Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa Huyện Định Hóa, Tỉnh Thái Nguyên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HOÀNG THỊ PHƯƠNG NGA NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

HOÀNG THỊ PHƯƠNG NGA

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 6

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ 7

MỞ ĐẦU 9

1 Tính cấp thiết của đề tài 9

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 10

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

5 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

5.1 Nguồn tài liệu E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

5.2 Phương pháp nghiên cứu ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

6 Đóng góp của luận văn ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

7 Cấu trúc của luận văn ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

NỘI DUNG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ERROR! BOOKMARK

NOT DEFINED

1.1 Văn hóa và Du lịch E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.1.1 Khái niệm Văn hóa E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.1.2 Khái niệm Du lịch ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.3 Mối quan hệ giữa du lịch và văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2 Du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.1 Định nghĩa, đặc điểm và vai trò ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.2 Tài nguyên du lịch văn hóa E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.3 Sản phẩm và điểm đến trong du lịch văn hóa E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.4 Cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.5 Nhân lực du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.6 Thị trường du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.7 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.8 Xúc tiến, tuyên truyền, quảng bá E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.2.9 Bảo tồn di sản văn hóa trong du lịch E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.3 Bài học kinh nghiệm trong phát triển du lịch văn hóaERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.3.1 Kinh nghiệm của huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị ERROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

1.3.2 Kinh nghiệm của thành phố Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên ERROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

1.3.3 Kinh nghiệm của huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

1.4 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.4.1 Lịch sử hình thành và phát triển huyện Định Hóa E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

1.4.2 Đặc điểm tự nhiên ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.4.3 Đặc điểm dân cư, kinh tế, xã hội ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.4.4 Cơ sở hạ tầng E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

1.4.5 Tài nguyên du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

Tiểu kết chương 1 ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA HUYỆN ĐỊNH

HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 2.1 Thị trường khách du lịch văn hóa ở Định Hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.1.1 Lượng khách và phân kỳ khách du lịch đến Định Hóa E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

2.1.2 Nhu cầu của khách du lịch ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.1.3 Đặc điểm của du khách E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.2 Nguồn nhân lực E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.2.1 Lao động thường xuyên ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.2.2 Lao động thời vụ ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.2.3 Cộng đồng địa phương E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.3 Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.4 Vốn đầu tư ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5 Sản phẩm du lịch văn hóa E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.1 Du lịch thăm quan di tích lịch sử E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.2 Du lịch lễ hội ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.3 Du lịch hoài niệm thăm lại chiến khu xưa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.4 Du lịch phong tục E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.5 Du lịch thưởng thức nghệ thuật dân gian ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.6 Du lịch làng nghề E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.7 Du lịch ẩm thực E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.5.8 Một số chương trình du lịch phổ biến ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.6 Công tác xúc tiến, quảng bá du lịch văn hóa E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.6.1 Các cấp chính quyền và quản lý Nhà nước ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.6.2 Các đơn vị kinh doanh du lịch E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.6.3 Cộng đồng địa phương ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.7 Công tác tổ chức, quản lý du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.8 Thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong du lịch E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

2.8.1 Về kiến trúc nhà sàn, đình, chùa ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.8.2 Về nghề thủ công truyền thống và văn hóa ẩm thực E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

2.8.3 Về lễ hội, phong tục tập quán ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.8.4 Về nghệ thuật dân gian E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.8.5 Về các di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.9 Tác động của du lịch văn hóa đối với huyện Định Hóa ERROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

2.9.1 Tác động đến môi trường, cảnh quan ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.9.2 Tác động đến kinh tế ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.9.3 Tác động đến xã hội E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.9.4 Tác động đến văn hóa E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

2.10 Đánh giá chung E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

Tiểu kết chương 2 ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN ERROR!

BOOKMARK NOT DEFINED

DU LỊCH VĂN HÓA HUYỆN ĐỊNH HÓA, TỈNH THÁI NGUYÊN

ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

3.1 Những căn cứ đề xuất giái pháp E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.1.1 Căn cứ vào chủ trương, chính sách của Nhà nước E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

3.1.2 Định hướng, chiến lược phát triển của địa phương E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

3.1.3 Căn cứ vào thực trạng phát triển du lịch văn hóa của Định Hóa

ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.2 Một số giải pháp nhằm phát triển du lịch văn hóa tại huyện Định Hóa

ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.2.1 Xây dựng cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch ERROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

3.2.2 Phát triển nguồn nhân lực E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.2.3 Đa dạng hóa sản phẩm du lịch và phát triển sản phẩm du lịch văn hóa

đặc thù ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.2.4 Nâng cao chất lượng các sản phẩm du lịch văn hóa hiện có ERROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

3.2.5 Xây dựng điểm nhấn thu hút ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.2.6 Liên kết với các điểm du lịch phụ cận ERROR ! B OOKMARK NOT

DEFINED

3.2.7 Tổ chức, quản lý hoạt động du lịch văn hóaE RROR ! B OOKMARK NOT

DEFINED

3.2.8 Bảo tồn tài nguyên du lịch văn hóa ERROR ! B OOKMARK NOT

DEFINED

3.2.9 Xúc tiến và quảng bá nhằm mở rộng thị trường du lịch văn hóa

ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.2.10 Chia sẻ lợi ích giữa các bên tham gia ERROR ! B OOKMARK NOT

DEFINED

3.3 Một số kiến nghị E RROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.3.1 Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước về du lịch E RROR !

B OOKMARK NOT DEFINED

3.3.2 Kiến nghị đối với chính quyền địa phương ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.3.3 Kiến nghị đối với công ty lữ hành ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.3.4 Kiến nghị đối với cộng đồng địa phương ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

3.3.5 Kiến nghị đối với khách du lịch ERROR ! B OOKMARK NOT DEFINED

Tiểu kết chương 3 ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED KẾT LUẬN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11 PHỤ LỤC……… 124

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ICOMOS International Council On Monuments and Sites

(Hội đồng Quốc tế về Di tích và Di chỉ) NĐ-CP Nghị định – Chính phủ

NQ/TW Nghị quyết/Trung ương

QĐ-UBND Quyết định – Ủy ban nhân dân

QĐ-TTg Quyết định – Thủ tướng chính phủ

UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural

Organization (Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa thế giới)

UNWTO World Tourism Organnization (Tổ chức du lịch thế giới)

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

1

Bảng

Bảng 1.1: Các loại hình dân ca dân vũ tiêu biểu của Định Hóa

29

2 Bảng 2.1: Trình độ nhân lực tại Khu di tích

lịch sử - sinh thái ATK Định Hóa

47

3 Bảng 2.2: Doanh thu hoạt động du lịch của

Định Hóa

83

4 Bảng 1: Các dân tộc huyện Định Hóa

(Phụ lục 4)

5 Bảng 2: Lƣợng khách du lịch văn hóa giai

đoạn 2009 – 2014

6 Bảng 3: Số lƣợng khách đến Định Hóa vào

dịp lễ hội Lồng tồng

7 Bảng 4: Chi phí tour 2 ngày 1 đêm trọn gói

cho khách nội địa (ngủ nhà nghỉ)

(Phụ lục 4)

8 Bảng 5: Chi phí tour về trong ngày dành

cho khách nội địa

9 Bảng 6: Chi phí Tour 2 ngày 1 đêm cho

khách nội địa (homnestay)

10 Bảng 7: Phân kì đầu tƣ và khai toán vốn

thực hiện đề án TM – DV (2006 – 2010)

11 Bảng 8: Kinh phí đầu từ cho bảo tồn di sản

văn hóa

12 Bảng 9 – Phụ lục 4: Thực đơn mẫu

13 Bảng 10 – Phụ lục 4: Một số thực đơn phổ

biến khác

1 Biểu đồ 2.1: Lƣợng khách du lịch văn hóa 39

Biểu đồ

Định Hóa giai đoạn 2009-2014

2 Biểu đồ 2.2: Phân kỳ khách du lịch văn hóa

huyện Định Hóa

40

3 Biểu đồ 2.3: Mục đích của khách du lịch

văn hóa đến Định Hóa

41

4 Biểu đồ 2.4: Nhu cầu lưu trú của khách du

lịch văn hóa huyện Định Hóa

43

5 Biểu đồ 2.5: Mức chi tiêu của khách du lịch

văn hóa đến Định Hóa

45

6 Biểu đồ 2.6: Vốn thực hiện đầu tư cho du

lịch văn hóa 2006 – 2010

50

1 Sơ đồ Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức của BQL di tích

lịch sử - sinh thái ATK Định Hóa

76

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong xu thế hiện nay, đời sống vật chất của con người ngày một nâng cao Con người không chỉ muốn được đáp ứng các nhu cầu về vật chất (ăn, mặc, ở, phương tiện đi lại và các tiện nghi khác) mà còn muốn có một đời sống tinh thần đa dạng, phong phú Trong bối cảnh ấy, du lịch là một trong những giải pháp được lựa chọn/yêu thích bởi nó

là nhu cầu thiết yếu, mang lại cho con người thời gian nghỉ ngơi thoải mái sau những giờ làm việc căng thẳng Đi song song với sự phát triển của xã hội, ngành công nghiệp

không khói này ngày càng trở thành một lĩnh vực kinh tế vô cùng quan trọng

Sự bứt phá mạnh mẽ của ngành du lịch đã ghi nhận sự lớn mạnh của những loại hình, hình thức du lịch khác nhau mà một trong số đó chính là du lịch văn hóa Đây là loại hình du lịch đã và đang trở thành xu hướng phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là những nước đang phát triển, khi mà nền tảng, quy mô, nguồn lực không lớn, chưa có đủ thế mạnh trong việc xây dựng những điểm du lịch đắt tiền, những trung tâm giải trí tầm cỡ và hiện đại Ngoài ra, đây lại là một loại hình du lịch có nhiều ưu điểm không phụ thuộc vào thời tiết có thể phát triển quanh năm Nguồn thu từ du lịch văn hoá mang tính chất ổn định (ít rủi ro) với mức tăng trưởng ngày càng lớn nó giúp con người hiểu biết sâu sắc về thế giới xung quanh Mặt khác, việc khai thác tiềm năng văn hoá truyền thống trong kinh doanh du lịch cũng là một cách tốt nhất được tiến hành đồng thời với việc bảo vệ tôn tạo chúng

Đối với nước ta, du lịch văn hóa được xác định là một trong những loại hình du lịch đặc thù, có thế mạnh và tiềm năng phát triển phong phú Các hoạt động nhằm nâng cao sức hút cũng như chất lượng của du lịch văn hóa đã đem lại nhiều thành tựu trong kinh tế - văn hóa – xã hội, ngày càng khẳng định được vị trí trong ngành du lịch Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đó, du lịch văn hóa nước ta còn bộc lộ những vấn đề yếu kém chưa đáp ứng được sự mong đợi của du khách trên phạm vi cả nước

Định Hóa là huyện miền núi của tỉnh Thái Nguyên có sự cộng cư của 9 dân tộc (Tày, Nùng, Dao, Kinh, Sán Chí, Hoa, Mông…) Nhắc đến Định Hóa là nhắc đến ATK – an toàn khu thời kỳ kháng chiến chống Pháp Nói đến Định Hóa là nói đến một huyện có tới 128 di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh Nhân dân các dân tộc trong huyện vốn có truyền thống cách mạng còn bảo lưu, gìn giữ được nhiều giá trị văn hóa bản địa như văn hóa nhà sàn; các điệu hát Ví, Then, Lượn, Sli, Páo dung; nghề thủ công truyền thống; lễ hội Lồng Tồng, lễ hội chùa Hang; nghệ

thuật múa rối cạn của đồng bào Tày… Trong 24/24 đơn vị hành chính của huyện đều có di tích lịch sử văn hóa, xã nhiều nhất có 25 di tích, xã ít nhất là 1 di tích (xem Phụ lục 1) Chính vì có tiềm năng và lợi thế đó mà loại hình Du lịch văn hóa trở thành một thế mạnh của huyện Định Hóa nói riêng và tỉnh Thái Nguyên nói chung Bản sắc văn hóa đặc sắc của cộng đồng dân cư nơi đây luôn là những bí ẩn

mà khách du lịch muốn tìm hiểu như phong tục tập quán, lễ hội, làng nghề Tất cả những điều đó là cơ sở tạo nên nhiều sản phẩm du lịch độc đáo hấp dẫn du khách

Chính vì vậy trong Chiến lược phát triển du lịch của vùng trung du miền núi phía

Bắc giai đoạn 2010 – 2020 tầm nhìn 2030 đã xác định du lịch văn hóa là sản phẩm

đặc thù của vùng Cùng với đó, mục tiêu tổng quát trong Đề án phát triển du lịch

Thái Nguyên giai đoạn 2009 – 2015, tầm nhìn đến 2020 đã chỉ rõ: “Khai thác có hiệu quả các tiềm năng du lịch sinh thái, du lịch văn hóa – lịch sử, phấn đấu đến

2015 đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh và tỉnh Thái Nguyên trở thành trung tâm du lịch vùng Việt Bắc” [40, tr.2]

So với thế mạnh trên thì việc phát triển du lịch văn hóa hiện hay là chưa tương xứng, còn nhiều vấn đề làm cho du lịch văn hóa của huyện Định Hóa nói riêng và của tỉnh Thái Nguyên nói chung chưa “cất cánh” Sản phẩm du lịch còn nghèo nàn, đơn điệu, chưa mang tính đặc trưng của địa phương, chưa tạo được tính cạnh tranh trên thị trường, vì vậy chưa thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu của du khách, nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ, chưa được nghiên cứu thấu đáo, chưa được đầu tư phát triển nên chưa thu hút khách du lịch trong và ngoài nước

Căn cứ vào thực trạng và tính cấp bách của vấn đề, tôi đã lựa chọn đề tài

“Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tại huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên”

làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích:

+ Nhằm tìm hiểu tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch văn hóa của huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên

+ Đề xuất một số giải pháp khả thi nhằm phát triển du lịch văn hóa ở Định Hóa một cách hiệu quả và bền vững

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt

1 Trần Thúy Anh (2004), Ứng xử văn hóa trong du lịch, sách tham khảo,

Nxb Đại học Quốc gia

2 Trần Thúy Anh (Chủ biên) (2011), Du lịch văn hóa những vấn đề lý luận

và nghiệp vụ, Nxb Giáo dục Việt Nam

3 Ban quản lý Khu di tích lịch sử-sinh thái ATK Định Hóa, Thái Nguyên (2014),

Di tích quốc gia đặc biệt ATK Định Hóa – Thái Nguyên, Nxb Quân đội nhân dân

4 Bảo tàng Thái Nguyên (2003), Thái Nguyên di tích danh thắng và triển

vọng tương lai

5 Nguyễn Văn Bình (2005), Phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hóa –

một công cụ bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, Bảo vệ môi trường,

Tổng cục Du lịch, tr.98

6 Trương Quốc Bình (2005), Vai trò các di sản văn hóa với sự phát triển du

lịch Việt Nam, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 3, tr.22-23

7 Nguyễn Văn Chiến (2206), Tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch

Thái Nguyên

8 Nguyễn Văn Đính-Trần Thị Minh Hòa, Giáo trình kinh tế du lịch, Nxb

Đại học Kinh tế quốc dân

9 Hồ Hoàng Hoa (1998), Lễ hội, một nét đẹp trong văn hóa cộng đồng, Nxb

Khoa học xã hội

10 Nguyễn Phạm Hùng (2010), Đa dạng văn hóa và sự phát triển du lịch ở

Việt Nam, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 11

11 Nguyễn Phạm Hùng (2012), Bảo tồn văn hóa như một hoạt động phát triển du

lịch, Hội thảo khoa học “Phát triển du lịch trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế”, Trường

Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, ngày 06/04/2012

12 Đinh Trung Kiên (2004), Một số vấn đề về du lịch Việt Nam, Nxb ĐHQG

Hà Nội

13 Nguyễn Thị Kim Loan, Nguyễn Trường Tân (2012), Quản lý di sản văn

hóa, Nxb ĐHQG Hà Nội

14 Hoàng Lương (2005), Văn hóa các dân tộc Đông Bắc Việt Nam, Trường

ĐH Văn hóa Hà Nội