đề cương văn học trong nhà trường

Với tư cách là một hình thái ý thức, một hoạt động nhận thức, văn học nâng cao khả năng của con người trong quá trình chiếm lĩnh, đồng hóa hiện thực khách quan vì văn học không chỉ là mộ

Câu 1: Nguyên nhân vì sao có những cách nhận diện khác nhau về VHNT?

Trong đời sống con người, văn học từ lâu đã trở thành một nhu cầu tinh thần không thể thiếu Dường như ở đâu có cuộc sống thì ở đó có thi ca Với tư cách là một hình thái ý thức, một hoạt động nhận thức, văn học nâng cao khả năng của con người trong quá trình chiếm lĩnh, đồng hóa hiện thực khách quan vì văn học không chỉ là một nguồn tri thức mà còn là nguồn năng lượng tinh thần lớn lao có ý nghĩa cổ vũ, tiếp sức cho con người trong cuộc sống

VHNT là một bộ phận văn hóa quan trọng của xã hội Những năm gần đây, VHNT đã trở thành một chủ đề trung tâm, nóng bỏng thu hút sự chú ý, quan tâm của nhiều người, nhiều nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực khác nhau Trong quá trình trao đổi đã dẫn đến nhiều cách nhận diện khác nhau về VHNT Trong phạm vi bài tập xin

đc nêu lên một số nguyên nhân sau khi đọc một số bài viết của GS.Phan Trọng Luận:

- VHNT – Cần có hiểu biết thấu đáo và phương pháp tiếp cận đồng bộ.

- Văn học với VHNT không phải là một.

- “Chủ nghĩa phê bình mới”, “Phê bình chủ quan” hay là “Lí thuyết chiết trung”? Lựa chọn nào cho đổi mới phương pháp dạy học văn?

Theo ý kiến và các quan điểm của GS.Phan Trọng Luận đã trình bày trong các bài viết để tập trung nói đến vấn đề VHNT Người viết xin đưa ra một số nguyên nhân

theo chủ quan cảm nhận về việc “có những cách nhận diện khác nhau về VHNT”.

Trước hết là do không hiểu đặc thù của VHNT: VHNT vốn có những đặc thù riêng, những nhiệm vụ riêng Đặc thù của VHNT là văn học nghệ thuật lưỡng tính và phức hợp Nó vừa là môn khoa học vừa là môn nghệ thuật, nó hội tụ nhiều kiến thức của các bộ môn (phức hợp) VHNT là một khoa học có mục đích, đối tượng, nguyên tắc, đặc thù riêng không thể đồng nhất với các khoa học khác Văn chương nhà trường

có phần mang bản chất văn chương nhưng đã có những đặc trưng khác, yêu cầu khác Ngoài quy luật, nguyên lí của văn học nó còn hội tụ những yếu tố tâm lí sư phạm Bạn đọc là giáo viên, học sinh chứ không phải bạn đọc ngoài đời với nhiều cách tiếp cận phong phú Môi trường đọc cũng là phạm vi trường học nên ít nhiều mang tính đồng đều và bị giới hạn

Thứ hai là do mục đích của VHNT với quan niệm “ Văn học là nhân học ” nên

dạy văn không thể coi nhẹ một phương diện nào mà phải chú trọng mục đích toàn diện đúng với đặc trưng đó là chất văn, chất thẩm mĩ Học văn không chỉ là để rung cảm

mà còn để hiểu biết, để tập viết, làm văn, đọc văn có văn hóa, để làm người chân chính Một văn bản văn chương không phải chỉ có thông tin thẩm mĩ mà còn là một văn bản văn hóa Vì thế, học một tác phẩm văn chương có biết bao điều đc khai thác, khám phá về con người, cuộc đời, xã hội và cuộc sống, tư tưởng, văn hóa

Thứ ba là phương pháp tiếp cận không đúng Việc cải tiến pp vẫn còn nặng về kinh nghiệm nghề nghiệp và chưa ra ngoài quỹ đạo của lối dạy áp đặt Có nghĩa là chưa có cách tiếp cận đồng bộ Không tiếp cận văn học như một chỉnh thể văn hóa mà chỉ nhìn nhận ở một phương diện nào đó để đánh giá Thủ tướng PVĐ đã phát biểu:

“không thể dạy văn như cũ”, phải “gõ vào trí thông minh của học sinh”, dạy văn “để

hs phát hiện con người mình”, “dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện” Vì vậy,

một cách suy nghĩ giản đơn, thiếu kinh nghiệm thực tiễn, lại thiếu một cách tiếp cận đồng bộ thì cho dù có tinh thần trách nhiệm cao vẫn dễ đi đến những nhận định sai lệch về VHNT

Cuối cùng là do đặc thù về quan niệm lí thuyết phê bình luôn phát triển đa dạng

và phong phú về văn bản văn học; tiếp cận văn bản tùy thuộc vào sự lựa chọn công đoạn và phân tích hay giảng dạy tác phẩm văn học, tùy thuộc vào việc lựa chọn ytố nào: hiện thực – nhà văn hay tác giả - tác phẩm hay tác phẩm với bạn đọc… Chỗ khác nhau giữa các nhà khoa học là ở chỗ nhấn mạnh sự khác nhau đến các ytố: người đọc – tác phẩm – quan hệ người đọc và thế giới, do đó đã đề ra những cách thực hành và dạy văn khác nhau

Tóm lại, GS.Trần Đình Sử đã có ý kiến về vấn đề văn học và học văn trong nhà

trường như sau: “Muốn đổi mới phương pháp dạy học văn trong nhà trường phổ thông thì trước hết phải làm gì? Ông đã mượn cách nói của Khổng Tử, đó là trước hết phải “chính danh”, bởi danh bất chính thì sự bất thành, sự bất thành thì đổi mới phương pháp dạy học văn không thể có kết quả mong đợi” Thật vậy, có nhiều cách

nhận diện khác nhau về văn học nhà trường đã khiến bao nhà lí luận, phê bình và khoa

học phải trao đổi GS.Phan Trọng Luận cũng đã đưa ra một số bài viết như: “VHNT ẩn

số và đáp số”, “VHNT không chỉ là chuyện văn chương” hay “Văn học với VHNT không phải là một”,… Để thấy rằng, dạy văn, học văn không còn là công việc riêng

của các nhà giáo, nhà trường nữa Nó trực tiếp liên quan đến chiến lược con người, đến sứ mệnh của chế độ và cả đơi sống văn học của xh Vì vậy, có thể thấy trên đây chính là một số nguyên nhân dẫn đến cách nhìn nhận về VHNT chưa có sự đồng bộ

===== The end =====

Câu 2: Ý nghĩa thời đại và nhân văn của cuộc cách mạng pp dạy học trong nhà trường thế kỉ XXI?

Cách 1:

Có thể nhận thấy rằng, thực trạng dạy học văn trong nhà trường chúng ta đang tụt hậu so với bước đi của một số nước tiên tiến, nhất là so với yêu cầu chiến lược của thời đại cả về nhận thức cũng như thực hành sư phạm Với đặc thù riêng của bộ môn văn, không chỉ là lĩnh vực cảm thụ thẩm mĩ mà còn là của sáng tạo cá nhân nhiều khi

đã tạo ra một ảo giác bao che cho sự chậm trễ, cũ kĩ về phương pháp Chính vì thế mà

đã từ lâu, tình hình dạy văn vẫn đang diễn ra theo phương pháp dạy học giáo điều, truyền thụ một chiều “từ miệng đến tai”, chỉ cần biết đến văn bản văn chương và chỉ cần quan tâm đến nghệ thuật và tài năng khám phá cho sâu chỗ độc đáo của tác phẩm văn chương Điều đó đã gây hậu quả là biệt lập việc dạy học tác phẩm văn chương ra khỏi thành tựu khoa học liên ngành vốn đã và đang tạo những tiền đề cho một sự đổi mới triệt để về cách dạy văn trong nhà trường Hậu quả nặng nề hơn của PP dạy học

cũ kĩ, giáo điều đó là sản sinh, đào tạo ra một thế hệ con người thụ động, ỷ lại, không phát huy đc tiềm năng sáng tạo,

Thực trạng trên cho thấy tính cấp thiết của việc hiện đại hóa, đổi mới pp dạy học văn trong nhà trường theo định hướng lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy học Những năm gần đây, thế giới đặc biệt quan tâm đến cuộc CM về pp, đặc biệt

là cuộc cách mạng về pp dạy học trong nhà trường Bởi cuộc CM về pp dạy học trong nhà trường ở TK XXI hiện nay mang một ý nghĩa vô cùng to lớn về thời đại và nhân văn

Đầu tiên, cuộc CM về pp dạy học thế kỉ XXI có một ý nghĩa đột phá, thay đổi chất lượng giáo dục đào tạo của một dân tộc.

Cách đây 40 năm, với tầm nhìn xa chiến lược của một nhà lãnh đạo, Thủ tướng

PVĐ cũng đã từng nói: “Phải thay đổi cách dạy văn”, “phải gõ vào trí thông minh của hs”, Tầm quan trọng của pp dạy học văn rõ ràng là không phủ nhận đc Dạy học

giáo điều chỉ có thể đào tạo ra đc những công dân ngoan ngoãn nhưng không tạo ra đc những công dân tích cực, sáng tạo

Có pp dạy học đúng đắn sẽ tạo ra việc xác định bản chất, mục tiêu dạy học đúng đắn VHNT phải nhằm đạt đc mục tiêu cao nhất là giải phóng và phát huy đc tiềm năng sáng tọa của người học, phải rút ngắn đc khoảng cách giữa VHNT với đời sống

xh, phải cập nhật đc thành tựu của KHKT và lí luận vào trong giảng dạy, đặc biệt là phải luôn hướng vào đối tượng hs hơn

Từ việc xác định đc đúng mục tiêu, bản chất của dạy học văn, chúng ta cũng sẽ

đi đến một cuộc CM trong học tập với những nội dung hoàn toàn mới, phù hợp với thời đại:

- Ý thức đc, thấm thía đc những khả năng kì diệu của bộ não con người, tiềm năng vô tận của bộ não mà mình đang sở hữu

- Tạo cho hs sự tự giác, say mê học tập suốt đời.

- Thay đổi quan niệm kiến thức giữa “cái” và “cách”, trong đó nên chú ý vào

“cách” Sự thông minh chính là cách nắm bắt kiến thức, cách nhận biết kiến thức

- Biến ngoại lực thành nội lực Biết khai thác những thành tựu của KHKT, lí luận, thành nội lực của bản thân

Một chuẩn mực về tri thứcđã đc hình thành theo 3 cấp độ: Kiến thức cụ thể (tư liệu); kiến thức khái quát (bản thân); kiến thức pp (kiến thức siêu kiến thức) giúp cho

sự thăng hoa kiến thức và phát triển tiềm năng con người sử dụng kiến thức

Như vậy, pp là 1 công cụ mang ý nghĩa then chốt để làm thay đổi toàn bộ chất lượng nền giáo dục đào tạo nước nhà

Thứ hai, cuộc CM về pp dạy học trong nhà trường có một ý nghĩa thời đại to lớn.

Như chúng ta đã biết, cuộc sống thay đổi không ngừng luôn đặt ra những thách thức đối với mỗi con người của thời đại để không ngừng đổi mới tư duy học thuật và giáo dục Đặc biệt ngày nay, khi mà chúng ta đã bước sang thế kỉ XXI, thế kỉ của công nghệ thông tin CNTT hiện đại đã cho phép chúng ta nghĩ mới hơn về nhiều vấn đề cơ bản của khoa học giáo dục mà tưởng chừng như tất cả thành kinh điển, thành chuẩn mực bất di bất dịch

Trước sự phát triển kì diệu của khoa học, công nghệ thông tin và của giáo dục hiện đại, chúng ta cần thiết phải vươn lên nhanh chóng trong cuộc hòa nhập với khu vực và thế giới Một đất nước muốn phát triển nhanh cần phải chú trọng và nâng cao

sự phát triển của giáo dục, mà muốn phát triển giáo dục thì không thể không ứng dụng CNTT Một thực tế cho thấy nước nào đi đầu trong ứng dụng CNTT, nước đó sẽ đi đầu về phát triển giáo dục

Máy tính, kĩ thuật đã đưa đến cho nhân loại những thành tựu kì diệu là không thể phủ nhận đc Tuy nhiên, máy tính cũng chỉ là sản phẩm của con người, phản ánh sức sáng tạo kì diệu của nhân loại Bộ óc của con người mới là mới là một thứ siêu máy tính Càng ngày chúng ta càng có nhiều phát minh mới về não học Mỗi một con người là chủ nhân của một bộ máy vi tính vĩ đại nhất thế giới Vậy nhưng nhà trường, nhất là nhừ trường cũ lại chưa nhận thức đc vốn quý tiềm năng đó ở mỗi hs, thậm chí còn làm thui chột nó đi một cách đáng tiếc Thực tế đó đặt ra nhiệm vụ to lớn cho giáo dục nhà trường là phải ra sức khai thác, phát huy tiềm năng to lớn của người học Dạy học chính là dạy cho hs tự học và học sáng tạo

Thế kỉ XXI là thế kỉ của trí tuệ, của chất xám, của nền văn minh hậu công

nghiệp, của cuộc chạy đua về chất xám chứ không phải là cuộc chạy đua cơ bắp Con người muốn tồn tại phải hòa nhập, tự khẳng định mình, phải năng động, sáng tạo Bên

cạnh đó, thế kỉ XXI cũng là thế kỉ của bao dự đoán bi quan về những hiểm họa có thể

gây ra cho con người như: nạn cạn kiệt nguồn nước, ô nhiễm môi trường sinh thái,

Những điều đó đặt ra cho con người những trọng trách để tự cứu mình bằng cách khai

thác khả năng tư duy vô hạn Một pp giáo dục hiện đại, đồng bộ sẽ là động lực cho bước đi của mỗi nhân loại, mỗi dân tộc trong cuộc chạy đua về sức mạnh siêu quốc gia Để làm đc điều này, nội lực của giáo dục là vô cùng quan trọng, trong đó cuộc

CM pp là yếu tố then chốt

Đối với nước ta, cuộc CM pp còn có ý nghĩa lớn lao hơn Nó góp phần đưa đất nước ta hòa nhập đc với sự phát triển chung của thế giới, của thời đại, gạt bỏ đi cái nhìn về một đất nước lạc hậu, kém phát triển

Thứ ba, cuộc CM pp dạy học trong nhà trường còn mang một ý nghĩa nhân văn cao cả.

PP dạy học mới là phải phát huy đc tiềm năng sáng tạo của con người cũng như của người học Điều này thể hiện một tư tưởng nhân văn dân chủ, tiến bộ, đặc biệt là trong chế độ xh tôn trọng con người như hiện nay

Sự bùng nổ CNTT cũng như tốc độ phát triển của khoa học kĩ thuật khiến cho nhà trường không thể nào bắt kịp đc lượng thông tin mang tốc độ vũ trụ đó Nghịch lí giữa lượng thông tin vũ trụ với thời gian hạn chế của nhà trường sẽ đc giải quyết bằng cách hình thành cho người học một nhu cầu và khả năng tự bổ sung kiến thức, trang bị cho hs pp tự nghiên cứu, tự học và học sáng tạo Có như vậy mới đào tạo ra một thế hệ con người chủ động, toàn diện cả về trí năng và kĩ năng

Quan trọng hơn, do đặc thù của môn văn, không chỉ cung cấp cho hs những tri thức khoa học mà còn phải đáp ứng, bồi dưỡng về mặt tâm hồn, tinh thần thẩm mĩ Trong khi đó, tình trạng con người ích kỉ, băng hoại đạo đức đang diễn ra rất trầm trọng PP dạy học văn rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và xh, lí thuyết và thực tiễn sẽ giúp cho hs có đc bản lĩnh, làm chủ bản thân ngay từ nhỏ Mặc dù luôn phải năng động, sáng tạo trong cuộc sống nhưng đồng thời luôn phải chủ động, tỉnh táo

PP dạy học đúng đắn, sáng tạo sẽ tạo nên đc sự say mê, cuốn hút của hs đối với môn Văn Từ đó mà hình thành nên một đời sống tâm lí, tình cảm phong phú, có lòng nhân ái, bao dung

Như vậy, pp dạy học đúng đắn chính là then chốt giúp hoàn thiện nhân cách con người cả về tri thức và nhân đức, góp phần tạo nên một xh bình đẳng, dân chủ, văn minh

*****

Cách 2:

Sự phát triển ktế, xh của VN trong bối cảnh hội nhập quốc tế với những ảnh hưởng của xh tri thức và toàn cầu hóa tạo ra những cơ hội nhưng đồng thời đặt ra những y/cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ lao động Giáo dục đứng trước một thử thách là: tri thức của loài người tăng ngày càng nhanh nhưng cũng lạc hậu ngày càng nhanh Mặt khác, thị trường lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm,

năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề phức hợp trong những tình huống thay đổi trong xh tri thức, trong việc ptriển ktế - xh dựa vào tri thức Vì vậy giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc ptriển ktế, xh thông qua việc đào tạo con người, chủ thể sáng tạo và sử dụng tri thức Việc gia nhập WTO của VN trước hết sẽ làm tăng nhu cầu của thị trường lao động đối với đội ngũ nhân lực có trình độ cao

Từ những đòi hỏi trên đây của sự ptriển ktế, xh trong điều kiện toàn cầu hóa và

xh tri thức, có thể khẳng định rằng: mô hình giáo dục “ Hàn lâm kinh viện ” không còn

thích hợp với những yêu cầu mới của xh và thị trường lao động Giáo dục cần đổi mới (pp) để đáp ứng đc những yêu cầu của sự phát triển ktế, xh và thị trường lao động

PP dạy học văn với tư cách là một khoa học Nó mới xuất hiện và phát triển ở

VN như một môn độc lập còn rất trẻ ở các trường ĐH trong vài thập kỉ nay Tuy sinh sau đẻ muộn nhưng ngành pp dạy học văn của ta đã ptriển vững vàng từng bước trên

cơ sở vận dụng PPL khoa học hiện đại và kinh nghiệm dạy học văn trong và ngoài nước

Những năm gần đây, các nhà nghiên cứu về pp dạy học văn và những giáo viên chân chính tự thấy không thể chỉ bó hẹp tầm hiểu biết trong một số công trình Vả lại, đây còn là vấn đề nhu cầu đổi mới về PPL khoa học Đáng ghi nhận như một mốc qtrọng là với nghị quyết TW Đảng II (khóa VIII) về giáo dục và khoa học công nghệ, vấn đề nội dung và pp giáo dục đã đc đặc biệt lưu ý Vấn đề đổi mới pp đc đặt ra một cách chính thức

Đổi mới pp đã thành vấn đề thời sự khoa học Tuy mọi cố gắng bền bỉ liên tục vẫn đang nằm trong giai đoạn khởi đầu của cuộc vận động, một cuộc cách mạng thực

sự về pp giảng dạy văn học ở nhà trường Nhưng cuộc CM pp dạy học đã đi đến một

số ý nghĩa mang tính thời đại và nhân văn sâu sắc

Trước hết, nói đến giáo dục không thể không quan tâm đến vấn đề giải phóng và phát huy sáng tạo của thế hệ trẻ Vì vậy, pp đầu tiên nó là một vấn đề của thời sự trong nhà trường Bởi đổi mới là mang tính đồng bộ và hệ thống, từng bước thấu triệt nguyên lí chiến lược đến việc thực thi trong thực tiễn sư phạm

Tiếp theo, pp chính là một khâu đột phá cho chất lượng giáo dục và đào tạo

“Biết quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo” Nhà trường không thể là một nơi

nhồi nhét lí thuyết, không định hướng nghề nghiệp nào, mà kiến thức pp là kiến thức công cụ giúp cho thăng hoa kiến thứcvà ptriển tiềm năng con người sử dụng kiến thức Kiến thức pp là kiến thức siêu kiến thức trong việc hình thành phẩm chất khoa học cho

hs cũng như trong việc đánh giá hiệu quả dạy học

Cuối cùng là nó đã bình thản từng bước đưa bài học ra ngoài quỹ đạo của dạy học giáo điều Không thể để tồn tại dai dẳng mãi một nghịch lí là pp giáo điều trong giáo dục cứ tồn tại khi mà chế độ xh sinh ra nó đã sụp đổ nhiều thế kỉ nay PP dạy học giáo điều lấy người dạy làm trung tâm, thầy giáo đc đề cao tuyệt đối về uy quyền, về chân lí khoa học và là một nguồn cung cấp kiến thức độc tôn bên cạnh SGK Trong

đó, nguồn kiến thức đc “thần thánh hóa”, đc “cố định hóa” một cách tuyệt đối, nguồn

tri thức đc cung cấp là không phải bàn cãi, chỉ có việc tiếp nhận, ghi nhớ Vì vậy, đổi mới pp là nhận thức đúng về bản chất khoa học và ý nghĩa xh rộng lớn, sâu sắc của pp dạy học trong nhà trường Xóa bỏ pp giáo điều là một đòi hỏi cấp bách nhằm giải phóng và phát huy tiềm năng sáng tạo cho người học ngay từ trên ghế nhà trường

Tóm lại, thế kỉ XXI là thế kỉ của chất xám, của trí tuệ, của nền văn minh hậu công nghiệp Con người muốn tồn tại, muốn hòa nhập, muốn tự khẳng định mình thì nhất định phải là những thành viên năng động, sáng tạo Và một pp dạy học, một phương thức giáo dục trì chệ, cổ hủ, giáo điều sẽ là những trở lực cho bước đi của nhân loại và của mỗi dân tộc trong việc chạy đua về sức mạnh “ siêu quốc gia ” Vì vậy,

để cho nhà trường vươn tới hiện đại hóa pp, cần phải đồng thời đi vào cả hai phương diện LL và hành động

===== The end =====

Câu 3: Tiếp cận đồng bộ đưa đến những thay đổi qtrọng nào trong việc giải

mã dạy học tác phẩm văn chương trong nhà trường?

Khi nói về thực trạng của giáo dục VN, chúng ta đã nói đến nhận định là nền

giáo dục mang tính “Hàn lâm, kinh viện” Để đổi mới giáo dục theo tinh thần định

hướng kết quả đầu ra, định hướng phát triển năng lực với mục tiêu giáo dục không chỉ giới hạn trong việc truyền thụ hệ thống tri thức chuyên môn mà nhằm ptriển toàn diện nhân cách của người học, thông qua việc ptriển các năng lực cho hs Để xác định mục tiêu dạy học của môn học cần xác định những kết quả năng lực nào hs cần đạt 1 cách

rõ ràng, cụ thể, có thể đánh giá đc Khi mô tả mục tiêu dạy học của các bài học theo các kiến thức, kĩ năng, thái độ thì cần có sự liên hệ để học sinh luyện tập, vận dụng kết hợp các thành phần kiến thức, kĩ năng, thái độ trong những tình huống ứng dụng phức hợp, ptriển nhân cách toàn diện thì bên cạnh việc khắc phục cái cũ, căn cứ vào những yêu cầu mới của sự ptriển ktế, xh cũng như những quan điểm định hướng mang tính đường lối, cần dựa trên những cơ sở lí thuyết khoa học giáo dục Trong đó việc áp dụng những quan điểm mới về chương trình dạy học và việc tiếp nhận đồng bộ đã đưa đến những thay đổi qtrọng trong việc dạy học tác phẩm văn chương trong nhà trường

Tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương trong nhà trường là một xu hướng tiến

bộ, nó vừa đảm bảo đc pp lịch sử phát minh, vừa chú trọng đc tác giả - tác phẩm, đồng thời chú trọng đến vai trò tích cực của hs Đặc biệt là đặt tác phẩm trong bối cảnh sinh

ra nó để hiểu sự vận động của tác phẩm, hiểu “ý tại ngôn ngoại” trong thông điệp mà nhà văn gửi đến bạn đọc

Bởi vậy, nhiều năm qua, nhiều thập kỉ qua, khuynh hướng tiếp cận tác phẩm văn chương luôn biến đổi trao đảo dưới sự ảnh hưởng của các pp Từ đó, mong mỏi có một phương pháp luận tiếp cận tác phẩm văn chương cụ thể Một kết luận khoa học văn chương qtrọng và cơ bản đối với người nghiên cứu và giảng dạy văn học là luôn luôn nắm vững một quan điểm tiếp cận đồng bộ, một sự vận dụng hài hòa các phương pháp lịch sử phát sinh, cấu trúc văn bản và lịch sử chức năng khi tiếp cận tác phẩm văn

chương R.Marshall trong “Dạy văn ở phổ thông” đã nhấn mạnh tới quan điểm: xh,

văn hóa, văn bản và chủ thể

Trước hết, nhà sư phạm Mĩ đã nhấn mạnh quan điểm tiếp cận lịch sử phát sinh

và sự vận dụng một cách thích hợp những hiểu biết ngoài văn bản (xh, văn hóa, nhà văn, ) để cắt nghĩa tác phẩm Vì văn học cũng như mỗi tác phẩm văn chương luôn ra đời trong bối cảnh lịch sử, xh, văn hóa cụ thể Những ytố đó thẩm thấu, chắt lọc thông qua lăng kính của nhà văn để đi vào tác phẩm

Thứ hai là quan điểm tiếp cận văn bản, giúp cho người đọc, người nghiên cứu không thoát li văn bản Nó vốn là đề án tiếp nhận mà nhà văn muốn gửi đến bạn đọc

VB là một chỉnh thể hữu cơ, một thực thể đầy ẩn ý, là thông điệp nhà văn gửi đến bạn đọc Vì vậy, vh không chỉ có ý nghĩa nhận thức, chức năng giáo dục mà còn là những thông tin thẩm mĩ chứ tác phẩm không phải là một đề cương giáo huấn, một sơ đồ xã hội học, VB là thông điệp nhà văn muốn gửi đến cuộc đời niềm xúc động mãnh liệt nhất, những rung động tha thiết nhất về cuộc sống và con người

Ngoài ra, văn chương vốn là cuốn SGK toàn thư về cuộc sống Vì vậy, ta lại càng cần phải làm giàu văn bản và trang bị cho hs vốn am hiểu về văn chương, về văn hóa văn chương để họđi vào cuộc sống công dân và đời sống chuyên môn sau này

Mặt khác, tác phẩm văn chương là một vb trong chỉnh thể Tác phẩm văn chương đc cấu tạo bằng ngôn ngữ nghệ thuật với một thế giới nghệ thuật riêng đc kết cấu một cách chặt chẽ trong những quan hệ nội dung và hình thức, giữa bộ phận và tổng thể, giữa ytố hữu hình và vô hình, Vì vậy, ta không nên xé lẻ để dẫn đến tình trạng văn chương mất đi tính nhất quán, mờ nhạt Phân tích có lựa chọn nhưng phải đặt trong tính chỉnh thể

Thứ ba là quan điểm tiếp cận hướng vào đáp ứng của hs Những năm gần đây, ngành LLVH đã nhấn mạnh thêm hướng lịch sử chức năng trong tiếp cận tác phẩm văn chương Tác phẩm văn chương là một hệ thống mở và đc nhận diện trong nhiều quan hệ hữu cơ, đặc biệt là mối quan hệ với bạn đọc Bạn đọc như một ytố sinh mệnh của mỗi tác phẩm lí luận về tác phẩm chức năng của tác phẩm là sinh động hơn, phong phú hơn cách hiểu, cách cắt nghĩa tác phẩm Đồng thời cũng làm cho việc phân tích, giảng dạy trong nhà trường hiệu quả hơn

Tóm lại, pp giảng văn theo hướng thiên về vb, về người giáo viên đã khiến cho hiện tượng hs thờ ơ với tác phẩm, với tiếng nói của nhà văn và tất yếu dẫn đến hiện tượng có sự xa cách giữa người giảng văn và người học văn Vì vậy, việc tiếp cận đồng bộ trong dạy học văn chương là cần thiết Trong nhà trường luôn có sự kết hợp hài hòa giữa cảm thụ cá nhân của hs với định hướng sư phạm của người thầy Một quan điểm tiếp cận đồng bộ văn hóa ngoài văn bản và đáp ứng của người học là sự cân đối chuẩn mực, hài hòa, đồng bộ, đảm bảo hiệu quả vững chắc cho việc nghiên cứu và dạy học tác phẩm văn chương trong nhà trường

===== The end =====

Câu 4: Có ý kiến cho rằng: Dạy học văn trong nhà trường là một bài toán phức tạp nhưng không thể chỉ tìm đáp số từ trong môn Văn Anh (chị) suy nghĩ gì

về ý kiến trên.

Câu 5: Lí giải hiện tượng không thống nhất trong việc cắt nghĩa một số tác phẩm văn chương trong nhà trường như: Tuyên ngôn độc lập, Đây thôn Vĩ Dạ, Tống biệt hành, ?

Trong đời sống văn học, chúng ta đều hiểu rằng, cách lí giải và đánh giá một bài thơ, bài văn, một hiện tượng văn học không phải bao giờ cũng dễ nhất trí, thường là có những khoảng cách, có khi còn đối lập về quan điểm Ở đây không phải chỉ có chuyện nhận thức về khoa học, về văn học mà có khi còn cả những vấn đề ngoài văn học Tình hình chính trị, xã hội và đời sống càng ngày càng thay đổi nên tâm lý người đọc cũng

sẽ thay đổi, do đó nó đã có nhiều biến động và biến đổi trực tiếp ảnh hưởng đến việc tiếp nhận văn chương

Tuỳ theo sự am hiểu tinh thông phương pháp luận nghiên cứu văn học và cũng tuỳ theo bản lĩnh khoa học của mỗi người mà con đường tiếp cận, tìm hiểu tác phẩm văn chương đi theo những chiều hướng đúng sai khác nhau: chú trọng hoàn cảnh phát sinh hay tuyệt đối hoá các yếu tố ngoài tác phẩm; khám phá cấu trúc văn bản một cách khoa học hay biệt lập văn bản khỏi hoàn cảnh phát sinh mà người đọc sẽ khép kín trong văn bản hay cường điệu hóa sở thích cảm thụ chủ quan của mình dẫn đến việc thoát ly văn bản

Trong những năm vừa qua, những bài thơ, bài văn trong sách giáo khoa phổ thông cũng đã gây nên những cuộc trao đổi ý kiến khác nhau, có khi đối lập nhau Khác nhau về từng chi tiết thơ, về hình ảnh hay nhân vật trữ tình, về giọng thơ, về cảm hứng sáng tạo, ý đồ sáng tác, ý nghĩa xã hội và cả về thời điểm xuất xứ của tác

phẩm VẬY TẠI SAO LẠI CÓ TÌNH TRẠNG KHÔNG THỐNG NHẤT?

1 Vì bản thân tác phẩm đã tạo nên những thông tin giả, nhiều sắc điệu, nhiều giọng điệu

Con đường đi vào tác phẩm văn học là con đường trải qua nhiều chặng đường, nhiều bước, nhiều giai đoạn để đi dần từ bề ngoài đến bề trong, mà bước cuối cùng bao giờ cũng là xác định được một cách tương đối ổn định chủ đề và định hình được tình cảm chính của tác phẩm ở người đọc Con đường đó bao giờ cũng bắt đầu từ công việc tri giác ngôn ngữ và lĩnh hội hình tượng tác phẩm ở những bình diện thấp - cao khác nhau nên sẽ dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau ở người đọc

Do tác phẩm thường tạo nên những thông tin giả, nhiều sắc điệu, nhiều giọng điệu nên việc để người đọc nắm được những yếu tố vô hình của tác phẩm là việc làm khó khăn Họ phải làm sao vượt qua được bước khai thác, phân tích những yếu tố hữu hình để nắm được những yếu tố vô hình đó của tác phẩm Không phải là da thịt, xương máu mà là cái thần thái, cái rung động cần phải được lĩnh hội bằng sức mạnh của cả kỹ thuật lẫn tâm hồn người đọc

Người cảm thụ hay phân tích đúng đắn một tác phẩm văn học luôn luôn phải loại trừ những ấn tượng chủ quan sai lệch về tác phẩm, phân biệt được những yếu tố trung hoà và then chốt để xác định đúng đắn về tác phẩm và những gì là sáng tạo nghệ thuật độc đáo của nhà văn

2 Do sự hiểu biết nông cạn của người đọc:

Văn học cũng như mỗi tác phẩm văn chương luôn luôn ra đời trong những bối cảnh lịch sử xã hội văn hóa cụ thể, những yếu tố đó thẩm thấu, chắt lọc thông qua lăng kính của nhà văn để đi vào tác phẩm Cho nên nếu người đọc không có sự hiểu biết rộng thì sẽ không hiểu được điều mà tác giả gửi gắm trong tác phẩm Hoặc khi tìm hiểu về tác phẩm thì chúng ta không thể không tìm đến bối cảnh và nhà văn

Đơn cử như trong bài "Tiếng thu" của Lưu Trọng Lư, hình ảnh "con nai vàng"

gắn liền với một kỉ niệm sâu thẳm của tác giả thời thơ ấu Những câu thơ đẫm lệ vì thân phận người đàn bà trong thơ Lưu Trọng Lư gắn liền với tình cảm xót thương của nhà thơ với những cuộc đời "chỉ có nước mắt" của bà mẹ và các chị gái đau khổ và bất