Giáo án dạy thêm Văn 6

Giáo án dạy thêm Văn 6 nằm trong thư viện giáo án dạy thêm khoa học, rõ ràng do VnDoc tổng hợp và biên tập chi tiết giúp các thầy cô giáo có thêm tài liệu tham khảo soạn giáo án dạy thêm môn Ngữ văn lớp 6. Chúc thầy cô và các em có tiết học hay.

Trang 1

Ch Ủ đề 1 : Từ tiếng Việt

Ngày soạn : 01-07-2010

Tiết 1 + 2 : Từ và cấu tạo của từ tiếng Việt

A / Mục tiêu cần đạt : Giúp HS :

- Hiểu được thế nào là từ và đặc điểm cấu tạo của từ tiếng Việt :

+ Khái niệm về từ

+ Đơn vị cấu tạo từ (tiếng)

+ Các kiểu cấu tạo từ (từ đơn /từ phức; từ ghép/từ láy )

- Vận dụng vào sử dụng trong cuộc sống hằng ngày và trong các văn cảnh cụ thể

- GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS

- Giới thiệu bài

Hoạt động 2 : Hình thành khái niệm :

? Trong TV , đơn vị nào không phải là đơn vị

? Vậy đơn vị cấu tạo của từ là gì ?

? Từ do 1 tiếng tạo thành được gọi là gì ?

? Từ do 2 hoặc nhiều tiếng tạo thành gọi là gì ?

Bài tập : Xác định các từ có mặt trong đoạn thơ

Nhưng chưa thấy gì đâu

Mặt trời mới nhô cao

Cho trẻ con nhìn rõ

Màu xanh bắt đầu cỏ

Màu xanh bắt đầu cây

1- Từ là gì ?

- Tiếng, chỉ là đơn vị dùng để cấu tạo nên từ

- Đó là những cụm từ ( kết hợp từ ), làm thànhphần câu

- Gồm 12 tiếng

9 từ

- Có các từ gồm 1 tiếng, có các từ gồm 2 tiếngtrở lên

- Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ

- Từ đơn là từ do 1 tiếng tạo thành

- Từ phức là từ do 2 hoặc nhiều tiếng tạo thành

HS làm việc theo nhóm, cử đại diện trình bày

Trang 2

him bấy giờ sinh ra

Cho trẻ nghe tiếng hót…”

Bài tập 1 : Tìm các từ ghép đồng nghĩa với:

giống nòi, chăn nuôi

Bài tập 2 : Tìm các từ ghép theo kiểu cấu tạo :

thơm lừng (thơm + x), trắng tinh (trắng + x )

? Nhận xét cấu tạo của các từ trên ?

Bài tập 3 : Trong các từ dưới đây, từ nào là từ

ghép, từ nào là từ láy ?

Bao bọc, căn cước, hỏi han, mưa móc, mai một,

mải miết,sắm sửa, của cải,tính tình, thút thít

- HS làm việc độc lập, suy nghĩ trả lời

- Trụi trần, trái đất, trẻ con, mặt trời, bóng đêm,màu sắc, màu xanh, màu đỏ, gang tay, sợi tóc,cái hoa, cái cúc

VD : dòng giống

- Do 1 tiếng chính có nghĩa và 1 tiếng phụ đượcghép với tiếng chính; nghĩa của từ là nghĩa củatiếng chính được phân loại theo nghĩa tiếng phụ(nghĩa phân loại)

Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà :

- Nắm nội dung bài học

- Tìm 1 số từ ghép có tiếng đi và 1 số từ ghép có tiếng học.

- Chuẩn bị bài mới

Trang 3

Ngày soạn : 03-7-2010

Tiết 3 + 4 : Từ ghép.

A / Mục tiêu cần đạt :

Giúp học sinh:

-Nắm được đặc điểm của từ ghép, các loại từ ghép

- Vận dụng vào văn cảnh cụ thể, vào cuộc sống hằng ngày

- Kiểm tra bài cũ:

? Vẽ sơ đồ cấu tạo từ tiếng Việt Lấy VD minh hoạ ?

? Làm bài tập đã cho về nhà ?

- Giới thiệu bài mới

GV treo bảng phụ : cho VD sau :

Bố để ý là sáng nay, lúc cô giáo đến thăm, khi

nói với mẹ, tôi có nhỡ thốt ra một lời thiếu lễ

độ Để cảnh cáo tôi, bố đã viết thư này Đọc thư

? Dựa vào mối liên hệ về nghĩa giữa các tiếng,

từ ghép được chia làm mấy loại ? Là những loại

nào ?

1- Đặc điểm của từ ghép:

- Từ đơn : bố,là, sáng ,nay, lúc, đến, thăm, khi,nói, với, mẹ, tôi, có, nhỡ, thốt, ra,một ,

lời ,thiếu ,đã, để, viết , thư, này, đọc, thư

- Từ phức : để ý, cô giáo, lễ độ, cảnh cáo, xúc

động, vô cùng

- Từ ghép, từ láy

- Từ ghép là từ do 2 hay nhiều tiếng tạo thành

- Các tiếng trong từ ghép thường có nghĩa và cóquan hệ với nhau về nghĩa

2- Các loại từ ghép :

- 2 loại : Từ ghép chính phụ và từ ghép đẳnglập

Loại từ ghép Đặc điểm về cấu tạo Đặc điểm về nghĩa

Từ ghép chính

phụ

-Có tiếng chính và tiếng phụ

- Tiếng phụ bổ sung nghĩa cho tiếngchính

- Tiếng chính đặt trước tiếng phụ

từ ghép

Trang 4

- Nắm được thế nào là từ láy , đặc điểm của từ láy, các loại từ láy.

- Phân biệt được từ láy với từ ghép

- Vận dụng vào sử dụng trong giao tiếp hằng ngày, trong làm văn

B – Chuẩn bị :

- GV : Đọc tài liệu có liên quan , soạn bài

Bảng phụ

- HS: Trả lời câu hỏi

C – Tiến trình giờ dạy :

Hoạt động 1 : Khởi động :

- Kiểm tra bài cũ :

? Thế nào là từ ghép? Có mấy loại từ ghép ? Lấy VD minh hoạ ?

? đặc điểm của các loại từ ghép?

- Giới thiệu bài

Phất phơ dưới ngọn nắng hồng buổi mai.

? Tìm các từ láy có trong bài ca dao trên ?

? Quan hệ về âm thanh thể hiện giữa chúng

ntn ?

? Có mấy loại từ láy ? Là những loại nào?

Chúng có đặc điểm về cấu tạo và về nghĩa ntn ?

1- Đặc điểm của từ láy :

- Từ láy là từ do 2 trở lên tạo thành

Các tiếng trong từ láy có quan hệ về âm thanh( có đặc điểm giống nhau về âm thanh và có sựhoà phối các đặc điểm âm thanh giữa các tiếng )

- Mênh mông, bát ngát , đòng đòng, phất phơ

2 – Các loại từ láy :

HS trả lời được như sau :( GV cho HS kẻ bảng )

Từ láy toàn bộ - Các tiếng lặp nhau hoàn toàn

- Các tiếng có sự biến đổi (thanh điệu hoặcphụ âm cuối ) để tạo nên sự hài hoà âmthanh

- Có sắc thái biểu cảm

- Có sắc thái tăng hay giảm nghĩa

so với tiếng gốc (nếu có) do sựhoà phối âm thanh giữa các tiếngtrong từ

Từ láy bộ phận - Các tiếng có sự giống nhau ở phụ âm đầu

hay vần

- Có nghĩa miêu tả, có sắc tháibiểu cảm do sự hoà phối âm thanhgiữa các tiếng

? Từ láy và từ ghép giống và khác nhau như thế

nào ?

3 – Phân biệt từ láy và từ ghép :

- Giống nhau : Đều là từ phức ( do 2 tiếng trởlên tạo thành )

Trang 5

? Lấy VD minh hoạ để làm rõ ?

- Khác nhau : Từ láy do quan hệ về âm thanh tạothành

Từ ghép do các tiếng có quan hệ về nghĩa tạothành

Hoạt động 3 : Luyện tập :

Lập danh mục các loại từ láy và phân loại từ láy trong văn bản “ Thánh Gióng “ và “ Thạch Sanh

“ Theo mẫu sau :

Từ láy toàn bộ :

+ các tiếng lặp nhau hoàn toàn :

+ Các tiếng có biến đổi thanh điệu hoặc phụ âm cuối :

Từ láy bộ phận :

+ các tiếng lặp lại phụ âm đầu :

+ Các tiếng lặp lại phần vần :

- Chuẩn bị làm bài kiểm tra 1 tiết

Đọc tài liệu, nghiên cứu nội dung, ra đề

Trang 6

Mưa xuống……,giọt ngã ,giọt bay, bụi nước trắng xoá Trong nhà … hẳn đi Mùi nước mới

ấm , ngòn ngọt, …… Mùi … , xa lạ của những trận mưa đầu mùa đem về Mưa rèo rèo trênsân , gõ …….trên phên nứa , mái giại , đập … , liên miên vào tàu lá chuối Tiếng giọt gianh

đổ … , xói lên những rãnh nước sâu

Đáp án :

Câu 1 : 2 điểm

Từ ghép chính phụ Xoài tượng, nhãn lồng, chim sâu, xe đạp, nhà khách, nhà nghỉ

Từ ghép đẳng lập Học hành, nhà cửa, làm ăn, đất cát, vôi ve,

- rào rào, lẩm bẩm, um tùm, nhỏ nhẻ, lạnh lùng , chi chít

- Trong trẻo, ngoan ngoãn, lồng lộn , mịn màng, bực bội , đẹp đẽ

Trang 7

- Nắm được khái niệm từ đồng nghĩa , các loại từ đồng nghĩa.

- Nắm được cách sử dụng từ đồng nghĩa cho hợp lý

- Vận dụng vào sử dụng trong cuộc sống , trong hành văn

- Kiểm tra bài cũ :

GV kiểm tra sự chuẩn bị ở nhà của HS

- Giới thiệu bài mới:

Hoạt động 2: Hình thành khái niệm:

GV treo bảng phụ có VD :

Đem qua , gà gáy, canh ba

Vợ tôi, con gái, đàn bà, nữ nhi.

? Nhận xét về ý nghĩa của nhóm từ trên ?

? Em hiểu thế nào là từ đồng nghĩa ?

BT : Tìm các từ đồng nghĩa với nhóm từ sau:

a) - Rủ nhau xuống bể mò cua

Đem về nấu quả mơ chua trên rừng

- Chim xanh ăn trái xoài xanh

Ăn no tắm mát đậu cành cây đa

b) – Trước sức tấn công như vũ bão và tinh thần

chiến đấu tuyệt vời của nghĩa quân Tây Sơn,

hàng vạn quân Thanh đã bỏ mạng.

- Công chúa Ha-ba-na đã hi sinh anh dũng ,

thanh kiếm vẫn cầm tay

? Có mấy loại từ đồng nghĩa ?

? Lấy VD về từ đồng nghĩa hoàn toàn và từ đồng

1- Từ đồng nghĩa là gì ?

- Có nghĩa gần giống nhau

-> Là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gầngiống nhau

2- Các loại từ đồng nghĩa :

- Quả , trái : giống nhau, không phân biệt sắcthái ý nghĩa

- Bỏ mạng : chết ( sắc thái coi thường )

Hi sinh : chết ( Sẵc thái trang trọng )

- Có hai loại từ đồng nghĩa : đồng nghĩa hoàntoàn ( không phân biệt sắc thái ý nghĩa ) và

đồng nghĩa không hoàn toàn (có sắc thái ýnghĩa khác nhau )

3- Cách sử dụng từ đồng nghiã

Trang 8

8

nghĩa không hoàn toàn ?

BT : Tìm các từ đồng nghĩa với các từ địa

? Thử thay thế các từ đồng nghĩa quả- trái ; bỏ

mạng- hi sinh trong các VD ở mục 2 và rút ra

-> Không phải bao giờ các từ đồng nghĩa cũng

có thể thay thế được cho nhau

-> Khi nói cũng như khi viết, cần cân nhắc đểchọn trong số các từ đồng nghĩa những từ thểhiện đúng thực tế khách quan và sắc thái biểucảm

Tìm các từ đồng nghĩa thay thế các từ in đậm trong các câu sau :

a) Trên những chiếc máy bay chênh chếch dọc đường băng , các phi công đã ngồi yên trong

khoang lái , sẵn sàng đợi lệnh

b) Người già, trẻ con, đông nhất là gái trai trong bản xúm lại mỗi đêm đập lúa ở từng chòi

canh của từng nhà

c) Làng mới định cư lên trong nắng sớm Những sinh hoạt đầu tiên của một ngày bắt đầu

Thanh niên ra rừng gỡ bẫy gà, bẫy chim Phụ nữ quây quần giặt giũ bên những giếng nước mới đào Em nhỏ đùa vui trước nhà sàn.

Hoạt động 4 : Hướng dẫn học ở nhà.

- Đặt câu với mỗi từ trong nhóm sau :

a) xấu, xấu xa, xấu hổ, xấu xí

- Hiểu thế nào là từ trái nghĩa

- Các trường hợp trái nghĩa

- Tác dụng của việc dùng từ trái nghĩa

- Vận dụng vào sử dụng trong văn cảnh cụ thể, trong giao tiếp hằng ngày để gây ấn tượngmạnh, biểu cảm…

B/ Chuẩn bị :

- Bảng phụ

- Tài liệu có liên quan

Trang 9

C/ Tiến trình giờ dạy :

- Kiểm tra bài cũ :

? Thế nào là từ đồng nghĩa ? Lấy VD minh hoạ?

? Có mấy loại từ đồng nghĩa ? Mỗi loại lấy 1 VD minh hoạ ?

? Sử dụng từ đồng nghĩa như thế nào cho phù hợp?

- Giới thiệu bài mới.

GV treo bảng phụ có ghi VD :

Từ hôm vào mùa mới, đất trời u ám mưa phùn.

Cảnh buồn mà lòng vui.

( Tô Hoài )

? trong VD trên , từ nào và từ nào có nghĩa trái

ngược nhau ?

? Em hiểu thế nào là từ trái nghĩa ?

? Tìm từ trái nghĩa với các từ sau :

Bài tập 1 : Điền từ trái nghĩa thích hợp vào chỗ

trống trong đoạn thơ sau :

Nhà ai vừa chín quả đầu

Bài tập 2 : Tìm từ trái nghĩa với những từ in đậm

trong đoạn trích sau :

Thông thường, người đi xa trở lại quê nhà hay

kể với bà con láng giềng chuyện lạ phương xa.

Riêng tôi về làng, về xứ, lúc nào cũng thích nói

đến cái đẹp, cái lớn quê mình.

( Mai Văn Tạo )

? Tìm 1 số thành ngữ, tục ngữ có sử dụng từ trái

nghĩa ? Nêu tác dụng của việc sử dụng từ trái

nghĩa ấy ?

? Trong BT 1 em vừa làm , sử dụng từ trái nghĩa

có tác dụng gì ?

1- Thế nào là từ trái nghĩa ?

- buồn & vui

- Là những từ có nghĩa trái ngược nhau

2- Sử dụng từ trái nghĩa:

- Tạo tính tương phản, gây ấn tượng mạnh,làm cho lời nói thêm sinh động

Trang 10

10

Bài tập 1 : Chỉ ra cơ sở chung, tiêu chuẩn để xác định hiện tượng trái nghĩa ở các cặp từ sau đây :

- Sao đang vui vẻ ra buồn bã

Vừa mới quen nhau đã lạ lùng

Bài tập 2 : Tìm các cặp từ trái nghĩa trong các câu sau :

a) Nước non lận đận một mình

Thân cò lên thác , xuống ghềnh bấy nay

Ai làm cho bể kia đầy

Cho ao kia cạn, cho gầy cò con ?

( Ca dao )b) Thân em như hạt mưa sa

Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày

( Ca dao )c) Thân em như trái bần trôi

Gió dập, sóng dồi, biết tấp vào đâu ?

- Phân biệt từ đồng âm, từ nhiều nghiã , từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa

- Vận dụng vào sử dụng trong những trường hợp khác nhau

- bảng phụ

Trang 11

Hoạt động 1 : Khởi động:

- Kiểm tra bài cũ :

? Thế nào là từ trái nghĩa ? Lấy VD minh hoạ ?

? Sử dụng từ trái nghĩa như thế nào ?

- Giới thiệu bài mới

GV treo bảng phụ có ghi VD :

Bà già đi chợ Cầu Đông

Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng ?

Thầy bói gieo quẻ nói rằng

Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.

( ca dao )

? Tìm các từ có âm đọc giống nhau trong VD

trên ?

? ý bà già muốn hỏi điều gì ?

? Còn thầy bói lại muốn nói điều gì ?

Hai từ lợi trong bài ca dao là từ đồng âm Vậy

- Trong tiếng Việt, phần lớn các từ đồng

âm được viết giống nhau (đồng tự)

- Nghĩa của các từ đồng âm khác hẳn nhau

- Không, nghĩa của các từ đồng âm không

có quan hệ gì với nhau

- VD : Con ruồi đậu mâm xôi đậu

Con kiến bò đĩa thịt bò

Con ngựa đá con ngựa đá

2- Phân biệt từ đồng âm, từ nhiều nghĩa

- Giống nhau về âm thanh

- Khác nhau : một từ có nhiều nghĩa liên hệvới nhau -> từ nhiều nghĩa

Nhiều từ khác nghĩa không có liên hệ vớinhau -> từ đồng âm

Trang 12

12

Ngày soạn : 02-8-2010

Tiết 6 :

Kiểm tra chuyên đề 2 A/ Mục tiêu cần đạt :

Giúp HS :

- Hệ thống hoá kiến thức toàn chuyên đề để làm bài viết

- Rèn kĩ năng làm việc đọc lập, có hệ thống

B- Chuẩn bị :

Hoạt động 1 : GV ổn định tổ chức lớp

- Ghi đề lên bảng

Hoạt động 2 : Cho HS làm bài :

Đề Bài :

Câu 1 : Nối từ ở cột A với nét nghĩa phù hợp ở cột B :

Câu 2 :Điền từ thích hợp vào chỗ trống:

Nhanh nhảu, nhanh nhẹn, nhanh chóng

a) Công việc đã hoàn thành ……

b) Con bé nói năng…………

c) Đôi chân Nam đi bóng rất……

Câu 3 : Gạch chân những cụm từ trái nghĩa trong các câu sau : a) Non cao non thấp mây thuộc Cây cứng cây mềm gió hay ( Nguyễn Trãi ) b) Trong lao tù cũ đón tù mới Trên trời mây tạnh đuổi mây mưa ( Hồ Chí Minh) c) Nơi im lặng sắp bùng lên bão lửa Chỗ ồn ào đang hoá than rơi ( Phạm Tiến Duật ) Câu 4: Tìm những từ có chứa các từ sau : a) Lợi : ………

b) Bình:………

c) Ba :………

d) Là :………

Câu 5 : Từ đồng trong những trường hợp sau muốn nói điều gì ? a) trống đồng : ………

b) làm việc ngoài đồng :………

c) đồng lòng :………

d) đồng tiền :………

Đáp án :

Câu 1 : 2 điểm : Nối đúng : a + 4

b + 3

c + 2

d + 1 Câu 2 :1 điểm điền đúng : nhanh chóng, nhanh nhảu, nhanh nhẹn

Trang 13

Chuyên đề 3 : Hiện tượng chuyển nghĩa của từ.

Tiết 1+2: Nghĩa của từ

A Mục tiêu cần đạt

1 Học sinh nắm vững :

- Thế nào là nghĩa của từ?

- Một số cách giải thích nghĩa của từ

2 Luyện kĩ năng giải thích nghĩa của từ đề dùng từ một cách có ý thức trong nói và viết

B Chuẩn bị của thầy và trò: Bảng phụ

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.

GV treo bảng phụ có ghi VD ở Sgk

HS đọc và trả lời câu hỏi:

? Nếu lấy dấu (:) làm chuẩn thì các ví dụ

trên gồm mấy phần ? Là những phần nào?

Một học sinh đọc to phần giải thích nghĩa

từ : Tập quán.

?Trong hai câu sau từ tập quán và thói quen

có thể thay thế cho nhau đư ợc hay không ?

Tại sao ?

a Người Việt có tập quán ăn trầu.

b Bạn Nam có thói quen ăn quà vặt.

? Vậy từ tập quán đã đ ược giải thích ý

? Từ mô hình trên em hãy cho biết em hiểu

thế nào là nghĩa của từ ?

? Em hãy tìm hiểu từ : Cây, bâng khuâng,

 Câu a có thể dùng cả 2 từ

 Câu b chỉ dùng đ ược từ thói quen.

- Có thể nói : Bạn Nam có thói quen ăn quà.

- Không thể nói : Bạn Nam có tập quán ăn quà.

là cái chứa đựng trong hình thức của từ, là cái có

từ lâu đời  ta phải tìm hiểu để dùng cho đúng

b Bài học 1:

Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt

động, quan hệ ) mà từ biểu thị

Trang 14

14

? Các từ trên đã đ ợc giải thích ý nghĩa nh

thế nào ?

Học sinh chú giải từ lẫm liệt

? Trong 3 câu sau, 3 từ lẫm liệt, hùng dũng,

oai nghiêm có thể thay thế cho nhau đ ược

? Cách giải nghĩa từ nao núng ?

Giáo viên : Như vậy ta đã có 2 cách giải

nghĩa từ :Giải thích = khái niệmvà giải thích

= cách dùng từ đồng nghĩa Vậy còn cách

nào ?

? Các em hãy tìm những từ trái nghĩa với từ :

Cao th ượng, sáng sủa, nhẵn nhụi.

? Các từ trên đã được giải thích ý nghĩa như

thế nào ?

? Có mấy cách giải nghĩa của từ ? Là những

cách nào ?

Học sinh đọc ghi nhớ II

Lu ý : Để hiểu sâu sắc ý nghĩa của từ, có

a Tư thế lẫm liệt của ngư ời anh hùng

b Tư thế hùng dũng của người anh hùng

c Tư thế oai nghiêm của người anh hùng

 có thể thay thế cho nhau được vì chúng khônglàm cho nội dung thông báo và sắc thái ý nghĩacủa câu thay đổi

- Nhẵn nhụi : sù sì, nham nhở, mấp mô,

 Giải thích bằng từ trái nghĩa

II Các cách giải nghĩa từ:

- Trình bày khái niệm mà từ biểu thị

- Đư a ra những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với

- Chuẩn bị bài mới

Ngày soạn : 09-10-2007

A Mục tiêu cần đạt

Trang 15

1 Học sinh nắm vững :

- Thế nào là nghĩa của từ ?

- Một số cách giải thích nghĩa của từ

2 Luyện kĩ năng giải thích nghĩa của từ đề dùng từ một cách có ý thức trong nói và viết

B Chuẩn bị của thầy và trò: Bảng phụ

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.

Học sinh làm bài tập theo nhóm

Bài tập 1

a Chú thích 1 : Giải thích bằng dịch từ Hán Việt sang từ thuần việt

b Chú thích 2 : Giải thích bằng cách trình bày khái niệm mà từ biểu thị

c Chú thích 3 : Cách giải thích bằng việc mô tả đặc điểm của sự việc

d Chú thích 4 : Cách giải thích trình bày khái niệm mà từ biểu thị

* Giếng : Hố đào sâu vào lòng đất để lấy nư ớc ăn uống.

 Giải thích bằng khái niệm mà từ biểu thị

* Rung rinh : Chuyển động nhẹ nhàng, liên tục.

 Giải thích bằng khái niệm mà từ biểu thị

* Hèn nhát : Trái với dũng cảm  Dùng từ trái nghĩa để giải thích.

Hoạt động IV Hư ớng dẫn học ở nhà

Bài tập 5 : Giải nghĩa từ mất ;

? Hãy giải nghĩa từ ‘mất’ theo nghĩa đen ?

Mất : trái nghĩa với còn.

? Học sinh thảo luận cuộc hội thoại, để đi đến kết luận Nhân vật Nụ đã giải thích cụm từ không

mất là biết nó ở đâu Điều thú vị là cách giải thích này đã đ ược cô chiêu hồn nhiên chấp nhận.

Nh ư vậy, mất có nghĩa là không mất nghĩa là vẫn còn.

Kết luận :

- So với cách giải nghĩa ở b ước 1 là sai

- So với cách giải nghĩa ở trong văn cảnh, trong truyện thì đúng và rất thông minh

Trang 16

- Hiểu được thế nào là từ nhiều nghĩa.

- Vận dụng sử dụng trong nói và viết

- Bảng phụ

- Kiểm tra bài cũ :

GV kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

-Giới thiệu bài mới

Hoạt động 2 : hình thành khái niệm :

? Trong thực tế , những từ nào chỉ có duy nhất

một nghĩa?

HS đọc lại bài thơ Những cái chân- SGK Ngữ

văn 6- T1

? Trong bài có những sự vật nào có chân?

? Tác giả nói về chân của những vật ấy như thế

nào?

? Những cái chân ấy có điểm gì chung?

? Có phải từ chân chỉ có duy nhất 1 nghĩa

không ?

? Vậy nói chung từ có thể có mấy nghĩa?

? Em hiểu thế nào là từ nhiều nghĩa?

? Từ nhiều nghĩa được tạo ra nhằm mục đích gì ?

? Giải nghĩa của những từ chân có trong bài ?

? Theo em, trong những từ trên, có từ giữ vai trò

nghĩa gốc chưa ?

? Vậy từ nào là nghĩa gốc ?

? Những từ chân trong bài là hiện tượng chuyển

nghĩa của từ Em hiểu thế nào là hiện tượng

chuyển nghĩa của từ ?

? Lấy VD ?

? Thế nào là nghĩa gốc, nghĩa chuyển ?

1- Thế nào là từ nhiều nghĩa ?

- Những khái niệm VD : Toán học, ô xy

- Gậy, compa, kiềng, bàn

- Đều là nơi tiếp xúc với đất của sự vật

- Không, nó có nhiều nghĩa

-> Từ có thể có 1 hoặc nhiều nghĩa

- Từ nhiều nghĩa là hiện tượng thêm nghĩa mớicho từ có sẵn mà không cần phải tạo ra từ mới ,nhằm đáp ứng nhu cầu biểu thị những khái niệmmới, gọi tên những sự vật mới mà con người nhậnthức được vào tiếng nói

2- Hiện tượng chuyển nghĩa của từ :

- Chưa

- Chân người

- Là hiện tượng thêm nghĩa mới cho từ , thay đổinghĩa cho từ, mà không cần phải tạo thêm từ mới

được gọi là hiẹn tượng chuyển nghĩa cuả từ

- Nghĩa ban đầu của từ làm cơ sở hình thành cácnghĩa khác gọi là nghĩa gốc Các nghĩa hìnhthành trên cơ sở nghĩa gốc gọi là nghĩa chuyển

Hoạt động 3 : luyện tập :

Bài tập 1 : Xác định nghĩa gốc của các từ : mặt , mũi, đầu

Bài tập 2 : Giải thích nghĩa của các từ đánh trong các VD sau :

a) Hồi ấy, ở Thanh Hoá có một người đánh cá tên là Lê Thận

( sự tích Hồ Gươm )b) Người Âu Lạc đánh tan quân Tần xâm lược

( Lịch sử 6 )c) Cha đánh trâu cày, con đập đất

( Em bé thông minh )

- Chuẩn bị kiểm tra chuyên đề 3

Trang 17

.

Ngày soạn : 21-10-2007 Tiết 6 :

Kiểm tra chuyên đề 3

A/ Mục tiêu cần đạt :

Giúp HS :

- Hệ thống hoá kiến thức toàn chuyên đề để làm bài viết

- Rèn kĩ năng làm việc đọc lập, có hệ thống

B- Chuẩn bị :

Đề Bài :

Câu 1 : Ghi chữ đúng ( Đ ) hoặc sai ( S ) vào cuối mỗi câu sau :

A / Tất cả từ tiếng Việt chỉ có một nghĩa (….)

B / Tất cả từ tiếng Việt đều có nhiều nghĩa (….)

C / Có từ chỉ có một nghĩa nhưng lại có từ chỉ có nhiều nghĩa (…)

D / Từ nhiều nghĩa có nghĩa đen, nghĩa xuất hiện từ đầu, nghĩa bóng, nghĩa được hình thành từ nghiã gốc (….)

Câu 2 : Nêu 10 từ chỉ có một nghĩa ?

Câu 3 : Nêu 10 từ có nhiều nghĩa ?

Câu 4 : Nêu một số nghĩa của các từ sau :

- nhà : ………

- ăn :………

- chơi : ………

- đi :………

- mắt :………

Đáp án :

Câu 1 : ( 1 điểm )

A/ S

B/ S

C/ Đ

D/ Đ

Câu 2 : HS nêu đúng 10 từ : 2 điểm

Câu 3 : HS nêu đúng 10 từ : 2 điểm

Câu 4 : ( 5 điểm- mỗi ý 1 điểm )

D / Tổng kết- dặn dò :

Dặn HS chuẩn bị bài mới

Trang 18

B) Chuẩn bị của thầy và trò:

Đọc các tài liệu có liên quan

C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

Giới thiệu bài :

- Ai có thể giải nghĩa được khái niệm văn tự sự là gì?

- Văn tự sự khác gì với văn miêu tả ? Trong những tình huống nào ngư ời ta phải dùng đến văn

tự sự?

? Hàng ngày em có kể chuyện, nghe kể

chuyện không ? kể những chuyện gì ?

? Theo em kể chuyện để làm gì ?

Giáo viên : Để đáp ứng yêu cầu tìm hiểu sự

việc, con người, câu chuyện của ngư ời

nghe, ng ười đọc  đó là phương thức tự

sự

? Đọc và nghe truyện truyền thuyết Thánh

Gióng em hiểu đ ược những điều gì ?

? Liệt kê các sự việc trong truyện Thánh

Gióng ?

HS liệt kê chuỗi chi tiết trong truyện

Thánh Gióng,từ chi tiết mở đầu đến chi tiết

kết thúc.Qua đó cho biết truyện thể hiện

nội dung chủ yếu gì?

I ý nghĩa và đặc điểm chung của phương thức tự sự

- Kể chuyện văn học, kể truyện đời thường,chuyện sinh hoạt

 Để biết, nhận thức về ng ười, sự vật, sựviệc, để giải thích, để khen, chê

 Ng ười kể : thông báo, giải thích

 Ngư ời nghe : tìm hiểu, để biết

* Văn bản : Thánh Giónga) Truyện là 1 văn bản tự sự, kể về ThánhGióng, thời vua Hùng thứ 6 đã đứng lên đánh

đuổi giặc Ân Truyện ca ngợi công đức của

vị anh hùng làng Gióng vì có công đánh đuổigiặc xâm l ược mà không màng đến danh lợi.b) Các sự việc trong truyện đ ược diễn ra theotrình tự :

- Sự ra đời của Gióng

- Thánh Gióng biết nói và nhận trách nhiệm

đánh giặc

- Thánh Gióng lớn nhanh như thổi

- Thánh Gióng v ơn vai thành tráng sỹ cưỡi ngựa sắt, mặc áo giáp sắt, cầm roi sắt đi đánh giặc.

- Thánh Gióng đánh tan giặc

- Thánh Gióng lên núi, cởi bỏ áo giáp sắt bay

về trời.

- Vua lập đền thờ phong danh hiệu

- Những dấu tích còn lại của Thánh Gióng

-> Truyện thể hiện chủ đề đánh giặc giữ

nư ớc của ngư ời Việt cổ

Trang 19

? Em hiểu thế nào là chuỗi sự việc trong

văn tự sự ? Em hãy kể lại sự việc Gióng ra

đời ntn ? Theo em có thể bỏ bớt chi tiết

nào có đư ợc không?

? Vậy em hiểu thế nào là tự sự ?

? Đặc điểm của ph ương thức tự sự là gì ?

? ý nghĩa của tự sự ?

* Là kể lại sự việc một cách có đầu có đuôi

Việc gì xảy ra trư ớc, th ường là nguyên nhândẫn đến việc xảy ra sau nên có vai trò giảithích cho việc sau

* Khi kể lại 1 sự việc phải kể các chi tiết nhỏhơn tạo ra sự việc đó

* Không thể bỏ đư ợc vì nếu bỏ câu chuyện

sẽ rời rạc, khó hiểu

- Tự sự là cách kể chuyện, kể việc, kể về conngư ời (nhân vật) Câu chuyện bao gồmnhững chuỗi sự việc nối tiếp nhau để đi đếnkết thúc

- Tự sự giúp ngư ời đọc, ngư ời nghe hiểu rõ

sự việc, con ng ười, hiểu rõ vấn đề, từ đó bày

tỏ thái độ khen, chê

- Tự sự rất cần thiết trong cuộc sống, tronggiao tiếp, trong văn ch ương

1- Kể lại ngắn gọn dưới hình thức văn xuôi bài thơ Sa bẫy ( SGK trang 29 )

2- Em hoặc bạn em đã bao giờ nói chuyện riêng hay làm mất trật tự trong giờ học, hoặc quay

cóp khi kiểm tra , hoặc mắc những lỗi lầm tương tự chưa ? Hãy kể lại chuyện đáng trách ấy ?

3- Một bạn định sắp xếp chuỗi sự việc cho truyện Con Rồng cháu Tiên như sau :

- Âu Cơ thuộc dòng tiên, LLQ thuộc nòi Rồng -> thành vợ thành chồng, đẻ ra cái bọc trăm trứng

nở trăm con > gặp nhau > một thời gian sau chia tay nhau, chia các con đi cai quản đất nước

-> mở ra thời đại Hùng Vương > lập ra nước Văn Lang > nguồn gốc dân tộc ta là con Rồng

cháu Tiên

a) Em hãy sắp xếp lại cho mạch truyện hợp lý hơn ?

b) Cũng với cách làm như vậy, hãy chọn và sắp xếp các sự việc trong truyện Bánh chưng, bánh

giầy rồi phát biểu ý nghĩa của truyện ?

Hoạt động 4; Hu ớng dẫn làm bài tập ở nhà

- Chuẩn bị bài tiếp theo

Ngày soạn : 30-10-2007Tiết 3+ 4 :

3 Kĩ năng nhận diện, phân loại nhân vật, tìm hiểu xâu chuỗi các sự việc, chi tiết trong truyện

B.Chuẩn bị : Bảng phụ ,đọc các tài liệu có liên quan

C.Thiết kế bài dạy học.

* Kiểm tra bài cũ:

Trang 20

? Xem xét 7 sự việc trong truyền thuyết

"Sơn Tinh, Thuỷ Tinh" em hãy chỉ ra :

- Sự việc khởi đầu ?

- Xảy ra ở đâu ? (không gian, địa điểm)

- Xảy ra lúc nào ? (thời gian)

- Vì sao lại xảy ra ? (nguyên nhân)

- Xảy ra như thế nào ? (diễn biến, quá

trình)

? Em hãy chỉ ra 6 yếu tố đó ở truyện ‘Sơn

Tinh, Thuỷ Tinh’

? Theo em có thể xóa yếu tố thời gian, đặc

điểm trong truyện này đư ợc không ? Vì

sao ?

? Việc giới thiệu Sơn Tinh có tài có cần

thiết không ?

Nội dung bài học

I Đặc điểm của sự việc và nhân vật trong văn

- Sự việc cao trào (5 6)

+ Thuỷ Tinh thua cuộc, đánh ghen dâng n ước

 dẫn đến cốt truyện bị ảnh hư ởng  phá vỡ

b 6 yếu tố ở trong truyện

- Hùng V ương, Sơn Tinh, Thuỷ Tinh.

- ở Phong Châu, đất của Vua Hùng.

- Thời vua Hùng.

- Do sự ghen tuông của Thuỷ Tinh.

- Những trận đánh nhau dai dẳng của 2 thần hàng năm.

- Thuỷ Tinh thua Hàng năm cuộc chiến giữa hai thần vẫn xảy ra.

 Không đư ợc vì : Cốt truyện sẽ thiếu sứcthuyết phục, không còn mang ý nghia truyềnthuyết

 Có cần thiết vì như thế mới có thể chống

Trang 21

? Nếu bỏ sự việc vua Hùng kén rể đi có

đ ược không ?

? Việc Thuỷ Tinh nổi dậy có lí hay không ?

Vì sao ?

Giáo viên : Sự thú vị, sức hấp dẫn vẻ đẹp

của truyện nằm ở các chi tiết thể hiện 6 yếu

tố đó Sự việc trong truyện phải có ý nghĩa,

ng ười kể nêu sự việc nhằm thể hiện thái độ

yêu ghét của mình Em hãy cho biết sự việc

nào thể hiện mối thiện cảm của ng ười kể

đối với Sơn Tinh và vua Hùng ?

? Sơn Tinh thắng Thuỷ Tinh mấy lần, có ý

nghĩa gì ?

? Có thể xóa bỏ sự việc ‘Hàng năm dâng

n ước’ đ ược không ? Vì sao ? Điều đó có

ý nghĩa gì ?

Qua phân tích các ví dụ và trả lời các câu

hỏi Em hiểu nh ư thế nào về sự việc trong

văn tự sự ?

Học sinh rút ra kết luận

Giáo viên chốt lại

Giáo viên chuyển ý 2

? Trong truyện ‘Sơn Tinh, Thuỷ Tinh’ ai là

Hãy cho biết các nhân vật trong truyện ‘Sơn

Tinh, Thuỷ Tinh’ đ ược kể như thế nào ?

- Thể hiện tính ghen tuông ghê gớm của thần

c Sơn Tinh có tài chống lụt

- Sính lễ là sản vật của núi rừng, dễ cho SơnTinh, khó cho Thuỷ Tinh Sơn Tinh chỉ việc đemcủa nhà mà đi hỏi vợ nên đến đ ược sớm

- Sơn Tinh thắng liên tục : Lấy đư ợc vợ, thắngtrận tiếp theo, về sau năm nào cũng thắng  có

ý nghĩa : Nếu để Thuỷ Tinh thắng thì Vua Hùng

và thần dân sẽ phải ngập chìm trong n ớc lũ, bịtiêu diệt Từ đó ta thấy câu chuyện này kể ranhằm để khẳng định Sơn Tinh, Vua Hùng

- Không  Vì đó là hiện t ượng tự nhiên, quiluật của thiên niên ở xứ sở này  Giải thíchhiện tư ợng mư a bão lũ lụt của nhân dân ta

- Nguyên nhân, diễn biến, kết quả

Sắp xếp sao cho thể hiện đ ược t ư t ưởng mà

ng ười kể muốn biểu đạt

2 Nhân vật trong văn tự sự

a Nhân vật trong văn tự sự là ai ?

- Là kẻ vừa thực hiện các sự việc là kẻ được nóitới, đ ược biểu d ương hay bị lên án (ng ườilàm ra sự việc, ng ười đ ược nói tới)

- Nhân vật chính, có vai trò quan trọng nhất đó

là : Sơn Tinh, Thuỷ Tinh

- Nhân vật đ ợc nói tới nhiều nhất là Thuỷ Tinh

- Nhân vật phụ : Hùng Vư ơng, Mị N ơng  rấtcần thiết  không thể bỏ đ ược vì nếu bỏ thìcâu chuyện có nguy cơ chệch h ướng, đổ vỡ

Bài học 2

- Nhân vật chính là nhân vật đư ợc kể nhiều việcnhất, là đư ợc nói tới nhiều nhất  có vai tròchủ yếu trong việc thể hiện tư t ưởng văn bản

- Nhân vật phụ chỉ giúp nhân vật chính hoạt

Trang 22

A/ Mục tiêu cần đạt :

Giúp học sinh:

1 Dựa vào dàn bài tập nói kể chuyện d ưới nhiều hình thức đơn giản, ngắn gọn

2 Rèn luyện kỹ năng nói, kể tr ước tập thể sao cho to, rõ, mạch lạc, chú ý phân biệt lời – kểchuyện và lời nhân vật nói trực tiếp

* Chuẩn bị của thầy, trò, hình thức dạy học

- Học sinh : chuẩn bị dàn ý sơ l ược, tập nói, tập kể ở nhà

- Trên lớp : chia nhóm, tổ tập thể, nhận xét lẫn nhau, cử đại diện kể ở lớp

B.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

I Hoạt động 1 : Dẫn vào bài

* Giáo viên kiểm tra dàn bài của học sinh

Nêu yêu cầu tiết học, chia nhóm, tổ, động viên học sinh mạnh dạn, hăng hái tập kể, tập nói tr ướcnhóm, tổ, tr ước lớp

II Hoạt động 2 : H ướng dẫn học sinh chuẩn bị

Lập dàn bài cho đề sau :

Hãy tự giới thiệu về bản thân em ?

Dàn bài :

a) Mở bài : Nêu lí do kể chuyện

b) Thân bài :

+ Buổi sáng : dậy, tập thể dục, vệ sinh cá nhân, chuẩn bị sách vở, ăn sáng, đến trường

+ Buổi chiều : làm bài tập Chơi thể thao, giúp bốmẹ quét dọn, lau nhà, làm cơm tối

+ Buổi tối : xem chương trình phim dành cho thiếu nhi, học bài, chuẩn bị bài cho ngày hôm sau.Nếu ít bài tập , có thể đọc truyện mình ưa thích dành cho lứa tuổi thiếu nhi

c) Kết bài : Nhận xét về công việc và cuộc sống của bản thân

GV dựa trên dàn ý đã lập, cho HS tập nói trước lớp

Cho HS nhận xét, bổ sung

GV đánh giá, nhận xét, cho điểm

III- Luyện tập :

Bài tập : Em đã say mê môn ngữ văn ( hoặc môn toán , ngoại ngữ ) từ lúc nào ? Hãy kể lại một vài

kỉ niệm của riêng em đối với môn học đó ?

Trang 23

Ngày soạn : 30-11- 2007.Tiết 6 :

Kiểm tra chuyên đề 4

Đọc tài liệu, nghiên cứu nội dung , ra đề

Đề Bài :

Câu 1 : Trong văn tự sự , nhân vật có liên quan như thế nào đối với sự việc ?

C- Liên quan nhiều hoặc ít D- Không có liên quan gì

Câu 2 : Nhân vật phụ trong tác phẩm tự sự :

A- Có vai trò rất quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng của tác phẩm

B- Không có vai trò gì trong tác phẩm

C- Tuy có vai trò thứ yếu nhưng vẫn rất cần thiết cho sự phát triển của câu chuyện

D- Có quan hệ đến tất cả các nhân vật khác trong truyện

Câu 3 : Một ngày hoạt động của em

Trang 24

- Bư ớc đầu nắm đư ợc nội dung, yêu cầu của kể chuyện sáng tạo ở mức độ đơn giản.

- Học sinh chuẩn bị chọn đề tài, tìm tòi nội dung, cốt truyện để viết một bài kể chuyện sáng tạo

II Kiểm tra bài cũ:

? Em hãy nêu các b ước làm một bài văn kể chuyện đời th ờng

III.Bài mới:

IV.Các hoạt động dạy học

Hoạt động 1 I Tìm hiểu chung về kể chuyện t ưởng t ượng.

* Học sinh kể tóm tắt truyện ngụ ngôn : Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng Giáo viên nêu câu hỏi

? Truyện này có thật không ? Nhân vật có thật ? Sự việc có thật không ?

? Vì sao em biết rõ đây là truyện ngụ ngôn dân gian hoàn toàn do t ưởng tượng mà có ?

? Ngư ời kể đã vận dụng t ưởng t ượng nh ư thế nào ?

? Tư ởng t ượng đóng vai trò như thế nào ? ở trong truyện này ?

? Có phải tất cả mọi chi tiết, sự việc trong truyện đều là bịa đặt hay không ? Vì sao em biết ?

? Chi tiết nào dựa vào sự thật ?

? Chi tiết nào t ưởng t ượng ?

* Truyện : Lục súc thành công, giấc mơ trò chuyện với Lang Liêu  giáo viên cho học sinhthảo luận theo ht câu hỏi trên

* Ghi nhớ : SGK

Hoạt động 2: II Luyện tập

- Học sinh chọn một trong các đề ở SGK để tìm ý, lập dàn ý cho đề

Đề 1 : Hãy tư ởng t ượng cuộc đọ sức giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh trong điều kiện ngày nay

Dàn ý :

* Mở bài :

- Trận lũ lụt khủng khiếp năm 2000 ở đồng bằng sông Cửu Long

- Thuỷ Tinh – Sơn Tinh lại đại chiến với nhau trên chiến tr ường mới này

* Thân bài :

- Cảnh Thuỷ Tinh khiêu chiến, tấn công vẫn với những vũ khí cũ như ng mạnh gấp bội, tàn ácgấp bội

- Cảnh Sơn Tinh thời nay chống lũ lụt : Huy động sức mạnh tổng lực : Đất, đá, xe ben,

- Các ph ương tiện thông tin hiện đại : vô tuyến, điện thoại di động

- Cảnh bộ đội, công an, giúp nhân dân chống lũ

- Cả nư ớc quyên góp lá lành đùm lá rách

- Cảnh những chiến sĩ hy sinh vì dân

Trang 25

* Kết bài : Cuối cùng, Thuỷ Tinh lại một lần nữa chịu thua những chàng Sơn Tinh của thế kỉ 21.

Đề 2 : Do một lỗi lầm nào đó mà em ( hoặc bạn em ) bị phạt phải biến thành một con vật trong

ba ngày Trong ba ngày đó, em (hoặc bạn em ) đã gặp những điều thú vị hay rắc rối gì ? Vì sao

em ( hoặc bạn em ) mong chóng hết hạn để trở lại làm người ?

Đề 3 : Trong nhà có ba phương tiện giao thông : xe đạp, xe máy và ô tô Chúng cãi nhau, so bìhơn thiệt kịch liệt Hãy tưởng tượng em nghe thấy cuộc cãi vã đó và dàn xếp như thế nào ?Gợi ý : Hướng kể chuyện cụ thể là phải dựa vào đặc tính của các loại phương tiện giao thông :

- Xe đạp : Có ưu điểm là gọn nhẹ, cơ động, không cần nhiên liệu, rẻ tiền lại dễ sử dụng, aicũng có thể đi được , lại tiện cho việc rèn luyện cơ thể bằng vận động Có thể đi vào các ngõngách, đường xấu, đường mòn, chỗ khó đi

- Xe máy : tốc độ cao, có thể giải quyết công việc nhanh chóng, đỡ tốn sức, đáp ứmg nhu cầucủa cuộc sống hiện đại nhưng có nhược điểm là tốn nhiên liệu, dễ gây tai nạn

- Ô tô : đảm bảo cho con người sự an toàn, không bị ảnh hưởng bởi sự khắc nghiệt của thời tiếtnhưng tốn nhiên liệu, giá thành cao, không đi được vào ngõ ngách, khi hỏng phải sửa chữa tốnkém, phải có người biết lái, phải có nơi đỗ xe

Tưởng tượng ra cuộc gặp gỡ giữa ba phương tiện này, tạo cơ hội để chúng so bì hơn thua, tranhcãi kịch liệt, chê bai nhau và kheo công lao của mình Em với tư cách là người chủ, hiểu rõ ưu,nhược điểm của từng loại phương tiện trên, nên em sẽ đứng ra dàn xếp

- Học sinh chuẩn bị chọn đề tài, tìm tòi nội dung, cốt truyện để viết một bài kể chuyện sáng tạo

- Rèn luyện kĩ năng làm việc độc lập, tư duy sáng tạo

* Phu ơng pháp :

- Thảo luận nhóm về vai trò của t ưởng t ượng tự do trong kể chuyện sáng tạo, phân biệt mức

độ giữa truyện sáng tạo, truyện đời thư ờng

B Thiết kế bài dạy học.

I ổn định tổ chức:

II Kiểm tra bài cũ:

? Em hãy nêu các b ước làm một bài văn kể chuyện đời th ường

III.Bài mới:

? Để làm một bài văn kể chuyện tưởng tượng cần

trải qua mấy bước ? Là những bước nào ?

? Nêu nội dung của các bước ?

? Bước thứ hai là gì ?

? Bước này cần thực hiện những thao tác nào ?

? các ý được trình bày ntn trong bài văn ?

1- cách làm bài văn kể chuyện tưởng tượng :Trải qua bốn bước:

- Xác định nội dung sẽ viết trong bài nhằm

đáp ứng yêu cầu của đề

Định dạng
Số trang	51
Dung lượng	728,33 KB