Kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng đọc, kỹ năng tìm hiểu một tác phẩm thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật chữ Hán qua bản dịch tiếng việt.. - Được viết bằng chữ Hán và chữ Nôm, có nhiều thể: thơ
Trang 1Tiết 17
Tuần: 5
Văn bản SÔNG NÚI NƯỚC NAM
( Nam quốc sơn hà- LÍ THƯỜNG KIỆT(?))
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Bước đầu tìm hiểu về thơ trung đại
- Cảm nhận được tinh thần khí phách của dân tộc ta qua bản dịch thơ chữ Hán
Nam Quốc Sơn Hà
- Cảm nhận được yêu nước, ghi nhớ công lao của cha ông
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC
1 Kiến thức
- Những hiểu biết bước đầu về thơ trung đại
- Đặc điểm thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Chủ quyền về lãnh thổ của đất nước và ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền đó trước kẻ thù xâm phạm
2 Kỹ năng:
Rèn luyện kỹ năng đọc, kỹ năng tìm hiểu một tác phẩm thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật chữ Hán qua bản dịch tiếng việt
3 Tư tưởng:
Giúp học sinh bồi dưỡng thêm lòng yêu Tổ quốc, niềm tự hào dân tộc, luôn ghi
nhớ công lao của cha ông
III CHUẨN BỊ
1 GV: Soạn bài TLTham khảo
2 HS: Học bài cũ và soạn bài, thảo luận một số vấn
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (4’) Mỗi lớp 2 em
? Trong ca dao - dân ca em đã học những chủ đề nào ? Mỗi chủ đề đọc thuộc lòng một bài?
? Tìm những điểm chung nhất về nội dung và nghệ thuật trong bài “Những câu hát than thân”; “Những câu hát châm biếm”?
3 Bài mới
a Giới thiệu bài (1’)
Từ ngàn xưa dân tộc VN đã có những cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm oanh liệt, ông cha ta đã đưa đất nước bước sang trang sử mới, đó là lối thoát khỏi ách đô hộ ngàn năm của phong kiến phương Bắc mở ra một kỉ nguyên mới “Sông núi nước Nam” ra đời, được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, khẳng định
Trang 2quốc gia Độc Lập, tự chủ Vậy như thế nào là bản Tuyên ngôn Độc Lập Các em cùng tìm hiểu
b Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1(6’)
? Em biết gì về nền thơ
trung đại VN?
? Bài thơ “Nam quốc sơn
hà” thuộc thể thơ nào?
? Đặc điểm của thể thơ
này như thế nào?
(? Quan sát vào văn bản
phiên âm cho biết bài thơ
có mấy câu? Mỗi câu có
mấy chữ, những câu nào
ở chữ nào được hiệp vần
với nhau?)
? Em hiểu gì về nam
quốc sơ hà?
Hoạt động2(11’)
? Cần đọc văn bản trên
với giọng điệu nào?
Giáo viên đọc mẫu cả 3
bản Gọi HS đọc
? Học sinh đọc chú
thích? Bài thơ trên đã rõ
tác giả là ai chưa?
- Được viết bằng chữ Hán
và chữ Nôm, có nhiều thể:
thơ Đường luât, song thất lục bát, lục bát,…Đường luật là luật thư có từ đời đường ở Trung Quốc
- Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Bài thơ có 4 câu, mỗi câu
có 7 chữ, có niêm luật chặt chẽ Câu (1)(2)(4) được hiệp vần với nhau ở chữ cuối
- Là một bài thơ chữ Hán viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật Theo truyền thuyết tác phẩm ra đời gắn liền với tên tuổi của Lí Thường Kiệt và trận chiến chống quân Tống xâm lược ở phòng tuyến sông Như Nguyệt
- Đọc dõng dạc, rõ ràng và câu dứt khoát
- Đọc
- Đọc
- Bài thơ chưa rõ tác giả, nhan đề là do người đời sau đặt
I Tìm hiểu chung
1 Nền thơ trung đại VN:
Thơ trung đại VN được
viết bằng chữ Hán và chữ Nôm, có nhiều thể
2 Thể thơ:
- Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Nam quốc sơn hà là một bài thơ chữ Hán viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc
2 Chú thích: SGK
Trang 3? Tại sao trong bức ảnh
chụp lại ghi tên tác giả?
(có thể nói đây là bài thơ
“thần” với nghĩa là do
“thần” sáng tác để linh
hóa tác phẩm thiêng
liêng
? Bài thơ từng được coi
là bản ngôn độc lập đầu
tiên của dân tộc Vậy
tuyên ngôn độc lập là gì?
? Em đã từng biết bản
tuyên ngôn độc lập nào?
? Nội dung tuyên ngôn
trong bài thơ được bố cục
như thế nào?
? Hai câu đầu tác giả nêu
lên ý gì?
? Hai câu cuối tác giả
nêu lên ý gì?
( Bài thơ đưa ra lời
khẳng định để cuối cùng
nêu ra một chân lý)
? Cho biết nghệ thuật của
bài thơ?
- Học sinh kể lại sự ra đời của bài thơ theo chú thích
- Tuyên ngôn độc lập là lời tuyên bố, khẳng định
về chủ quyền của đất nước
- Bản tuyên ngôn độc lập
do Bác Hồ đọc ngày 02/ 9/
1945
- Chia là 2 ý cơ bản
+ Lời khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước
+ Ý chí kiên quyết bảo vệ
tổ quốc, dân tộc
- Ý1: Nước Nam là của người Việt Nam Điều đó được sách trời định sẵn rõ ràng
- Ý2: Kể thù không được xâm phạm, xâm phạm thì thế nào cũng chuốc thất bại thảm hại
- Thể thơ thất ngôn tứ
3 Phân tích
a Bố cục: 2 ý
b Nội dung
- Hai câu đầu: Khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước
+ Nước Việt Nam là của người Việt Nam
+ Sự phân định địa phận, lãnh thổ nước Nam trong
“thiên thư”
điều đó được sách trời phân định rõ ràng
- Hai câu cuối: Ý chí kiên quyết bảo vệ tổ quốc, bảo
vệ độc lập dân tộc + Thái độ rõ ràng, quyết liệt: kẻ xâm lược “nghịch lỗ”
+ Chỉ rõ: bọn giặc sẽ chuốc thất bại thảm hại
c Nghệ thuật
- Thất ngôn tứ tuyệt
Trang 4? Bài thơ ngoài biểu ý
còn biểu cảm (bày tỏ tình
cảm) như thế nào?
? Cho biết nghệ thuật của
bài thơ?
Giáo viên kết luận
HS làm bài tập 1
tuyệt ngắn gọn
- Hình thức thiên về nghị luận
- Giọng thơ dõng dạc, hung hồn đanh thép
- Tác giả có cách biểu cảm riêng, cảm xúc thái độ mãnh liệt sắt đá đã tồn tại bằng cách ẩn vào bên trong ý tưởng
- Học sinh đọc
- Học sinh thảo luận làm bài tập 1
- Hình thức thiên về nghị luận
- Giọng thơ dõng dạc, hung hồn đanh thép
d Ý nghĩa
- Tinh thần độc lập, khí phách hào hùng, khát vọng lớn lao của dân tộc
- Có thể xem như là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta
4 Ghi nhớ: SGK tr 14
III Luyện tập
PHÒ GIÁ VỀ KINH
(Tụng gía hoàn kinh sư - TRẦN QUANG KHẢI)
I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
Hiểu giá trị tư tưởng và đặc sắc nghệ thuật của bài thơ Tụng gía hoàn kinh sư
II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Trần Quang Khải
- Đặc điểm thể thơ ngũ ngôn tứ tuyệt Đường luật
- Khí phách hào hùng và khát vọng thái bình thịnh trị của dân tộc ở thời đại nhà trần
2 Kỹ năng:
- Nhận biết thể loại thơ ngũ ngôn tứ tuyệt
- Rèn luyện kỹ năng đọc, kỹ năng tìm hiểu phân tích một tác phẩm thơ ngũ ngôn
tứ tuyệt t chữ Hán qua bản dịch tiếng việt
3 Tư tưởng:
Giúp học sinh bồi dưỡng thêm lòng yêu Tổ quốc, niềm tự hào dân tộc, luôn ghi
nhớ công lao của cha ông
III CHUẨN BỊ
1 GV: Soạn bài TLTham khảo
2 HS: Học bài cũ và soạn bài, thảo luận một số vấn
IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
1 Ổn định lớp (1’)
Trang 52 Kiểm tra bài cũ Không kiểm
3 Bài mới
a Giới thiệu bài (1’)
Các em vừa học xong bài “Sông núi nước Nam” ra đời, được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên, khẳng định quốc gia Độc Lập, tự chủ Vậy tiếp theo cô và
các em tìm hiểu thêm một tác phẩm nữa đó là phò giá về kinh
b Tiến trình hoạt động
Hoạt động 1(5’)
- Cho học sinh đọc chú
thích sao
? Nêu vài nét sơ lược về
tác giả?
? Bài thơ được ra đời
trong hoàn cảnh nào?
? Bài thơ “Nam quốc sơn
hà” thuộc thể thơ nào?
Đặc điểm của thể thơ này
như thế nào?
(? Bài thơ trên có mấy
câu? Mỗi câu mấy chữ?
Các câu đó hiệp vần với
nhau như thế nào?)
Hoạt động 2(10’)
Hướng dẫn đọc, giáo viên
đọc mẫu cả 3 bản Gọ HS
đọc
? Học sinh đọc chú thích?
? Đọc và cho biết 2 câu
đầu tác giả nêu lên ý gì?
(ngụ ý đảo chiến thắng
Chương Dương lên trước
- Đọc
- Trần Quang Khải được phong thượng tướng – người có công trong 2 trận chiến ở Hàm Tử và Chương Dương Ông còn
là một nhà thơ xuất sắc
- Viết 1925 khi tác giả đi đón Thái Thượng và vua
về kinh sau chiến thắng Hàm Tư - Chương Dương
- Bài thơ Đường luật viết theo thể ngũ ngôn tứ tuyệt
- Bài thơ có 4 câu, mỗi câu 5 chữ Câu 2,4 hiệp vần với nhau ở chữ cuối, niêm luật chặt chẽ
- Học sinh đọc vần với nhau ở chữ cuối
- Đọc
- Sự chiến thắng hào hùng của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mông
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả:
- Trần Quang Khải (1241-1294) con trai thứ ba vua Trần Thái Tông, là người
có công lớn trong 2 cuộc kháng chiến chống Mông-Nguyên
2 Tác phẩm Bài thơ sáng tác 1925 sau chiến thắng Chương dương – Hàm Tử lúc tác giả đi đón Thái Thượng
và vua về kinh
3 Thể loại Bài thơ Đường luật viết theo thể ngũ ngôn tứ tuyệt
II Đọc- hiểu văn bản
1 Đọc
2 Chú thích: sgk
3 Phân tích
a Nội dung
- Hai câu đầu thể hiện sự chiến thắng hào hùng của dân tộc
Trang 6chiến thắng Hàm Tử vì
do đang sống trong không
khí chiến thắng)
? Nêu nội dung của hai
câu sau?
? Cách diễn đạt ý tưởng
trong bài thơ như thế
nào?
? Em cho biết nghệ thuật
được sử dụng trong câu
thơ này?
? Qua bài học em cho biết
ý nghĩa văn bản
Giáo viên tổng kết lại
Hoạt động 3(1’)
GV yêu cầu HS làm bài
tập SGK
? Hai bài thơ giống nhau
ở cách biểu ý như thế
nào?
- Nguyên
- Lời động viên xây dựng đất nước trong hòa bình
và niềm tin sắt đá vào sự bền vững muôn đời của đất nước
- Theo kiểu nói chắc nịch,
rõ ràng, không hình ảnh, không văn hoa, cảm xúc chữ tình được nén kín đáo trong ý tưởng
- Thơ ngũ ngôn tứ tuyệt
- Nhịp thơ phù hợp việc tái hiện chiến thắng
- Hình thức diễn đạt cô đọng
- Giọng điệu sảng khoái, hân hoan, tự hào
Chiến thắng khát vọng về một đất nước thái bình thịnh trị của dân tộc ta thời nhà Trần
- HS đọc ghi nhớ
- HS làm
- Thể hiện bản lĩnh khí phách của dân tộc, một bài nêu cao chân lý vĩnh viễn lớn lao nhất, thiêng liêng nhất Một bài thể hiện khí thế chiến thắng ngoại xâm hào hùng của dân tộc bày
tỏ khát vọng xây dựng, phát triển đất nước trong cuộc sống hòa bình với niềm tin đất nước bền vững muôn đời
- Hai câu sau là lời động viên xây dựng đất nước trong hòa bình và niềm tin sắt đá vào sự bền vững muôn đời của đất nước
b Nghệ thuật
- Thơ ngũ ngôn tứ tuyệt
- Nhịp thơ phù hợp việc tái hiện chiến thắng
- Hình thức diễn đạt cô đọng
- Giọng điệu sảng khoái, hân hoan, tự hào
c Ý nghĩa văn bản Khí phách hào hùng của
dân tộc
4 Ghi nhớ: SGK tr 68
III Luyện tập
* Tổng kết 2 bài thơ
- Cả hai bài thơ đều thể hiện khí phách hào hùng của dân tộc
Trang 7? Cách biểu cảm trong 2
bài thơ có gì giống nhau?
- Cách nói chắc nịch, cô đúc trong đó ý tưởng và cảm xúc hòa làm một, cảm xúc nằm trong ý tưởng
Học sinh đọc
- Đều dùng cách nói chắc nịch, cô đúc trong đó ý tưởng và cảm xúc hòa làm một
4 Củng cố(2’)
Đọc diễn cảm 2 bài thơ
5 Dặn dò (1’)
- Học thuộc lòng 2 bài thơ, 2 phần ghi nhớ SGK,
- Tìm hiểu thêm về nội dung, nghệ thuật của hai bài thơ
- Nhớ được 8 yếu tố Hán Việt
- Soạn trước bài: Từ Hán Việt
V RÚT KINH NGHIỆM