Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Phú Thọ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHAN THỊ HỒNG GIANG NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH PHÚ THỌ Chuyên ngành: Du lịch Chương trình đào tạo t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHAN THỊ HỒNG GIANG

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA

TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHAN THỊ HỒNG GIANG

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA

TỈNH PHÚ THỌ

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN PHẠM HÙNG

Hà Nội, 2015

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 6

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 8

6 Bố cục luận văn Error! Bookmark not defined

7 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH PHÚ THỌ Error! Bookmark not defined

1.1 Cơ sở lý luận về du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

1.1.1 Du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.2 Tài nguyên du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.3 Sản phẩm du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.4 Cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.5 Nhân lực trong du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.6 Điểm đến du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.7 Thị trường của du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.8 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.9 Xúc tiến, tuyên truyền, quảng bá du lịch văn hóaError! Bookmark not defined

1.1.10 Bảo tồn di sản văn hóa trong du lịch Error! Bookmark not defined

1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined

1.2.1 Điều kiện phát triển du lịch văn hóa tỉnh Phú ThọError! Bookmark not defined

1.2.2 Kinh nghiệm phát triển du lịch văn hóa trong và ngoài nước Error!

Bookmark not defined

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH PHÚ THỌ

Error! Bookmark not defined 2.1 Thi trường du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

2

2.1.1 Mục đích tham quan và tìm hiểu của du kháchError! Bookmark not defined

2.1.2 Phân kỳ du khách đến Error! Bookmark not defined 2.1.3 Nhu cầu lưu trú của du khách Error! Bookmark not defined 2.1.4 Lượng khách du lịch – khách du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined 2.1.5 Đặc điểm và xu hướng của du khách Error! Bookmark not defined

2.2 Cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

2.2.1 Cơ sở kinh doanh lữ hành Error! Bookmark not defined 2.2.2 Cơ sở kinh doanh lưu trú Error! Bookmark not defined 2.2.3 Cơ sở kinh doanh ăn uống Error! Bookmark not defined 2.2.4 Phương tiện vận chuyển khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.2.5 Các cơ sở vui chơi, giải trí Error! Bookmark not defined 2.2.6 Các dịch vụ bổ sung Error! Bookmark not defined

2.3 Sản phẩm du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

2.3.1 Du lịch tham quan các di tích lịch sử, văn hóaError! Bookmark not defined

2.3.2 Du lịch phong tục Error! Bookmark not defined 2.3.3 Du lịch lễ hội Error! Bookmark not defined 2.3.4 Du lịch làng nghề Error! Bookmark not defined 2.3.5 Du lịch nghỉ dưỡng, chữa bệnh Error! Bookmark not defined 2.3.6 Du lịch ẩm thực Error! Bookmark not defined

2.4 Các điểm tuyến du lịch văn hóa tiêu biểu Error! Bookmark not defined

2.4.1 Các điểm du lịch văn hóa tiêu biểu Error! Bookmark not defined 2.4.2 Các tuyến du lịch văn hóa tiêu biểu Error! Bookmark not defined

2.5 Nhân lực du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

2.5.1 Nhân lực du lịch thường xuyên Error! Bookmark not defined 2.5.2 Nhân lực du lịch thời vụ Error! Bookmark not defined

2.6 Tuyên truyền, quảng bá du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

2.6.1 Các cấp chính quyền và quản lý nhà nước Error! Bookmark not defined 2.6.2 Các đơn vị kinh doanh du lịch Error! Bookmark not defined 2.6.3 Cư dân bản địa Error! Bookmark not defined

2.7 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa Error! Bookmark not defined

3

2.7.1 Cơ quan quản lý nhà nước Error! Bookmark not defined 2.7.2 Chính quyền địa phương Error! Bookmark not defined 2.7.3 Các doanh nghiệp du lịch Error! Bookmark not defined

2.8 Bảo tồn văn hóa trong du lịch Error! Bookmark not defined

2.8.1 Tác động của du lịch đối với các di sản văn hóaError! Bookmark not defined

2.8.2 Những hoạt động bảo tồn văn hóa trong du lịchError! Bookmark not defined

2.9 Hoạt động du lịch cộng đồng Error! Bookmark not defined

2.9.1 Tình hình hoạt động chung Error! Bookmark not defined 2.9.2 Nhận xét, đánh giá Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH PHÚ THỌ Error! Bookmark not defined

3.1 Những căn cứ đề xuất giải pháp Error! Bookmark not defined

3.1.1 Chủ trương chính sách nhà nước Error! Bookmark not defined 3.1.2 Định hướng, chiến lược phát triển của tỉnh Error! Bookmark not defined 3.1.3 Điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch văn hóa của tỉnhError! Bookmark

not defined

3.1.4 Những hạn chế của du lịch văn hóa Phú Thọ Error! Bookmark not defined

3.2 Những giải pháp góp phần phát triển du lịch văn hóaError! Bookmark not

defined

3.2.1 Giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật Error! Bookmark not defined 3.2.2 Giải pháp phát triển nhân lực trong du lịch văn hóaError! Bookmark not

defined

3.2.3 Giải pháp phát triển sản phẩm du lịch văn hóa đặc thùError! Bookmark not

defined

3.2.4 Xây dựng các tuyến điểm du lịch văn hóa tiêu biểuError! Bookmark not

defined

3.2.5 Giải pháp phát triển thị trường khách du lịch văn hóaError! Bookmark not

defined

4

3.2.6 Giải pháp tổ chức, quản lý hoạt động du lịch văn hóaError! Bookmark not

defined

3.2.7 Giải pháp xúc tiến, quảng bá sản phẩm du lịch văn hóaError! Bookmark not defined

3.2.8 Giải pháp bảo tồn di sản văn hóa và tài nguyên du lịch văn hóa Error!

Bookmark not defined

3.2.9 Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

5

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Hội đồng Quốc tế về Di tích và Di chỉ

Organization) Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa thế giới

6

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Phú Thọ nằm trong khu vực giao lưu giữa vùng núi Đông Bắc, đồng bằng sông Hồng và vùng núi Tây Bắc, vị trí địa lý mang ý nghĩa trung tâm của tiểu vùng Tây – Đông – Bắc Không chỉ có vị trí địa - văn hóa mang tính trung tâm giao thoa, trung chuyển giữa đồng bằng với miền núi, miền xuôi với miền ngược mà Phú Thọ còn có một vị trí giao thông đặc biệt, đó là nằm ở cửa ngõ của Đông Bắc và Tây Bắc, nối liền trung tâm liên vùng Hà Nội với vùng miền núi trung du phía Bắc, thông thương với vùng biên giới phía Bắc và nối liền hành lang kinh tế Hải Phòng - Côn Minh Chính những yếu tố trên đã đem lại lợi thế trong việc phát triển du lịch ở Phú Thọ

Bên cạnh đó, Phú Thọ là vùng đất cổ giàu truyền thống lịch sử và văn hiến - nơi phát tích của dân tộc Việt Nam gắn liền với sự ra đời, hình thành và phát triển của Nhà nước Văn Lang, nhà nước độc lập có chủ quyền đầu tiên của dân tộc Việt Nam Đây là vùng đất chứa đựng những giá trị tài nguyên đặc biệt về mặt du lịch như truyền thống lịch sử được ghi nhận ở sâu rộng các tầng lớp nhân dân, dân tộc Việt Nam mọi thế hệ; những tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lễ hội truyền thống được lưu truyền từ ngàn đời; những chứng tích văn hóa - văn hiến, lịch sử từ truyền thuyết cho tới khoa học… Nhất là sức hút về mặt tâm linh của hai chữ “cội nguồn” xuất phát từ truyền thống đạo lí tốt đẹp uống nước nhớ nguồn và tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên tốt đẹp của cư dân vùng văn hóa lúa nước Đặc biệt, năm 2011 hát Xoan được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ của nhân loại, năm 2012, hồ sơ “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” được UNESCO công nhận là di sản phi vật thể đại diện nhân loại Tất cả đã khiến cho vùng đất Tổ của các vua Hùng trở thành một địa danh đặc biệt nhất cả nước, mang lại cho Phú Thọ một lợi thế duy tôn riêng có trên bản đồ du lịch Việt Nam

Với các lợi thế trên, Phú Thọ có thể phát triển rất nhiều loại hình du lịch đặc biệt là du lịch văn hóa Tuy nhiên, sự phát triển của du lịch nói chung và du lịch văn hóa nói riêng lại chưa tương xứng với tiềm năng, tài nguyên du lịch vốn có Việc

7

khai thác tài nguyên du lịch để đưa vào phục vụ du lịch vẫn còn dừng lại ở việc khai thác thô, chưa được nghiên cứu, quy hoạch và đầu tư đúng mức Các sản phẩm du lịch văn hóa chưa được định hình một cách rõ ràng Chính vì vậy tôi chọn việc

“Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa ở Phú Thọ” làm đề tài tốt nghiệp

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Du lịch văn hóa trở thành xu hướng phát triển của du lịch của thế giới Trên thế giớ đã có rất nhiều học giả nghiên cứu về loại hình du lịch này như “Du lịch văn hóa ở châu Âu” (Culture tourism in Europe - 1996) và “Du lịch văn hóa: Toàn cầu

và địa phương” (Cultural tourism: Global and local perspectives – 2007) của tác giác Richard Greg (1996), hay tác giả Bob MC Mercher và Hilary du cros đã viết

“Du lịch văn hóa: Mối quan hệ giữa du lịch và quản lý di sản văn hóa” (NXB Routledge – 2002) Trong kỷ yếu hội thảo năm 2009 về “ Tác động của du lịch văn hóa” của OECD nêu bật vai trò của du lịch văn hóa, có thể phát triển ở mọi vùng lãnh thổ trên thế giới

Trong Cultural Tourism (du lịch văn hóa), tác giả Milena Ivanovic đã xếp du

lịch khám phá, tham quan, nghiên cứu di sản trong loại hình lớn là du lịch văn hóa

Tác giả Dallen J.Timothy and Gyan P.Nyaupane trong Cultural heritage and

tourism in the developing world : a regional perspective(Di sản văn hóa và du lịch trong sự phát triển của thế giới) đã chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa di sản văn hóa

và du lịch trong tương quan mối liên hệ bao trùm là sự phát triển của thế giới

Borowiecki, KJ và C Castiglione trong điều tra thực nghiệm trên các thành phố của Ý (2014 – Kinh tế du lịch) đã chứng minh rằng các điểm tham quan văn hóa và các sự kiện đặc biệt có sức mạnh giống như nam châm đối với du lịch

Trong cuốn “Du lịch văn hóa ở Croatia (Cultural Tourism in Croatia ), tác giả đã đưa ra kết quả cụ thể mà du lịch Croatia đạt được sau khi áp dụng chiến lược phát triển kinh tế, từ đó chỉ ra du lịch văn hóa là một hướng đi đúng đắn và thực sự bền vững cho sự phát triển kinh tế của đất nước này

Tại Việt Nam, du lịch văn hóa cũng là một trọng tâm phát triển, có khá nhiều những ấn phẩm, nghiên cứu liên quan như “Du lịch văn hóa – lợi thế phát triển” của Ths Nguyễn Thị Lý (Trường CĐ VHNT&DL Sài Gòn), một số luận văn nghiên

8

cứu về du lịch văn hóa riêng biệt các tỉnh như luận văn “Nghiên cứu du lịch văn hóa Thái Bình” của tác giả Bích Thủy, “Nghiên cứu du lịch văn hóa tỉnh Điện Biên” của tác giả Đặng Thanh Nhường (2003)

Ở Phú Thọ, trong những năm gần đây có khá nhiều các nghiên cứu, các đề tài cá nhân hay đề tài trọng điểm về du lịch Phú Thọ, tài nguyên du lịch đặc biệt là tài nguyên du lịch văn hóa, sản phẩm du lịch văn hóa Có những nghiên cứu riêng biệt về các lễ hội ở Phú Thọ tiêu biểu như cuốn “Về miền lễ hội cội nguồn” của tác giả Phạm Bá Khiêm, các nghiên cứu về văn hóa, văn nghệ dân gian, ẩm thực qua

“Tổng tập văn nghệ dân gian đất tổ” của Sở VHTT&DL Phú Thọ (3 tập), “Địa chí Vĩnh Phú – văn hoá dân gian vùng Đất Tổ” sở văn hoá thông tin Phú Thọ xuất bản năm 1986, Các hồ sơ lí lịch di tích đang lưu giữ tại bảo tàng Phú Thọ và Khu di tích lịch sử đền Hùng, Phú Thọ

PGS.TS Lê Anh Tuấn, ThS Nguyễn Thị Hồng Tâm đã có bài viết Nâng cao

vai trò của cộng đồng trong phát triển sản phẩm du lịch di sản Tuy nhiên, nội dung

chỉ giới hạn trong việc phân tích thực trạng, khuyến cáo trách nhiệm của cộng đồng

và người làm du lịch đối với việc tôn trọng và bảo vệ các di sản thế giới

Những công trình nghiên cứu trên, không những giúp cho những nguời quan tâm đến du lịch văn hóa có đựoc sự hình dung đầy đủ về các tài nguyên của du lịch văn hóa PHú Thọ mà còn có gía trị rất hữu ích cho việc khảo cứu khi tôi viết về đề tài này Để thực hiện mục đích nghiên cứu về vấn đề du lịch văn hóa tỉnh Phú Thọ, tôi đã kế thừa kết quả nghiên cứu của nhiều người đi trước, đó là những tư liệu vô cùng quý báu giúp cho quá trình triển khai nghiên cứu đề tài được thuận lợi

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

+ Lí luận: Trên cơ sở khái quát hóa và hệ thống hóa các quan điểm, ý kiến cũng như các tài liệu nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước, đề tài hướng tới việc xây dựng được một hệ thống cơ sở lí luận tương đối vững chắc cho phạm vi nghiên cứu của đề tài Trong đó, quan trọng nhất là việc xác định và khẳng định góc

độ tiếp cận của du lịch di sản là một loại hình du lịch văn hóa

+ Thực tiễn: Từ nền tảng lí luận và những nghiên cứu, tìm hiểu và xử lí thông

9

tin, số liệu về hiện trạng, đề tài đi sâu phân tích khả năng cũng như định hướng phát triển của loại hình du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Phú Thọ Từ đó đưa ra những kiến nghị, đề xuất về mặt giải pháp nhằm phát huy giá trị nguồn tài nguyên du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh, góp phần phát triển loại hình và sản phẩm du lịch văn hóa

ở địa phương

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện những mục tiêu nghiên cứu nêu trên, đề tài tập trung giải quyết một số nhiệm vụ chính sau:

- Tìm hiểu, phân tích, đánh giá các nguồn lực cơ bản, chủ yếu làm nòng cốt để phát triển du lịch văn hóa của tỉnh Phú Thọ

- Đánh giá tình hình khai thác tài nguyên du lịch văn hóa và hiện trạng phát triển du lịch của tỉnh Phú Thọ

- Nghiên cứu đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch văn hóa của địa phương

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu những lĩnh vực chủ yếu của du lịch văn hóa Phú Thọ: Cơ sở vật chất kỹ thuật, sản phẩm du lịch văn hóa, di tích lịch sử, thị trường, nguồn nhân lực, tổ chức, quản lý, tuyên truyền, quảng bá, công tác bảo tồn các di sản và tác động của du lịch đối với các di sản văn hóa ở tỉnh Phú Thọ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Không gian: đề tài giới hạn trong phạm vi tỉnh Phú Thọ với mối quan hệ chặt

chẽ giữa địa giới hành chính tỉnh và các nhân tố tự nhiên, kinh tế, xã hội

Thời gian: Từ năm 2005 đến năm 2013

5 Quan điểm và phương pháp nghiên cứu

5.1 Quan điểm nghiên cứu

* Quan điểm hệ thống

Quan điểm hệ thống là một trong những quan điểm được sử dụng rộng rãi trong du lịch do tính chất tổng thể của đối tượng nghiên cứu Theo quan điểm này, khi nghiên cứu một vấn đề cụ thể nào đó phải đặt nó trong vị trí tương quan với