Ngữ văn lớp 8 tuần 16

Mục tiêu - Giúp học sinh nhận rõ yêu cầu của phơng pháp thuyết minh - Tích hợp với văn bản"Bài toán dân số - Rènkỹ năng xây dựng văn bản thuyết minh - Giáo dục học sinh làm bài văn thuyế

Tiết 47

phơng pháp thuyết minh

I Mục tiêu

- Giúp học sinh nhận rõ yêu cầu của phơng pháp thuyết minh

- Tích hợp với văn bản"Bài toán dân số

- Rènkỹ năng xây dựng văn bản thuyết minh

- Giáo dục học sinh làm bài văn thuyết minh

II.Chuẩn bị

Gv:Nghiên cức soạn bài

Hs:Đọc trớc các ví dụ ở nhà

III.Tiến trình lên lớp

A.ổ n định lớp (1 phút )

B.Kiểm tra (4 phút )

Thế nào là văn bản thuyết minh ?Đặc điểm của văn bản thuyết minh ?

C.Bài mới

GV:Theo dõi vào văn bản : Cây dừa ,vì sao lácây

có màu xanh , Huế

GV? Muốn làm đợc bài văn thuyết minh tốt đòi

hỏi ngời ngời viết phải làm gì để có tri thức ?

Quan sát học tập ,tham quan

GV?Vậy em hiểu quan sát học tập ,tham

quantích luỹ là nh thế nào ?

Quan sát tìm hiểu đối tợng có đặc trng gì có cấu

tạo nh thế nào (màu sắc ,hình dáng ,kích

th-ớc ,đặc điểm ,tính chất )

Học tập tích luỹ :Có nghĩa là phải đọc nhiều tra

cứu tài liệu ,từ điển

Tham quan là tìm hiểu đối tợng bằng cách trực

tiếp ghi nhớ thông qua các giác quan

GV?:Việc quan sát học tập ,tham quan có tác

dụng nh thế nào đối với việc làm văn thuyết

minh ?

Làm ta nắm chắc bản chất đặc trng củađối tợng

để tách ra và trình bày các hiện tợng không tiêu

biểu ,quan trọng

GV?:Theo em ta chỉ cần tởng tợng ,suy luận là

có tri thức là có đợc không ?

Chỉ tởng tợng thì tri thức đa ra không có cơ sở

khoa học ,không đợc khách quan công nhận

thì bài văn không có tính thuyết phục

GV:Nh vậy muốn có tri thức phải có quan

sát ,học tập tham quan rồi phân tích chọn lọc để

nắm bắt đợc bản chất đặc trng của đói tợng cần

thuyết minh

GV?:Muốn có tri thức làm bài văn thuyết minh

ta cần làm gì ?

I.Tìm hiểu các phơng pháp thuyết minh

1.Quan sát học tập tích luỹ triđể làm bàivăn thuyết minh

*Ví dụ sgk

Ngày soạn : Ngày dạy :

GV?Gọi học sinh đọc ví dụ sgk

Phân tích cấu trcs ngữ pháp của 2câu trên

GV?:Chỉ rõ đâu là đối tợng cần thuyết minh ?

Chủ ngữ đợc chọn làm đối tợng thuyết minh

(Huế ,Nông văn Vân là đối tợng đợc chọn thuyết

minh )

GV?:Đâu là tri thức cng cấp về đối tợng ?

Vị ngữ cung cấp tri thc về đối tợng

GV?:Giữa đối tợng và tri thức đợc nối với nhau

bằng từ nào ?

Từ "là "

GV?Tri thức của đối tợng là tri thức nh thế nào?

Thờng chỉ ra đặc điểm riêng công dụng riêng

kháiquát nhất về đối tợng

GV: trong bài văn thuyết minh chủ ngữ chr đối

t-ợng vị ngữ nêu kiến thức cơ bản về đối tt-ợng có

quan hệ từ" là " để nối chủ ngữ và vị ngữ gọi là

câu văn địnhnghĩa giải thích trong văn bản

thuyết minh

GV?: Câu văn định nghĩa giải thích có vai trò gì

trong văn bản thuyết minh ?

GV:Gọi học sinh đọc đoạn văn

GV?:Nêu nội dung2 của đoạn văn ?

Đoạn 1lợi ích của cây dừa

Đoạn 2những tác hại khi sử dụng bao bì ni nông

GV?:Để làm nổi bật lợi ích cuả cây dừa tác giả

trình bày nh thế nào ?

Trình bày bằng cách liệt kê hàng loạt lợi ích của

cây dừa

GV?:Liệt kê lợi ích đó nhthế nào ?

Theo trật tự đặc điểm cấu tạo của từng bộ phận

cây dừa

GV?:Để làm nổi bật tác hại của việc sử dụng bao

bì ni nông tác giả liệt kê bao nhiêu tác hại ?

4tác hại

GV?:Các tác hại này trình bày thêo trình tự nào ?

Trình tự không gian

GV: Việc trình bày hàng loạt lợi ích tác hại ở 2ví

dụ theo trình tự nhất định trong văn thuyết minh

gọi là phơng pháp liệt kê

b.Kết luận :Muốn có tri thức làm tốt bài văn thuyết minh ngời viết phải quan sát /tìm hiểu sự vật hiện tợng 2.Phơngpháp thuyết minh

a.Phơng pháp định nghĩa

* Ví dụ

*Kết luận

Vị trí đứngđầu bài đầu đoạn

- Vai trò :Giới thiệu _Đặc điểm :Cấu trúc là chủ ngữ vị ngữ

*Kết luận

GV?:Vậy em hiểu thế nào là phơng pháp liệt kê

trong văn thuyết minh ?

GV? :Việc sử dụng phơng pháp liệt kê trong văn

thuyết minh có tác dụng gì ?

Tạo ra sự phong phú ,làm ngời đọc hiểu sâu sắc

toàn diện về đối tợng và tăng sức thuyết phục

GV?:Để làm rõ biện pháp phòng tránh tác hại

của thuốc lá với cộng đồng tấc giả lấy dẫn chứng

ở Bỉ năm 1987

GV?:Việc lấy dẫn chứng nh vậy có tác dụng gì ?

Làm cho ngời đọc dễ hiểu ,dễ nắm bắt thông tin

vào những điều mà ngời viết cung cấp

GV:Việc đa ra những dẫn chứng xác thực ,đáng

tin cậy minh hoạ giúp bằi văn có tính thuyết

phục cao gọi là phơng pháp nêu ví dụ

GV?: Thế nào là phơng pháp nêu ví dụ ?

Gv:Yêu cầu học sinh thêo dõi ví dụ

GV?:Bài văn cung cấp cho em những số liệu

nào ?

GV?:Theo em những số liệu này có đợc là nhờ

đâu ?

Nhờ vào quá trình khảo sát nghiên cứu

GV?;Quá trình khảo sát nghiên cứ đòi hỏi số liệu

nh thế nào ?Phải chinh xác cao

GV?:Nếu bỏ các số liệu trong ví dụ đi em có

nhận xét gì ?

Làm cho bbài văn thiếu cơ sở không thấy rõ vâi

trò của cỏ đối với đời sống

GV? Qua đây em thấy trong bài văn thuyết minh

có sử dụng số liệu có tác dụng gì ?

Có tác dụng làm ngời đọc tin cậy vào bài viết của

mình vì nó thể hiện tính khách quan đảm bảo

chính xác cao

GV?:Em hiểu phơng pháp dùng số liệu là phơng

pháp nh thế nào ?

GV?:

Phơng pháp liệt kê các tri thức đợc xắp xếp nối tiếp theo 1trật tự nhất

định

c,Phơng pháp nêu ví dụ

*Ví dụ

*Kết luận :Là đa ra những dẫn chứng xác

thực làm cho bài văn có tính thuyết phục

phục d,Phơng pháp dùng số liệu

*Ví dụ

*Kết luận :Là phơng pháp dùng số liệu vào quá trình thuyết minh làm cho ba

bài văn cótính chính xác cao

Tuần 16

Tiết 61 : Thuyết minh về một thể loại văn học

I Mục đích yêu cầu

- Củng cố kiến thức về thể loại văn bản thuyết minh

- Rèn các thao tác xây dựng văn bản thuyết minh

- Tích hợp với 2 văn bản " Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác và Đập đá ở Côn Lôn"

II Chuẩn bị

- Giáo viên : Nghiên cứu soạn bài chuẩn bị máy chiếu, giấy trong

- Học sinh: Đọc trớc bài ở nhà:

III Tiến trình lên lớp

a ổ n định lớp

b Kiểm tra : Xen trong giờ

c Bài mới

Ngày soạn : Ngày dạy :

Đọc đề bài tập làm văn?

Đề bài trên yêu cầu các em điều gì?

Muốn thuyết minh đợc thể thơ trên em

cần làm gì?

- Tìm hiểu đặc điểm của thể thơ thất ngôn

bát cú

Gv : Gọi hs đọc bài thơ" Vào nhà ngục

Quảng Đông cảm tác" và "Đập đá ở Côn

Lôn"

GV ? : Mỗi bài thơ có mấy dòng? Mỗi

dòng có máy tiếng

Gv ? : Số dòng số chữ có bắt buộc

không?

Gv ? : Có thể tuỳ ý thêm bớt đợc không?

Ghi ký hiệu bằng trắc cho từng tiếng cho

bài thơ " Vào nhà ngục Quảng Đông cảm

tác"

Gv ? :Ghi kỳ hiệu bằng trắc cho bài thơ "

Đập đá ở Côn Lôn "? ( Nêu mối quan hệ

bằng trắc giữa các dòng)

Gv ? : Em có nhận xét gì về mối quan hệ

bằng trắc giữa các dòng thơ với nhau?

GV: Vần là bộ phận không kể dấu thanh

và phụ âm đầu ( Nếu có ) Những tiếng có

bộ phận vần giống nhau gọi là hiệp vần

với nhau

Gv ? : Hai bài thơ trên có những tiếng nào

hiệp vần với nhau? Nằm ở vị trí nào?

Gv ? : Vần có thanh huyền, thanh ngang

gọi là vần gì?

Gv ? : Vần có thanh ngã, hỏi, sắc gọi là

vần gì?

Gv ? : Hai bài thơ trên hiệp vần bằng hay

vần trắc?

Gv: Thơ muốn nhịp nhàng phải ngắt nhịp,

chỗ ngắt nhịp hơi ngừng lại một chút trớc

khi đọc đến hết dòng Chỗ ngắt nhịp cũng

đánh dấu một chỗ ngừng nghỉ có nghĩa

Gv ? : Hãy cho biết câu thơ bẩy tiếng

trong bài thơ ngắt nhịp ntn?

GV: Việc trả lời các câu hỏi trên chính là

các em đã quan sát tìm hiểu đặc điểm của

thể thơ thất ngôn bát cú Đờng luật

Gv ? : Vậy muốn thuyết minh thể loại văn

học em cần làm gì?

Gv ? : Qua phân tích em hiểu thế nào là

thể thơ thất ngôn bát cú ?

I Từ quan sát đến mô tả thuyết minh một thể loại văn học

* Đề bài: Thuyết minh đặc điểm thể thơ thất ngôn bát cú

1 Quan sát.

* Tìm hiểu đề

* Nhận diện thể thơ

Bài thơ có 8 dòng mỗi dòng có 7 tiếng

Số dòng số chữ bắt buộc, không thể tuỳ

ý thêm bớt

- Nếu dòng trên tiếng bằng ứng với dòng dới tiếng trắc thì gọi là đối nhau,

- Nếu dòng trên tiếng bằng ứng với dòng dới tiếng bằng gọi là " niên " với nhau

" Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác"hiệp vần ( Tù, châu, thù, đâu)

- Đập đá ở Côn Lôn hiệp vần: non, hòn, sen, con

Những tiếng hiệp vần nằm ở dòng thơ

số 2, 4, 6, 8

- Gọi là vần bằng ( thanh ngang, thanh bằng)

Vần có thanh ngã, hỏi, sắc gọi là vần trắc

Hai bài thơ trên hiệp vần bằng

Câu thơ bảy tiếng trong bài thơ ngắt nhịp 2/2/3

Thơ thất ngôn bát cú là một thể thơ

Gv ? : Nêu đặc điểm của thể thơ thất ngôn

bát cú đờng luật?

Gv ? : Qua phân tích giúp em cảm nhận

đợc gì về thể thơ?

Gv ? : Qua phân tích em thấy thuyết minh

một thể loại văn học, gồm mấy phần nội

dung của từng phần

Gv? :Qua phần học hôm nay em cần ghi

nhớ điều gì?

Gv?: Đọc yêu cầu của bài tập?

Gv?: Đề văn trên thuộc thể loại nào?

Gv?: Muốn làm đợc yêu cầu bài tập này

các em cần phải làm gì?

Quan sát tìm hiểu đặc điểm chuyện ngắn

Gv? :Em hiểu thế nào là truyện ngắn.?

Gv ?:Truyện ngắn có hình thức ntn?

Gv?:Truyện ngắn có cốt truyện ntn?

Gv?:Truyện ngắn thờng phản ánh nội

dung gì?

Gv?:Trong truyện ngắn em thấy tác giả đã

sử dụng nghệ thuật gì khi viết truyện?

Gv?:Truyện ngắn để lại cho em bài học

gì?

GV: Việc trả lời các câu hỏi trên là các

em đã tìm ý cho bài văn thuyết minh về

thông dụng trong các thể thơ đờng luật,

đợc các nhà thơ VN yêu chuộng

- Đặc điểm

+ Bài thơ có 7 chữ trong mỗi câu

+ Bài thơ gieo vần bằng

+ Ngắt nhịp 2/2/3

Thơ có nhạc điệu riêng giúp ta có thể cảm nhận đợc vẻ đẹp tâm hồn yêu nớc của PBC, PCT

2 Lập dàn bài

a, Mở bài: Nêu định nghĩa chung về thể thơ thất ngôn bát cú

b, Thân bài:

+ Nêu các đặc điểm của thể thơ

+ Số câu số chữ trong mỗi bài thơ

+ Quy luật bằng trắc của thể thơ

+ Cách ngắt nhịp phổ biến trong mỗi dòng thơ

c Kết bài: Cảm nhận của em về vẻ đẹp, nhạc điệu của thể thơ

Ghi nhớ: SGK

II Luyện tập:

Thuyết minh đặc điểm của truyện ngắn

* Tìm hiểu đề

* Tìm ý, lập dàn ý

Truyện ngắn là hình thức tự sự nhỏ Cốt truyện của truyện ngắn thờng diễn

ra trong một thời gian không gian hạn chế

ND: Mô tả một mảng của cuộc sống một biến cố, một hàng động, một trạng thái nào đó trong cuộc đời của nhân vật thể hiện một khía cạnh tính cách, hay một mặt nào đó của đời sống xã hội

Sử dụng các phép tu từ, những phép đối chiếu tơng phản lời kể hấp dẫn mạch lạc giầu cảm xúc, hình ảnh làm nổi bật chủ

đề của văn bản

Truyện ngắn thờng để lại cho con ngời bài học về cách sống cách làm ngời tu dỡng cho con ngời những t tởng tốt đẹp

đặc điểm truyện ngắn.

D, Hớng dẫn về nhà

Làm bài tập số 2

Viết hoàn chinh đề văn: Thuyết minh về một thể loại văn học Học thuộc phần lý thuyết

VI Rút kinh nghiệm

Ngày soạn

Ôn tập tiếng việt Ngày dạy

I Mục đích yêu cầu

- Giúp học sinh hệ thống hoá kiến thức tiếng việt kì I

- Rèn kỹ năng sử dụng Tiếng Việt trong khi nói và viết

- Có ý thức củng cố ngang với văn và tập làm văn

- Giáo dục ý thức sử dụng Tiếng Việt trong khi nói và viết văn

II Chuẩn bị

Giáo viên :Nghiên cứu soạn bài

Học sinh: Ôn lại kiến thức Tiếng Việt

III Tiến trình lên lớp

A ổn định lớp (1phút )

B.Kiểm tra bài cũ

Kiểm tra15(phút ).Thế nào là dấu ngoặc đơn ? Thế nào là dấu ngoặc kép ?Cho ví dụ và phân tích ?

C.Bài mới

Gv?:Thế nào là một từ ngữ nghĩa hẹp ?

Cho ví dụ ?

Gv?: Tính chất rộng hẹp của nghĩa từ ngữ

chỉ là tơng đối hay tuyệt đối vì sao ?

Gv:Các từ ngữ thờng nằm trong mối quan

hệ so sánh về phạm vi nghĩa do đó tính

chất rộng hay hẹp của chúng chỉ là tơng

đối

?Thế nào là trờng từ vựng?

Cho ví dụ ?

Gv?:Thế nào là từ tợng hình, tợng thanh?

Cho ví dụ ?

I.Từ vựng (15phút ) 1.Lý thuyết

a.Cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ

Một từ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của

từ ngữ đó đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác

Ví dụ Thực vật >cây ,cỏ, hoa >cây cam, cây táo

Tính chất rộng hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ là tơng đối vì nó phụ thuộc vào phạm vi nghĩa của từ

b.Trờng từ vựng

Trờng từ vựng là tập hợp tất cả các từ có một nét chung về nghĩa

Ví dụ Trờng từ vựng vũ khí :Súng bom ,tên lửa

- Cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ nói về mối quan hệ bao hàm giữa các từ ngữ cùng loại

- Trờng từ vựng là tập hợp tất cả các từ có một nét chung về nghĩa nhng khác nhau về

từ loại

c Từ tợng hình, từ tợng thanh.

- Từ tợng hình gợi tả hình ảnhdáng vẻ, hoạt động trạng thái của sự vật

Ví dụ: Lom khom, lập cập

+ Từ tợng thanh mô tả âm thanh của tự nhiên, con ngời

Gv?:Nêu tác dụng của từ tợng hình, tợng

thanh?

Gv?:Lom khom gợi dáng vẻ của ngời tiều

phu ntn?

GV?:Thế nào là từ địa phơng? Cho VD?

GV?:Thế nào là biệt ngữ xã hội? cho VD?

GV?:Nói quá là gì cho VD?

Gv?: Đọc và xác định yêu cầu bài tập ?

a.Dựa vào kiến thức về văn học dân gian

về cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ ,

hãyđiền t ngữ thích hợp vào những sơ đồ

Giảithích những từ ngữ có nghĩa hẹp trong

sơ đồ trên cho biết trong những caau giải

thích ấy có từ ngữ nào chung

VD: Róc rách, rì rào

- Tác dụng: Gợi đợc hình ảnh âm thanh sinh động có giá trị biểu cảm cao thờng dùng trong văn miêu tả và biểu cảm

VD: Lom khom dới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà

d Từ địa phơng và biệt ngữ xã hội

- Từ địa phơng: là từ ngữ sử dụng ở một

địa phơng hoặc một số địa phơng nhất

định

VD: Bắc bộ: ngô, bắp

Nam bộ: bắp, trái

-Biệt ngữ xã hội là những từ ngữ chỉ dùng trong một tầng lớp xã hội nhất định

VD: Ngỗng, ghi đông

d Các biện pháp tu từ.

- Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại mức

độ quy mô tính chất của sự vật hiện tợng

đợc miêu tảđể nhấn mạnh gây ấn tợng tăng sức biểu cảm

VD: Đồn rằng bắc mẹ anh hiền Cắn cơm không vỡ, cắn đồng tiền tan

- Nói giảm nói tránh là phép tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị uyển chuyển tránh gây cảm giác quá đau buồn ghê sợ, nặng nề, tránh thô tục thiếu lịch sự

VD: Chi ấy không còn trẻ lắm,

2 Thực hành:

a, Điền từ:

Truyện dân gian

Truyền thuyết Truyệncổ tích Truyệnngụ

ngôn

truyện cời Những từ có nghĩa hẹp

+ Truyền thuyết: Truyện dân gian về các nhân vật và sự kiện lịch sử xa xa có nhiều yếu tố thần kỳ

+ Truyện cổ tích: Truyện dân gian kể về cuộc đời số phận của một kiểu nhân vật có nhiều yếu tố, chi tiết tởng phong phú

+ Truyện ngụ ngôn: Truyện dân gian mợn

GV:Khi giải nghĩa của những từ ngữ có

nghĩa hẹp hơn với một từ ngữ khác ta phải

xác định đợc từ ngữ có nghĩa rộng hơn

(cấp độ khái quát cao hơn )

b.Tìm trong ca dao Việt Nam hai ví dụ về

biện pháp tu từ nói quá hoặc nói giảmnói

tránh

Gv?:Thế nào là trợ từ ?Cho ví dụ ?

GV?:Thế nào là thán từ ?Cho ví dụ?

Gv:Thán từ thờng đứng ở đầu câu có khi

nó tách ra thành câu đặc biệt

?Thế nào làtình thái từ ?Cho ví dụ ?

Gv? :Thế nào là câu ghép ?

?Cho biết các quan hệ ý nghĩa giữa các vế

trong câu ghép ?Cho ví dụ ?

Gv:Các vế của câu ghép nối với nhau bằng

quan hệ từ hoặc không dùng từ nối

Gv?:Em đã học các dấu câu nào ở lớp8nêu

công dụng của các dấu câu đó ?Cho ví dụ

về các loại dấu câu ?

Gv?:Viết hai câu ,trong đó có một câu

dùng trợ từ và tình thái từ ,một câu có

dùng trợ từ và thán từ

GV?:Xác định câu ghép trong đoạn trích

trên Nếu tách câu ghép đã xác định thành

các câu đơn thì có đợc không ?Nếu đợc thì

việc tách đó có làm thay đổi ý cần diễn đạt

hay không ?

Gv?:Xác định câu ghép và cách nối các vế

chuyện loài vật đồ vật để nói chuyện con ngời

Từ ngữ chung trong phần giải thích nghĩa của những từ ngữ trên là truyện dân gian

b.VD: Nói quá

Có chồng ăn bữa nồi mời

Ăn đói ăn khát mà nuôi lấy chồng +Nói giảm nói tránh :Bác đã đi rồi sao Bác

ơi!

II.Ngữ pháp 1.Lí thuyết

a.Trợ từ :Là những từ dùng để nhấn mạnh hoăc biểu thị thái độ đánh giá sự vật sự việc đợc nói đến trong câu

Ví dụ:Nó ăn những hai bát cơm

b Thán từ :Là những từ dùng làm dấu hiệu biểu lộ cảm xúc ,tình cảm, thái độ của

ng-ời nói hoặc của ngng-ời dùng để gọi đáp

c.Tình thái từ là từ đợc thêm vào câu để cấu tạo câu nghi vấn câu cầu khiến ,câu cảm thán và để biểu thị sắc thái tình cảm

Ví dụ Con nghe thấy rồi ạ !

d.Câu ghép là câu có hai cụm chủ vị trở

lên và chúng không bao chứa nhau

Quan hệ ý nghĩa giữ các vế trong câu ghép : quan hệ nguyên nhân ,quan hệ điều

kiện ,quan hệ tơng phản ,quan hệ tăng tiến ,quan hệ bổ sung ,quan hệ tiếp nối ,quan

hệ đồng thời ,quan hệ giải thích

d.Dấu câu

Ví dụ :Bạn Bích( một cây toán của lớp) rất yêu thơ

2Thực hành a.Cuốn sách này mà chỉ 20000đồng thôi à?

b.Câu ghép Pháp chạy, Nhật hàng ,vua Bảo Đại thoái

vị

Có thể tách câu ghép này thành ba câu đơn Nhng khi tách thì mối liên hệ ,sự liên tục của ba sự việc dờng nh không đợc thể hiện

rõ bằng khi gộp thành ba vế của câu ghép c.Câu thứ nhất và câu thứ ba là câu ghép Trong cả hai câu ghép ,các vế câu đều đợc