BÁO CÁO THỰC HÀNH HÓA SINH

Thường dùng cây cọ rửa hoặc dùng bàn chải chà xát vào các dụng cụdùng cây cọ rửa phải chú ý vì ngọn cây cọ có thể làm thủng đáy dụng cụ.Các dụng cụ sau khi rửa sạch chất bẩn được ngâm v

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA SINH – MÔI TRƯỜNG

BÁO CÁO THỰC HÀNH HÓA SINH

Đà Nẵng, tháng 6 năm 2017

Đà Nẵng, tháng……năm……

MỤC LỤC

BÀI 1: NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN 3

BÀI 2:KHẢO SÁT GLUXIT CỦA ĐẬU HÀ LAN THEO PHƯƠNG PHÁPBERTRAND

25BÀI 3: ĐỊNH LƯỢNG PROTEIN THEO PHƯƠNG PHÁP BIURE 31BÀI 4: SỬ DỤNG ENZYME PEROXIDASE TRONG CỦ CẢI TRẮNG ĐỂ XÁCĐỊNH HÀM LƯỢNG THỦY NGÂN 33

BÀI 5: XÁC ĐỊNH ĐỘ CHUA TOÀN PHẦN 36

BÀI 6: CHUẨN ĐỘ VITAMIM C THEO PHƯƠNG PHÁP CHUẨN ĐỘ 38

BÀI 7: KHẢO SÁT HOẠT TÍNH ENZYME AMYLASE 40

BÀI 1: NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN

1.1 Các điểm cần lưu ý để tránh tai nạn trong khi làm việc và thực tập trong phòng thí nghiệm

1 Cẩn thận khi tiến hành thí nghiệm, không được sử dụng những máy móc,

dụng cụ khi chưa biết rõ cách sử dụng Phải hiểu biết rõ tính chất của cáchóa chất để tránh tai nạn đáng tiếc

2 Tất cả chai lọ đựng hóa chất đều có nhãn, khi dùng phải đọc kỹ tên và

nồng độ, dùng xong phải đậy đúng nút và để lại đúng chỗ cũ Phần lớn cáchóa chất là độc nên phải hết sức cẩn thận

3 Đối với các chất kiềm, acid đậm đặc phải lưu ý:

- Không được hút bằng miệng

- Phải dùng ống đong hoặc bình nhỏ giọt

- Phải đổ acid hoặc kiềm vào nước khi cần pha loãng chúng

- Phải đặt nghiêng miệng ống nghiệm hoặc cốc về phía không cóngười

- Khi acid bị đổ ra ngoài thì cho nhiều nước để làm loãng acid

4 Khi theo dõi dung dịch đang sôi không được đưa mặt gần hay khi để một

chất lỏng (chất kiềm) vào cốc phải đưa ra xa Khi đun một chất lỏng trongống nghiệm hay cho acid, kiềm vào phải đặt ống nghiệm nghiêng một góc

45O Khi đun phải lắc đều và hướng miệng ống nghiệm về phía không cóngười

5 Khi làm việc với chất dễ cháy thì tuyệt đối:

Khi sử dụng các chất dễ cháy như ether, xăng, benzen, chloroform, natri,kali cần chú ý:

- Không dùng lửa ngọn và tránh xa lửa ngọn

- Không để chất dễ cháy bên cạnh nguồn sinh nhiệt (chất dễ cháy,

dễ bốc hơi có thể làm nổ hay bật nút, hơi bốc ra gặp ngọn lửa sẽ cháy, cả khingọn lửa ở xa)

- Khi chữa cháy phải bình tĩnh dập tắt ngọn lửa bằng khăn ướt haybình chữa cháy

6 Khi làm việc với dụng cụ thủy tinh:

- Kiểm tra kỹ dụng cụ trước khi dùng

- Tránh đổ vỡ

- Dụng cụ nào dùng cho việc đó Khi đun, chỉ được đun bằngdụng cụ thủy tinh chịu nhiệt

- Dụng cụ phải được rửa sạch trước và sau khi sử dụng

- Không dùng dụng cụ thủy tinh, chai lọ để chứa các chấtkiềm mạnh hoặc acid đậm đặc có tác dụng bề mặt ăn mòn thủy tinhnhư HF

7 Khi làm việc với dụng cụ điện hoặc sử dụng điện tay phải khô, chỗlàm việc phải khô Kiểm tra kỹ nguồn điện và dây dẫn điện khi sử dụng

1.2 Sơ cấp cứu trong phòng thí nghiệm

Sơ cấp cứu là biện pháp tạm thời đối với các trường hợp thương tích nhẹhoặc trước khi đưa bệnh nhân đến bệnh viện như:

- Bỏng do acid: Đắp vải mùng tẩm dung dịch bicarbonat natri (NaHCO3)8%

- Bỏng do kiềm: Đắp vải mùng tẩm dung dịch acid picric (C 6 H 2 (NO 2 ) 3 OH)

3%

Khi bị chất độc vào miệng:

- Acid: Xúc miệng nhiều lần bằng dung dịch bicarbonat natri 1%

- Kiềm: Xúc miệng nhiều lần bằng dung dịch acid 1%

- Các hóa chất khác: Xúc miệng nhiều lần bằng nước lạnh

1.2.4 Nhiễm hơi độc

Đưa nạn nhân ra nơi thoáng khí, nới rộng quần áo cho dễ thở Hô hấp nhân

tạo trong lúc di chuyển đến bệnh viện

1.2.5 Điện giật

Trước hết ngắt mọi cầu dao điện có liên quan đến phòng thí nghiệm Nới

rộng quần áo nạn nhân sau khi đem ra nơi thoáng Hô hấp nhân tạo trong khi chờ chuyển đến bệnh viện nếu là trường hợp nặng

1.2.6 Hỏa hoạn

- Ngọn lửa nhỏ: dập tắt bằng khăn, vải bố ướt hay cát

- Lửa bắt đầu cháy quần áo: lăn vài vòng dưới đất để dập tắt ngọn lửa,

trong khi các bạn lấy vải ướt trùm lên chỗ cháy và ép sát cho đến khi lửa tắt Tránh chạy hoảng

- Dùng bình chửa cháy trước phòng thí nghiệm để dập lửa

Lưu ý: Sinh viên phải báo ngay cho nhân viên phòng thí nghiệm hoặc giáo

viên hướng dẫn về mọi sự cố trong phòng thí nghiệm

II Kỹ thuật Hóa Sinh

2.1 Các dụng cụ thường dùng trong thực tập sinh hóa

2.1.1 Cách rửa các dụng cụ

Độ sạch của các dụng cụ ảnh hưởng rất lớn đến kết quả thí nghiệm, do đórửa dụng cụ hóa học là một phần kỹ thuật phòng thí nghiệm mà sinh viêncần phải biết Để chọn phương pháp rửa dụng cụ trong từng trường hợpriêng biệt thường phải biết tính chất của những chất làm bẩn dụng cụ Sau đó

sử dụng tính chất hòa tan của những chất bẩn này trong nước nóng hay trongnước lạnh, trong dung dịch kiềm, acid, trong các muối hay các dung môi hữu

cơ Thường dùng cây cọ rửa hoặc dùng bàn chải chà xát vào các dụng cụ(dùng cây cọ rửa phải chú ý vì ngọn cây cọ có thể làm thủng đáy dụng cụ).Các dụng cụ sau khi rửa sạch chất bẩn được ngâm vào dung dịch sulfo-cromic (hỗn hợp của K2Cr2O7 10% và H2SO4 đậm đặc cùng tỉ lệ thể tích)trong một ngày; sau đó đem rửa sạch với nước máy và tráng một lần vớinước cất, xong để vào tủ sấy khô Dụng cụ thủy tinh được gọi là sạch khinước trên thành không tạo thành những giọt riêng mà dàn mỏng đều

2.1.2 Các loại dụng cụ và cách sử dụng

a Ống nghiệm

Ống nghiệm thường là hình trụ có thể tích khác nhau không được

đun nóng ngay tại đáy ống nghiệm mà ngọn lửa phải được để vào

thành của ống (Hình 1.1.)

Điều kiện khi đun nóng một dung dịch trong ống nghiệm:

- Dung dịch không được nhiều quá 1/3 ống nghiệm

- Ống nghiệm được giữ nghiêng khoảng 45O luôn luôn lắc hoặc khuấy đều

b Ống hút (pipet)

Có nhiều loại ống hút thông dụng:

- Loại có bầu an toàn: Dùng để hút những dung dịch độc

- Loại có hai vạch: Thể tích ghi trên ống là thể tích giữa hai vạch

- Loại bình thường có phân độ

Đối với các loại chất lỏng độc, ta dùng một quả bóp cao su đặc biệt gắn vàođầu ống hút, quả bóp này có thể hút hoặc để chất lỏng tự do nhờ một hếthống khóa (valve)

* Cách sử dụng: (Hình 1.2)

+ Tráng ống hút bằng một lượng nhỏ dung dịch sẽ hút

+ Hút dung dịch lên đến bên trên vạch ngang

+ Lấy ngón trỏ bịt đầu trên ống hút lại (ngón trỏ phải sạch,

khô), lau sạch bên ngoài đầu ống hút bằng giấy thấm

+ Nâng ống lên cao cho vạch chia độ trên ống hút ngang tầm mắt, đầu ốngdựa vào thành bình rồi cho dung dịch chảy từ từ theo thành bình đến khi đãlấy đủ thể tích cần dùng cho thí nghiệm thì ngưng (lúc này cần quan sát mựcnước cong tiếp xúc với vạch trên ống hút)

+ Giữ ống hút thẳng đứng rồi chuyển qua bình hứng, đặt đầu ống hút chạmvào thành bình rồi buông ngón trỏ đểvdung dịch chảy tự do (bình hứng phải

để hơi nghiêng)

+ Khi dung dịch ngưng không chảy nữa, ta xoay đầu ống hút 2-3 vòng trướckhi lấy ống hút ra khỏi bình (không thổi vào ống hút để đuổi giọt thừa cònlại trong ống) + Khi đọc thể tích cần chú ý đọc theo mặt cầu lõm của chấtlỏng không màu hoặc trong suốt như nước, đọc theo mặt cầu lồi đối với chấtlỏng có màu sậm như dung dịch chứa iod

- Bơm dung dịch vào dụng cụ đựng bằng cách nhấn nút tới mức cuối cùng

sao

cho không còn dung dịch bám trên thành tip

* Lưu ý: Cần tráng tip mới vài lần bằng dung dịch sắp hút trước khi lấy

hóa chất, đặc biệt khi dung dịch cần lấy có độ nhớt và tỉ trọng khác với

nước

d Ống chuẩn độ (Buret)

Được gắn trên giá và có một khóa để điều chỉnh lượng dung

dịch chảy ra trên ống có phân độ

* Cách sử dụng:

+ Kiểm tra xem khóa đã được bôi vaselin để tránh chảy nước,

hoặc xem có bị quá xít, khó vặn không

+ Tráng một lần với nước cất và một lần với dung dịch định dùng để

chuẩn độ

+ Đổ đầy dung dịch vào ống lên đến mức trên số 0

+ Dùng tay trái mở khóa cho dung dịch chảy từ từ cho đến khi mực

dung dịch tiếp xúc với vạch 0 (nếu một giọt dung dịch còn dính lại đầu ống

chuẩn độ thì phải lấy ra bằng cách chạm vào thành bình chứa)

e Ống đong (Cylinder)

Có dung tích thay đổi từ 5 mL đến 2 L, có thể có mặt đáy và

được phân độ (hình 1.4), tùy sự phân độ này chỉ gần đúng nhưng thể

tích toàn phần vẫn đúng nhất Vì thế không nên

dùng ống đong để chia những lượng quá nhỏ Hình 1.4 Ống đong

f Bình tam giác (Erlenmeyer)

Được sử dụng rộng rãi ớ các thí nghiệm phân tích (chuẩn độ) Bình

tam giác có nút mài được gọi là “Bình xác định chỉ số iod”

g Bình chiết

Dùng để tách riêng những dung dịch lỏng không hòa tan với

nhau (ví dụ nước và dầu) Khi lắc bình chiết, ngón tay phải

giữ nút ở đầu trên và khóa ở đầu dưới bình Hình 1 5 Bình chi t ết

h Bình hút ẩm (Desiccator):

Là dụng cụ thủy tinh có thành dày và có nắp, dùng để làm khô mẫu từ

từ và để bảo quản những chất dễ hút hơi ẩm từ không

Hình 1.6 Bình hút m ẩm

khí Phần dưới của bình có đặt những chất hút ẩm Muốn mở nắp bình phải

đẩy nắp về một phía, tránh nhắc nắp lên cao

i Bình hút chân không:

Được sử dụng khi bơm chân không để lọc Bình có ống nhánh

ở phần trên, ống nhánh này được nối với bơm chân không

Là dụng cụ để làm lạnh và ngưng hơi Tùy theo điều kiện mà chất

lỏng được tạo thành trong ống sinh hàn khi làm lạnh hơi hoặc đi sang bình

thu hoặc là trở lại bình đun nóng Sự khác nhau về chức năng của ống sinh

hàn quyết định hình dạng và tên gọi của chúng Khi nối ống sinh hàn cần

tuân theo quy tắc: Nước đi vào từ đầu thấp ở phía dưới và đi ra từ đầu phía

trên

k Bình định mức:

Là dụng cụ tối cần thiết đối với các thí nghiệm phân tích Chúng là

những bình cầu đáy bằng có nút thủy tinh mài nhám Bình định mức dùng để

pha loãng một dung dịch bất kỳ đến một thể tích xác định hoặc để hòa tan

một chất nào đó trong một dung môi với thể tích xác định

Khi cho dung dịch vào bình định mức cổ hẹp, phải dùng phễu, xong

đậy nắp chặt và dốc ngược bình nhiều lần để trộn đều Khi cho nước gần tới

vạch, cẩn thận dùng ống hút đưa thêm từng giọt đến vạch mức

2.2 An toàn khi làm việc với axit và kiềm

2.2.1 An toàn khi làm việc với axit:

Khi pha loãng, luôn phải cho axit vào nước trừ phi được dùng trựctiếp

Giữ để axit không bắn vào da hoặc mắt bằng cách đeo khẩu trang,găng tay và kính bảo vệ mắt Nếu làm văng lên da, lập tức rửa ngay bằngmột lượng nước lớn

Luôn phải đọc kỹ nhãn của chai đựng và tính chất của chúng

H2SO4: Luôn cho acid vào nước khi pha loãng, sử dụng khẩu trang vàgăng tay để tránh phòng khi văng acid

Các acid dạng hơi (HCl) thao tác trong tủ hút và mang găng tay, kínhbảo hộ

2.2.2 An toàn khi làm việc với kiềm

Kiềm có thể làm cháy da, mắt gây hại nghiêm trọng cho hệ hô hấp.Mang găng tay cao su, khẩu trang khi làm việc với dung dịch kiềm đậm đặc.Thao tác trong tủ hút, mang mặt nạ chống độc để phòng ngừa bụi và hơikiềm

Amoniac: là một chất lỏng và khí rất ăn da, mang găng tay cao su,khẩu trang, thiết bị bảo vệ hệ thống hô hấp Hơi amoniac dễ cháy, phản ứngmạnh với chất oxy hoá, halogen, axit mạnh Amoni hydroxyt: chất lỏng ăn

da, tạo hỗn hợp nỏ với nhiều kim loại nặng: Ag, Pb, Zn và muối củachúng

Kim loại Na, K, Li, Ca: phản ứng cực mạnh với nước, ẩm, CO2,halogen, axit mạnh, dẫn xuất clo của hydrocacbon Tạo hơi ăn mòn khi cháy.Cần mang dụng cụ bảo vệ da mắt Chỉ sử dụng cồn khô khi tạo dung dịchnatri alcoholate, cho vào từ từ Tránh tạo tinh thể cứng khi hoà tan Tương tựkhi hoà tan với nước, đồng thời phải làm lạnh nhanh Oxit canxi rất ăn da,phản ứng cực mạnh với nước, cần bảo vệ da mắt, đường hô hấp do dễ nhiểmbụi oxi Natri và kali hydroxyt: rất ăn da, phản ứng cực mạnh với nước Các

biện pháp an toàn như trên, cho từng viên hoặc ít bột vào nước chứ khôngđược làm ngược lại

2.3 Quy tắc làm việc với hóa chất thí nghiệm

2.3.1 Hoá chất thí nghiệm

Các hoá chất dùng để phân tích, làm tiêu bản, tiến hành phản ứng,

trong phòng thí nghiệm được gọi là hóa chất thí nghiệm

Hoá chất có thể ở dạng rắn (Na, MgO, NaOH, KCl, (CH3COO)2 ; lỏng (H2SO4,

aceton, ethanon, chloroform, ) hoặc khí (Cl2, NH3, N2, C2H2 ) và mức độtinh khiết khác nhau:

2.4 Cách sử dụng và bảo quản hoá chất

Khi làm việc với hóa chất, nhân viên phòng thí nghiệm cũng như sinh viêncần hết sức cẩn thận, tránh gây những tai nạn đáng tiếc cho mình và cho mọingười Những điều cần nhớ khi sử dụng và bảo quản hóa chất được tóm tắt

- Không hút bằng pipette khi chỉ còn ít hóa chất trong lọ, không ngửi haynếm thử hóa chất

- Khi làm việc với acid hay base mạnh:

Bao giờ cũng đổ acid hay base vào nước khi pha loãng (không được đổnước vào acid hay base); Không hút acid hay base bằng miệng mà phải dùngcác dụng cụ riêng như ống bóp cao su Trường hợp bị bỏng với acid haybase rửa ngay với nước lạnh rồi bôi lên vết bỏng NaHCO31% (trường hợpbỏng acid) hoặc CH3COOH 1%

(nếu bỏng base) Nếu bị bắn vào mắt, dội mạnh với nước lạnh hoặc NaCl1%

Trường hợp bị hóa chất vào miệng hay dạ dày, nếu là acid phải súc miệng

và uống nước lạnh có MgO, nếu là base phải súc miệng và uống nước lạnhcó CH3COOH1%

III Cách pha chế các dung dịch dùng trong thí nghiệm hóa sinh

A Lý thuyết

1 Dung dịch

Dung dịch là hỗn hợp của hai hay nhiều chất tác động tương hỗ vớinhau về mặt vật lý và hóa học Trong dung dịch gồm có chất hòa tan và dungmôi Nếu chất hòa tan ở dạng rắn thì gọi là chất tan, nếu là chất lỏng thì gọi

là dung chất

Tùy theo tính chất của dung môi mà phân thành dung dịch nước vàdung dịch khan Phần lớn các dung dịch acid, base, muối trong phòng thínghiệm là dung dịch nước, dùng dung môi là nước Một số chất khác tantrong dung môi hữu cơ

Hàm lượng chất hòa tan trong dung dịch thể hiện ở nồng độ dungdịch Có nhiều cách biểu thị nồng độ khác nhau Mỗi cách sẽ tiện dụng trongchuẩn bị, phân tích và tính toán khác nhau

1.1 Các đơn vị nồng độ dung dịch

a) Nồng độ phần trăm (%)

i) Nồng độ phần trăm khối lượng - khối lượng, % (w/w): là số gam chất tan

có trong 100g dung dịch

Ví dụ: dung dịch NH4Cl 5% (w/w) là trong 100g dung dịch có chứa5g NH4Cl ii) Nồng độ % khối lượng - thể tích (w/v): là số g chất tan cótrong 100ml dung dịch

Ví dụ: dung dịch CuSO4 10% (w/v) là trong 100ml dung dịch chứa10g CuSO4 iii) Nồng độ phần trăm thể tích - thể tích, % (v/v): là số ml dungchất có trong 100ml dung dịch

Ví dụ: dung dịch glycerine 10% (v/v) là trong 100ml dung dịch chứa10ml glycerine

b) Nồng độ gam-lit (g/L): là số gam chất tan có trong 1 lít dung dịch

c) Nồng độ phân tử gam hay nồng độ mol (Mol/L) hay M: là số phân tử gam(hay số mol) chất tan trong 1 lít dung dịch

Ví dụ: Dung dịch KH2PO4 M/15 là trong 1000ml dung dịch chứa M/

15 phân tử gam KH2PO4

d) Nồng độ đương lượng (N): là số đương lượng gam (đlg) chất tan có trong

1 lit dung dịch

Số đương lượng chất tan = số mol (n) x hệ số đương lượng (z)

Hệ số đương lượng (z): phụ thuộc vào bản chất của chất đó và phảnứng mà chất đó tham gia

i) Nếu phản ứng là phản ứng acid, base: z là số ion H+ hay OH- mà 1 phân

tử, ion của chất đó tác dụng vừa đủ

Ví dụ: Phản ứng giữa HCl và NaOH

H2SO4 + 2 NaOH → Na2SO4 + 2

H2O H2SO4 → 2 H+  z = 2

NaOH → 1 OH-  z = 1

ii) Nếu phản ứng là phản ứng ôxy – hóa khử: z là số electron mà 1 phân tử,

ion của chất đó cho hay nhận

NaI I + 1e → I-  z = 1

S2+ - 1e → S+  z = 1

e) Nồng độ dung dịch bão hòa: là nồng độ dung dịch khi tối đa chất hòa

tan có mặt trong dung dịch

f) Đơn vị nồng độ dùng trong các phép phân tích vi lượng :

- Nồng độ mg/mL: số mg chất tan trong 1mL dung dịch

- Miligam phần trăm, mg%: mg chất hòa tan trong 100g dung dịch

- Microgam phần trăm, µg%: là số µg chất hòa tan trong 100g dungdịch

- Phần nghìn, 0/00: số g chất hòa tan trong 1000g dung dịch

- Phần triệu, ppm: số mg chất hòa tan trong 1kg hay 1 lít dung dịch

- Phần tỷ, ppb: số µg chất hòa tan có trong 1kg hay 1 lít dung dịch

Trong đó: X – Số gam chất tan lấy để

pha a – Số phần trăm dung

dịch muốn pha b – Khối lượng

dung dịch cần pha

Ví dụ: Pha 500g dung dịch NaOH 40% (w/w)

40 x 500

100 Lượng nước cần thiết: 500-200=300g (hay 300ml)

Vậy, cân 200g NaOH và đong 300 ml nước cất, hòa tan ta được 500g dung

dịch NaOH 40%

ii) Chất tan là chất rắn ngậm nước (CuSO4.5H2O; Na2HPO4.12H2O; )

Khi pha dung dịch cần phải tính thêm lượng nước kết tinh có sẵn

a.b

X =

w

Trong đó: X – Số gam chất tan lấy để pha

a – Số phần trăm dung dịch muốn pha

b – Khối lượng phân tử ngậm nước

w – Khối lượng phân tử không ngậm

nước

Ví dụ: Pha dung dịch CuSO4 10% (w/w) từ CuSO4.5H2O, trong đó: M(CuSO4) = 160 và M(CuSO4.5H2O) = 250

10 x 250

160 Lượng nước cất thêm vào: 100 -15,6 = 84,4g (hay ml)

Vậy, cân 15,6g CuSO4.5H2O, đong 84,4ml nước cất, hòa tan ta được 100gdung dịch CuSO4 10%

b) Pha dung dịch loãng từ một dung dịch đậm đặc hơn: Ví

dụ: Pha 500g dung dịch NaOH 5% từ dung dịch NaOH 10%

Lượng NaOH cần để pha dung dịch 5% là: X = (5*500)/100 = 25g Lượngdung dịch NaOH 10% cần dùng là: Y = (100*25)/10 = 250g Lượng nước cấtthêm vào: 500250 = 250g

Vậy, đong 250ml nước cất và 250g dd NaOH 10%, hòa tan ta được 500gNaOH 5%

c) Pha dung dịch bão hoà:

Lấy chất tan cần pha vào becher, thêm một ít nước cất và khuấy chotan Nếu sau khi khuấy, chất tan không tan hết lắng xuống thì phần dungdịch phía trên là dung dịch bão hòa Nếu chất tan tan hết, thêm chất tan vàtiếp tục khuấy, cứ như thế cho đến khi chất tan không còn tan được nữa

d) Pha dung dịch có nồng độ % theo thể tích

được 1 lít dung dịch NaCl 5% ii) Chất tan là chất rắn ngậm nước

(CuSO4.5H2O; Na2HPO4 12H2O; )

Khi pha dung dịch ta cần phải tính đến lượng nước kết tinh có sẵn giốngnhư ở phần a

iii) Chất tan dạng lỏng: Một số chất tan ở dạng lỏng như HCl, H2SO4

Việc cân không thuận lợi, có thể đưa về đơn vị thể tích theo công thức

V = M/d

V: Thể tích chất lỏng;

M: khối lượng chất lỏng cần

cân; d: tỷ trọng chất lỏng

Chú ý: Các hóa chất lỏng bán trên thị trường thường không ở dạng nguyên

chất mà là các dung dịch đậm đặc Giới hạn hòa tan tối đa được tính bằng %thể tích và thay đổi tùy theo loại hóa chất

Ví dụ như H2SO4: 95-98%; HCl: 37%; H3PO4: 65-85%; NH4OH: 25%

Do đó khi pha các dung dịch từ các loại hóa chất này ta phải chú ý đến nồng

độ của dung dịch đậm đặc kết tinh có sẵn

100.a

X =

b

Trong đó: X – Số gam chất tan lấy

để pha a – Nồng độ dung

dịch cần pha b – Nồng

độ chất tan hiện có

Ví dụ: Pha dung dịch HCl 10%

100 x 10

37 Như vậy, ta phải cần một lượng 27,3 gam HCl hay 27,3/1,19=23ml HCl(dHCl=1,19) và cần thêm 1 lượng nước: 100-27,03=72,97 ml H2O vì dH2O=1

Do việc sử dụng các loại bình định mức làm cho việc pha chế dung dịch thínghiệm trở nên đơn giản và chính xác vì vậy ngày nay đa số các dung dịch

thí nghiệm được pha chế theo nồng độ khối lượng - thể tích (w/v) e) Pha

dung dịch nồng độ phân tử gam

i) Chất tan là chất rắn khan

Muốn pha dung dịch nồng độ 1M của một chất nào đó, ta tính khối lượng

phân tử chất đó (hoặc tra bảng) theo đơn vị gam Cân chính xác lượng chất

tan, qua phễu cho vào bình định mức có dung tích 1 lít Cho vào từng lượng

nước cất nhỏ, lắc để hòa tan hoàn toàn và đưa nước cất tới mức Chuyển

dung dịch sang bình chứa, lắc để trộn đều đồng nhất

Khi phải đun nóng dung dịch để hòa tan, hoặc quá trình hòa tan có toả nhiệt thì

phải chờ nhiệt độ trở lại bình thường (20OC) rồi mới thêm nước tới vạch

định mức

Ví dụ: Pha 1 lít dung dịch KOH 1M

Phân tử lượng của KOH: MKOH = 39 +16 +1 =56

Lượng KOH để pha 1 lít dung dịch 1M là: 56g

Vậy, cân 56g KOH, hòa tan trong 1 ít nước, cho vào bình định mức 1000

Đây là phản ứng tỏa nhiệt, cần làm nguội dung dịch trước khi định mức

thành 1 lít Nếu muốn pha dung dịch 2M; 3M hay 0,1M; 0,05M ta cũng tiến

hành tương tự với lượng cân tương ứng

Ví dụ: Cần 0,5 L dung dịch K2C2O7 0,1M

K2C2O7 = 294,2 g

Để chuẩn bị 1 L dung dịch K2C2O7 0,1M cần lấy 0,1 phân tử gam

nghĩa là 29,42g K2C2O7

Để chuẩn bị 0,5 L ta chỉ cần 29,42g x 0,5 = 14,71g pha trong bình định mức

500 mL ii) Chất tan là chất rắn ngậm nước: khi tính lượng chất tan cần cân

phải tính luôn cả khối lượng các phân tử nước iii) Chất tan dạng lỏng: nếu

chất tan là dung dịch, ta phải tính toán dựa vào nồng

độ dung dịch đó

M x 100

C Trong đó: X – Khối lượng chất tân cần cân

M – Khối lượng mol

Vậy, đong 83ml HCl 37% cho vào bình định mức 1000 có sẵn 1 ít nước,định mức thành 1 lít

f) Pha nồng độ đương lượng (N)

Dung dịch nguyên chuẩn 1N chứa 1 đương lượng gam chất tan trong

1 L Đương lượng gam sẽ được định nghĩa theo mỗi trường hợp riêng từphương trình phản ứng dùng trong lúc định phân

+ Trong sự định phân acid hay base:

Đương lượng gam của acid là khối lượng chất đó có thể cho ra trong phảnứng1 ion gam H+

Đương lượng gam của một base là khối lượng chất đó có thể cho ra trongphản ứng 1 ion gam OH-

Ví dụ:

a H+ + Cl- + Na+ + OH- => Na+ + Cl- + H2O

1 phân tử gam HCl cho ra 1 ion gam H+

Vậy đương lượng gam HCl = 1 phân tử gam HCl

b 2H+ + SO42- + 2Na+ + 2OH- → 2Na+ +

SO42- + 2H2O 1 phân tử gam H2SO4 cho ra 2

ion gam H+

Vậy đương lượng gam H2SO4 = 1/2 phân tử gam H2SO4

c Một phân tử gam NaOH cho ra 1 ion gam

OH- Vậy 1 đương lượng gam NaOH = 1 phân

- Một dung dịch nguyên chuẩn HCl chứa 36,5g HCl trong 1 L

- Một dung dịch nguyên chuẩn H2SO4 chứa 98g/2 = 49 gam H2SO4

trong 1 lít

Con số 1 hay 2 được dùng để chia phân tử gam trong những thí dụtrên được gọi là hệ số nguyên chuẩn độ

+ Trong trường hợp phản ứng oxy hóa khử:

Muốn tìm đương lượng của 1 chất trong hệ thống oxy hóa khử, người ta đemchia phân tử gam cho số điện tử trao đổi trong phản ứng mà chất đó thamgia

Ví dụ:

2Na2S2O3 + I2 Na2S4O6 + 2NaI

I2 + 2e 2I -

2S2O3− − 2e − → 2S4O6−

Số điện tử trao đổi ở phản ứng này là 1 Do đó N=M/1

Cách pha: việc pha dung dịch nồng độ đương lượng gam (N) cũng tương tự như pha nồng độ phản ứng gam (M) nhưng thay đổi phân tử gam (M) bằng đương lượng gam (N)

1.3 Hiệu chỉnh nồng độ dung dịch

Khi pha hóa chất, có nhiều nguyên nhân làm cho nồng độ dung dịch khôngchính xác như việc cân đong không chính xác, các hóa chất không tinh khiếthay bị hút ẩm Thời gian tàng trữ lâu nên chất tan bị thăng hoa, bị oxy hóa,dung môi bay hơi, vì vậy phải kiểm tra nồng độ thực của các dung dịch phasẵn dựa vào các dung dịch có nồng độ chính xác được gọi là dung dịch

chuẩn (fixanal) a) Dung dịch chuẩn

Dung dịch chuẩn là các dung dịch được chuẩn bị sẵn, đảm bảo chính xác vàđược dùng để định chuẩn các dung dịch tự pha chế khi làm thí nghiệm Cácchất dùng trong dung dịch chuẩn phải khá bền vững sao cho nồng độ củachúng không thay đổi nhanh chóng theo thời gian

Pha dung dịch chuẩn, ta phải dùng ống chuẩn Ống chuẩn là một ống ampunthủy tinh hay nhựa đóng kín Bên trong chứa một lượng cân chính xác chất

tan hoặc dung dịch chất tan Khi chuyển hết lượng chất tan trong ống vàobình định mức và pha thành 1 lít ta được dung dịch chuẩn có nồng độ đã ghi

trên nhãn ngoài ống

Cách pha dung dịch chuẩn từ ống chuẩn :

- Dùng đinh thủy tinh chọc thủng ampun, hứng lên phểu vào bình định

mức, dùng bình tia rửa sạch chất tan có trong ampun vào bình định mức 1

lit, vừa thêm nước cất vừa lắc và đưa nước cất tới vạch mức

- Đối với các hợp chất bền vững, có thành phần không thay đổi như NaCl,

AgNO3, acid oxalic, có thể pha dung dịch chuẩn trực tiếp bằng cách cân

chính xác chất cần pha, pha loãng và định mức tới thể tích đúng

- Đối với các chất như NaOH, HCl, Na2S2O3, không thể pha ngay được

dung dịch chuẩn, do các chất này thường không bền vững và dễ thay đổithành phần, vì vậy sau khi pha phải hiệu chỉnh lại nồng độ

Ví dụ: NaOH thường nhiễm một lượng Na2CO3 rất dễ chảy nước, HCl dễ

bay hơi, Na2S2O3 dễ bị mất nước tinh thể khi để ngoài không khí b)

Phương pháp hiệu chỉnh nồng độ dung dịch

Đối với các chất dễ thay đổi thành phần khi ở dạng rắn, nếu muốn pha dungdịch có nồng độ chính xác, ta pha dung dịch có nồng độ gần đúng, sau đóhiệu chỉnh nồng độ của dung dịch dựa vào phản ứng với một dung dịch

chuẩn thích hợp

1.4 Dung dịch đệm:

1.2.1 Định nghĩa dung dịch đệm

pH môi trường làm thay đổi cấu trúc không gian protein vì một số amino

acid có mạch nhánh phân ly (COO- và NH4+ tạo liên kết ion) Họat động tối

ưu của protein phụ thuộc vào cấu trúc không gian nhất định trong môitrường, nghĩa là phụ thuộc vào tỉ lệ phân ly của mạch nhánh thành ion, haynói tóm lại là phụ thuộc vào pH môi trường

Dung dịch đệm là dung dịch có pH không thay đổi nhiều lắm khi một lượngnhỏ acid (H+) hoặc base (OH-) được thêm vào Như vậy, dung dịch đệm bao