Tự chọn: Chủ đề bám sát

Trang 1

Ngày soa ̣n: Ngày da ̣y:

Tiết15,16: CẢM HỨNG NHÂN ĐẠO QUA MỘT SỐ

TÁC PHẨM VĂN HỌC

I MỤC TIÊU:

Giúp ho ̣c sinh:

- Hiểu đươ ̣c khái niê ̣m về cảm hứng nhân đa ̣o trong các tác phẩm VH

- Hiêu đươ ̣c những nô ̣i dung chính trong sự thể hiê ̣n cảm hứng nhân đa ̣o trong các tác phẩm đã ho ̣c, từ đó đánh giá về giá tri ̣, ý nghĩa của sự thể hiê ̣n cảm hứng nhân

đa ̣o qua các tác giả, tác phẩm trên

II CHUẨN BI ̣:

G: Soa ̣n giáo án, chuẩn bi ̣ hê ̣ thống các bài tâ ̣p

H: - Đo ̣c la ̣i các tác phẩm văn ho ̣c đã ho ̣c trong chương trình THCS

- Nắm chắc các giá tri ̣ nô ̣i dung và nghê ̣ thuâ ̣t của các truyê ̣n

III KHỞI ĐỘNG:

1 Kiểm tra :

2 Bài mới: Nên VH VN là mô ̣t nền VH hướng về con người, phản ánh số phâ ̣n và ha ̣nh phúc của con người Nỗi đau khổ bất ha ̣nh, ước mơ và khát khao về cuô ̣c sống ấm no

ha ̣nh phúc, hòa bình của ND ta đã được các nàh thơ nhà văn diễn tả mô ̣t cachas cảm

đô ̣ng bằng trái tim nhân đa ̣o bao la Cảm hứng nhân đa ̣o là mô ̣t trong những giá tri ̣ lớn làm nên bản sắc của nên VHVN

IV TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:

HOẠT ĐỘNG CỦA

THẦY VÀ TRÒ

NỘI DUNG CẦN ĐẠT

?1: Em hiểu thế nào là

cảm hứng nhân đa ̣o trong

thơ văn?

H: trao đổi, thống nhất

I.Khái niê ̣m về cảm hứng nhân đa ̣o:

- Đất nước VN than yêu của chúng ta xanh muôn ngàn cây lá khác nhau, hoa thơm trái ngo ̣t bốn mùa Màu xanh của thiên nhiên, của bầu trời, dòng song, màu xanh của lúa ngô khoai sắn đằm thắm như tình yêu thương tràn ngâ ̣p trong tâm hồn con người VN Trong gia đình, nơi làng xóm, khi Tổ quốc đa ̣i sự, treong ứng xử cô ̣ng đồng, lúc gă ̣t hái ấm no, khi hô ̣i hè yên vui, cũng như lúc hoa ̣n na ̣n, con người Vn vẫn gắn bó với nhau trong tình yêu thương thắm thiết

- “ Người trong mô ̣t nước phải thương nhau cùng”, lời ca ấy đã trở thành nếp nghĩ, nếp sống, thành đa ̣o lí của dân tô ̣c LĐ, lẽ phải, tình nhân ái ta ̣o nên bản lĩnh của ND ta, là nên tảng xây nền văn hiến

Đa ̣i Viê ̣t qua hàng ngàn năm li ̣ch sử DT Đe ̣p biết bao tâm hồn VN, tình nhân ái VN Có thể nói, cảm hứng nhân đa ̣o- tình nhân ái là

mô ̣t mô ̣t mảng nô ̣i dung rất lớn và quan tro ̣ng trong các tác phẩm

văn chương VN Đó chính là: Sự đồng cảm, sự xót thương, lòng cảm thông, là thái độ bênh vực che chở đối với những con người đau khổ và tấm lòng “ thương người như thể thương thân” của cá nhà văn đối với nhân vật( đứa con tinh thần) trong tác phẩm của mình.

II Cảm hứng nhân đa ̣o qua các tác phẩm VH đã ho ̣c:

1 Trong thơ văn cổ VN:

a Chuyê ̣n “Người con gái Nam Xương”( Nguyễn Dữ)

Trang 2

: Trong “ Chuyê ̣n

người con gái Nam

Xương” cảm hứng nhân

đa ̣o dươ ̣c thể hiê ̣n như thế

nào?

?3: Còn trong “Truyê ̣n

Kiều” thì nguồn cảm

hứng này thể hiê ̣n như thế

nào?

?4: Ở “ Truyê ̣n LVT” thì

sao?

- Nhân vâ ̣t Vũ Nương trở thành mô ̣t hình tượng về nỗi đau của mô ̣t người con gái “thùy mi ̣ nết na,… tư dung tốt đe ̣p”, trong trắng, thủy chung, đảm đang phúc hâ ̣u, nhưng chỉ vì chuyê ̣n “chiếc bóng” từ miê ̣ng đứa con thơ mà bi ̣ chồng cho là “mất nết hư thân”, đánh đuổi

đi Vũ Nương đã phải nhảy xuống song Hoàng Giang tự tử Sau này nỗi oan của VN được giải tỏa, nhưng nàng mãi mãi chỉ được ở trong cung nước mà thôi!

“ Bóng đèn dầu nhẫn đừng nghe trẻ, Cung nước chi cho lu ̣y đến nàng Chứng quả đã đôi vần nhâ ̣t nguyê ̣t, Giải oan chẳng lo ̣ mấy đàn trang…”

( Lại bài viếng Vũ Thi ̣- Lê Thánh Tông)

- Nguyễn Dữ cũng như vua Lê Thánh Tông đã dành cho VN bao cảm thong, thương xót Người con gái tốt đe ̣p ấy sao không được sống trong ha ̣nh phúc mà phải chết oan khổ, thâ ̣t đáng thương biết bao!

b Truyê ̣n Kiều( Nguyễn Du )

- Là kiê ̣t tác số mô ̣t của nên thi ca cổ điển VN chứa chan tình nhân ái Tấm lòng ưu ái, xót thương của Nguyễn Du đã đanh cho giai nhân ba ̣c mê ̣nh những vần thơ đầy nước mắt, “ Tố Như ơi! Lê ̣ chảy quanh than Kiều”(Tố Hữu), người con gái tài sắc, “ sắc đành đòi

mô ̣t, tài đành ho ̣a hai” Hiếu thảo giàu đức hy sinh, có mô ̣t tình yêu trong sáng thủy chung thế mà ba ̣c mê ̣nh, nếm đủ mùi cay đắng suốt mười lăm năm trời lưu la ̣c:

“ Hết na ̣n ấy đến na ̣n kia Thanh lâu hai lươ ̣t, thanh y hai lần”

Mô ̣t nàng thiếu nữ với sắc đe ̣p “ mô ̣t hai nghiêng nước nghiêng thành” đã phải nhảy xuống sông Tiền Đường “ Tấm than phó mă ̣c trên trời, dưới sông”

- Nỗi đau của Kiều cũng là nỗi đau của những người phu ̣ nữ ba ̣c

mê ̣nh xưa nay Nguyễn du đã nghĩ về ho ̣ với nỗi đau và tình thương

vô ha ̣n:

“ Đau đớn thay phâ ̣n đàn bà

Lời rằng ba ̣c mê ̣nh cũng là lời chung”

c Truyê ̣n “Lục Vân Tiên”( Nguyễn Đình Chiểu )

- Xã hô ̣i càng loa ̣n la ̣c, thối nát thì nỗi đau của con người càng không kể xiết! Kiều Nguyê ̣t Nga mô ̣t giai nhân “vóc ngo ̣c mình vàng” phải trải qua ba chìm bảy nổi, lúc thì bi ̣ quan Thái Sư bắt ép để cống nap, lúc thì bi ̣ tên cướp Phong Lai bắt giữ Để giữ tấm lòng son sắt, thủy chung với LVT, KNNga cũng đã phải “ Nhắm dòng nước chảy vô ̣i vàng nhảy ngay”

 Bằng biê ̣n pháp nghê ̣ thuâ ̣t tương phản đối lâ ̣p giữa cái thiê ̣n với cái ác, các nhà văn, nhà thơ đã sáng ta ̣o mô ̣t thế giới với bao la người, tốt đe ̣p, tiêu biểu cho lẽ phải, tình thương và đa ̣o lí của nhân dân Chỉ mô ̣t câu nói của Ngư ông mà làm ta nhớ mãi:

“ Ngư rằng lòng lão chẳng mơ

Trang 3

?5: Nguồn cảm hứng này

đươ ̣c thể hiê ̣n trong các

tác phẩm văn chương

hiê ̣n đa ̣i ntn?

H: Thảo luâ ̣n nhóm, đa ̣i

diê ̣n nhóm trình bày

Dốc lòng nhân nghĩa há chờ trả ơn.”

Ta càng cảm nhâ ̣n mô ̣t cách sâu sắc về tình than ái tỏa sáng trong thơ văn – mô ̣t nền thơ văn hướng về con người

2 Cảm hướng nhân đa ̣o trong thơ văn hiê ̣n đa ̣i:

Thơ văn trước và sau CM tháng Tám đã sáng ta ̣o nên bao nhân

vâ ̣t, bao tấm lòng tràn ngâ ̣p tình thương đem đến cho người ta những tình cảm cao đe ̣p về lẽ đời và tình người

a) Trong các tác phẩm VH hiê ̣n thực:

Các nhà văn hiê ̣n thực 1939-1945 như Ngô Tất Tố, Nguyên Hồng và Nam Cao…đã phát hiê ̣n biết bao phẩm chất tốt đe ̣p của lớp người cùng khổ trong XH thực dân nửa PK:

- Cái Tý ga ̣t dòng nước mắt, đô ̣i nón mê đi theo me ̣ cùng ổ chó đến nhà cu ̣ Nghi ̣, vì em “thương thầy thương u” trong cảnh ngô ̣ khi bố em là anh Dâ ̣u vì tô ̣i thiếu sưu mà bi ̣ bo ̣n cường hào bắt trói, đánh đâ ̣p

- Gio ̣t nước mắt của bé Hồng sau hơn mô ̣t năm trời chờ đợi mong ngóng me ̣ trong sự hắt hủi, đầu đô ̣c, cố ý gieo rắc vào tâm hồn non nớt ngây thơ trong trắng của câ ̣u những điều xấu về me ̣ nhưng tình yêu thương mãnh liê ̣t của đưa con về me ̣ mình đã đươ ̣c đền đáp để câu mừng mừng , tủi tủi gă ̣p la ̣i me ̣…

- Tấm lòng của Lão Ha ̣c với câ ̣u con trai đi phu đồn điền biền biê ̣t mãi không về , đối với câ ̣u vàng, với ông giáo, và cái chết đau đớn của lão…

 Tất cả đã làm người đo ̣c vô cùng xúc đô ̣ng.Ở những nhân vâ ̣t ấy, tình thương như ngo ̣n đèn tỏa sáng lương tâm, làm cho tình đồng loa ̣i tỏa sáng lương tâm, làm cho tình đồng loa ̣i thêm ấm áp

b) Trong các tác phẩm thơ văn CM:

Cảm hứng nhân đa ̣o, tình yêu thương con người được mở rô ̣ng và nâng cao thành tình yêu thương đồng bào, đồng chí Tình thân ái đươ ̣c soi sáng bằng tình yêu lí tưởng:

- Tố Hữu bắt gă ̣p lí tưởng cô ̣ng sản khi “Mă ̣t trời chân lí chói qua tim” càng gắn bó yêu thương với ND cùng khổ Tình yêu lí tưởng đã hào quyê ̣n với tình yêu giai cấp:

“Tôi buộc lòng tôi…khối đời”( Từ ấy- Tố Hữu)

- Tình thương của bà me ̣ Tà Ôi trong bài thơ “Khúc hát ru…” thâ ̣t mênh mông bao la Me ̣ vừa đi ̣u con, vừa tỉa bắp, vừa đi ̣u con vừa tải

đa ̣n, vì sự sống còn của đất nước Vì ước mơ và tình thương:

“-Me ̣ giã ga ̣o me ̣ nuôi bô ̣ đô ̣i

- Me ̣ thương a-kay, me ̣ thương làng đói,

- Me ̣ thương a-kay, me ̣ thương đất nước, Con mơ cho me ̣ đươ ̣c thấy Bác Hồ, Mai sau con con lớn làm người tự do.”

- Truyê ̣n ngắn “ Lă ̣ng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long đầy chất thơ của vẻ đe ̣p thiên nhiên trữ tình, chất thơ của tình người hồn hâ ̣u Bác lái xe tốt bu ̣ng vui chuyê ̣n Ông ho ̣a sĩ già ngoài tình yêu nghê ̣ thuâ ̣t còn nhân hâ ̣u, li ̣ch duyê ̣t, luôn quan tâm đến mo ̣i người xung

Trang 4

G: Hướng dẫn H cách làm

bài

H: Trao đổi, thống nhất

quanh, cô kĩ sư trẻ phơi phới yêu đời, anh kĩ sư lâ ̣p bản đồ sét, say

mê khoa ho ̣c đến hói cả đầu.Bác kĩ sư trồng rau ở Sa Pa nghiên cứu lai ta ̣o những giống su hào củ to ngo ̣t để phu ̣c vu ̣ đồng bào

- Anh thanh niên làm công tác khí tượng kiêm vâ ̣t lí đi ̣a cầu trên đỉnh Yên Sơn cao 2600m, là người “cô đô ̣c nhất thế gian” nhưng trái tim anh luôn nóng hổi với nhi ̣p đâ ̣p sản xuất và chiến đấu của đất nước Mô ̣t bó tươi rõ to và đe ̣p hái từ vườn nhà tă ̣ng cô kĩ sư trẻ,

mô ̣t củ tam thất tìm được trong rừng, gửi biếu vợ bác lái xe bi ̣ ốm,

mô ̣t làn trứng gà tươi biếu ông ho ̣a sĩ già làm quà ăn đường…tất cả đều chứa đựng bao tình người Quan tâm đến nhau, săn sóc lẫn nhau, giúp đỡ lẫn nhau…là tình nhân ái và cũng là ngồn cảm hứng bất tâ ̣n chó các tác phẩm văn chương…

 Tình than ái ta ̣o nên vẻ đe ̣p nhân văn trong cuô ̣c sống, trong thơ văn của DT Nó bồi dưỡng cho chúng ta bao tình cảm tốt đe ̣p như: lòng hiếu thảo với cha me ̣, yêu thương anh em, ba ̣n bè, biết kính thầy yêu ba ̣n, biết quan tâm giúp đỡ mo ̣i người, biết sống thủy chung tình nghĩa…

- Tinh thần nhân đa ̣o ta ̣o nên giá tri ̣ nhân bản và sức sống lâu bền của thơ văn DT

III Luyê ̣n tâ ̣p BT: Cảm hứng nhân đa ̣o là nguồn cảm hứng chủ đa ̣o trong các tác

phẩm văn chương Hãy cho ̣n mô ̣t số tác phẩm thơ văn đã ho ̣c để làm sáng tỏ nhâ ̣n đi ̣nh trên

* Dă ̣n dò: - Làm bài hoàn chỉnh ra giấy, nô ̣p bài sau 3 ngày.

Tiêu đề	Cảm Hứng Nhân Đạo Qua Một Số Tác Phẩm Văn Học
Tác giả	Trần Thụy Phương
Trường học	Trường THCS Phú Cường
Chuyên ngành	Ngữ Văn 9
Thể loại	Giáo án

Định dạng
Số trang	4
Dung lượng	86,5 KB