sắc, âm thanh)?

? Cảnh đó đó được tác giả cảm nhận qua

những giác quan nào?

- Giảng tích hợp với bài Tưởng tượng, so

sánh, nhận xét; Chốt và ghi bảng.

+ Ấn tượng bao trùm: Cảnh sông ngòi chi chít, 1 màu xanh đơn điệu (nước, trời, cây, lá), âm thanh đơn điệu (gió, sóng, rừng) + Cảnh được cảm nhận qua giác quan: tai, mắt.

2 Tên gọi các kênh rạch, sông ngòi.

? Đoạn văn này, tác giả đã nhắc đến rất

nhiều tên các con kênh, rạch ở Cà Mau Hãy

liệt kê.

? Những địa danh đó đã gợi lên đặc điểm gì

của thiên nhiên vùng Cà Mau?

- Giảng: Đoạn văn xen yếu tố thuyết minh tỉ

mỉ nguồn gốc tên các đoạn văn vừa giúp

người đọc hiểu rõ, vừa làm nổi bật màu sắc

địa phương, vừa thể hiện được sự am hiểu

của nhà văn; Chốt, ghi bảng.

- Phát biểu:

+ Tên các con kênh, rạch: Chà Là, cái Keo, Bảy Háp, rạch Mái Giầm, kênh Bọ Mắt, kênh

Ba Khía.

+ Thiên nhiên vùng Cà Mau: phong phú, đa dạng.

3 Cảnh dòng sông Năm Căn.

Trang 5

- Gợi dẫn và chia nhóm, phát phiếu học tập

cho HS thảo luận trong 5 phút.

- Đôn đốc, quán xuyến; Yêu cầu các nhóm

trình bày kết quả.

1.Tìm những chi tiết thể hiện sự rộng lớn,

hùng vĩ của con sông và rừng đước.

2 Trong câu: “ Thuyền chúng tôi chèo thóat

qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn,

xuôi về Năm Căn.” Có những động từ nào

cùng chỉ một hoạt động của con thuyền? Nếu

thay đổi trình tự những động từ ấy trong câu

thì có ảnh hưởng gì đến nội dung được diễn

đạt hay không? Nhận xét sự chính xác và tinh

tế trong cách dùng từ của tác giả.

- Nhận xét, lưu ý cách dùng từ trong văn miêu

tả.

3 Tìm trong đoạn văn những từ miêu tả màu

sắc của rừng đước và nhận xét về cách miêu

tả màu sắc của tác giả.

- Nhận xét, chốt.

- Ổn định nhóm

- Thảo luận nhóm trong 5 phút; Đại diện các nhóm lần lượt trìng bày kết quả.

- Nhóm 1,4: Những chi tiết thể hiện sự rộng lớn, hùng vĩ của con sông và rừng đước: mênh mông, nước đổ ầm ầm, rộng hơn ngàn thước, rừng đước dựng cao ngất.

- Nhóm 2,5:

+ Những động từ nào cùng chỉ cung một hoạt động của con thuyền: chèo, thóat qua, đổ ra, xuôi về.

+ Nếu thay đổi trình tự những động từ ấy thì

sẽ không diễn tả được quá trình xuôi theo dòng nước chảy của con thuyền => Dùng từ chính xác, tinh tế.

- Nhóm 3,6:

+ Những từ miêu tả màu sắc của rừng đước: màu xanh lá mạ, xanh rêu, xanh chai lọ.

+ Cách miêu tả màu sắc tươi sáng, đẹp đẽ,

dễ chịu.

4 Cảnh chợ Năm Căn.

- Gợi dẫn và hỏi:

? Hãy tìm những chi tiết, hình ảnh miêu tả sự

tấp nập, đông vui, trù phú và độc đáo của chợ

Năm Căn?

- Nhận xét, treo bảng phụ và chốt.

- Bình: Chợ Năm Căn là hình ảnh thu nhỏ của

cuộc sống sinh hoạt tấp nập, trù phú, độc đáo

của người Cà Mau.

- Trao đổi và trả lời: Những chi tiết, hình ảnh miêu tả sự tấp nập, đông vui, trù phú và độc đáo của chợ Năm Căn:

+ Những túp lều lá thô sơ kiểu cổ xưa, những đống gỗ cao như núi, những cột đáy thuyền chài, thuyền lưới, thuyền buôn dập dềnh trên sóng, bến vận hà nhộn nhịp, những lò than hầm gỗ đước những ngôi nhà bè.

+ Những khu phố nổi bán buôn các loại thức

ăn Trung Quốc và địa phương, các loại đồ dùng Những cô gái Hoa kiều bán hàng xởi lởi, những người Chà Châu Giang bán vải, những bà cụ già người Miên bán rượu với đủ các giọng nói líu lô, đủ kiểu ăn mặc sặc sỡ.

Hoạt động 3: Tổng kết

? Bài văn đã cho em hiểu biết ntn về cảnh

sông nước Cà Mau và chợ Năm Căn?

? Nêu 1 vài đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích

(quan sát, miêu tả, dùng từ…)?

- Kết luận và cho HS đọc to phần ghi nhớ

(SGK/23).

- Khái quát, tổng hợp và trả lời.

- 1 HS đọc to phần ghi nhớ (SGK/23)

- Đọc kĩ văn bản, nhớ những chi tiết miêu tả đặc sắc, các chi tiết sử dụng phép so sánh

- Hiểu được ý nghĩa của các chi tiế có sử dụng phép tu từ

- Chuẩn bị bài So sánh.

Trang 6

***********************************************************

SO SÁNH

I MỤC TIÊU:

- Cấu tạo của phép tu từ so sánh.

- Các kiểu so sánh thường gặp.

- Tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật trong đoạn trích.

2 Kĩ năng:

- Nhận diện được phép so sánh.

- Nhận biết và phân tích được các kiểu so sánh đã dùng trong văn bản, chỉ ra được các kiểu so sánh đó.

1 Ra quyết định: Lựa chọn cách sử dụng phép tu từ so sánh với thực tiễn giao tiếp.

2 Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ của bản thân về cách sử dụng phép so sánh.

1 Phân tích các tình huống mẫu để nhận ra phép so sánh và tác dụng của việc sử dụng chúng.

2 Thực hành có hướng dẫn: Viết câu, đoạn văn có sử dụng phép so sánh theo tình huống cụ

thể.

3 Động não: Suy nghĩ, phân tích các ví dụ để rút ra những bài học thiết thực về cách sử dụng phép so sánh.

- Phiếu học tập, bảng phụ

V TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

* Kiểm tra bài cũ:

? Thế nào là phó từ? Cho ví dụ minh họa.

- GV đánh giá, cho điểm

- 01 HS lên bảng trả lời => Cả lớp lắng nghe, nhận xét, bổ sung.

1 Khám phá:

Ở Tiểu học, các em đã được tìm hiểu qua

về phép so sánh, lên lớp 6 chúng ta tìm hiểu

tiếp về nó ở mức cao hơn.

2 Kết nối:

Hoạt động 1: So sánh là gì?

- Treo bảng phụ, cho HS đọc to ví dụ 1 (câu

a,b – SGK/24).

? Trong mỗi phép so sánh trên, những sự vật,

sự việc nào được đưa ra để so sánh với

những sự vật, sự việc nào?

- Lưu ý phép so sánh đồng loại và khác loại,

mô hình cấu tạo, ghi bảng

? Dựa vào đâu để có thể so sánh được những

sự vật, sự việc trên với nhau?

- 1,2 HS đọc to ví dụ 1 (câu a,b – SGK/24); Trao đổi và trả lời:

+ Câu a: “ trẻ em” được so sánh với “búp trên cành”; Câu b: “rừng đước” được so sánh với “ hai dãy trường thành vô tận”

+ Cơ sở so sánh: Dựa vào nét tương đồng của những sự vật, sự việc trên (tính chất, hình thức, vị trí, chức năng …)

Trang 7

? Việc so sánh các sự vật, sự việc trên có tác

dụng gì trong khi nói và viết?

- Cho Hs đọc ví dụ 2, và hỏi: Sự so sánh

trong câu văn này có gì khác so với 2 phép so

sánh trên (hình dáng, trọng lượng, tính cách

có gì giống và khác)?

- Lưu ý về các kiểu so sánh ở bài tiếp theo;

ghi bảng.

? Qua đó, em hiểu thế nào là phép so sánh?

- Kết luận, cho HS đọc to phần ghi nhớ (SGK/

24)

+ Tác dụng: Tạo ra hình ảnh mới lạ, gợi cảm giác cụ thể, hấp dẫn.

- Tiếp tục trao đổi và trả lời: Câu văn so sánh không ngang bằng.

- Khái quát và trả lời.

Hoạt động 2: Cấu tạo của phép so sánh

- Chia nhóm, phát phiếu học tập và tổ chức

cho HS thảo luận nhóm trong 3 phút.

- Theo dõi, đôn đốc HS thảo luận; Yêu cầu

các nhóm trình bày.

1 Điền các phép so sánh đã tìm hiểu ở mục I

vào mô hình cấu tao (SGK/24).

- Ổn định nhóm

- Thảo luận nhóm trong 3 phút; Đại diện các nhóm lần lượt trình bày kết quả.

- Nhóm 1,4:

Vế A

(sự vật được so sánh)

Phương diện so sánh

(sự vật dùng để so sánh)

Rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận

- Giảng lưu ý về mô hình cấu tạo.

? Nêu thêm 1 số từ so sánh mà em biết?

2 Cấu tạo của phép so sánh (ở câu văn a,

mục II.3) có gì đặc biệt?

- Lưu ý phép so sánh giữa cụ thể và trừu

tượng; ghi bảng

3 Cấu tạo của phép so sánh (ở câu văn b,

mục II.3) có gì đặc biệt?

- Lưu ý tác dụng của phép so sánh đặc biệt;

ghi bảng.

? Qua việc tìm hiểu các phép so sánh ở trên,

em nắm được ntn về cấu tạo đầy đủ và cấu

tạo đặc biệt của phép so sánh?

- Kết luận, cho HS đọc phần ghi nhớ (SGK)

- Phát biểu.

- Nhóm 2,5: Cấu tạo của phép so sánh a + Đưa vế A ra sau vế B.

+ Thay từ so sáng bằng dấu hai chấm.

- Nhóm 2,5: Cấu tạo của phép so sánh b + Đưa vế A ra sau vế B.

+ Thay từ so sáng bằng dấu phẩy.

- Khái quát, tổng hợp và phát biểu.

Hoạt động 3: Luyện tập (15 phút)

- Hướng dẫn và tổ chức HS luyện tập cá nhân

(bài 1,2), thi nhóm (bài 3).

- Luyện tập theo sự hưởng dẫn và tổ chức của GV.

Bài 1: (SGK/25,26) Đặt phép so sánh đồng loại và khác loại.

- HS tự thể hiện.

- Ví dụ so sánh đồng loại:

+Người với người: Thầy thuốc như mẹ hiền.

+ Vật với vật: Đôi ta như lửa mới nhen.

Như trăng mới mọc, như đèn mới khêu (Ca dao)

- Ví dụ so sánh khác loại:

+Người với vật: Mẹ già như chuối chín cây.

Trang 8

+ Cụ thể với trừu tượng: Dù ai nói ngã nói nghiêng,

Lòng la vẫn vững như kiềng ba chân.(Ca dao)

Bài 2: (SGK/26) Điền vế B thích hợp vào chỗ trống.

- khỏe như voi

- đen như than

- trắng như tuyết

- cao như cò

Bài 3: (SGK/26) Tìm câu văn so sánh trong các bài: Bài học đường đời đầu tiên, Sông nước

Cà Mau.

- HS tự thể hiện.

- Nhận diện được phép so sánh, các kiểu so sánh trong các văn bản đã học

- Chuẩn bị bài Quan sát, tưởng tưởng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả

***********************************************************

Định dạng
Số trang	8
Dung lượng	113 KB