Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình Phạm Thị Bích Thủy Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn ThS ngành: Du lịch Chương trình đào tạo thí điểm; Mã số: Ngư

Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh

Thái Bình

Phạm Thị Bích Thủy

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn ThS ngành: Du lịch (Chương trình đào tạo thí điểm); Mã số:

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Phạm Hùng

Năm bảo vệ: 2011

Abstract Nghiên cứu và hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về du lịch văn hóa,

trong đó khai thác mối liên hệ mật thiết giữa văn hóa và du lịch văn hóa Đồng thời đưa ra

một số kinh nghiệm phát triển du lịch văn hóa tại một số quốc gia trên thế giới cũng như ở

Việt Nam có ý nghĩa thực tiễn là bài học cho việc phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

Phân tích điều kiện, nguồn lực phát triển du lịch văn hóa; nghiên cứu thực trạng hoạt động du

lịch văn hóa của tỉnh Thái Bình (thực trạng về tài nguyên, nhân lực, cơ sở vật chất kỹ thuật, tổ

chức quản lý, thị trường, sản phẩm…)

Keywords Du lịch; Văn hóa; Thái Bình

Content

MỤC LỤC

Trang MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 8

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4 Phương pháp nghiên cứu 9

5 Bố cục luận văn 9

6 Đóng góp của luận văn 10

CHƯƠNG 1:MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH VĂN HÓA VÀ11 VIỆC NGHIÊN CỨU DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH THÁI BÌNH 11

1.1 Những vấn đề lý luận về du lịch văn hóa 11

1.1.1 Du lịch văn hóa 11

1.1.2 Tài nguyên du lịch nhân văn 12

1.1.3 Điểm đến du lịch văn hóa 14

1.1.4 Cơ sở vật chất kỹ thuật của du lịch văn hóa 15

1.1.5 Sản phẩm du lịch văn hóa 16

1.1.6 Khách du lịch đi với mục đích văn hóa 19

1.1.7 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa 20

1.1.8 Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong du lịch 21

1.2 Bài học kinh nghiệm trong nghiên cứu, phát triển du lịch văn hóa 23

1.2.1 Bài học kinh nghiệm nước ngoài 23

1.2.2 Bài học kinh nghiệm trong nước 28

1.3 Những vấn đề đặt ra trong nghiên cứu du lịch văn hóa Thái Bình 31

1.3.2 Những thuận lợi trong hoạt động du lịch văn hóa Thái Bình 32

1.3.3 Những khó khăn trong hoạt động du lịch văn hóa Thái Bình 33

Tiểu kết chương 1 34

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH THÁI BÌNH 35

2.1 Điều kiện phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình 35

2.1.1 Điều kiện bên trong 35

2.1.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 35

2.1.1.3 Tài nguyên du lịch văn hóa 36

2.1.2 Điều kiện bên ngoài 55

2.1.2.1 Vị trí của du lịch Thái Bình trong vùng đồng bằng sông Hồng 55

2.1.2.2 Hệ thống chính sách nhà nước về phát triển du lịch 56

2.2 Khảo sát thực trạng du lịch văn hóa Thái Bình 57

2.2.1 Cơ sở vật chất phục vụ du lịch văn hóa 57

2.2.1.1 Hệ thống cơ sở lưu trú 57

2.2.1.2 Hệ thống cơ sở kinh doanh ăn uống 59

2.2.1.3 Hệ thống cơ sở kinh doanh lữ hành 59

2.2.1.4 Phương tiện vận chuyển khách du lịch 60

2.2.1.5 Các trung tâm văn hóa, thể thao phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí 60

2.2.2 Nhân lực du lịch 61

2.2.2.1 Thực trạng chung nhân lực du lịch Thái Bình 61

2.2.2.2 Lực lượng cán bộ quản lý nhà nước về du lịch 64

2.2.3.3 Nhân lực tại các điểm du lịch văn hóa 66

2.2.3 Thị trường khách du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình 68

2.2.3.1 Thực trạng lượng khách du lịch 68

2.2.3.2 Đặc điểm nguồn khách du lịch 70

2.2.4 Sản phẩm du lịch văn hóa tiêu biểu 72

2.2.4.1 Du lịch tham quan, nghiên cứu các di sản văn hóa 73

2.2.4.2 Du lịch tôn giáo, tín ngưỡng 73

2.2.4.3 Du lịch lễ hội 73

2.2.4.4 Du lịch làng nghề 74

2.2.4.5 Du lịch làng quê 75

2.2.5 Tổ chức, quản lý hoạt động du lịch văn hóa 76

2.2.5.1 Cơ quan quản lý nhà nước cấp Trung ương về du lịch 76

2.2.5.2 Chính quyền địa phương và Ban quản lý di tích 80

2.2.5.3 Các cơ sở và đơn vị kinh doanh du lịch 81

2.2.6 Xúc tiến, quảng bá sản phẩm du lịch văn hóa 82

Tiểu kết chương 2 85

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA TỈNH THÁI BÌNH 88

3.1 Những căn cứ đề xuất giải pháp 88

3.1.1 Căn cứ khoa học 88

3.1.1.1 Định hướng phát triển theo ngành 88

3.1.1.2 Định hướng phát triển theo lãnh thổ 91

3.1.1.3 Định hướng đầu tư phát triển du lịch 92

3.1.2 Căn cứ thực tiễn 93

3.2 Những giải pháp phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình 93

3.2.1 Giải pháp về tổ chức, quản lý hoạt động du lịch văn hóa 93

3.2.1.1 Đối với cơ quan quản lý nhà nước cấp Trung ương về du lịch 93

3.2.1.2 Đối với đơn vị kinh doanh du lịch 96

3.2.1.3 Đối với chính quyền địa phương 97

3.2.2 Giải pháp về đầu tư hoàn thiện cơ sở vật chất kỹ thuật 98

3.2.2.1 Hoàn thiện hệ thống giao thông 98

3.2.2.2 Đầu tư nâng cấp hệ thống cơ sở lưu trú 99

3.2.2.3 Đầu tư xây dựng cơ sở vui chơi, giải trí và các công trình bổ trợ 99

3.2.3 Giải pháp về nguồn nhân lực du lịch 100

3.2.4 Giải pháp về thị trường du lịch 102

3.2.5 Giải pháp về xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù 103

3.2.5.1 Xây dựng các điểm du lịch văn hóa tiêu biểu của Thái Bình 103

3.2.5.2 Xây dựng các tuyến du lịch chuyên biệt và kết hợp 108

3.2.5.3 Đa dạng hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ du lịch 109

3.2.6 Giải pháp đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá du lịch 110

3.2.7 Giải pháp về bảo tồn và phát huy di sản 111

Tiểu kết chương 3 112

KẾT LUẬN 113

TÀI LIỆU THAM KHẢO 115

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Những năm gần đây, du lịch văn hóa đã và đang trở thành xu hướng phổ biến của nhiều quốc gia trên thế giới và khu vực Du lịch văn hóa còn được xem

là sản phẩm đặc thù của các quốc gia đang phát triển Với nền tảng, quy mô, nguồn lực không lớn, các nước đang phát triển chưa có đủ thế mạnh trong việc xây dựng những điểm du lịch đắt tiền, những trung tâm giải trí tầm cỡ và hiện đại như các nước phát triển mà thường dựa vào nguồn lực tự nhiên và sự đa dạng

về bản sắc văn hóa dân tộc, coi đó là vốn để phát triển du lịch Hơn nữa phần lớn hoạt động du lịch văn hóa ở các nước đang phát triển gắn liền với địa phương, cũng thường là nơi còn tồn tại đói nghèo Bởi thế, thu hút du khách tham gia du lịch văn hóa tức là tạo ra dòng chảy mới và cải thiện cuộc sống của người dân địa phương Đối với nước ta, du lịch văn hóa cũng được xác định là một trong những loại hình du lịch đặc thù, có thế mạnh và tiềm năng phát triển phong phú, thu hút nhiều khách du lịch trong nước và quốc tế

Thái Bình là tỉnh đồng bằng ven biển có tài nguyên du lịch nhân văn

đa dạng phong phú Hiện nay, loại hình du lịch văn hóa là thế mạnh của du lịch tỉnh nhà Theo thống kê, Thái Bình có hơn 2000 di tích lịch sử - văn hóa, trong đó có gần 100 di tích được xếp hạng Di tích lịch sử và Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, gần 400 di tích cấp tỉnh Các di tích lịch sử - văn hóa được phân bố ở khắp các huyện, thị trong tỉnh là cơ sở để tạo nên nhiều sản phẩm du lịch đặc sắc hấp dẫn du khách

Về địa lý nhân văn, Thái Bình cũng có những đặc điểm riêng Thái Bình không có cư dân tại chỗ, mà từ nhiều địa phương khác, từ rất sớm trong lịch sử, đã tới đây sinh tụ, chung sức chung lòng dựng làng, quai đê lấn biển, với một ý chí quyết thắng Sinh sống trên một vùng đất mới không rộng, mật

độ dân cư cao so với các tỉnh khác vùng đồng bằng, người dân Thái Bình trong cuộc vật lộn dai dẳng và quyết liệt chinh phục thiên nhiên, sóng gió, đầm lầy để nuôi sống mình, đã từ rất sớm tự rèn luyện cho mình một ý chí tự lực, tự cường, mãnh liệt, một tinh thần đấu tranh chống xâm lược Chính trên

cơ sở kết hợp các nhân tố đặc biệt về thiên nhiên và con người mà trong lịch

sử dựng nước và giữ nước oai hùng của dân tộc, Thái Bình là nơi sản sinh

nhiều anh hùng hào kiệt, nhiều danh nhân văn hóa có công với đất nước Thái Bình còn là một trong những địa phương có phong trào cách mạng mạnh mẽ,

là quê hương của “tiếng trống năm 30” Điều kiện hình thành và phát triển đã tạo cho Thái Bình một khối lượng lớn những di tích lịch sử cách mạng, là tiền

đề thuận lợi cho hoạt động du lịch văn hóa

Đã có nhiều nghiên cứu về văn hóa Thái Bình và du lịch văn hóa Thái Bình, ví dụ như: “Văn hóa làng ở Thái Bình” tác giả Phạm Minh Đức - Phạm Hóa, “Di tích khảo cổ học ở Thái Bình” và “Di tích lịch sử văn hóa Thái Bình” của Bảo tàng Thái Bình, “Danh nhân Thái Bình” và “Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Thái Bình thời kỳ 2001 - 2010 và định hướng đến năm 2020” của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình, “Địa chí Thái Bình” của UBND tỉnh Thái Bình ấn hành… Tuy nhiên, các công trình trên chưa nghiên cứu riêng về du lịch văn hóa Thái Bình, chưa nghiên cứu tổng thể, toàn diện về du lịch văn hóa Thái Bình Cùng với đó, thực tiễn hoạt động

du lịch văn hóa Thái Bình hiện nay cho thấy sản phẩm du lịch ở đây còn nghèo, đơn điệu, chưa tương xứng với tiềm năng, chưa mang tính đặc trưng của địa phương, chưa tạo được tính cạnh tranh trên thị trường, vì thế chưa thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu của du khách Nhiều dự án đầu tư du lịch đã được tiến hành và đi vào hoạt động nhưng nhìn chung hầu hết vẫn ở quy mô nhỏ lẻ,

tự phát, chưa có tính đồng bộ cao hoặc có những dự án lớn nhưng vẫn còn trong tình trạng dang dở

Căn cứ vào thực trạng và tính cấp bách của vấn đề, tác giả đã lựa chọn

đề tài “Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình” nhằm tìm ra

những định hướng và giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả khai thác sản phẩm du lịch văn hóa của tỉnh trong thời gian tới, đưa du lịch văn hóa thành loại hình chủ đạo đem lại nhiều lợi ích về kinh tế và xã hội cho Thái Bình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn khi thực hiện là góp phần phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình cũng như góp phần bảo tồn di sản văn hóa trong kinh doanh du lịch của tỉnh

Để đạt được mục đích trên, luận văn sẽ tiến hành giải quyết các nhiệm

vụ chính là:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về du lịch văn hóa như: tài nguyên du lịch nhân văn, điểm đến du lịch văn hóa, thị trường, nguồn khách… để từ đó xây dựng sản phẩm văn hóa thành sản phẩm du lịch, tổ chức thực hiện và quản lý chúng nhằm mục đích phát triển du lịch và bảo tồn văn hóa

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng khai thác sản phẩm du lịch văn hóa của tỉnh Thái Bình

- Nêu ra những đề xuất góp phần phát triển du lịch văn hóa và bảo tồn

di sản văn hóa tỉnh Thái Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Thực tiễn hoạt động du lịch văn hóa Thái Bình, cụ thể về các vấn đề:

cơ sở vật chất phục vụ du lịch văn hóa, nhân lực du lịch, sản phẩm du lịch văn hóa, thị trường khách du lịch, công tác tổ chức, quản lý du lịch văn hóa, hoạt động xúc tiến, quảng bá du lịch Thái Bình…

- Những kinh nghiệm trong việc bảo tồn, phục hồi, khai thác tài nguyên văn hóa vào mục đích kinh doanh du lịch

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Nghiên cứu các di sản văn hóa, tài nguyên

du lịch văn hóa trên địa bàn tỉnh Thái Bình Trong đó, luận văn tập trung nghiên cứu một số điểm du lịch có quy mô tương đối lớn, có khả năng hình thành điểm du lịch thu hút khách của Thái Bình

- Phạm vi về thời gian: số liệu, tài liệu sẽ thu thập từ thời điểm năm

2000 đến nay, các định hướng phát triển sản phẩm du lịch văn hóa của tỉnh và các giải pháp được đưa ra cho thời gian tới

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu

- Phương pháp thống kê, phân loại, so sánh

- Phương pháp khảo sát thực địa

5 Bố cục luận văn

Luận văn gồm 118 trang Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về du lịch văn hóa và việc nghiên cứu du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

Chương 2: Thực trạng hoạt động du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

Chương 3: Một số giải pháp phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

6 Đóng góp của luận văn

- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về du lịch văn hóa

- Hệ thống hóa giá trị nguồn tài nguyên du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

- Nghiên cứu, khảo sát thực tế hoạt động du lịch văn hóa của tỉnh Trên

cơ sở đó, đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển du lịch văn hóa tỉnh Thái Bình

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Đào Duy Anh (1992), Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb Tp Hồ Chí Minh

2 Trần Thúy Anh (Chủ biên) (2011), Du lịch văn hóa, những vấn đề lý

luận và nghiệp vụ, Nxb Giáo dục

3 Trần Thúy Anh, Nguyễn Thu Thủy, Nguyễn Thị Anh Hoa (2010), Ứng

xử văn hóa trong du lịch, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

4 Bảo tàng Thái Bình (1999), Di tích khảo cổ học ở Thái Bình, Nxb Bảo

tàng Thái Bình

5 Bảo tàng Thái Bình (1999), Di tích lịch sử văn hóa Thái Bình, tập 1,

Nxb Bảo tàng Thái Bình

6 Trương Quốc Bình (2005), Vai trò các di sản văn hóa với sự phát triển

du lịch Việt Nam, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 3, tr.22-23

7 Trương Quốc Bình (2010), Việt Nam - công tác quản lý di sản văn hóa,

Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 7, tr.58-59

8 Trịnh Xuân Dũng (2011), Du lịch Việt Nam nhìn lại việc thực hiện

Hiến pháp năm 1992, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 12, tr.44-45

9 Phạm Minh Đức - Phạm Hóa (2010), Văn hóa làng ở Thái Bình, Sở

Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình xuất bản

10 Hồ Hoàng Hoa (1998), Lễ hội một nét đẹp trong văn hóa cộng đồng,

Nxb Khoa học Xã hội

11 Trần Thị Minh Hòa, Trần Thúy Anh (2011), Khai thác di sản văn hóa

phục vụ phát triến du lịch, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 12, tr.28-29

12 Nguyễn Phi Hoanh (1970), Lược sử mỹ thuật Việt Nam, Nxb Khoa học

Xã hội

13 Nguyễn Phạm Hùng (2010), Đa dạng văn hóa và sự phát triển du lịch

ở Việt Nam, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 11, tr.48

14 Đinh Gia Khánh (1999), Trên đường tìm hiểu văn hóa dân gian, Nxb

Khoa học Xã hội, Hà Nội

15 Đinh Gia Khánh, Lê Hữu Tầng (chủ biên) (1993), Lễ hội truyền thống

trong đời sống xã hội hiện đại, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội

16 Trường Khánh (2002), Hoàng Đế Triều Trần cội nguồn - ấn tượng dân

gian, Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội

17 Phạm Trọng Lê Nghĩa (2011), Phát huy vai trò quản lý nhà nước tại

các điểm du lịch, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 3, tr.58-59

18 Hữu Ngọc (2008), Lãng du trong văn hóa Việt Nam, Nxb Thanh Niên

19 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2001), Luật Di

sản, Nxb Chính trị Quốc gia

20 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật Du

lịch, Nxb Chính trị Quốc gia

21 Dương Văn Sáu (2009), Du lịch lễ hội và lễ hội du lịch ở Việt Nam,

Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 4, tr.26-27

22 Dương Văn Sáu (2010), Phát triển sản phẩm du lịch ở Việt Nam, Tạp

chí Du lịch Việt Nam, số 2, tr 32-33

23 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình (2001), Quy hoạch tổng

thể phát triển du lịch tỉnh Thái Bình thời kỳ 2001 - 2010 và định hướng đến năm 2020, Thái Bình

24 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình (2009), Báo cáo nhân lực

du lịch Thái Bình, Thái Bình

25 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình (2009), Báo cáo tình hình

phát triển du lịch, thực trạng và nhu cầu phát triển nguồn nhân lực du lịch của Thái Bình đến năm 2020, Thái Bình

26 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình (2010), Báo cáo Tổng kết

công tác văn hóa, thể thao và du lịch năm 2010 Phương hướng, nhiệm

vụ trọng tâm năm 2011, Thái Bình

27 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình (2011), Dự thảo Quy

hoạch phát triển sự nghiệp Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Bình giai đoạn 2010 - 2020, Thái Bình

28 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Bình (2011), Báo cáo kết quả

công tác văn hóa, thể thao và du lịch 6 tháng đầu năm 2011

29 Sở Văn hóa Thông tin Thái Bình (2002), Danh nhân Thái Bình, Trung

tâm UNESCO thông tin tư liệu lịch sử - văn hóa Việt Nam và sở Văn hóa Thông tin Thái Bình xuất bản