TUẦN 23

CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH * Chuẩn bị của GV – SGV, lược đồ phong trào nông dân khởi nghĩa ở TK XVI * Chuẩn bị của HS – Đọc trước bài ở nhà, mục I bài 22.. TL Hoạt động của giáo

Ngày soạn :

I MỤC TIÊU BÀI DẠY:

1 Kiến thức : Sự sa đoạ của triều phong kiến nhà Lê Sơ, những phe phái dẫn đến xung đột

về chính trị, tranh giành quyền lợi trong 20 năm Phong trào đấu tranh của nông dân phát triển mạnh ở đầu thế kỷ XVI

2 Kỹ năng : Vẽ được lược đồ hoạt động của nghĩa quân Trần Cảo (3 lần tấn công Thăng Long,

vua Lê phải chạy trốn vào Thanh Hoá) Xác định vị trí, địa danh và trình bày diễn biến của các sự kiện lịch sử trên bản đồ

3 Tư tưởng : Tự hào về truyền thống đấu tranh anh dũng của nhân dân Hiểu được rằng : Nhà

nước thịnh trị hay suy vong là do lòng dân

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

* Chuẩn bị của GV – SGV, lược đồ phong trào nông dân khởi nghĩa ở TK XVI

* Chuẩn bị của HS – Đọc trước bài ở nhà, mục I bài 22

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC :

1 Ổn định tổ chức : (1’) Sĩ số – nề nếp

2 Kiểm tra bài cũ : (4’)

H: Văn hoá, GD, KH, Kỹ thuật thời Lê Sơ đạt được những thành tựu gì ?

3 Giảng bài mới :

* Giới thiệu bài : (1’)

hế kỷ XV nhà Lê Sơ đã được nhiều thành tựu nổi bật về mọi mặt Do đó đây được coi là thời

kì thịnh trị của nhà nước phong kiến tập quyền Nhưng từ TK XVI trở đi, nhà Lê dần dần suy yếu Vậy những nguyên nhân nào làm cho nhà Lê dần dần suy yếu ?

T

* Tiến trình tiết dạy:

TUẦN 23

SỰ SUY YẾU CỦA NHÀ NƯỚC PK TẬP QUYỀN

I TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ – - XÃ HỘI

Bài 22 :

Chương V:

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Kiến thức cơ bản 13’ Hoạt động 1:

GV: Triều Lê trải qua các triều đại :

- Lê Thái Tổ : triều đình phong kiến

vững vàng, kinh tế ổn định

- Lê Thánh Tông : Chế độ phong kiến

đạt đến thời kì cực thịnh, nhưng sau khi

Lê Thánh Tông mất 1497, truyền ngôi

cho con là Hiến Tông làm vua được 5

năm thì mất, 1504, từ đó theo vết các

vương triều trước đây, triều Lê cũng

bước vào thời kì suy yếu

H: Tại sao nhà nước thời Lê Sơ (TK

XV) rất thịnh trị mà sang TK XVI suy

thoái nhanh chóng vậy ?

GV: Gọi HS đọc đoạn in nghiêng

GV: Nói rộng thêm : Dưới triều vua Lê

Uy Mục (1505-1509) họ ngoại nhà vua

nắm hết quyền binh trong triều đình

Những công thần, tôn thất nhà Lê không

ăn cánh với họ đều bị giết hại Năm

1509 những người trong hàng tộc →

Thanh Hoá tập hợp lực lượng tấn công

ra Đông Đô (Thăng Long) diệt Lê Uy

Mục tôn Lê Oanh làm vua (Lê Tương

Dực) (1509-1516) ác không kém gì Lê

Uy Mục, dù đói kém trầm trọng nhưng

Tương Dực vẫn huy động tiền của xây

dựng … → quân lính, dân phu khổ sở, vì

lao dịch, bệnh tật, … “Tướng hiếu dâm

như tương lợn” → Vua Lợn

→ GV : Treo niên biểu các triều đại Lê

Sơ

- Lê Uy Mục : 1505-1509

- Lê Tương Dực : 1509-1516

- Lê Chiêu Tông : 1516-1522

- Lê Xuân : 1522-1527

HS: Theo SGK trả lời : vì vua ăn chơi, vua không lo việc nhà nước, hoang dâm, cho xây dựng nhiều lâu đài, cung điện tốn kém

“quan cậy quyền thế ức hiếp dân” (“ dùng của như bùn đất” “coi dân như cỏ rác”)

1 Triều đình nhà Lê :

- Vua quan ăn chơi xa xỉ, phung phí sức người, sức của

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Kiến thức cơ bản

H: Em có nhận xét gì về nội bộ của

triều Lê ?

So với thời Lê Thánh Tông (XV) ?

LTT có công xây dựng đất nước, LUM,

LTD đẩy nước vào suy vong

Hoạt động 2: chuyển ý

H: Sự suy yếu của triều đình nhà Lê

dẫn đến hậu quả gì?

H: Vì sao đời sống nhân dân khổ cực ?

GV mở rộng : Lợi dụng tình hình mâu

thuẫn, tranh giành quyền lợi của chính

quyền trung ương → quan lại ra sức tung

hoành đục khoét “dùng của như bùn

đất” “coi dân như cỏ rác” “cậy quyền

thế ức hiếp, mượn mánh khóe để đòi

của báu, giết hại sinh dân…”

H: Thái độ của nhân dân đối với các tầng

lớp quan lại thống trị như thế nào ?

→ cho HS đọc đoạn in nghiêng

GV: Dùng lược đồ từ 1511 các cuộc khời

nghĩa nổ ra ở nhiều nơi

- Trần Tuân : 1511 ở Hưng Hoá và Sơn

Tây, Trịnh Hưng (1512) ở Nghệ An và

phát triển ra Thanh Hoá

- Phùng Chương (1515) ở Tam Đảo

- Trần Cảo :1516

H: Em có nhận xét gì về phong trào

khởi nghĩa của ND TK XVI ?

- Rối loạn, các phe phái liên tục đánh giết nhau

- Kém năng lực và nhân cách, đẩy chính quyền và đất nước vào thế suy vong

HS: Đời sống ND khổ cực

HS trả lời theo SGK

- Mâu thuẫn ND – địa chủ

- Mâu thuẫn ND – N2 PK càng gay gắt

⇒ Là nguyên nhân bùng nổ khởi nghĩa

Hs thảo luận, cử đại diện nhóm trả lời

Qui mô rộng lớn nhưng nổ ra rời rạc lẻ tẻ, chưa đồng loạt

- Triều đình rối loạn, các phe phái liên tục đánh giết nhau

2 Phong trào khời nghĩa nông dân ở đầu TK XVI

a Nguyên nhân :

- Mâu thuẫn giữa ND với N2

PK và địa chủ ngày càng gay gắt

b Phong trào đấu tranh của ND:

Quy mô rộng lớn

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Kiến thức cơ bản

H: Tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa nào?

Thời gian hoạt động và địa bàn hoạt

động ?

GV: Trần Cảo quê ở huyện Thủy Đường

(Hải Phòng) là một viên quan nhỏ trong

triều Đầu 1516, vứt bỏ quan tước, trở về

quê chuẩn bị khởi nghĩa Ông khởi binh

ở chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều –

Quảng Ninh) tự xưng là “Đế Thích

giáng sinh” để cứu dân ! bây giờ ở vùng

Đông Bắc, nạn đói hoành hành dữ dội,

nhân dân đói khổ hưởng ứng nhiệt liệt

Trần Cảo tập hợp hàng vạn nghĩa quân

Có 1 lần tấn công thành Thăng Long,

nghĩa quân “3 chỏm” chiếm được thành

vua Lê bỏ trốn vào Thanh Hoá

H: Kết quả, ý nghĩa của khởi nghĩa

Trần Cảo ?

H: Vì sao cuộc khởi nghĩa thất bại?

Hoạt động 3: Củng cố

GV: cho HS chỉ trên lược đồ vùng hoạt

động của các cuộc khởi nghĩa của nông

dân ?

H: Nêu ý nghĩa của phong trào nông

dân TK XVI ?

Trần Cảo 1516, Đông Triều – Quảng Ninh

HS: khởi nghĩa bị dậy tắt

→ Góp phần làm cho nhà Lê mau chóng sụp đổ

Tiêu biểu là khởi nghĩa của Trần Cảo (1516) ở Đông Triều – Quảng Ninh

→ 3 lần tấn công thành Thăng Long (1 lần chiếm thành, vua Lê bỏ trốn vào Thanh Hoá)

c Kết quả, ý nghĩa

- Khởi nghĩa bị dập tắt

- Góp phần làm cho nhà Lê mau chóng sụp đổ

4 Dặn dò học sinh chuẩn bị cho tiết học (2’)

- Về nhà học bài, đọc trước SGK mục 2 bài 22

IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:

Ngày soạn :

I MỤC TIÊU BÀI DẠY:

1 Kiến thức : Tìm hiểu nguyên nhân các cuộc chiến tranh Hậu quả của các cuộc chiến

tranh đối với DT và sự phát triển của đất nước

2 Kỹ năng : Tập xác định vị trí, địa danh và trình bày diễn biến của các sự kiện lịch sử trên bản

đồ Đánh giá nguyên nhân dẫn đến nội chiến

3 Tư tưởng : Bồi dưỡng cho HS ý thức bảo vệ sự đoàn kết thống nhất đất nước chống mọi âm

mưu chia cắt lãnh thổ

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

* Chuẩn bị của GV – SGV, tranh ảnh có liên quan đến bài học

* Chuẩn bị của HS – Đọc trước bài ở nhà, mục II bài 22

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC :

1 Ổn định tổ chức : (1’) Sĩ số – nề nếp

2 Kiểm tra bài cũ : (4’)

H: Nhận xét của em về triều đình nhà Lê đầu TK XVI ?

→ GV nhận xét ⇒ chuyển ý

3 Giảng bài mới :

* Giới thiệu bài : (1’)

hong trào khởi nghĩa của nông dân đầu TK XVI là dấu hiệu của sự suy yếu tột cùng của Nhà nước phong kiến tập quyền TH XVI và là nguyên nhân dẫn đến các cuộc chiến tranh Nam – Bắc Triều ? Chiến tranh Trịnh Nguyễn ?

P

* Tiến trình tiết dạy:

TUẦN 23

CÁC CUỘC CHIẾN TRANH NAM TRIỀU –- BẮC TRIỀU VÀ TRỊNH NGUYỄN

Bài 22 :

Chương V:

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Kiến thức cơ bản Hoạt động 1:

H: Em nhắc lại biểu hiện sự suy yếu

của nhà Lê?

H: Kết quả cuối cùng ?

H: Em biết gì về Mạc Đăng Dung ?

MĐD người xã Cổ Trai – Kiến Thụy –

Hải Phòng Xuất thân là dân chài, nhờ

sức khoẻ và có chí mà trở thành võ

quan dưới triều Lê Lợi dụng sự xung

đột giữa các phe phái, đã thâu tóm

quyền binh thời Lê → giết Vua Lê

Chiêu Tông (1516-1522) lập ra nhà

Mạc

H: Nhà Mạc được thành lập như thế

nào ?

H: Nam Triều vì sao hình thành ?

GV cho ghi và nói thêm về Nguyễn Kim

: con của Nguyễn Hoàng Dụ (Thanh

Hoá) giữ chức điện tiền tướng quân nhà

Lê

1527: Chiếm huyện Lộc Dương (Thọ

Xuân)

1532: Lập vua (Nguyễn Hoà)

1539: chạy vào Thanh Hoá

1540: đánh Nghệ An

Giải thích :

- Bắc Triều : TĐ phía Bắc – Mạc

- Nam Triều : chính quyền cưu thần của

nhà Lê ở Thanh Hoá (phía Nam)

GV chỉ trên lược đồ từ Ninh Bình ra là

Bắc Triều, vào là Nam Triều

H: Nguyên nhân nào dẫn đến chiến

tranh ?

Hs: Quan lại ăn chơi xa

xỉ, lãng phí tiền của

- Triều đình phong kiến rối loạn, các phe phái liên tục đánh giết nhau

HS: Sự sụp đổ nhà Lê và sự ra đời nhà Mạc ?

HS trả lời

HS nhắc lại sự thành lập

HS trả lời : Do Nguyễn Kim (1 quan võ triều Lê) chạy vào Thanh Hoá, lập

1 người cùng dòng họ Lê lên làm vua lập ra Nam Triều

HS: Do mâu thuẫn giữa nhà Lê và nhà Mạc

1 Chiến tranh Nam – Bắc Triều (1546-1592)

- Năm 1527, MĐD lập ra nhà Mạc (Bắc Triều)

- Năm 1533, Nguyễn Kim dấy quân ở Thanh Hoá, lập ra Nam Triều

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Kiến thức cơ bản

GV: Đại diện cho mỗi phe phái

→ GV tường thuật sơ lược cuộc chiến

tranh Nam - Bắc Triều từ Thanh – Nghệ

Tĩnh → ra Bắc

GV chỉ trên lược đồ : và trình bày cuộc

chiến tranh xảy ra từ những năm

1537-1538, nhưng mà đến 1546 khi Nam

Triều thành lập thì cuộc chiến mới trở

nên ác liệt kéo dài dai dẳng hơn 50 năm

→ khi Nam Triều thắng (1592)

H: Hậu quả của cuộc chiến tranh ?

H: Em có nhận xét gì về tính chất của

cuộc chiến tranh ? Vì sao ?

GV là cuộc chiến tranh phi nghĩa và đây

là sự tranh chấp giữa 2 phe phái, là cuộc

hỗn chiến nhằm tiêu diệt lẫn nhau giữa

2 tập đoàn phong kiến đối lập, mà lại lôi

nhân dân vào cuộc tàn bại đau thương …

→ HS đọc SGK : đoạn in nghiêng

→ GV giới thiệu H19 SGK

Chiến tranh kết thúc nhưng hậu quả của

cuộc chiến tranh để lại rất nặng nề

Hoạt động 2: Cuộc chiến tranh Trịnh

Nguyễn diễn ra như thế nào và hậu quả ?

Gv cho HS cả lớp đọc nhanh SGK

H: Sau chiến tranh Nam – Bắc Triều,

tình hình nước ta có gì thay đổi?

GV: Vì Trịnh Kiểm 1 mặt chống Mạc, 1

mặt tìm cách giết hại Nguyễn Hoàng Vì

Trịnh Kiểm đã giết Nguyễn Uông (anh

cả mình) Nguyễn Hoàng sợ mình chung

với số phận đó nên nói chị vận động vào

được xứ Thuận Hoá (từ Thuận Hoá →

BĐ-1558)

Nguyễn Hoàng bề ngoài vẫn giữ tròn

HS thảo luận nhóm để trả lời

HS đọc SGK

HS đọc SGK

HS trả lời : Năm 1545 Nguyễn Kim chết, con rễ là Trịnh Kiểm lên nắm quyền → con trai là Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hoá, Quảng Nam

- Do mâu thuẫn giữa nhà Lê (NTr) và Nhà Mạc (BTr) →

chiến tranh

Chiến tranh diễn ra trên 50 năm ác liệt, dai dẵng

Hậu quả: Gây tổn thất nặng nề

về người và của

→ Là cuộc chiến tranh phi nghĩa

2 Chiến tranh Trịnh – Nguyễn (1627-1672) và sự chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài:

a Sự hình thành các thề lực:

- Năm 1545, Nguyễn Kim chết, Trịnh Kiểm lên nắm quyền

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Kiến thức cơ bản

bổn phận của một phiên thần của Nam

Triều, nhưng bên trong cùng với con

cháu ra sức xúc tiến việc xây dựng thế

lực căn cứ chống Trịnh

H: Như vậy 2 tập đoàn phong kiến mới

xuất hiện là gì ? Vì sao xảy ra cuộc

chiến ?

Hai tập đoàn phong kiến mới đối lập

nhau → chiến tranh

H: Cuộc chiến đã diễn ra như thế nào ?

GV cho HS thảo luận nhóm

GV: đưa bảng niên đại 7 lần đánh nhau

của 2 tập đoàn Trịnh – Nguyễn

- 1627: lần nhất

- 1633 : lần 2

- 1643 : lần 3

- 1648 : lần 4

- 1655-1660 : lần 5 (lâu nhất)

- 1661-1662 : lần 6

- 1672 : lần 7

* Trong 7 lần đánh nhau : 6 lần quân

trịnh chủ động tiến công đánh Nguyễn

nhưng không phân thắng bại phải ngừng

đánh nhau, lấy sông Gianh là giới tuyến

chia đôi đất nước,

→ GV chỉ bản đồ : từ sông Gianh trở

vô : Đàng Trong, trở ra : Đàng Ngoài

H: Theo em cuộc chiến này để lại hậu

quả gì ? Tính chất của cuộc chiến ?

GV minh hoạ : Cuộc chiến kéo dài → đã

HS nghe và ghi

Trịnh – Nguyễn mâu thuẫn gay gắt để tranh quyền địa vị, quyền lợi

HS dựa SGK trả lời (thời gian, tính chất hậu quả của chiến tranh)

→ Đại diện trả lời

- Chiến tranh khốc liệt

- Nhân dân 2 bên bờ sông Gianh phải di chuyền nơi khác → chia cắt đất nước

Là cuộc chiến phi nghĩa

- Năm 1558 Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hoá, Quảng Nam, xây dựng tiềm lực vững chắc chống lại họ Trịnh

b Chiến tranh bùng nổ:

- Nguyên nhân : Mâu thuẫn giữa Trịnh – Nguyễn ngày càng gay gắt

- Diễn biến :

-+ Đầu TK XVII bùng nổ cuộc chiến

+ Chiến tranh diễn ra hơn 45 năm (1627-1672), 7 lần đánh nhau, không phân thắng bại →

lấy sông Gianh chia đất nước

- Hậu quả : Cuộc chiến đã chia cắt đất nước làm 2 : Đàng Trong – Đàng Ngoài

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Kiến thức cơ bản

gây bao trở ngại cho nhân dân trong

việc giao lưu kinh tế, văn hoá, làm suy

giảm tiềm lực đất nước, nhân dân khốn

khổ, bất bình :

“Kìa ai than khóc nỉ non

Lấy vợ chú lính trèo hòn đèo Ngang

Chém cha cái giặc chết hoang

Làm cho thiếp phải gánh lương cho

chồng

Gánh từ xứ Bắc , xứ Đông

Đã gánh theo chồng lại gánh theo con”

→ ND rất oán ghét → chia cắt đất nước

→ Cho HS xem H50 và Gv nói thêm :

“Trịnh Tùng xưng vương phủ bên cạnh

triều đình vua Lê, họ Trịnh toàn quyền

thống trị bên danh nghĩa vua Lê nên ND

“Vua Lê – Chúa Trịnh” Phủ Chúa

Trịnh rộng rãi có tường bao bọc xung

quanh, bên trong ngoài đều có nhà nhỏ,

thấp để quân linh canh Cung điện bên

trong có tầng, có nhiểu cửa thoáng đãng,

…

Hoạt động 3: Củng cố

H: Nêu hậu quả cuộc chiến tranh Nam

– Bắc Triều và Trịnh – Nguyễn ?

H: Em có nhận xét gì về tình hình

chính trị, kinh tế, xã hội nước ta ở TK

XVI – XVIII ?

HS xem hình 50 và nghe

GV minh hoạ thêm

4 Dặn dò học sinh chuẩn bị cho tiết học (2’)

- Về nhà học bài, làm bài tập, đọc trước bài 23

IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG: