Chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học tnxh lớp 4

Hội thảo Phòng giáo dục và đào tạo Lạng Giang Trường tiểu học Đại Lâm CHUYÊN Đề : Đổi mới phương pháp dạy học tnxh lớp 4 Môn: Lịch sử - Địa lí Giáo viên: Ngô Thị Phương Duyên...  Giới

Trang 1

Chào mừng các thầy giáo, cô giáo về

dự hội thảo khoa học Trường tiểu học Đại –

Lâm !

Chúc sức khoẻ các thầy, cô giáo!

Chúc hội thảo thành công rực rỡ!

Trang 2

Hội thảo

Phòng giáo dục và đào tạo Lạng Giang

Trường tiểu học Đại Lâm

CHUYÊN Đề : Đổi mới phương pháp dạy học tnxh

lớp 4

Môn: Lịch sử - Địa lí

Giáo viên: Ngô Thị Phương Duyên

Trang 3

 Giới thiệu môn lịch sử và địa lí

 Điểm mới trong chương trình

 Sách giáo khoa

 Phương pháp dạy học

 Một số lưu ý khi dạy học

Phần C: Kết luận

Trang 4

Lêi më ®Çu

Tự nhiên xã hội(TNXH) là môn học có ý nghĩa quan trọng trong chương trình ở bậc tiểu học Học tốt TNXH không những giúp học sinh nắm chắc những kiến thức, kỹ năng cơ bản về khoa học tự nhiên, về lịch sử, địa lí mà còn tạo điều kiện cho học sinh học tốt các môn học khác thông qua việc rèn luyện kỹ

năng Qua thực tế giảng dạy ở trường tiểu học,

TNXH mặc dù đã được định hình khá rõ nét về nội dung, phương pháp giảng dạy.

Trang 5

đề này nhằm giúp các bạn đồng nghiệp tìm hiểu và nắm

vững hơn nội dung, phương pháp dạy học TNXH lớp 4 –

“ Môn Lịch sử và Địa lí” góp phần nâng cao chất lượng

hiệu quả của giờ dạy.

Trang 6

PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lý do chọn chuyên đề:

Giáo dục tiểu học đang thực hiện những đổi mới toàn diện và đồng bộ để góp phần chuẩn bị học vấn cơ sở và khả năng tự tìm tòi, học hỏi, chủ động sáng tạo của

người lao động mới trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Việt Nam ở thế kỉ 21.

Trang 7

Tự nhiên xã hội với tư cách là một trong những môn

học quan trọng của chương trình tiểu học, nó góp phần

thực hiện mục tiêu giáo dục bậc học TNXH có khả năng trực tiếp hoặc gián tiếp phát triển tư duy và các thao tác

tư duy cho học sinh Từ đó bước đầu giúp cho học sinh có những điều kiện, phẩm chất lao động của nhà khoa học

một cách chủ động sáng tạo.Tự nhiên xã hội: môn Lịch sử

và Địa lí lớp 4 còn:

Trang 8

1/ Cung cấp cho học sinh một số kiến thức cơ bản, thiết

thực về:

Các sự kiện, hiện tượng, nhân vật Lịch sử tiêu biểu

tương đối có hệ thống theo dòng thời gian của lịch sử của Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nửa đầu thế kỉ XIX.

 Các sự vật, hiện tượng và các mối quan hệ Địa lí đơn

giản ở các vùng chính trên đất nước ta

Trang 9

Nêu thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và

chọn thông tin để giải đáp.

Nhận biết đúng các sự vật, sự kiện, hiện tượng Lịch sử, Địa lí.

Trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, hình

vẽ, sơ đồ.

Vận dụng các kiến thức cơ bản vào thực tiễn đời sống

Trang 10

Trang 11

II Mục đích yêu cầu của chuyên đề

Giáo viên hiểu và nắm được những điểm chính về nội

dung, phương pháp dạy TNXH lớp 4 môn Lịch sử và Địa lí Nâng cao chất lượng giờ dạy TNXH trên cơ sở khai thác hoạt động của học sinh theo hướng giao tiếp và tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh

Giúp giáo viên nâng cao năng lực sư phạm, có khả năng thực hành giảng dạy TNXH một cách thành thục, linh hoạt

và sáng tạo, đáp ứng yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp dạy TNXH hiện nay

Trang 12

III Phạm vi đề tài

Dạy TNXH lớp 4 theo chương trình SGK mới môn Lịch sử và Địa lí

Trang 13

PHẦN B: NỘI DUNG

I GIỚI THIỆU MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ

 Trước năm 2000, cùng với Khoa học - Lịch sử và

Địa lí là những phân môn chuyên môn TNXH

Trong chương trình tiểu học 2000, Lịch sử và Địa lí

là hai phần của môn Lịch sử và Địa lí nhằm tăng

cường sự kết hợp nội dung gần nhau của hai phần này

 Khi tiến hành dạy học môn này, giáo viên cần

tăng cường kết hợp nội dung của hai phần Lịch sử

và Địa lí với nhau bằng nhiều cách:

Trang 14

 Dạy học những kiến thức dùng chung cho cả hai phần

Lịch sử và Địa lí như kiến thức về bản đồ và cách thức sử dụng bản đồ trước khi dạy từng phần riêng

 Liên hệ những kiến thức gần nhau giữa hai phần Lịch

sử và Địa lí

Ví dụ: Khi dạy học nội dung thiên nhiên và hoạt

động của con người ở vùng đồng bằng Bắc bộ, giáo viên liên hệ với nội dung: lý do nhà Lý dời đô ra Thăng Long

Trang 15

 Những nội dung tìm hiểu địa phương có thể thực

hiện như sau:

+ Với những bài Lịch sử và Địa lí có nội dung phản ánh những đặc trưng của địa phương

mình, giáo viên nên dành thời gian cho học sinh

tìm hiểu, liên hệ với thực tế kỹ hơn

Trang 16

+ Tạo điều kiện cho học sinh đi tham quan ít nhất một địa điểm ở địa phương để học sinh có thể

thu được những thông tin cần thiết cho bài học Lịch

sử hoặc Địa lí( trường hợp giáo viên không thể đưa học sinh đi tham quan, nên mời người có hiểu biết ở lĩnh vực kiến thức liên quan đến nội dung bài học đến nói chuyện với học sinh)

Trang 17

Đảm bảo sự chính xác của các sự kiện Lịch sử, cập nhật với sự phát triển của khoa học lịch sử.

Tinh giản nội dung nhằm đáp ứng yêu cầu của mục tiêu và đồng thời phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh bằng cách rà soát lại toàn bộ nội dung và được thể hiện bằng các đoạn chữ in nghiêng, đậm trong SGK

Trang 18

II ĐIỂM MỚI TRONG CHƯƠNG TRÌNH MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ LỚP 4

1 Phần Lịch sử

Phần lịch sử lớp 4 không trình bày lịch sử theo một

hệ thống chặt chẽ, mỗi bài là một sự kiện, hiện tượng hay nhân vật lịch sử tiêu biểu của một giai đoạn lịch sử nhất

định Sự chọn lọc, cấu trúc và mức độ nội dung như vậy

nhằm đảm bảo mục tiêu, phù hợp với thời lượng dành cho môn học cũng như trình độ nhận thức của học sinh

Tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học - cụ thể là:

Trang 19

thực tiễn của học sinh.

+ Sách giáo viên chú trọng hướng dẫn giáo viên cách

tổ chức các hoạt động dạy học

Trang 20

II ĐIỂM MỚI TRONG CHƯƠNG TRÌNH MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ LỚP 4

2 Phần Địa lí

 Chương trình Địa lí lớp 4 mới( CTTH – 2000) đề cập

đến đặc điểm thiên nhiên, con người với cách thức sinh hoạt, sản xuất ở 3 miền: Miền núi và Trung du, miền đồng bằng và miền duyên hải( phân chia theo dạng địa hình) Cấu trúc như vậy phù hợp với tâm lí nhận thức thiên nhiên về trực quan của học sinh tiểu học, tránh được sự trùng lặp kiến thức giữa các vùng

 Chương trình cũ học cả vùng, chương trình mới chỉ

chọn “ trường hợp mẫu” nhằm tập chung vào một số biểu tượng tiêu biểu của địa lí đất nước

Trang 21

 Ở miền Duyên Hải, chỉ dạy đồng bằng duyên hải miền trung

Trang 22

tổ chức cho học sinh hoạt động Qua đó học sinh biết cách tìm hiểu về một hiện tượng, sự vật địa lí cụ thể và làm

quen với phương pháp nghiên cứu địa lý trong mỗi trường hợp mẫu

Trang 23

nắm vững kiến thức địa lí hơn và giúp các em dễ dàng hơn trong việc giải thích các hiện tượng xẩy ra xung quanh.

Trang 24

III SÁCH GIÁO KHOA

SGK mới có khổ sách to hơn SGK cũ, cụ thể

là khổ 17cm x 24 cm giúp trình bày trang sách

thoáng, rõ ràng hơn; tăng cỡ chữ; tăng số lượng kênh hình và tăng kích thước của bản đồ lược đồ

Trang 25

Bài viết( Phần nội

dung chính của bài)

Kênh hình

Phần tóm tắt

Câu hỏi cuối bài

* Về cấu trúc bài viết

- Ngoài 4 thành phần cơ bản còn có thêm phần in chữ nhỏ ở đầu hoặc giữa bài nhằm nhấn mạnh trọng tâm bài viết hoặc có ý nghĩa giới thiệu về bối cảnh lịch sử xảy ra hiện

tượng, sự kiện lịch sử, có ý nghiã dẫn dắt sự kiện hoặc là những dẫn chứng cụ thể để minh hoạ cho nhận định trong bài viết

( phần này có 11/29 bài)

Sách giáo khoa cũ Sách giáo khoa mới

Trang 26

1/ Phần Lịch sử

Ví dụ: Bài 9 Nhà Lý dời đô ra Thăng Long.

Nội dung chính nói về việc dời đô ra Thăng Long và ý nghĩa của sự kiện này Vì vậy phần giới thiệu việc Lý Công Uẩn lên ngôi và thiết lập Triều Lý trong bài in chữ nhỏ.

- Đặc biệt giữa mỗi phần, mỗi đoạn thường có câu hỏi nhỏ giúp giáo viên định hướng cho

học sinh những vấn đề cần tìm hiểu và trả lời Cuối mỗi bài có phần tóm tắt giúp học sinh ghi nhớ kiến thức cơ bản của bài.

Trang 27

Ví dụ: Bài 1: “ Nước Văn Lang”

- Niên đại ra đời của Nhà nước Văn Lang là khoảng 700 năm TCN.

+ Cương vực nước Văn Lang được xác định ở Bắc bộ và Bắc Trung Bộ.

+ Bổ xung thêm tầng lớp nô tì

Trang 28

Trang 29

Ví dụ: Bài “ Khởi nghĩa Hai Bà

Trưng”

- Khởi nghĩa Hai Bà Trưng xác

định niên đại là năm 40 – 43.

- Khởi nghĩa Lý Bí - Triệu

Quang Phục

( 542 – 602)

Ví dụ: Bài “ KHởi nghĩa Hai Bà Trưng”

- Được sửa là năm 40

- Được sửa là khởi nghĩa Lý Bí ( 542)- Khởi nghĩa Triệu Quang Phục(550)

Trang 30

Bài 9: Chúa thời Lý

- Chi tiết: Một số nhà sư mở lớp

dạy học ngay trong chùa.

Đặc biệt: Bài 26:

- Chỉ nói về việc trọng dụng

Nguyễn Thiếp của Quang Trung

- * Về tên bài:

Bài 9: Chúa thời Lý

- Đã lược bỏ chi tiết này vì chưa thật chính xác.

Bài 26:

- Đề cập khá toàn diện các chính sách về kinh tế, văn hoá của

Trang 31

Bài 14: Nhà Trần suy yếu

sơ đồ, tranh ảnh khá phong phú, chọn lọc và mang tính cập nhật.

Trang 32

* Về hình thức:

- Khổ to hơn, in nhiều màu, trình bày đẹp, hấp dẫn

Trang 33

1/ Phần Địa lí:

* Cách trình bày chung của cuốn

sách:

+ Kênh chữ:

- Có vai trò cung cấp thông tin,

nội dung trọng tâm bài được đặt

trong phần đóng khung và hệ

thống câu hỏi cuối bài.

* Cách trình bày chung của cuốn sách:

+ Kênh chữ:

- Như SGK cũ, ngoài ra còn có những câu hỏi và lệnh ở giữa bài được in nghiêng để học sinh dễ nhận biết dùng để hướng dẫn học sinh làm việc với kênh hình và liên hệ với thực tế tìm ra kiến thức mới.

Trang 34

+ Kênh hình:

- Số lượng và thể loại ít, đơn giản

- Chức năng minh họa là chính

- Như vậy SGK mới tạo điều kiện cho giáo viên tổ chức các hạt động tìm tòi, phát hiện kiến thức mới của học sinh thông qua làm việc với bản đồ( lược đồ), bảng số liệu, hình vẽ đồng thời hình thành và phát triển kỹ năng địa lý của học sinh

+ Kênh hình:

- Được tăng lên về số lượng và

về thể loại

Trang 35

Ví dụ:

+ Bảng số liệu được học từ lớp 4 + Hình vẽ hoặc tranh ảnh mang tính chất liên hoàn giúp học sinh hình dung được quy trình sản xuất ra một mặt hàng nào đó.

Trang 36

Trang 37

+ Phần tóm tắt trọng tâm của bài được đóng khung và in nghiêng đậm.

Cách trình bày một bài học gợi ý cho GV các hình thức tổ chức và phương pháp dạy học một bài học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

Trang 38

IV PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:

Do đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học còn non yếu, chưa đầy đủ, sâu sắc và đạt đến trình độ tư duy khái quát cao nên việc trình bày và giảng dạy kiến thức phải hết sức

đơn giản, nhẹ nhàng, cụ thể, dễ hiểu, dễ nhớ Đặc biệt, tư duy của các em luôn dựa trên những hình ảnh lịch sử cụ thể nên khi trình bày phải hết sức coi trọng việc tạo biểu tượng cụ

thể

 Phần Lịch sử:

1/ Những yêu cầu chung về phương pháp:

Trang 39

Tuy nhiên, dù ở cấp Tiểu học vẫn phải đảm bảo các yêu cầu chung về phương pháp, đó là: Tính chính xác, khoa học, tính tư tưởng chính trị, tính vừa sức, tính thực tiễn- học đi đôi với hành Đặc biệt cần phát huy tính tích cực, tự giác chủ

động sáng tạo của học sinh trong học tập, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

1/ Những yêu cầu chung về phương pháp:

Trang 40

Trong dạy học không có phương pháp dạy học nào là vạn năng Phương pháp dạy học nào cũng có ưu điểm và hạn chế Vấn đề là ở chỗ, giáo viên sử dụng chúng như thế nào để phát huy tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh

để đem lại hiệu quả bài học cao

2/ Yêu cầu về đổi mới phương pháp dạy - học Lịch sử:

a Quan niệm về đổi mới phương pháp

Trang 41

Đổi mới phương pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học Lịch sử nói riêng là sử dụng một cách nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học cho phù hợp với đặc trưng bộ môn, đặc điểm của từng loại bài nhằm phát huy tính tích cực, tư

duy độc lập, sáng tạo trong hoạt động nhận thức của học sinh

Trang 42

Như vậy, cốt lõi của vấn đề đổi mới là: Giáo viên chuyển từ giáo dục truyền thụ một chiều, học tập thụ động, chủ động, chủ yếu

là ghi nhớ kiến thức để đối phó thi cử sang học tập tích cực, chủ

động, sáng tạo, chú trọng hình thành năng lực tự học dưới sự giúp

đỡ, hướng dẫn, tổ chức của giáo viên Muốn vậy, giáo viên không phải là người cung cấp, truyền thụ kiến thức mà chủ yếu là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển giúp học sinh tiếp nhận và xử lí các

nguồn sử liệu trong SGK để tự các em thấy được những hình ảnh cụ thể về lịch sử, rút được những kết luận cần thiết về sự kiện, hiện

tượng lịch sử.

Trang 43

Mô hình bài học theo quan niệm đổi mới có thể gồm các bước sau:

* Thứ nhất: Định hướng mục tiêu, xác định nhiệm vụ học

b Mô hình bài học theo quan niệm đổi mới phương pháp dạy học.

Trang 44

Thí dụ, khi dạy bài 17: Nhà Hậu Lê và việc tổ chức quản lí Đất nước, GV có thể nêu vấn đề: Năm 1428, sau khi kết thúc

thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân Minh, Lê Lợi lên ngôi

Vua, định đô ở Thăng Long Đến thời Lê Thánh Tông Nhà nước ngày càng vững mạnh và đạt đến sự cường thịnh của Quốc gia

Đại Việt Vì sao nhà Hậu Lê lại cường thịnh đến vậy? Muốn trả lời được câu hỏi đó, chúng ta hãy tìm hiểu xem việc tổ chức quản

lý Đất nước của nhà Hậu Lê như thế nào?

Trang 45

Hoặc vào đầu bài 10: Chúa thời Lý, Giáo viên cho học sinh xem một số bức ảnh Chúa thời Lý( Chùa một cột, chùa

Láng ) và nêu câu hỏi:

Các em có biết vì sao Đạo phật lại trở nên rất thịnh đạt vào

thời Lý? Muốn trả lời được câu hỏi này, chúng ta cùng tìm

hiểu bài học hôm nay

Trang 49

Tương tự như vậy, vào đầu mỗi phần của bài học, giáo viên nêu những câu hỏi định hướng, xác định nhiệm vụ mà học sinh phải giải quyết Muốn định hướng mục tiêu, xác định nhiệm vụ học tập được tốt, phần nêu vấn đề của giáo viên phải đạt các yêu cầu sau:

+ Lời dẫn phải súc tích, giàu tính khái quát và giàu hình ảnh

+ Phải đề cập đến cốt lõi của bài học

+ Tạo ấn tượng, gợi trí tò mò của học sinh

Trang 50

* Thứ hai: Tổ chức cho học sinh tiếp cận các nguồn sử

kiện( Kênh chữ, kênh hình) trong SGK để có những hình ảnh cụ thể về sự kiện, hiện tượng lịch sử

Đây là khâu cực kì quan trọng của quá trình nhận thức lịch sử

Bởi nếu không dựa trên các hình ảnh của sự kiện thì học sinh

không thể nhận thức và tư duy Ở bước này có thể thực hiện bằng các biện pháp sau:

Định dạng
Số trang	115
Dung lượng	18,05 MB

Chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học tnxh lớp 4

Phương pháp hình thành khái niệm địa lí