Ôn tập chương

Thích nghi kiểu hình và thích nghi kiểu gen:1TN Kiểu hình 2 TN Kiểu gen + Khái niệm  Là sự phản ứng của cùng một kiểu gen thành những kiểu hình khác nhau trước sự thay đổi của các yếu

I THUYẾT TIẾN HOÁ CỔ ĐIỂN

II THUYẾT TIẾN HOÁ HIỆN ĐẠI

III SỰ CÂN BẰNG THÀNH PHẦN KIỂU GEN TRONG QUẦN THỂ GIAO PHỐI

IV CÁC NHÂN TỐ TIẾN HOÁ

V QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CÁC ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI

VI LOÀI VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI MỚI

VII SỰ PHÁT SINH LOÀI NGƯỜI

VIII NGUỒN GỐC CHUNG VÀ CHIỀU HƯỚNG TIẾN HOÁ CỦA SINH GIỚI

J.B.Lamac (1744-1829) là người đầu tiên xây dựng

mô ̣t ho ̣c thuyết có hê ̣ thống về sự tiến hóa của sinh

giới

Điều kiê ̣n ngoa ̣i cảnh không đồng nhất

và thường xuyên thay đổi

Cơ thể sinh vâ ̣t

Biến đổi sâu sắctrên cơ thể sinh vâ ̣t

Ha ̣n chế

Không phân biê ̣t đươ ̣cbiến di ̣ di truyền và biến di ̣ không di truyền

Không giải thích được các đă ̣c điểm hợp lý trên cơ thể sinh vâ ̣t

Khả năng biến đổi đồngloa ̣t trước tác đô ̣ng của điều kiê ̣n môi trường

Charler Darwin (1809-1882) với tác phẩm “Nguồn gốc các loài” (1859)

BIẾN DI ̣ CÁ THỂ Xuất hiê ̣n trong quá trình sinh sản ở từng cá thể riêng lẻ

và không đi ̣nh hướng mới là nguồn nguyên liê ̣u của cho ̣n giống và tiến hóa

CHỌN LỌC NHÂN TẠO

Quần thể vâ ̣t nuôi

hay cây trồng

Biến di ̣ có lợiBiến di ̣ bất lơ ̣i

Giữ la ̣i và nhân giống

Loa ̣i bỏ

CHỌN LỌC TỰ NHIÊN

Ưu điểm Giải thích khá thành công trong sự hình thành các đă ̣c điểm thích

nghi của sinh vâ ̣t

Ha ̣n chế Chưa hiểu rõ về nguyên nhân phát sinh biến di ̣ và cơ chế di truyền

Trong các thâ ̣p niên 30-50 của thế kỷ XX đã hình thành thuyết tiến hóa tổng hợp Đây là sự tổng hợp thành tựu của nhiều lĩnh vực :

-Phân loại học.

-Cổ sinh vật học.

-Di truyền học quần thể.

-Sinh thái học,

TIẾN HÓA NHỎ

TIẾN HÓA LỚN

Phát sinh đô ̣t biến

Biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể

Phát tán đô ̣t biến qua GP Cho ̣n lo ̣c đô ̣t biến có lợi Sự cách ly sinh sản

Là quá trình hình thành các nhóm phân loa ̣i trên loài như

chi, họ, bộ, lớp, ngành.

Hình thành loài mới

Diễn ra trong pha ̣m vi he ̣p, thời gian li ̣ch sử tương đối ngắn

Diễn ra trên quy mô rô ̣ng lớn, qua thời gian đi ̣a chất rất dài.

M.Kimura (1971)

Sự tiến hóa diễn ra bằng sự củng cố ngẫu nhiên những đột biến trung tính không liên quan tới tác du ̣ng của cho ̣n lo ̣c tự nhiên

Nguyên lý cơ bản của sự tiến hóa ở cấp đô ̣ phân tử

Thuyết của Kimura không phủ nhâ ̣n mà chỉ bổ sung thuyết tiến hóa bằng con đường cho ̣n lo ̣c tự nhiên, đào thải các đô ̣t biến có ha ̣i

- Khái niê ̣m quần thể giao phối (STH - Lớp 11)

- Quần thể là đơn vi ̣ tổ chức cơ sở và là đơn vi ̣ sinh sản của loài trong tự nhiên Mỗi quần thể có thành phần kiểu gen đă ̣c trưng.

Trong những điều kiê ̣n nhất đi ̣nh, thì trong lòng một quần thể giao phối tần số tương đối của các alen ở mỗi gen có khuynh hướng duy trì không đổi từ thế hê ̣ này sang thế hê ̣ khác.

1 Nô ̣i dung đi ̣nh luâ ̣t

Giả sử gọi p là tần số tương đối của gen A, q là tần số tương đối của alen a

Ta có : p2 AA + 2pq Aa + q2 aa = 1

2 Ý nghi ̃a đi ̣nh luâ ̣t

- Phản ánh trạng thái cân bằng di truyền trong quần thể.

- Từ tỷ lê ̣ các loại kiểu hình có thể suy ra tỷ lê ̣ các kiểu gen và tần số tương đối của các alen Ngược lại, từ tần số tương đối của các alen đã biết có thể dự đoán tỷ lê ̣ các loại kiểu gen và kiểu hình trong quần thể

- Đi ̣nh luật này chỉ đúng trong trường hợp : sức sống và giá tri ̣ thích nghi của các thể đồng hợp trội - lặn và di ̣ hợp là ngang nhau; không có đột biến, không có hiê ̣n tượng di nhập gen vào quần thể,

Quá trình đột biến

-Nguyên nhân-Tần số đột biến-Hậu quả

Bọ lá, bọ que

I Thích nghi kiểu hình và thích nghi kiểu gen:

1)TN Kiểu hình 2) TN Kiểu gen

+ Khái

niệm

 Là sự phản ứng của cùng một kiểu gen thành những kiểu hình khác nhau trước sự thay đổi của các yếu tố môi trường.

 Là sự hình thành những kiểu gen quy định những tính trạng và tính chất đặc trưng cho từng loài, từng nòi trong loài.

I Thích nghi kiểu hình và thích nghi kiểu gen:

1)TN Kiểu hình 2) TN Kiểu gen

 Trong lịch sử của loài dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên, là đặc điểm bẩm sinh

I Thích nghi kiểu hình và thích nghi kiểu gen:

1)TN Kiểu hình 2) TN Kiểu gen

Con tắc kè thay đổi màu sắc theo nền môi trường, một số cây rụng lá về mùa hè…

Cây nắp ấm có cấu tạo lá đặc biệt thích ứng với khả năng bắt mồi, ăn thịt

xanh lục hòa lẫn màu môi trường, đang ở tư thế săn mồi

Sự hình thành mỗi đặc điểm thích nghi trên cơ thể sinh vật (thích nghi kiểu gen) là kết quả một quá trình lịch sử, chịu sự chi phối của 3 nhân tố chủ yếu : quá trình đột biến, quá trình giao phối, quá trình chọn lọc tự nhiên

II Quá trình hình thành đặc điểm thích nghi KG:

1 Màu sắc và hình dáng tự vệ của sâu bọ

ưu thế, con cháu ngày càng đông

Sinh sản kém, con cháu giảm dần và bị tiêu diệt

Sâu

có màu xanh

Nguyên nhân CLTN Nội dung CLTN Kết quả

CLTN

II Quá trình hình thành đặc điểm thích nghi KG:

1 Màu sắc và hình dáng tự vệ của sâu bọ

2 Sự tăng cường sức đề kháng của sâu bọ và vi khuẩn

III Sự hợp lí tương đối:

 Ví dụ:

Có thể nói chim thích nghi hơn cá hoặc ngược lại được không ? Vì

sao ?

I Bản chất quá trình hình thành loài mới

II Các con đường hình thành loài mới

1 Hình thành loài bằng con đường địa lí

2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái

3 Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hóa.

LỒI

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LỒI MỚI

Các tiêu chuẩn để phân biệt hai lồi thân thuộc

- Tiêu chuẩn hình thái

- Tiêu chuẩn địa lý - sinh thái

- Tiêu chuẩn sinh lý - hĩa sinh

- Tiêu chuẩn di truyền

Cấu trúc của lồi

Quần thể là đơn vị cơ bản trong cấu trúc của lồi

QUAN ĐIỂM CỦA CH DARWIN

Loài mới được hình thành dần dần qua nhiều dạng trung gian dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên theo con đường phân ly tính trạng

QUAN ĐIỂM CỦA LAMAC

Loài mới được hình thành dần dần qua nhiều dạng trung gian tương ứng với sự thay đổi của ngoại cảnh

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI MỚI

I BẢN CHẤT QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI MỚI

(theo quan niệm hiện đại)

Hình thành loài mới là một quá trình lịch sử cải biến thành phần kiểu gen của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi, tạo ra kiểu gen mới, cách ly sinh sản với quần thể gốc.

1 Hình thành lồi bằng con đường địa lí

- Loài mở rộng khu phân bố chiếm những vùng địa lí mới hoặc khu phân bố của loài bị chia nhỏ do các chướng ngại địa lí (sông, núi, dải đất liền) làm cho các quần thể trong loài bị cách li nhau.

- Trong những điều kiện địa lí khác nhau đó CLTN đã tích lũy các đột biến và biến dị tổ hợp theo những hướng khác nhau => dần dần tạo thành nòi địa lí rồi tới các loài mới.

- Xảy ra ở thực vật và động vật.

II CÁC CON ĐƯỜNG HÌNH THÀNH LOÀI MỚI

VÍ DỤ 1 - SỰ HÌNH THÀNH LOÀI BẰNG CON ĐƯỜNG ĐỊA LÝ

CÓ DẠNG LAI

CÓ DẠNG LAI

KHÔNG CÓ DẠNG LAI

ĐÂY LÀ DẤU HIỆU

• - Điều kiện địa lí không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra những biến đổi tương ứng trên cơ thể sinh vật mà là nhân tố chọn lọc những kiểu gen thích nghi.

• - Cách li địa lí là nhân tố tạo điều kiện cho sự phân hóa trong loài

LƯU Ý:

VÍ DỤ

SƠNG VƠN GA

CỎ BĂNG BỜ SƠNG

CỎ BĂNG BÃI BỒI

Ra hoa kết quả sớm

Chờ lũ hết mới ST và ra hoa kết quả (muộn hơn)

Nịi sinh thái bờ sơng khơng

giao phối được với nịi sinh

thái bãi bồi

2 Hình thành loài bằng con đường sinh thái

• Trong cùng một khu phân bố địa lí các quần thể của loài được chọn lọc theo hướng thích nghi với những điều kiện sinh thái khác nhau hình thành nên các nòi sinh thái rồi đến loài mới

• Thường gặp ở thực vật và những động vật ít di động xa

3 Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hóa

X

Ngựa(2n = 64)

La(Có bộ NST 2n = 63)

Lừa(2n = 62)

• - Tế bào của cơ thể lai khác loài chứa bộ NST đơn bội của 2 loài bố mẹ

• - Do 2 bộ NST này không tương đồng nên trong kì đầu của giảm phân 1 không xảy

ra sự tiếp hợp và trao đổi chéo giữa các cặp NST làm trở ngại cho sự phát sinh giao tử

•  Cơ thể lai xa chỉ có thể sinh sản sinh dưỡng mà không sinh sản hữu tính.-

• - Đa bội hóa từ 2n => 4n thì quá trình giảm phân diễn

ra bình thường và cơ thể lai

xa có khả năng sinh sản hữu tính.

Ví dụ sự hình thành thể song nhị bội ngoài tự nhiên

120 NST

Cỏ Spartina của Anh

(BẤT THỤ)

KẾT LUẬN

• - Loài mới không xuất hiện với một thể đột biến mà thường là có sự tích lũy một tổ hợp nhiều đột biến.

• - Loài mới không xuất hiện với một cá thể duy nhất mà phải là một quần thể hay một nhóm quần thể tồn tại phát triển như là một khâu trong hệ sinh thái, đứng vững qua thời gian dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên.

1 Bằng chứng giải phẫu so sánh

- Thể thức cấu tạo bộ xương và hệ thống các cơ quan giống nhau

- Người có các cơ quan thoái hoá: Ruột thừa, nếp thịt ở khoé mắt…

Các loài vượn người ngày nay

Vượn

Đười ươiGôrila

Tinh tinh

3 Sự giống và khác nhau giữa vượn người ngày nay và người

a Sự giống nhau giữa vượn người ngày nay và người

Người

 Hình thái:

Đi bằng 2 chân, cao 1,5 →2m, nặng 50 → 200 kg

 Cấu tạo giải phẫu:

Có 12 → 13 đôi xương sườn, 5 → 6 đốt sống cùng, 32 răng

b Sự khác nhau giữa vượn người ngày nay và người

Người Vượn người

- Xương sọ lớn hơn xương mặt, có lồi

cằm.

- Bộ não phát triển đầy đủ.

- Có hệ thống tín hiệu thứ hai : tiếng

nói và chữ viết.

- Dáng đứng khom → cột sống hình chữ C, xương chậu hẹp.

- Chiều dài tương đối của tay dài hơn chân.

- Ngón chân cái úp được vào các ngón khác.

- Xương sọ nhỏ hơn xương mặt, không có lồi cằm.

- Bộ não chưa phát triển đầy đủ.

- Không có hệ thống tín hiệu thứ hai

từ 1 nguồn gốc chung là vượn người hoá thạch, nhưng đã tiến hoá theo 2 hướng khác nhau.

Từ những điểm giống

và khác nhau giữa

người và vượn người

có thể rút ra kết luận gì?

Quá trình phát sinh loài người đã trải qua các giai đoa ̣n chính sau:

▪ Vươ ̣n người hóa tha ̣ch