Vấn đề môi trường sinh thái ở Việt Nam

Trái t là ngôi nhà chung c a th gi i, là n i s s ng con ng i

đ c sinh sôi n y n S phát tri n m nh m và liên t c c a các cu c Cách

m ng công nghi p, Cách m ng khoa h c k thu t cùng v i quá trình Công

nghi p hoá trong h n 3 th k qua đã và đang làm bi n đ i nhanh chóng và

sâu s c không ch b m t c a xã h i, loài ng i và c t nhiên Nh ng bi n

đ i đó m t m t đã thúc đ y n n v n minh hi n đ i ti n nhanh h n b t k m t

giai đo n l ch s nào tr c đây, song, m t khác, c ng đang b c l t t c

nh ng mâu thu n gay g t ch a th đi u hoà đ c gi a s ti n b c a Khoa

h c, k thu t và công ngh v i vi c b o v nh ng đi u ki n t nhiên c n cho

s t n t i và phát tri n c a xã h i loài ng i Cùng v i s phát tri n nhanh

chóng c a kinh t c ng là s suy thoái tr m tr ng v môi tr ng sinh thái

ó không còn là v n đ c a riêng m t qu c gia nào mà gi đây ô nhi m môi

tr ng, suy thoái sinh thái đã tr thành m i quan tâm, lo l ng c a toàn nhân

lo i vì s s ng còn c a th gi i

Vi t Nam tuy m i b c vào con đ ng phát tri n kinh t nh ng đã

ph i đ i m t v i nhi u v n đ môi tr ng nghiêm tr ng T th c ti n nghiên

c u và gi i quy t các v n đ sinh thái c a th i đ i và trong đi u ki n c th

c a n c ta hi n nay đã n y sinh nhu c u c p thi t c n ph i có m t c s lí

lu n - ph ng pháp lu n chung làm n n t ng cho vi c xem xét m i quan h

gi a t nhiên - con ng i - xã h i, đ c bi t là vai trò ngày càng to l n c a

con ng i trong vi c làm bi n đ i t nhiên

Xu t phát t góc đ Tri t h c, trên tinh th n c a Tri t h c Mac -

Lênin và c s c a nh ng tri th c th i đ i chúng ta s có m t có m t cái

nhìn bao quát, sâu s c và toàn di n h n đ i v i m i quan h gi a t nhiên -

K IL

O B

O O

K S C O

M

con ng i - xã h i Và v n d ng nó vào xem xét nh ng đi u ki n c a th

Vi t Nam

Mong r ng t t c nh ng đi u đ c trình bày trong ti u lu n d i đây

s góp ph n nâng cao nh n th c đ i v i v n đ c p thi t và nóng b ng này,

nhìn l i th c tr ng c a môi tr ng, tìm ra nguyên nhân và gi i pháp cho

chi n l c phát tri n kinh t - xã h i trong đi u ki n Công nghi p hoá - Hi n

đ i hoá n c ta hi n nay, cùng nhau h ng t i phát tri n b n v ng không

Có nhi u cách ti p c n khác nhau v v n đ môi tr ng sinh thái,

song cách ti p c n c a tri t h c cho phép chúng ta có m t có m t cách nhìn

bao quát, sâu s c và toàn di n h n đ i v i m i quan h gi a t nhiên, con

song, suy cho cùng có ba y u t c b n: gi i t nhiên, con ng i và xã h i

loài ng i Ba y u t đó th ng nh t v i nhau trong m t h th ng “T nhiên -

con ng i - xã h i”, vì r ng chúng là nh ng d ng th c khác nhau, nh ng

tr ng thái, nh ng đ c tính và nh ng quan h khác nhau c a v t ch t đang

v n đ ng

K IL

O B

O O

K S C O

M

I.1 Y u t t nhiên

Theo ngh a r ng, t nhiên là toàn b th gi i v t ch t t n t i khách

quan Theo ngh a này thì con ng i và xã h i loài ng i là nh ng b ph n

không th tách r i c a t nhiên ng th i, t nhiên còn đ c hi u theo

nhi u ngh a h p khác nhau: là môi tr ng sinh thái, môi tr ng đ a lý hay

môi tr ng s ng, v.v Song gi i t nhiên đ c xem xét đây là gi i t

nhiên có liên quan tr c ti p đ n s s ng con ng i - gi i t nhiên trong h

th ng “T nhiên - con ng i - xã h i” ó chính là sinh quy n

Sinh quy n là s th ng nh t h u c gi a sinh th và nh ng thành ph n

vô c và h u c tham gia vào quá trình s ng Sinh quy n đã tr i qua m t quá

trình ti n hoá lâu dài và ph c t p đ t o nên nh ng b ph n c a nó Có th

khái quát thành b n giai đo n ch y u nh sau:

Giai đo n m t là giai đo n xu t hi n nh ng c th đ n bào, trên c s

t ng h p các ch t h u c có s n trong t nhiên T ho t đ ng s ng c a các

c th đ n bào đã hình thành nên chu trình sinh h c đ u tiên - đó là d ng s

khai nh t c a sinh quy n

Giai đo n hai là giai đo n các c th đ n bào phát tri n lên thành các

c th đa bào, theo hai h ng chính là đ ng v t và th c v t Sinh quy n và

chu trình trao đ i ch t trong nó ngày càng ph c t p và ti n đ n hoàn thi n

Giai đo n ba đ c đánh d u b ng s xu t hi n c a con ng i và xã

h i loài ng i Con ng i và xã h i tr thành nh ng thành viên m i c a chu

trình sinh h c

Giai đo n b n là giai đo n sinh quy n chuy n thành trí tu quy n

Trong giai đo n này s ti n hoá c a sinh quy n không ch ch u s tác đ ng

c a các y u t t nhiên - sinh h c, mà còn ch u s tác đ ng m nh m c a

ho t đ ng có ý th c c a con ng i.ý

I.2 Y u t con ng i

K IL

O B

O O

K S C O

M

Quá trình phát tri n c a c a t nhiên đã s n sinh ra s s ng và theo

quy lu t ti n hoá, trong nh ng đi u ki n nh t đ nh, con ng i đã xu t hi n t

đ ng v t

S ra đ i c a con ng i không ch là k t qu c a các quy lu t sinh

h c mà quan tr ng h n là k t qu c a quá trình lao đ ng ây là quá trình

con ng i tác đ ng vào gi i t nhiên, khai thác và c i bi n gi i t nhiên đ

đáp ng nhu c u t n t i c a mình Chính trong quá trình lao đ ng, c u t o c

th c a con ng i ngày càng hoàn thi n h n và c ng chính trong quá trình

lao đ ng, nhu c u trao đ i, h p tác đã làm cho ngôn ng xu t hi n Lao đ ng

và ngôn ng là hai s c kích thích ch y u c a s chuy n bi n b não c a

loài v t thành b não c a con ng i, tâm lý đ ng v t thành ý th c Do đó

con ng i đã d n t ý th c v mình, và d n tách mình ra kh i th gi i đ ng

v t, cùng v i môi tr ng t nhiên v n có, con ng i còn t o ra cho mình

m t môi tr ng s ng m i - môi tr ng xã h i hay môi tr ng t nhiên đã

h i là hình thái v n đ ng cao nh t c a v t ch t Hình thái v n đ ng này l y

quan h c a con ng i và s tác đ ng l n nhau gi a ng i v i ng i làm

K IL

O B

O O

K S C O

M

lu t ch v n có đ i v i xã h i C ng nh các quy lu t t nhiên, các quy lu t

xã h i mang tính khách quan

Quy lu t t nhiên đ c hình thành xuyên qua vô s nh ng tác đ ng t

phát c a các y u t t nhiên, còn quy lu t xã h i đ c hình thành trên c s

ho t đ ng có ý th c c a con ng i Xã h i là s n ph m ho t đ ng c a con

ng i, mà t t c nh ng gì thúc đ y con ng i hành đ ng đ u thông qua đ u

óc c a h Do v y, có th nói quy lu t xã h i ch ng qua là quy lu t con

ng i theo đu i m c đích c a mình

Quy lu t xã h i mang tính t t y u khách quan Dù con ng i có nh n

th c đ c hay không, có t giác v n d ng hay không, thì quy lu t xã h i v n

luôn tác đ ng ngoài ýý ýchí c a con ng i Khi con ng i ch a nh n th c

và ch a v n d ng đ c thì chúng tác đ ng nh m t l c l ng t phát và

bi n con ng i thành nô l c a tính t t y u Khi con ng i đã nh n th c

đ c quy lu t khách quan và nh ng ho t đ ng đi u ki n c a chúng đ v n

d ng chúng vào các ho t đ ng có m c đích c a mình, thì con ng i đ t đ n

t do Nh v y, t do không có ngh a là hành đ ng tu ti n, b t ch p quy

lu t, trái l i, t do là nh n th c đ c quy lu t và làm theo quy lu t

II S tác đ ng qua l i gi a t nhiên - con ng i - xã h i

II.1 Vai trò c a y u t t nhiên và y u t xã h i trong h th ng t nhiên -

xã h i

H th ng t nhiên - xã h i là m t ch nh th trong đó nh ng y u t t

nhiên và nh ng y u t xã h i tác đ ng qua l i l n nhau, quy đ nh s t n t i

và phát tri n c a nhau Trong s tác đ ng qua l i gi a t nhiên và xã h i,

y u t t nhiên có nh h ng vô cùng to l n đ n s t n t i và phát tri n c a

con ng i và xã h i, còn y u t con ng i và xã h i có vai trò ngày càng

quan tr ng và có tính quy t đ nh đ i v i s bi n đ i c a t nhiên

K IL

O B

O O

K S C O

M

T nhiên v a là ngu n g c c a s xu t hi n xã h i, v a là môi tr ng

t n t i và phát tri n c a con ng i và xã h i loài ng i

Là ngu n g c c a s xu t hi n xã h i vì xã h i đ c hình thành

g n li n v i s hình thành các quan h gi a ng i v i ng i, và con

ng i chính là con đ c a t nhiên, đ c hình thành trong quá trình ti n hoá

c a th gi i v t ch t

Là môi tr ng t n t i và phát tri n c a xã h i vì ch có t nhiên m i

cung c p đ c nh ng đi u ki n c n thi t nh t cho s s ng c a con ng i

nh ánh sáng, n c, không khí, th c n là nh ng đi u ki n c n thi t nh t

cho s t n t i và phát tri n c a xã h i nh nguyên v t li u xây d ng, tài

nguyên, khoáng s n là m t trong nh ng y u t c b n nh t c a t n t i xã

h i

V i t cách là môi tr ng t n t i và phát tri n c a xã h i, t nhiên có

th tác đ ng thu n l i ho c gây khó kh n cho s n xu t xã h i, có th thúc

đ y ho c kìm hãm s phát tri n c a chính b n thân xã h i

Xã h i g n bó v i t nhiên thông qua quá trình ho t đ ng th c ti n

c a con ng i, con ng i là nhân t th c hi n s th ng nh t gi a xã h i và

t nhiên, đ ng th i c ng là s hi n thân c a s th ng nh t đó Tr c h t đó

là quá trình lao đ ng s n xu t Lao đ ng là ranh gi i phân bi t v ch t gi a

con ng i và con v t, gi a xã h i loài ng i và th gi i đ ng v t Song,

c ng chính lao đ ng là y u t đ u tiên, c b n và quan tr ng nh t t o nên s

th ng nh t h u c gi a xã h i và t nhiên B i vì lao đ ng tr c h t là m t

quá trình di n ra gi a con ng i và t nhiên, m t quá trình trong đó, b ng

ho t đ ng c a chính mình, con ng i làm trung gian, đi u ti t và ki m tra s

trao đ i ch t gi a h và t nhiên Vì vây, lao đ ng, m t m t, càng t o ra s

tách bi t gi a xã h i và t nhiên bao nhiêu, thì m t khác, l i làm cho xã h i

g n bó ch t ch h n v i t nhiên b y nhiêu

K IL

O B

O O

K S C O

M

T nhiên cung c p cho con ng i t t c các ngu n v t ch t v n có

c a sinh quy n đ con ng i s ng và ti n hành lao đ ng s n xu t; nh ng

c ng chính quá trình s d ng các ngu n v t ch t, con ng i đã làm bi n đ i

t nhiên m nh m N u con ng i không ki m tra, đi u ti t vi c s d ng,

khai thác, b o qu n các ngu n v t ch t c a t nhiên thì kh ng ho ng sinh

thái s x y ra, s cân b ng c a h th ng t nhiên - xã h i b phá v , s s ng

c a con ng i b đe do Ch m i g n đây, khi h u qu c a nh ng hành đ ng

vô ý th c c a con ng i đ i v i t nhiên đã nh h ng x u đ n s t n t i và

phát tri n c a xã h i thì v n đ môi tr ng m i đ c quan tâm và đang tr

thành m t trong nh ng v n đ to n c u c a th i đ i

II.2 S ph thu c c a m i quan h gi a con ng i và t nhiên vào trình

đ phát tri n c a xã h i

T nhiên và xã h i đ u có m t quá trình l ch s lâu dài và ph c t p.S

xu t hi n con ng i và xã h i loài ng i là k t qu c a m t quá trình ti n

hoá lâu dài, liên t c c a t nhiên T khi xu t hi n con ng i và xã h i loài

ng i, l ch s phát tri n c a t nhiên không ch ph thu c vào s tác đ ng

qua l i l n nhau gi a các y u t t nhiên, mà còn ch u s chi ph i m nh m

và sâu s c c a các y u t xã h i Ng c l i s phát tri n c a l ch s xã h i

không th tách r i các y u t t nhiên, b i vì, ch có trong m i quan h v i

t nhiên và quan h v i nhau con ng i m i làm nên l ch s c a mình

Nh ng chính quá trình quan h v i gi i t nhiên con ng i đã c i bi n gi i

t nhiên Thông qua ho t đ ng c a mình con ng i làm cho l ch s xã h i và

lch s t nhiên g n bó l n nhau, quy đ nh l n nhau S g n bó và quy đ nh

l n nhau đó ph thu c vào trình đ phát tri n c a xã h i mà tiêu chí đ đánh

giá nó là ph ng th c s n xu t - cách th c s n xu t ra c a c i v t ch t trong

m i giai đo n nh t đ nh c a con ng i B t k m t ph ng th c s n xu t

nào c ng bao g m hai m i quan h c b n: quan h gi a con ng i v i t

K IL

O B

O O

K S C O

M

nhiên - l c l ng s n xu t và quan h gi a con ng i v i v i con ng i -

quan h s n xu t Hai m i quan h này cùng đ ng th i t n t i, v n đ ng và

phát tri n cùng v i s v n đ ng và phát tri n c a l ch s M i ph ng th c

s n xu t nh t đ nh trong l ch s là s th ng nh t bi n ch ng gi a l c l ng

s n xu t và ph ng th c s n xu t Trong su t quá trình phát tri n c a xã h i,

l c l ng s n xu t không ng ng bi n đ i và hoàn thi n d n S ra đ i nh ng

ph ng th c s n xu t m i cao h n nh ng ph ng th c s n xu t tr c đó đã

quy t đ nh nh ng chuy n bi n v ch t c a xã h i loài ng i, đ a xã h i loài

ng i t cu c s ng mông mu i, dã man sang v n minh, hi n đ i v i các n n

v n minh k ti p nhau: v n minh nông nghi p, v n minh công nghi p, v n

minh h u công nghi p hay v n minh trí tu C ng chính ph ng th c s n

xu t quy đ nh tính ch t c a m i quan h gi a xã h i v i t nhiên vì m i

ph ng th c s n xu t khác nhau s có nh ng công c lao đ ng khác nhau đ

khai thác gi i t nhiên, s có nh ng m c đích ti n hành s n xu t khác nhau

Khi công c lao đ ng thay đ i, khi m c đích ti n hành s n xu t c a m i ch

đ xã h i thay đ i thì tính ch t c a m i quan h gi a xã h i v i t nhiên

c ng thay đ i

S phát tri n c a l c l ng s n xu t đ c th c hi n thông qua các

cu c cách m ng l c l ng s n xu t Trong l ch s phát tri n c a loài ng i

cho đ n nay đã tr i qua ba cu c cách m ng l c l ng s n xu t Các cu c

cách m ng này không ch làm thay đ i và hoàn thi n d n b m t c a xã h i

loài ng i, đ a s phát tri n c a xã h i t trình đ th p lên trình đ cao d n,

mà còn làm thay đ i không ng ng tính ch t c a m i quan h gi a con ng i

K IL

O B

O O

K S C O

M

th có s n c a t nhiên ây là giai đo n con ng i s ng ph thu c vào t

nhiên, do v y sinh quy n v n gi nguyên v thu n khi t hoang s v n có c a

nó

Cu c cách m ng l c l ng s n xu t l n th hai đã d n con ng i t

th i k đ đá sang n n v n minh nông nghi p, v i s ra đ i c a công c

b ng kim lo i Trong giai đo n này con ng i đã b t đ u khai thác t nhiên

m t cách ch đ ng và tích c c h n nh khai thác đ t đ tr ng tr t, thu n

d ng đ ng th c v t song do công c lao đ ng v n còn thô s , do v y mà

môi tr ng không co nhi u thay đ i đáng k

Cu c cách m ng l c l ng s n xu t l n th ba v i s ra đ i c a máy

h i n c đã đánh d u b c chuy n c a xã h i t v n minh nông nghi p sang

n n v n minh công nghi p V i công c s n xu t là c khí máy móc, m c đ

khai thác c a con ng i ngày càng m nh m h n, sâu s c h n, toàn di n

h n Ngày nay, con ng i đã đ t đ n đ nh cao trong s n xu t là n n đ i công

nghi p c khí t đ ng hoá, nh ng d i ch đ s h u t nhân t b n ch

ngh a, thì con ng i coi t nhiên không ch là môi tr ng s ng mà ch y u

là đ i t ng đ khai thác, chi m đo t nh m đ t đ c m c đích c a mình

Nh v y, cùng v i s phát tri n c a l c l ng s n xu t trong n n v n

minh công nghi p, bi u hi n trình đ phát tri n cao c a khoa h c, k thu t

và công ngh , s ti n b c a xã h i c ng di n ra nhanh chóng ch a t ng

th y, và đ ng th i v i quá trình đó là s đ i l p ngày càng gay g t gi a con

ng i, t nhiên, và s suy thoái tr m tr ng c a môi tr ng

II.3 S đi u khi n m t cách có ý th c m i quan h gi a con ng i và t

nhiên

M i quan h gi a xã h i và t nhiên đ c th hi n qua ho t đ ng có ý

th c c a con ng i Song, “t t c nh ng gì thúc đ y con ng i hành đ ng

ph i thông qua đ u óc h ”, b i v y, m i quan h gi a xã h i và t nhiên,

K IL

O B

O O

K S C O

t nhiên Ho t đ ng này có th làm gi i t nhiên bi n đ i theo hai h ng

N u con ng i tác đ ng vào gi i t nhiên đúng quy lu t c a nó thì con

ng i t o ra “thiên nhiên th hai” hài hoà đ i v i s phát tri n c a xã h i

Ng c l i, n u con ng i b t ch p quy lu t, ch khai thác, chi m đo t nh ng

cái có s n trong t nhiên thì s nghèo nàn đi c a gi i t nhiên và vi c phá v

cân b ng h th ng t nhiên - xã h i là đi u t t y u Ph ngghen đã nh c nh :

“Không nên quá t hào v nh ng th ng l i c a chúng ta đ i v i gi i t

nhiên B i vì, c m i l n ta đ t đ c m t th ng l i, là m i l n thiên nhiên tr

thù l i chúng ta” Con ng i tàn phá gi i t nhiên bao nhiêu thì con ng i

ph i gánh ch u h u qu b y nhiêu “Chúng ta hoàn toàn không th ng tr

đ c gi i t nhiên nh m t k xâm l c đi th ng tr m t dân t c khác t t

v a là t ng b c th c hi n vi c đi u khi n m t cách có ý th c m i quan h

gi a xã h i và t nhiên làm đ c đi u đó, tr c h t c n thay đ i nh n

th c c a con ng i v m i ph ng di n thu c l nh v c m i quan h qua l i

và s tác đ ng l n nhau gi a con ng i (xã h i) và t nhiên T s thay đ i

v nh n th c, con ng i s có nh ng hành đ ng thi t th c nh m b o v và

K IL

O B

O O

K S C O

M

c i thi n ch t l ng môi tr ng sinh thái vì s s ng c a con ng i và s

phát tri n lâu b n c a xã h i

CH NG 2

V N MÔI TR NG SINH THÁI VI T NAM

Môi tr ng sinh thái là m t trong nh ng v n đ c p toàn c u c a th i

đ i Nó là m i quan tâm, lo l ng c a toàn nhân lo i M i m t qu c gia trên

th gi i không ch mang nh ng s c thái riêng v v n hoá mà c v sinh thái

Và Vi t Nam v i t cách là m t thành viên c a th gi i, chúng ta c ng có

nhi m v gi i quy t nh ng v n đ chung, mà c th đây là v n đ môi

tr ng sinh thái có th làm đ c đ c đi u đó tr c h t chúng ta ph i

xu t phát t th c ti n đ t n c mình V i nh ng c s lý ýlu n đã nêu

ph n trên, tôi mu n v n dùng đ xem xét v n đ môi tr ng sinh thái c a th

gi i nói chung và c a Vi t Nam nói riêng B i vì môi tr ng sinh thái c a

Vi t Nam c ng có nh ng nét đ c thù, không gi ng hoàn toàn v i m t n c

K IL

O B

O O

K S C O

M

nào, đ t đó có cái nhìn t ng quát v th c tr ng, tìm ra nguyên nhân và có

nh ng ph ng sách gi i quy t phù h p v i đi u ki n c th c a Vi t Nam

I Th c tr ng môi tr ng sinh thái Vi t Nam và nguyên nhân c a

th c tr ng đó

V n đ môi tr ng sinh thái là v n đ thu c l nh v c quan h qua l i

và tác đ ng l n nhau gi a con ng i, xã h i và t nhiên Do đó khi xem xét

v v n đ môi tr ng sinh thái c a m t qu c gia, không th ch chú ýýý đ n

các đi u ki n thiên nhiên, mà còn ph i đ c bi t quan tâm đ n ch đ chính

tr, đ n đi u ki n kinh t - xã h i và c truy n th ng v n hoá

i v i n c ta, khi xem xét hi n tr ng và đ c đi m c a môi tr ng

sinh thái c n ph i xu t phát t mâu thu n n y sinh trong quá trình tác đ ng

qua l i c a con ng i và t nhiên trong đi u ki n c a m t n c còn ch m

phát tri n, nh ng l i ch u nh h ng m nh m c a các y u t hi n đ i nh

k thu t, công ngh kinh t th tr ng, và c nh ng y u t truy n th ng v n

hoá dân t c nh quan ni m c a con ng i v t nhiên, v m i quan h c a

h v i t nhiên Chính các quan ni m đó là m t trong nh ng nguyên nhân

quan tr ng gây nên các các mâu thu n gi a con ng i và t nhiên trong quá

trình khai thác và s d ng thiên nhiên trong đi u ki n hi n nay n c ta

Lãnh th Vi t Nam kéo dài su t s n ông và s n Nam Bán đ o

ông D ng, chi m m t ph n l n di n tích bán đ o này và n m v trí

trung tâm ông Nam A Vi t nam n m trên vòng đai đ a hoá Thái Bình

D ng, cho nên giàu các m kim lo i, đ c bi t thi c, chì, k m, nhôm Do

nh h ng c a ki n t o đ a ch t, trên lãnh th Vi t Nam hình thành nên

nh ng vùng đ t đ màu m Vi t Nam là m t góc c a l c đ a Châu A, v a

n i ti p v i b ông D ng v a n i ti p v i b Nam l c đ a, v trí y cho

Vi t Nam là n i g p g c a các loài đ ng v t t Trung Hoa xu ng, t Ân

sang làm cho l p đ ng th c v t thêm phong phú H n th n a khí h u Vi t

K IL

O B

O O

K S C O

M

Nam l m m a nhi u n ng, l ng nhi t trung bình cao l i đ c k t h p v i

m t đ m trung bình l n t o đi u ki n thu n l i cho vi c sinh tr ng c a

các loài th c v t, là đi u ki n t t đ s n xu t quanh n m, b n mùa thu ho ch

Ph n nào đó chính s u đãi này c a thiên nhiên đã đem đ n cho ng i nông

dân nh ng suy ngh thi n c n và m t n p làm n t do tu ti n, h t c i thì

vào r ng ch t cây l y g , không có th c n thì vào r ng b m ng, xu ng

sông ra đ ng b t tôm, cá Song khi ng i dân bi t đ a k thu t vào khai

thác thiên nhiên, thì vi c h i ph c c a thiên nhiên không còn là d dàng n a

K thu t hi n đ i c ng v i n p ngh , n p làm c a ng i nông dân đã làm

cho tài nguyên thiên nhiên mau chóng b c n ki t, môi tr ng sinh thái b đe

d a nghiêm tr ng

T ngày đ i m i, c n c b c vào n n kinh t th tr ng, c ch th

tr ng đã có tác đ ng đ n m i m t, m i l nh v c c a đ i s ng xã h i Môi

tr ng sinh thái là m t trong nh ng l nh v c ch u s c ép n ng n nh t tr c

s t n công c a kinh t th tr ng N u nh tr c đây h n ch c n m, môi

tr ng sinh thái ch m i gánh ch u h u qu c a vi c áp d ng k thu t trên

cái n n s n xu t nh , thì nay, còn ch u thêm s tác đ ng m nh m c a c

ch th tr ng Vì l i nhu n, l i ích tr c m t con ng i ta s n sàng phá tr i

đi nh ng gì thiên nhiên có đ c qua hàng tr m n m th m chí hàng ngàn

n m Hàng bao cánh r ng già đã b tri t phá đ l y g xu t kh u, đ r i l l t

c liên miên kh p c ba mi n B c - Trung - Nam, hàng tr m lo i đ ng v t

quý hi m v n b s n b n trái phép, ng i ta v n c khai thác và s d ng m t

cách b a bãi tài nguyên, trong tình tr ng tài nguyên ngày càng c n ki t

Hi n tr ng môi tr ng sinh thái Vi t Nam vô cùng ph c t p và đa

d ng S ph c và đa d ng này b quy đ nh b i tính ph c t p và đa d ng c a

trình đ phát tri n c a xã h i ta hi n nay Trong giai đo n phát tri n hi n

nay, Vi t Nam đang đ ng th i t n t i các n n v n minh tr c nông nghi p,

K IL

O B

O O

K S C O

M

nông nghi p, công nghi p và th m chí có nh ng y u t c a v n minh h u

công nghi p Xét v hình thái kinh t - xã h i, chúng ta có m t ki n trúc

th ng t ng và ý th c xã h i khá phát tri n, nh ng c s h t ng và t n t i

xã h i đang còn trình đ th p; có m t ch đ chính tr m c tiên ti n,

nh ng đi u ki n kinh t - xã h i còn kém phát tri n T t c nh ng đi u đó

đ c ph n ánh m t cách rõ nét qua hi n tr ng môi tr ng sinh thái và quy

đ nh đ c đi m c a nó

Vi t Nam tuy có nh ng nét đ c thù v môi tr ng sinh thái song v n

đ sinh thái c a n c ta c ng không n m ngoài nh ng v n đ môi tr ng

c a th gi i, đó là s c n ki t các ngu n tài nguyên thiên nhiên và nh ng

v n đ ô nhi m môi tr ng s ng N u nh các n c phát tri n, h u h a

sinh thái là do s phát tri n c a k thu t, công ngh , do s phát tri n t phát

c a n n v n minh công nghi p, thì Vi t nam h u h a sinh thái l i do s k t

h p s k t h p gi a phát tri n và l c h u, do nh h ng n ng n c a n p

ngh , n p làm c a nh ng ng i s n xu t nh và l i s ng công nghi p còn

ch a hoàn thi n

N c ta có nh ng u th v ngu n tài nguyên thiên nhiên và nh ng

đi u ki n đ a lý t nhiên Song, trong hàng ch c n m qua, v i s tài nguyên

s n có, m t m t chúng ta ch a bi t khai thác và s d ng h p lý, ti t ki m

d n đ n s nghèo d n và c n ki t tài nguyên đó, và m t khác còn gây ô

nhi m môi tr ng sinh thái

Vi t Nam là m t n c nông nghi p, h n n a, s phát tri n c a xã h i

ta hi n nay v n ch a v t kh i trình đ c a n n v n minh nông nghi p, do

đó các ngu n tài nguyên thiên nhiên nh r ng, đ t đai, các ngu n n c,có

m t giá tr đ c bi t quan tr ng đ i v i s s ng con ng i, s t n t i và phát

tri n c a xã h i

K IL

O B

O O

K S C O

M

R ng không ch là kho tài nguyên thiên nhiên phong phú, mà còn là

kho t li u s ng vô giá R ng gi n c, b o v đ phì nhiêu, màu m c a

đ t đai, r ng đi u hoà khí h u, tiêu th khí đ c cacbonic s n xu t ôxy làm

trong s ch khí quy n, ch ng ô nhi m môi tr ng Vi t Nam đã t ng có th

đ c g i là đ t n c c a r ng T ng di n tích đ t r ng nguyên th y theo tài

li u c a WWF-1989 chi m t i 332.116 km có ngh a toàn b di n tích c

n c đ u đ c r ng che ph R ng Vi t Nam không ch nhi u mà còn đa

d ng v ch ng lo i và r t phong phú v đ ng, th c v t n c ta có nhi u

ki u r ng khác nhau nh r ng lá r ng th ng xanh nhi t đ i, r ng kh p,

r ng lá kim, r ng ng p m n, r ng tràm, r ng th ng xanh, lá r ng á nhi t

đ i, v.v Ngày nay, r ng Vi t Nam đã và đang b phá ho i n ng n Ch t

l ng r ng ti p t c b suy gi m, r ng t nhiên đ u ngu n và r ng ng p m n

v n còn b tàn phá nghiêm tr ng R ng giàu, r ng kín, r ng nguyên sinh ch

còn chi m kho ng 13% trong khi r ng nghèo và r ng tái sinh chi m t i 55%

t ng di n tích r ng Các v cháy U Minh Th ng, U Minh H và nhi u n i

khác đã và đang làm suy gi m di n tích r ng và ch t l ng r ng n c ta

Nguyên nhân đ a đ n th m c nh c a r ng Vi t Nam hi n nay có nhi u,

nh ng t u trung có hai nguyên nhân ch y u: do chi n tranh, đ c bi t là

chi n tranh hoá h c, và do l i suy ngh thi n c n và s kém hi u bi t c a

nh ng ng i s n xu t nh trong đi u ki n dân s t ng nhanh, vi c m r ng

canh tác đ đáp ng nhu c u v l ng th c, th c ph m cho m t dân s quá

đông l i t ng nhanh, vi c duy trì l i s ng du canh, du c c a m t s dân t c

ít ng i, c ng v i vi c đ a k thu t hi n đ i vào khai thác r ng b a bãi,

lãng phí vì m c đích tr c m t c a m t s ít ng i là nguyên nhân quan

tr ng nh t đ a đ n s tàn phá r ng n c ta hi n nay

G n li n v i r ng là tính đa d ng sinh h c Vi t Nam là m t trong

m i qu c gia có đa d ng sinh h c thu c lo i cao nh t trên th gi i v i các