PHÁP LUẬT VỀ• PHAN THỊ THU THỦY TÓM TẮT: Bàiviết tập trung phân tích,chỉ ra một số điểm bất cập, hạn chế của phápluậthiện hành vềbảo vệ môi trường không khíBVMTKKở Việt Nam, từ đó đềxuất
Trang 1PHÁP LUẬT VỀ
• PHAN THỊ THU THỦY
TÓM TẮT:
Bàiviết tập trung phân tích,chỉ ra một số điểm bất cập, hạn chế của phápluậthiện hành vềbảo
vệ môi trường không khí(BVMTKK)ở Việt Nam, từ đó đềxuấtmột sốkiến nghịnhằmhoàn thiện quy định về vân đề này cho phù hợp với thựctiễn
Từ khóa: bảo vệ môi trường, ô nhiễm môitrường,khôngkhí
1 Đặt vấn đề
Môi trường (MT) nói chung và môi trường
không khí (MTKK) nói riêng được xem là một
trong những yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến mọi
mặt đời sôngxã hội, quyết định đến sự tồn tại và
pháttriển của con người Trong thời gian qua, với
những chủ trương, chính sách của Đảng về phát
triển kinh tế đã đem lạinhữnglợiíchnhát định Tuy
nhiên, mặt trái của phát triển kinh tế là vấn đề ô
nhiễm môi trường (ONMT) đặc biệt là ONMTKK
đang ngày càng nghiêm trọng và đáng báo động,
việc B VMTKK trởnêncấp thiết hơn bao giờhết
2 Thực trạng pháp luật Việt Nam về bảo vệ
môi trường không khí hiện nay
Pháp luật BVMTKK là tổng thể các quy phạm
phápluật docơ quannhà nước cóthẩm quyềnban
hành hoặc thừa nhận điềuchỉnhcác quan hệ xã hội
phát sinh giữa các chủ thể, nhằm đảm bảo chất
lượng MTKK Pháp luật BVMTKK ở nước ta
không Tigừng được sửa đổi, bổ sung, thay thế và
hoàn thiện
Hiện nay, hành lang pháp lý về BVMTKK
được quy định chủ yếu trong các văn bản quy
phạm pháp luật nhưLuật BVMTnăm 2020, Nghị
định số 08/2022/NĐ-CP ngày 10 tháng 01 năm
2022 của Chính phủ quyđịnh chi tiết một số điều của Luật BVMT, Thông tư số 02/2022/TT- BTNMT ngày 10tháng 01 năm 2022 của Bộ Tài
nguyên và Môi trường quy định chi tiết thi hành
một số điều củaLuật BVMT, các quy chuẩn,tiêu
chuẩn kỹ thuật về BVMTKKvà các văn bản liên quan Theo đó, pháp luật BVMT bao gồm nhiều chế định liên quan đến phòng ngừa, khắc phục, ứng phó và xử lý hành vi vi phạm pháp luật
BVMT, Mỗi chếđịnh bao gồm nhiều quy phạm
pháp luậtkhác nhau cùng điềuchỉnh
Thứ nhất, quy định về giấy phép MTKK.
Giấy phép môi trường (GPMT) là một trong những quy định nhằm phòng ngừa ônhiễm Đây là một trong những nội dung mới, mang tính thời sự, đột phá trong Luật BVMT năm 2020 so với Luật
BVMT năm 2014, đápứngnhucầu thực tiễntrong công tác BVMT Liên quan đến vấn đề GPMT,
Luật BVMT năm 2020 quy định thành một mục
riêng biệt(Mục 4- GPMT) về nội dung cấpphép MTKK gồm: Nguồn phát sinh khí thải; lưu lượng
xảkhí thảitối đa; dòng khí thải; các chất ô nhiễm
và giá trị giới hạn củacácchấtônhiễmtheo dòng
khíthải; vị trí, phươngthứcxảkhí thải [K2, Đ.40,
11],về thời hạn, GPMT có thể 7 năm hoặc 10 năm
18 SỐ9-Tháng 5/2022
Trang 2tùythuộc và dự án hoặc nhóm đối tượng Theo quy
định hiện nay, việc quy định thời hạn của GPMT
tối đacòn dài so với cácquốc gia trên thế giới và
thiếu quy định loại công nghệ phát sinh khí thải
trong nội dung cấp phép, mặc dù đây cũng là một
trong những quy định rất cần thiết khi điều chỉnh
vân đề này
Thứ hai, quy định về QCKT quốc gia về MTKK.
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về MTKK là quy
định mang tính bắt buộc áp dụng mức giớihạn của
thông số về chất lượng MYKK, hàmlượngcủachất
ô nhiễm có trong MTKK được cơ quan nhà nướccó
thẩm quyềnban hànhtheo quy địnhcủa pháp luật
về tiêuchuẩn và QCKT
Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về MTKK bao
gồm: Các QCKTquốcgia về chất lượng không khí
xung quanh; khíthải côngnghiệp (KTCN)đối với
bụivà cácchất vô cơ; KTCN nhiệt điện; khí thảilò
đốt chất thải công nghiệp, đã được ban hành
Chẳng hạn: QCKT quốc gia về chát lượng không
khí xung quanh QCVN 05: 2009/BTNMT; QCKT
quốc gia về một số chất độc hại trong không khí
xung quanh QCVN06: 2009/BTNMT; QCKTquốc
gia vềKTCN đối với bụi và các chất vôcơ QCVN
19: 2009/BTNMT; QCKT quốc gia về KTCN đối
với một số chất hữu cơ QCVN 20:2009/BTNMT,
Như vậy,đến nay, ViệtNam đãban hành nhiều
QCKT quôc gia liên quan đến khí thải nhằm
BVMTKK Tuy nhiên, thực tế cho thấy, các quy
chuẩn này đã được ban hành đã lâu và chưa được
bổ sung, thay thế bởi những QCKT mới cho phù
hợp với thực tiễn Điều này đã được nhiều nhà
khoa học, học giả nghiên cứu và đánh giá: Đa số
quy chuẩn được banhành cách đây khoảng 8 đến
10năm,nênnhiều yêucầu vềMT không còn phù
hợp với thực tế hiện nay[13],đa sốcác quy chuẩn
về khí thải đốì với nguồn thải cố định được ban
hành cáchđây 7 đến 8 nămcần rà soátđánh giáđể
thay thế chophù hợp.Đồngthời bổ sung thêm một
số QCKT vớinguồnthảicố địnhcho đầy đủ vàphù
hợp hơn với thực tiễn [6], Bên cạnh đó,các QCKT
MT về khí thải còn nhiềuvấnđề chưa được đề cập,
thiếu sót cần bổ sung,hoàn thiện, như: Pháp luật
hiện hành mới chỉquy định các QCKT quốc gia về
chất lượng không khí; khí KTCNđốivớibụi và các
chát vô cơ; KTCN nhiệtđiện; khí thải lò đốtchát
thải công nghiệp, nhưng lại chưa cóquy định về
QCKT MTKK đô'i với mùi, mặc dù đây cũng là một trongnhững vấn đề nan giảiđang trởnên cấp thiết,ảnh hưởng nghiêm trọng đếnchát lượng MT
sông Thêm vào đó, ViệtNam mới chỉ ban hành quy định nồng độ giá trị tối đa cho phép của một sô chất độc hại có trong MTKK xung quanh, hoặc nồng độtốiđa cho phép củabụi vàcácchất vô cơ trong KTCN khi phát thải vào MTKK nhưng lại
chưa có quy định về tổng lượng phát thải tại một vùng, địa phương, khu vực Xét nghĩ, đây cũng là mộttrong nhữngnội dung mà Nhà nước cần quan
tâm và điều chỉnh cho phùhợp Bởi mỗi vùng, địa phương, khu vực có mứcđộ ONMTKK khác nhau
phụ thuộc vào sự phát triển kinh tếhay yếu tốtự
nhiên, và cũng là cơsở để thực hiệncác công cụ kinhtếchophù hợp
Thứ ba, các quy định về xử lý hành vi vi phạm
pháp luật bảo vệ MTKK.
Tùy từng loại viphạm vàhậuquả của hành vi
mà việc áp dụng hình thức xử lý hành vi vi phạm
pháp luật BVMTKK cũngkhác nhau Luật BVMT năm 2020 quy định: “Tổ chức, cá nhân vi phạm
pháp luật vềBVMT, gây ônhiễm, suy thoái, sựcố
môi trường, gâythiệt hại cho Nhà nước,tổ chức và
cá nhânphải có trách nhiệm khắc phục ô nhiễm, phục hồi MT, bồi thường thiệt hại và bị xửlý theo
quy địnhcủa Luật này và quyđịnh khác của pháp luật có liên quan” [Kl, Đ.161, 11], Như vậy, chủ
thể vi phạm pháp luật về BVMT nói chung và
BVMTKK nói riêng gâythiệt hại chochủ thể khác phải có trách nhiệm nhiệm khắc phục ô nhiễm,
phụchồi MT và bị xử lý tùy theo mức độ vi phạm
mà bịxử lýhình sự,xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại
Một là, về xửlý hình sự: xử lý hình sựlà biện
pháp pháp lý nghiêmkhắc nhất của Nhà nước đối
với người có hành vi phạmtội được quy địnhtrong
BLHS.Để truy cứutrách nhiệm hình sự đôivới chủ
thểcó hành vi vi phạm pháp luật BVMTKK,cáccơ
quan nhà nước có thẩmquyền căn cứvào các tội
phạm MT được quyđịnh tại cácđiều như: Điều235 (Tội gây ONMT) và Điều 237 (Tội vi phạm quy
định về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cốMT)
SỐ9-Tháng 5/2022 19
Trang 3được quy định tại Chương XIX của BLHS năm
2015 Phân tích về các quy định tại các điều này
cho thấy mức khung hình phạt cao nhất cũng chỉ
đến 10 năm tù, tức là đốivớinhóm tội phạmvề MT
không có loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng
Trong khiđó,hậu quảcủa tội phạm nàygây racho
MT, cho tính mạng, cho sức khỏe, cho tàisản của
con người có thể là rấtlớn.Với khung hìnhphạt này
thì chưa đủ sức ren đe đối vớicácchủ thểcố tình vi
phạm pháp luậtvề BVMT So với pháp luật của
mộtsốquốc gia, quy định về khung hình phạt đô'i
với nhómtội liên quan đến BVMT ở nước ta vẫn
còn nhẹ Ngoài ra, quy định trong cấu thành tội
phạm về MT còn chưa có sự thống nhát, cụ thể là
tạiđiểm c, d, h Khoản 1; điểm b, c, đ, e Khoản 2;
điểm b, c, đ, e Khoản 3 Điều 235 BLHS 2015
Chẳng hạn, quy định tại điểm e Khoản2 Điều 235
“Gây hậu quả nghiêm trọng” và điểm e Khoản 3
Điều 235 “Gâyhậu quả rấtnghiêmtrọng hoặc đặc
biệt nghiêm trọng” hoặctại điểm b Khoản 1 Điều
237 “Vi phạmquy định về ứng phó,khắcphục sự
cố MT làm MTbị ô nhiễm nghiêmtrọng ” Pháp
luật hiện hànhkhông định nghĩa cụ thểthế nào là
gâyhậuquả nghiêm trọng, rât nghiêmtrọng hoặc
đặcbiệt nghiêm trọng Vì vậy, việcxem xét hành
vi nếu căn cứ vào dấu hiệu này, các chủ thể có
thẩm quyền khôngcócơ sở, căn cứrõ ràngđể phân
định, truy cứu vàápdụng khunghìnhphạtchophù
hợp Đâycũng đượcxem là quy định còngây khó
khănchocácchủ thể có thẩm quyền áp dụng
Hai lù, về xửphạt vi phạmhành chính;Đổ xử lý
vi phạm hành chính do vi phạm pháp luật
BVMTKK, pháp luật quy định các hình thức xử
phạt gồm hình thức xử phạt chính, hình thứcxử phạt
bổ sung và còn có thể bị áp dụng một hoặc nhiều
biện pháp khắc phục hậu quả Hình thức xử phạt
chính gồm: cảnhcáo, phạttiền tối đa đối với một
hànhvi vi phạmhành chính trong lĩnh vực BVMT
là 1.000.000.000 đồng đối với cá nhân và
2.000.000.000 đồng đối với tổ chức [Đ.4, 4], Tuy
nhiên, một số biện pháp khắc phục hậu quả quy
địnhchungchocáchànhvichưa cụ thể, nên đã gây
lúng túng khi áp dụng trênthực tế; một số hành vi
vi phạmdiễn ra nhưng chưa được điều chỉnh Ngoài
ra, Nghị định số55/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổsung
Nghị định số 155/2016/NĐ-CP đãcơ bảnkhắcphục
được những bất cập giữa các nghị định xử phạt vi
phạm hành chính, tạo khuôn khổ pháplý khá đồng
bộ trong xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT Tuy nhiên, theo Nghị định về biện pháp khắc phụchậu quả “buộc chi trả kinhphí trưngcầu giám định, kiểm định, đo đạctrong trường hợp gây ONMT theo định mức, đơn giá hiện hành” [K4,
Đ.l, 4] chưaphù hợp với các văn bảnpháp luậtcó liên quan Cụ thể,Điều 59 Luậtxử lý vi phạm hành chính năm 2012 quy định: “Trong quá trình xem
xét, ra quyết định xử phạt, người có thẩmquyềnxử
phạt có thể trưng cầu giám định Việc trưng cầu giámđịnh được thực hiện theo quy định củapháp luật về giámđịnh” Chính vì vậy, không thể xem
“buộc chi trả kinh phítrưngcầu giámđịnh” làmột
biệnphápkhắc phục hậu quả [13]
Ba là, về bồi thường thiệt hại: Bên cạnh các
biện phápxử lý hình sự, xửphạt hànhchính, pháp luậtViệt Nam cũng nhưnhiều quốc gia trên thế
giớicòn quy định việcbồi thường thiệt hại do hành
vi làm ONMT gây thiệthại cho các chủ thể khác
Việc xác định thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái MT
đượcLuậtB VMT năm 2020 quy định tại Điều 132 Nhìn chung,LuậtBVMT năm 2020 cũng như Luật
BVMT trước đây không quy định thời hiệu bồi thường thiệt hại về MT làbao lâu, chỉ quy định thời điểm bắt đầu có quyền khởi kiện nhưng khôngquy
địnhthời điểmkết thúc quyền Tuynhiên,tạiĐiều
588BLDS 2015 quyđịnh:Thời hiệu khởikiện yêu
cầu bồi thường thiệt hại là 03 nam, kể tư ngày
người có quyền yêu cầu biết hoặc phảibiếtquyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm Thực tế trong lĩnhvựcMT, ngàyquyền vàlợi ích hợp pháp
bị xâm hạikhông hoàn toàn trùng khớp với ngày
phát sinh thiệt hại.Thiệt hại đốivới người bị nhiễm
chất phóng xạ, nhiễm hóa chát độc hạilànhững ví
dụ điểnhình Nên chăng pháp luật MT cần hướng tới việc quy định thời hiệu khởi kiện gắn với ngày
mà thiệt hạithực tếxảyra và cần quy địnhthời hiệu khởi kiệnphùhợp hơn tronglĩnh vực này [12]
3 Một số’ kiến nghị hoàn thiện pháp luật bảo
vệ môi trường không khí ở Việt Nam hiện nay
Để chủ động phòng ngừa, ngăn chặn và giảm thiểu ô nhiễm, tạo bước chuyển biếncăn bản trong
20 SỐ9-Tháng 5/2022
Trang 4công tác BVMTKK, các quy định về BVMTKK
cầnhoàn thiện theocáchướngsau:
Một là, quy định về thời hạn GPMT Mặc dù,
LuậtBVMT năm 2020 mới được thông quavàbắt
đầu có hiệu lực từ ngày 01/01/2022 có nhiều điểm
tiến bộ hơn so với Luật BVMT năm 2014 trong
việc quy địnhthờihạn GPMT.Theođó, việc quy
địnhthời hạncủaGPMTcăn cứvào dự án đầu tư,
căn cứ từng loại ngành, nghề khác, nhóm đôi
tượng có rủi ro môi trườngkhác nhau mà thời hạn
của GPMT cũng khác nhau Tuy nhiên, về thời
hạn của GPMT như quy định trong Luật BVMT
năm 2020 nên rút ngắn hơn cho phù hợp với thực
tiễn và pháp luật của một số quốc gia trên thế
giới.Theo tác giả, cần sửa đổi nộidung tại Điểm
a, b, c Khoản 4 Điều 40 Luật BVMT năm 2020
theo hướng gộp điểm a và b thành: “05 năm đối
với dự án đầu tư nhómI; đôi với cơ sởsản xuất,
kinh doanh, dịch vụ, khu sản xuất, kinh doanh,
dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp hoạt động
trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành có tiêu
chí về môitrường như dự án đầu tư nhóm I”; Điểm
c sửa đổi lại theo hướng: “07 năm đối với đối
tượng khôngthuộchaitrường hợp trên”
Hai là, quyđịnh về QCKT quốc giavề MTKK
Cần phải tiên hành rà soát, sửa đổi,bổsungcác quy
chuẩn đãban hành cho thống nhất vàphù hợp với
tình hình thực tiễn Một số QCKT quốc gia về
MTKK đã được ban hành khá lâu, không còn phù
hợp vớithực tiễn cầnthaythế Bêncạnh đó, cần bổ
sung một sốQCKT về MTKKmộtsốngành, lĩnh
vực còn thiếu như: QCKT MTKK đối với lĩnhvực
nông nghiệp, dịchvụ, đặc biệt là phải nghiêncứu
xây dựng quy chuẩn MTKK trongnhàtại các nhà
máy, xí nghiệp, các siêuthị, các khuvui chơi, giải
trícông cộng, Đồng thời bổ sungcác quy định liên
quan đến tổng lượng thải, thời điểm xả thải, để
đảm bảo chấtlượng cho MTKK,đảm bảo nguyên
tắc quyền con người được sống trong môi trường
trong lành
Ba là, về xử lý hành vi vi phạm BLHS năm
2015 phân định nhómtội phạm MT không thuộc
nhóm tội đặc biệt nghiêm trọng bởi khung hình
phạt cao nhất đôivới nhómtội này là 10 năm tù,
như: Tội gây ONMT (Đ.235), Tội vi phạm quy
định về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cô môitrường(Đ.237) Tuy nhiên, tính chất, mứcđộ
và hậu quả để lại của nhóm tội này đô'i với môi
trường, với tính mạng, sức khỏe và tàisản của con người vô cùng lớn Vì vậy, tùy loại vi phạm và
hậu quả của hành vi, cần bổ sung và nâng mức khung hình phạt đối với nhóm tội phạm MT cho phù hợp
Đối với xử phạthành chính cần có hướng dẫn cụ thểmộtsô'biệnpháp khắc phục hậu quảdo hànhvi
vi phạm pháp luật BVMTKK trên thực tế Đồng
thời, nâng mứcxử phạt hành chính đối với các hành
vi viphạm pháp luật BVMTKK So sánh giữa mức
phạt tiền đối đađối với một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMTlà 1.000.000.000đồng
đối với cá nhânvà 2.000.000.000 đồng đối vớitổ
chức và những hình thức xử phạt bổ sung, những biệnpháp khắc phục hậu quả thìkhông thếso sánh
Vì vậy, việc áp dụng các loại trách nhiệm hành
chínhmột cách nghiêm khắc là cần thiết cho đủ sức răn đe, từ đó góp phần hạnchế các vi phạm pháp luật về vấn đề này Nênsửa đổi mức phạttiềntheo hướng không quy định mức trần nhưhiện nay mà nênquy định mức phạt theo tỉ lệ gâythiệt hại cho
MT Đồng thời cần nâng mức phạt tiền đối với vi
phạm các quy định về BVMTKKcao hơn phù hợp
với quy định về mức phạt tiền tối đa đối với một
hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực
BVMTKK
Nhìn chung, các quy định về xác địnhthiệthại
đô'i với hành vi làm ONMT được quy định trong
LBVMT năm 2020 còn quy định kháchung chung
và gặp nhiều khó khăn trong quá trình áp dụng
Chẳng hạn, các quy định về xác định thiệt hại do
suygiảm chức năng, tính hữu íchcủa MTđược quy
định tại Điều 132 Luật BVMT năm2020: “a) Xác định phạm vi, diện tích, khu vực MT bị ô nhiễm,
suythoái; b) Xác định số lượng thành phần MTbị suy giảm,cácloạihình hệ sinh thái,các loài bị thiệt
hại; c) Xác định mức độ thiệt hại của từng thành phần MT, hệ sinhthái, các loài” Quy địnhnày còn
rất chung, chưa cụ thể.Vì vậy,cầncó hướng dẫncụ
thể về vấn đề này, chẳng hạn: Phạm vi về không
gian, thời gian như thếnào? Diện tích là baonhiêu?
Sốlượng cụ thể cácloàibịthiệthại, ■
SỐ 9 - Tháng 5/2022 21
Trang 5TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008 - 2013), Quy chuẩn quốc gia về môi trường không khí, Hà Nội.
2 Bộ Tài nguyên và Môi trường (2022), Thông tư sô 02/2022/TT-'-BTNMT ngày 10 tháng 01 năm 2022 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật BVMT, Hà Nội.
3 Chính phủ (2016), Quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT, Hà Nội.
4 Chính phủ (2021), Nghị định số55/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số ỉ55/2016/NĐ-CP,
Hà Nội.
5 Chính phủ (2022), Nghị định 08/2022/NĐ-CP ngày ngày 10 tháng 01 năm 2022 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật BVMT, Hà Nội.
6 Bùi Đức Hiển (2016), Pháp luật kiểm soát ONMTkhông khí ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội.
7 Quốc hội (2012), Luật Xử lý vi phạm hành chính được sửa đổi, bổ sung năm 2020, Hà Nội.
8 Quốc hội (2014), Luật BVMT, Hà Nội.
9 Quốc hội (2015), Bộ luật Dân sự, Hà Nội.
10 Quốc hội (2015), Bộ luật Hình sự, Hà Nội.
11 Quốc hội (2020), Luật BVMT, Hà Nội.
12 Viện Khoa học pháp lý (2017), Pháp luật môi trường phục vụ phát triển bền vững ỗ Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia sự thật, Hà Nội.
13 Lê Văn Hợp (2022), Tội phạm môi trường và các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Tạp chí điện tử Luật sư Việt Nam, https://lsvn.vn/toi-pham-moi-truong-va-cac-hanh-vi-vi-pham-hanh-chinh-trong- Iinh-vuc-bao-ve-moi-truongl647615170.html
Ngày nhận bài: 25/3/2022
Ngày phản biện đánh giá và sửa chữa: 5/4/2022
Ngày chấp nhận đăng bài: 15/4/2022
Thông tin tác giả:
PHAN THỊ THU THỦY
Khoa Luật Kinh tế, Trường Đại học Tài chính - Kế toán
VIETNAM’S CURRENT REGULATIONS
ON AIR ENVIRONMENT PROTECTION
• PHAN THITHUTHUY
Faculty of Economic Law University of Finance and Accounting
ABSTRACT:
This paper focuses on analyzing and pointing out some inadequacies and shortcomings of Vietnam’s regulations on air environment protection.The paper alsoproposessome recommendations
to make these regulations more feasible
Keywords: environmental protection, air pollution, air
22 SỐ 9 - Tháng 5/2022