Bài 29 : Hấp thụ chất dinh dưỡng và thải phân

Kiến thức - Những đặc điểm cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng hấp thụ các chất dinh dưỡng - Các con đường vận chuyển các chất dinh dưỡng từ ruột non tới các cơ quan, tế bào - Vai

Giáo án Hội giảng thành phố

Bộ môn : Sinh học 8

Giáo viên : Trương Thị Huyền Trân

Ngày soạn : 28 – 11 – 2006

Tuần 15 – Tiết 30

Bài 29 : HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG VÀ THẢI PHÂN

A MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Những đặc điểm cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng hấp thụ các chất dinh dưỡng

- Các con đường vận chuyển các chất dinh dưỡng từ ruột non tới các cơ quan, tế bào

- Vai trò đặc biệt của gan trên con đường vận chuyển các chất dinh dưỡng

- Vai trò của ruột già trong quá trình tiêu hóa của cơ thể

2 Kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng quan sát và phân tích kênh hình

- Kỹ năng hoạt động nhóm

3 Thái độ

- Yêu thích môn học

- Giáo dục ý thức bảo vệ cơ thể

B CHUẨN BỊ

- Tranh phóng to hình 29.1, 29.2 và 29.3 sách giáo khoa

- Phiếu học tập : Em hãy chọn và đánh dấu x cho ý đúng trong bảng tóm tắt sau

Các chất dinh dưỡng vận chuyển Đường máu Đường bạch huyết Nước

Muối khoáng hòa tan

Vitamin tan trong dầu (A, D, E, K)

Vitamin tan trong nước

Lipit đặc trưng

Axit amin

Đường đơn

Glyxêrin và Axit béo

-C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

I Ổn định lớp

II Kiểm tra bài cũ

Kiểm tra bài cũ

Với một khẩu phần bữa ăn đầy đủ các chất

và sự tiêu hóa diễn ra có hiệu quả thì thành

phần các chất dinh dưỡng sau khi tiêu hóa

ở ruột non là gì?

1 Axít amin

2 Glyxêrin và axít béo

3 Đường đơn

4 Nước, muối khoáng và vitamin

Trả lời

a 1,2,3 b 1,2,4 c 1,3,4

d 2,3,4 e 1,2,3,4

III Giới thiệu bài mới

Thành phần các chất sau khi tiêu hóa ở ruột non tất cả hợp thành một chất dịch lỏng màu trắng sữa mà người ta gọi là nhũ trấp (hay dưỡng trấp) Hỗn hợp dưỡng chất này lần lượt được cơ thể hấp thụ Hoạt động này xảy ra ở đâu, xảy ra như thế nào? Chúng ta cùng tìm hiểu qua bài học hôm nay

IV Hoạt động Dạy - Học

Hoạt động của G và H Nội dung bài ghi của H Hoạt động 1 : Tìm hiểu quá trình hấp

thụ chất dinh dưỡng

- G trình chiếu hình 29.1 lên bảng

I Hấp thụ dinh dưỡng

Hoạt động 1 : Quan sát hình 29.1 trang 93

sgk, hãy tìm hiểu cấu tạo trong của ruột

non

- G yêu cầu học sinh thảo luận nhóm

để trả lời các câu hỏi sau :

1 Niêm mạc ruột non có đặc điểm

gì?

Có nhiều nếp gấp, nhiều lông ruột

2 Mỗi lông ruột có cấu tạo như thế

nào?

Có hệ thống mao mạch dày đặc

bao quanh mạch bạch huyết và

nhiều lông cực nhỏ

3 Đặc điểm cấu trong của ruột non

có ý nghĩa gì?

-Tăng diện tích bề mặt hấp thụ

-Hiệu quả hấp thụ cao

4 Hoạt động hấp thụ các chất dinh

dưỡng xảy ra ở đâu?

Niêm mạc ruột non

5 Các em rút ra được kết luận gì

- G phân tích cho H hiểu : ngay từ

1 Hoạt động hấp thụ diễn ra chủ yếu ở ruột non

2 Cấu tạo của niêm mạc ruột

- Có nhiều nếp gấp và nhiều lông ruột

- Mỗi lông ruột có hệ thống mao mạch dày đặc bao quanh mạch bạch huyết và phủ nhiều lông cực nhỏ

- Ý nghĩa : + Tăng diện tích bề mặt hấp thụ

+ Hiệu quả hấp thụ cao

đoạn đầu của ruột non (sau khi qua tá

tràng) tính khoảng cách cách miệng

100cm sự hấp thụ các chất bắt đầu

tăng dần và đạt 100% ở khoảng cách

xa hơn Điều này chứng tỏ quá trình

hấp thu chất dinh dưỡng xảy ra chủ

yếu ở ruột non vì ta đã biết ruột non

khoảng 2,8 đến 3m ở người trưởng

thành Vậy tại sao quá trình hấp thu

dinh dưỡng lại xảy ra ở ruột non?

Hay nói cách khác ruột non có đặc

điểm cấu tạo gì phù hợp với chức

năng hấp thụ chất dinh dưỡng?

Chúng ta cùng tìm hiểu cấu tạo niêm

mạc ruột non

- G trình chiếu hình 29.2 lên bảng và

yêu cầu H quan sát, phân tích để trả

lời những câu hỏi sau :

Ho

Ho ạt động 2 : Quan sát hình 29.2 sgk trang 93.

Hãy cho biết :

1 Khoảng c ng c ách tính từ miệng đ ng đ ến 50cm ch n 50cm ch ỉ

đoạn nào của ống tiêu h ng tiêu h óa?

Thực quản, dạ dày.

2 Th

2 Th ành phần các chất dinh dưỡng c ng c ó thể

được hấp thụ đoạn này là ì?

Một ít nước và muối khoáng hòa tan

3 Khoảng c ng c ách từ 100cm đến 300cm (tính từ

miệtng) chỉ đoạn nào của ống tiêu hóa?

Ru

Ru ột non

4 Mức độ hấp thụmột số chất dinh dưỡng ở

ruột non được bi c bi ểu diễn như thếnào?

Bắt đầu u ởtá tràng rồi mạnh lên ở c c phần n

tiếp theo

5 Th

5 Th ành phần các chất dinh dưỡng được hấp p

thụ ruột non l t non l à ì?

+ Đường đơn ng đơn

+ Axit amin

+ Axit béo, glyxêrin

+ Vitamin , nư nư ớc và muối khoáng hòa tan

1 Khoảng cách tính từ miệng đến

50cm chỉ đoạn nào của ống tiêu hóa?

- Thực quản, dạ dày

2 Thành phần các chất dinh dưỡng có

thể được hấp thụ ở đoạn này là gì?

- Một ít nước và muối khoáng hòa tan

3 Khoảng cách từ 100cm đến 300cm

(tính từ miệng) chỉ đoạn nào của ống

tiêu hóa?

- Ruột non

4 Mức độ hấp thụ một số chất dinh

dưỡng ở ruột non được biểu diễn như

thế nào?

- Bắt đầu ở tá tràng rồi mạnh lên ở

3 Thành phần chất dinh dưỡng được hấp thụ :

+ Đường đơn + Axit amin + Axit béo, glyxêrin + Vitamin , nước và muối

khoáng hòa tan

các phần tiếp theo

5 Thành phần các chất dinh dưỡng

được hấp thụ ở ruột non là gì?

Hoạt động 2 : Tìm hiểu các con đường

vận chuyển các chất và vai trị của gan

GV yêu cầu quan sát sơ đồ hình 29.3

để hồn thành nội dung phiếu học tập

Hoạt động 3 : Quan sát hình 29.3 trang 94 sgk,

hãy thảo luận nhĩm để hồn thành nội dung

phiếu học tập số 1

các vitamin tan trong dầu và 70 % lipit theo con đường này

Các chất dinh dưỡng

khác và 30% lipit, cĩ

thể lẫn một số chất

độc theo con đường

này

Phần chất dinh

dưỡng dư được

tích lũy tại gan hoặc

thải bỏ Chất độc bị

khử

Các chất dinh

dưỡng với nồng

độ thích hợp và

khơng cịn chất

độc

Tĩnh mạch chủ trên

Tim

Tĩnh mạch chủ dưới

Gan

Mạch bạch huyết Mao mạch máu

Phiếu học tập : Hãy chọn và đánh dấu x cho ý

đúng trong bảng tĩm tắt sau

X

Nước

X

Muối khống hịa tan

X Vitamin tan trong dầu

X

Vitamin tan trong nước

X

X

Lipit đặc trưng

X

Axit amin

X

Đường đơn

Đường bạch huyết

Đường máu

Các chất dinh dưỡng

được vận chuyển

+ Các chất dinh dưỡng được vận

chuyển theo những con đường nào?

+ Gan đóng vai trò gì trên con đường

vận chuyển các chất dinh dưỡng về

tim

II Các con đường vận chuyển

các chất và vai trị của gan

- Đường máu : vận chuyển đường đơn, axitamin, 30% lipit đặc trưng, vitamin tan trong nước, nước và muối khống hịa tan

- Đường bạch huyết : vận chuyển 70% lipít đặc trưng và các vitamin tan trong dầu

- Vai trị của gan trong quá trình vận chuyển các chất

+ Điều hịa nồng độ các chất trong máu ổn định

+ khử độc

- Giáo viên đặt vấn đề : các chất dinh

dưỡng được hấp thụ qua niêm mạc

ruột non theo cơ chế nào?

- Giáo viên giảng giải theo sơ đồ hình

29.3

1 Hấp thụ triệt để các chất dinh dưỡng

2 Hấp thụ có chọn lọc

3 Niêm mạc ruột chỉ cho các chất

dinh dưỡng đi theo một chiều : từ ruột

non vào máu và bạch huyết mà không

đi theo chiều ngược lại

4 Như vậy chứng tỏ niêm mạc ruột

non là một màng sống có tính thấm

chọn lọc

- Các chất dinh dưỡng được niêm mạc

ruột hấp thụ, phần còn lại không được

hấp thụ sẽ được vận chuyển đến ruột

già, vậy ruột già có vai trò gì? Hoạt

động tiếp theo của quá trình tiêu hóa là

gì?

Hoạt động 3 : Tìm hiểu vai trò của

ruột già và sự thải phân

- Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên

cứu nội dung mục III của bài và cho

biết

+ Ruột già có vai trò gì trong quá trình

tiêu hóa ở người?

+ Sự thải phân là gì?

- Học sinh nghiên cứu trả lời và rút ra

kết luận bài học

III Sự thải phân

- Vai trò của ruột già + Hấp thụ nước + Thải phân

- Thải phân là hoạt động đào thải chất bã của cơ thể

V Kiểm tra đánh giá

Gợi yù :

1 Đây là sản phẩm tiêu hóa lipit ở ruột non

2 Tên gọi một loại đường đơn – sản phẩm tiêu hóa gluxit ở ruột non

3 Một loại dịch tiêu hóa có đủ các enzim xúc tác các phản ứng phân cắt các loại

thức ăn ở ruột non

4 Sản phẩm cuối cùng của quá trình tiêu hóa prôtêin ở ruột non

5 Thành phần thức ăn được hấp thụ trực tiếp mà không cần qua biến đổi cơ học

hay hóa học

6 Tên gọi của một loại axit, sản phẩm của quá trình tiêu hóa lipit

7 Thành phần dinh dưỡng có nhiều trong các loại trái cây, rau quả

VI Dặn dị

- Học bài

- Đọc mục “Em cĩ biết” sách giáo khoa

D RÚT KINH NGHIỆM